Tijdschrift over de geschiedenis van Heemstede en Bennebroek
Tijdschrift over de geschiedenis van Heemstede en Bennebroek
Tijdschrift over de geschiedenis van Heemstede en Bennebroek
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
uit<strong>en</strong>plaatsjes rondom <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> dorpskern<br />
bruikte Meer <strong>en</strong> Bosch waarschijnlijk als<br />
buit<strong>en</strong>huis. In <strong>de</strong> loop <strong>van</strong> <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> 1643-<br />
1885 wissel<strong>de</strong> <strong>de</strong> buit<strong>en</strong>plaats maar liefst<br />
neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong> maal <strong>van</strong> eig<strong>en</strong>aar. Ze had<strong>de</strong>n<br />
zeer diverse beroep<strong>en</strong>: vijf kooplie<strong>de</strong>n,<br />
e<strong>en</strong> bewindhebber <strong>van</strong> <strong>de</strong> Oost-Indische<br />
Compagnie, e<strong>en</strong> griffier <strong>van</strong> <strong>de</strong> Eerste<br />
Kamer, jonkheer <strong>van</strong> Wee<strong>de</strong> <strong>van</strong> Dijkveld,<br />
<strong>de</strong> burgemeester <strong>van</strong> Heemste<strong>de</strong> <strong>en</strong><br />
Haarlemmermeer Pabst. Ook <strong>de</strong> Engelse<br />
civiel ing<strong>en</strong>ieur Freeman, die betrokk<strong>en</strong><br />
was bij <strong>de</strong> aanleg <strong>van</strong> het Noordzeekanaal,<br />
woon<strong>de</strong> er geruime tijd. Zijn gezin<br />
inclusief personeel bestond uit <strong>de</strong>rti<strong>en</strong><br />
person<strong>en</strong>. Om ie<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> goed on<strong>de</strong>rkom<strong>en</strong><br />
te bie<strong>de</strong>n is het huis omstreeks 1870<br />
aan <strong>de</strong> noord- <strong>en</strong> zuidzij<strong>de</strong> uitgebouwd.<br />
Hierdoor werd het aanzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> het huis<br />
helaas verminkt. In datzelf<strong>de</strong> jaar trof<br />
<strong>de</strong> familie e<strong>en</strong> vreselijke slag doordat<br />
zev<strong>en</strong> kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> twee di<strong>en</strong>stbo<strong>de</strong>n getroff<strong>en</strong><br />
wer<strong>de</strong>n door dyfterie <strong>en</strong> in twee<br />
dag<strong>en</strong> tijd drie kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> 9 maan<strong>de</strong>n,<br />
5 <strong>en</strong> 9 jaar daaraan <strong>over</strong>le<strong>de</strong>n. De<br />
hygiëne was in Heemste<strong>de</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong>.<br />
Door <strong>de</strong> slechte afwatering werd het<br />
drinkwater in <strong>de</strong> putt<strong>en</strong> verontreinigd.<br />
Om hierin verbetering te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> bracht<br />
<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eeskundig inspecteur e<strong>en</strong> bezoek<br />
aan Heemste<strong>de</strong>. Zou <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> heer<br />
Freeman hier invloed op hebb<strong>en</strong> gehad<br />
Na Freeman kwam <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>aar <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
kato<strong>en</strong>fabriek <strong>de</strong> Pho<strong>en</strong>ix in Haarlem<br />
op Meer <strong>en</strong> Bosch won<strong>en</strong> <strong>en</strong> t<strong>en</strong>slotte<br />
vestig<strong>de</strong> zich daar <strong>de</strong> inrichting Meer <strong>en</strong><br />
Bosch, teg<strong>en</strong>woordig SEIN. Op e<strong>en</strong> situatieschets<br />
<strong>van</strong> het buit<strong>en</strong> uit omstreeks<br />
1820 is te zi<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> gron<strong>de</strong>n zich uitstrekt<strong>en</strong><br />
tot het Haarlemmermeer.<br />
Hofje <strong>van</strong> Panhuys <strong>en</strong> Meer<br />
<strong>en</strong> Dorp<br />
Op <strong>de</strong> hoek <strong>van</strong> <strong>de</strong> Achterweg <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
huidige Laan <strong>van</strong> Insulin<strong>de</strong> lag het hofje<br />
<strong>van</strong> Panhuys of Panhuyz<strong>en</strong>. In 1667 was<br />
het in <strong>de</strong> vorm <strong>van</strong> erfpacht in bezit <strong>van</strong><br />
Servaes <strong>van</strong> Panhuys. Hij was gehuwd<br />
met Anna Cornelia Pauw, <strong>de</strong> <strong>en</strong>ige<br />
dochter <strong>van</strong> staatsman Adriaan Pauw.<br />
Bij het hofje hoor<strong>de</strong> e<strong>en</strong> stuk grond met<br />
e<strong>en</strong> bloemkwekerij. Was dit e<strong>en</strong> liefhebberij<br />
<strong>van</strong> Anna Pauw De echtelie<strong>de</strong>n<br />
<strong>over</strong>le<strong>de</strong>n allebei in 1678, volg<strong>en</strong>s <strong>de</strong> <strong>en</strong>e<br />
bron op <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> dag, maar er kan ook<br />
sprake zijn <strong>van</strong> e<strong>en</strong> administratieve fout,<br />
want volg<strong>en</strong>s an<strong>de</strong>re gegev<strong>en</strong>s zat er e<strong>en</strong><br />
half jaar tuss<strong>en</strong>.<br />
Opmerkelijk is dat het hofje <strong>van</strong><br />
Panhuys vaak <strong>van</strong> eig<strong>en</strong>aar wissel<strong>de</strong>. In<br />
1678 (het sterfjaar <strong>van</strong> het echtpaar <strong>van</strong><br />
Panhuys) <strong>en</strong> daarna in 1686, 1689, 1722,<br />
1730, 1750, 1751 <strong>en</strong> 1756.<br />
Daarna wer<strong>de</strong>n achtere<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>s Catharina<br />
<strong>van</strong> Bronkhorst <strong>en</strong> Ber<strong>en</strong>d <strong>van</strong><br />
Duynst <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>aars. Er ontstaat verwarring<br />
<strong>over</strong> het hofje <strong>van</strong> Panhuys <strong>en</strong> het<br />
buit<strong>en</strong>plaatsje Meer <strong>en</strong> Dorp. Vermoe<strong>de</strong>lijk<br />
zijn <strong>de</strong> gron<strong>de</strong>n <strong>van</strong> het hofje <strong>en</strong><br />
Meer <strong>en</strong> Dorp sam<strong>en</strong>gevoegd <strong>en</strong> was het<br />
hofje <strong>van</strong> Panhuys afgebrok<strong>en</strong>. In 1730<br />
werd bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> nog <strong>de</strong> naam ‘Carelsrust’<br />
gebruikt naar <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>aar Carolus<br />
G. Serrius. Maar <strong>van</strong>af 1737 bleef <strong>de</strong><br />
naam Meer <strong>en</strong> Dorp gehandhaafd. In<br />
1756 kocht <strong>de</strong> Gereformeer<strong>de</strong> Kerk <strong>van</strong><br />
Heemste<strong>de</strong> het hofje voor 5000 gul<strong>de</strong>n<br />
<strong>van</strong> vrouwe Suzanna <strong>van</strong> L<strong>en</strong>nep, <strong>de</strong><br />
weduwe <strong>van</strong> Abraham Straalman Jr., <strong>de</strong><br />
laatste particuliere bewoonster <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
hofste<strong>de</strong> Meer <strong>en</strong> Dorp. De kerk nam<br />
het in gebruik als pastorie. Van 1639 tot<br />
1756 zijn maar liefst neg<strong>en</strong> transportregisters<br />
<strong>over</strong> Meer <strong>en</strong> Dorp bek<strong>en</strong>d. De<br />
lan<strong>de</strong>lijk bek<strong>en</strong><strong>de</strong> Nicolaas Beets heeft<br />
er als predikant <strong>van</strong> 1840 tot 1854 gewoond.<br />
Dit huis werd gesloopt <strong>en</strong> op <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
plek werd in 1867/1868 het huidige<br />
huis gebouwd, Achterweg 11. Van 1868<br />
tot 1951 was dit het woonhuis <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
predikant. Tot 1977, to<strong>en</strong> op het erf <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> kerk <strong>de</strong> Pauw<strong>en</strong>hof werd gebouwd,<br />
werd dit huis gebruikt als wijkc<strong>en</strong>trum<br />
<strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rlands hervorm<strong>de</strong> kerk.<br />
Meerwyck<br />
T<strong>en</strong> oost<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Achterweg, vlak bij<br />
<strong>de</strong> bocht naar links als je <strong>van</strong>af Meer <strong>en</strong><br />
Bosch kwam, lag e<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>huis met<br />
<strong>de</strong> naam Meerwyck. Het was in 1880<br />
gebouwd in opdracht <strong>van</strong> <strong>de</strong> familie<br />
Verkerk. De eerste ste<strong>en</strong> werd gelegd<br />
door het vijfjarige zoontje, P.J. Verkerk.<br />
Bij <strong>de</strong> sloop <strong>van</strong> het huis in 1971 heeft<br />
Jaap <strong>van</strong> Schag<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze ste<strong>en</strong> gered <strong>en</strong><br />
heerlijkhe<strong>de</strong>n winter 2011 | 37