Verslag ASEAN-bijeenkomst
Verslag ASEAN-bijeenkomst
Verslag ASEAN-bijeenkomst
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Verslag</strong> <strong>ASEAN</strong>-<strong>bijeenkomst</strong><br />
Donderdag 24 mei 2012, Ministerie van Buitenlandse Zaken, Den Haag<br />
Jonge Atlantici organiseerde op 24 mei in samenwerking met het ministerie van<br />
Buitenlandse Zaken een <strong>bijeenkomst</strong> over de Association of South-East Asian Nations<br />
(<strong>ASEAN</strong>). Peter Noordermeer (directie Azië, ministerie van Buitenlandse Zaken) en dr.<br />
Frans-Paul van der Putten (Clingendael Security and Conflict Programme, Clingendael Asia<br />
Studies) bespraken voor de 20 deelnemers recente ontwikkelingen op politiek, strategisch<br />
en economisch gebied aangaande de organisatie. In de daaropvolgende discussieronde<br />
schoof ook Annelies Faro (directie Veiligheidsbeleid, ministerie van Buitenlandse Zaken)<br />
aan, om dieper in te gaan op defensievraagstukken omtrent <strong>ASEAN</strong>.<br />
Peter Noordermeer opende het bal met een brede introductie over de huidige<br />
verschuivingen en ontwikkelingen op het Aziatische continent, al dan niet in verhouding tot<br />
de rest van de wereld. Zo wees hij de aanwezigen op de gigantische economische groei die<br />
de landen in het gebied hebben doorgemaakt, en de onrust die dat in sommige delen van de<br />
wereld – vooral in de VS – teweeg brengt. Ook benadrukte Noordermeer de groeiende<br />
instabiliteit in het gebied.<br />
Deze instabiliteit wordt in de eerste plaats veroorzaakt door een toename aan nucleaire<br />
grootmachten in Azië, zoals China, India, Pakistan en – uiteraard – Noord-Korea. In de<br />
tweede plaats voeden daarnaast enkele interne en regionale conflicten deze instabiliteit,<br />
zoals die tussen India en Pakistan, China en Taiwan, en de twee Korea’s. Ook ging<br />
Noordermeer uitgebreid in op de spanningen rondom de Zuid-Chinese Zee. Omdat veel<br />
landen tegelijkertijd aanspraak maken op verschillende eilanden – en daarmee stukken zee –<br />
ontstaat er toenemende onrust in de regio. Tot nu toe heeft het niet tot verregaande<br />
escalaties geleid, maar een mogelijk conflict ligt continu op de loer. Een<br />
samenwerkingsverband als <strong>ASEAN</strong> is, gezien de economische groei en de toenemende<br />
instabiliteit in Azië, dan ook geen slecht idee, aldus Noordermeer.<br />
Vervolgens nam Frans Paul van der Putten het woord. Hij begon met een kort inhoudelijk<br />
overzicht over het ontstaan van <strong>ASEAN</strong>. Het genootschap werd opgericht in 1967 door vijf<br />
landen, te weten de Filipijnen, Indonesië, Maleisië, Singapore en Thailand. Hier kwamen in<br />
de jaren erna nog vijf landen bij: Brunei in 1984, Vietnam in 1995, Laos en Myanmar (Birma)<br />
in 1997 en Cambodja in 1999. In eerste instantie ging het vooral om economische<br />
samenwerking tussen de landen. Later kwamen hier ook culturele, politieke en<br />
veiligheidskwesties bij. Van der Putten benadrukte echter dat het vaak kan lijken alsof het de<br />
deelnemende landen in eerste instantie gaat om economische samenwerking, maar er vaak<br />
ook veiligheidsoverwegingen achter schuilgaan. Dat is ook het geval met <strong>ASEAN</strong>. De angst<br />
voor het communisme dreef de landen tijdens de Koude Oorlog bijeen. Economische<br />
samenwerking werd in deze context gekozen als veiligheidsstrategie. Toch heeft <strong>ASEAN</strong> nog<br />
1
altijd geen veiligheidsovereenkomst getekend. De landen zijn voor een groot deel afhankelijk<br />
van losse bilaterale of trilaterale allianties onderling, of in samenwerking met de VS dan wel<br />
China.<br />
Wat zijn nu eigenlijk de geopolitieke gevolgen van zo’n hechter Azië voor de directe<br />
omgeving en de rest van de wereld In Azië zelf is de <strong>ASEAN</strong> vooral belangrijk voor de<br />
stabiliteit in het gebied, aldus Van der Putten. Dit geldt met name voor de problematische<br />
situatie rond de Zuid-Chinese Zee. <strong>ASEAN</strong> biedt een platform voor multilaterale<br />
<strong>bijeenkomst</strong>en en brengt zo een dialoog op gang, waarin eventuele spanningen snel in de<br />
kiem kunnen worden gesmoord. Zo is <strong>ASEAN</strong> ook belangrijk voor de grotere landen<br />
eromheen – China, India, Australië – om de rust in het gebied te waarborgen.<br />
Voor de rest van de wereld is een hechter Azië ook belangrijk, vervolgde Van der Putten.<br />
Allereerst voor de relatie tussen China en de VS. De VS zien de groei van China de laatste<br />
jaren met argusogen toenemen, en hebben er belang bij dat ook andere landen in de regio<br />
zich sterk maken. Op die manier zal de dominantie van China door de buren beter in de<br />
gaten worden gehouden. Verder is stabiliteit in Zuidoost-Azië – en dus de samenwerking<br />
binnen <strong>ASEAN</strong> – belangrijk voor de economische groei in het gebied. Hoe meer rust in de<br />
regio, hoe aantrekkelijker de landen worden voor buitenlandse investeerders. Tot slot is<br />
stabiliteit van belang voor het in stand houden van gezonde en veilige handelsroutes in<br />
Zuidoost-Azië.<br />
Hoe zal Azië zich in de toekomst gaan ontwikkelen Van der Putten kwam met drie<br />
voorspellingen voor de regio. In de eerste plaats zal het multilateralisme een nieuwe impuls<br />
krijgen door veranderende wereldverhoudingen en structuren. Een concreet voorbeeld<br />
hiervan is dat zowel Rusland als de VS inmiddels lid zijn geworden van de East-Asia Summit,<br />
om hun invloed in het gebied te vergroten. In de tweede plaats hebben de economische<br />
ontwikkelingen gezorgd voor een nieuwe dynamiek. Nu de Chinese economie de Japanse<br />
economie heeft ingehaald, is de grootste Aziatische economische macht niet langer een<br />
bondgenoot van de VS. Hierdoor moeten de VS zich ook in toenemende mate gaan richten<br />
op andere landen in de regio. Tot slot vindt er binnen de VS een strategische heroriëntatie<br />
plaats richting Azië. Steeds meer troepen zullen worden teruggetrokken uit Europa, en<br />
worden ondergebracht in Azië. Ook dit zal de komende jaren van invloed zijn op de kleinere<br />
– <strong>ASEAN</strong> – landen in de regio.<br />
Na deze uiteenzettingen was het tijd voor de deelnemers om vragen te stellen. Een vraag<br />
was of <strong>ASEAN</strong>-landen zich meer gaan richten op de ontwikkelingen van expeditionaire<br />
machten, nu zij zich bewust zijn van de verschuivingen op het wereldtoneel. Faro<br />
antwoordde dat er wel degelijk geïnvesteerd en ook geëxperimenteerd wordt op dit gebied,<br />
maar dat dit eigenlijk nog in de kinderschoenen staat. Voorlopig ligt de focus van de <strong>ASEAN</strong>landen<br />
nog op de ontwikkeling van een defensieve strijdmacht.<br />
Een andere vraag ging over de relatie tussen China, de VS en <strong>ASEAN</strong>. Is het zo dat de twee<br />
grootmachten dingen naar de invloed van bepaalde landen binnen <strong>ASEAN</strong>, en er spanningen<br />
optreden wanneer bepaalde landen een ‘kant’ kiezen Van der Putten en Noordermeer<br />
beaamden dat de VS en China wel degelijk om gunsten van <strong>ASEAN</strong>-landen vragen, en zij op<br />
2
hun beurt vaak ook hun voorkeur uitspreken. Tot op heden is het <strong>ASEAN</strong>-verband op zichzelf<br />
echter sterk genoeg om met deze interne spanningen om te kunnen gaan.<br />
De discussie werd afgesloten met een borrel, waarbij nagepraat werd over de kwesties die<br />
eerder aan bod waren gekomen. Opnieuw werd duidelijk dat we niet om de rol van een<br />
groeiend Azië heen kunnen, en dit een interessant onderwerp is – en zal blijven.<br />
Larissa Versloot<br />
3