Rapport Stagewensen van Mannelijke Pabo-studenten
Rapport Stagewensen van Mannelijke Pabo-studenten
Rapport Stagewensen van Mannelijke Pabo-studenten
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
ARBEIDSMARKTPLATFORM<br />
PO. Van en voor<br />
werkgevers en werknemers<br />
STAGEWENSEN<br />
VAN MANNELIJKE<br />
PABO-STUDENTEN<br />
<strong>Rapport</strong><br />
november 2012<br />
Regionale intervisiegroepen 1
Het CAOP is hét kennis- en dienstencentrum op het gebied <strong>van</strong> arbeidszaken en<br />
arbeidsmarktvraagstukken in het publieke domein. CAOP Research & Europa is het onderzoeken<br />
adviesteam <strong>van</strong> het CAOP op het gebied <strong>van</strong> arbeidsmarktvraagstukken in de publieke<br />
sector in Nederland en op Europees gebied.<br />
© CAOP Research & Europa, november 2012<br />
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel <strong>van</strong><br />
druk, fotokopie, microfilm, CD, internet of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande<br />
schriftelijke toestemming <strong>van</strong> de auteur.
<strong>Stagewensen</strong> <strong>van</strong> mannelijke pabo<strong>studenten</strong><br />
Drs Miranda Grootscholte<br />
Den Haag, november 2012<br />
CAOP Research en Europa, uw partner bij arbeidsmarktvraagstukken in het publieke domein
INHOUDSOPGAVE<br />
1 INLEIDING 1<br />
2 MANNEN EN HUN STAGE-ERVARINGEN 5<br />
2.1 Beleving <strong>van</strong> de opleiding 5<br />
2.2 Begeleiding <strong>van</strong>uit de pabo 7<br />
2.3 Begeleiding stageschool 9<br />
2.4 Praktijkopdrachten 10<br />
2.5 Kenmerken <strong>van</strong> de stage 11<br />
2.6 Stage ervaring en effect op beroepskeuze 12<br />
3 VERBETERSUGGESTIES 15<br />
3.1 Verbetersuggesties aan de opleiding 15<br />
3.2 Verbetersuggesties aan de stageschool 18<br />
SAMENVATTING EN CONCLUSIES 21
1 INLEIDING<br />
Achtergrond<br />
Het aandeel mannen dat voor de klas staat in het basisonderwijs is laag. In 2010<br />
was 13,4% <strong>van</strong> de leerkrachten in het basisonderwijs een man, in 2003 lag dit<br />
percentage nog op 17,4 1 . Dit lage percentage wordt ten eerste veroorzaakt door het<br />
feit dat slechts een kleine groep mannen kiest voor de pabo. Vervolgens valt <strong>van</strong><br />
deze kleine groep mannen ook weer een relatief groot deel uit, zonder diploma. In<br />
het eerste jaar valt namelijk 39,3% <strong>van</strong> de mannen uit tegenover 25,9% <strong>van</strong> de<br />
vrouwen. Er komen dus relatief weinig mannen beschikbaar voor het basisonderwijs.<br />
De verwachting is dat het aandeel mannen de komende jaren nog verder daalt.<br />
Binnen nu en tien jaar stromen namelijk veel leerkrachten die de<br />
pensioensgerechtigde leeftijd bereiken uit, onder hen zijn relatief veel mannen 2 .<br />
De afgelopen jaren is er veel onderzoek gedaan naar de achtergronden <strong>van</strong> de<br />
relatief lage instroom en hoge uitval <strong>van</strong> mannen op de pabo 3 . Bekend is dat bij<br />
mannen de status <strong>van</strong> het beroep een sterke rol speelt bij de studiekeuze. Het<br />
lerarenberoep heeft relatief weinig status en wordt gezien als iets voor vrouwen. De<br />
pabo is voor veel jongens dan ook niet de eerste keuze. Is de keuze voor de pabo<br />
gemaakt, dan wordt deze vaak niet ondersteund door de peergroup.<br />
Ook naar de uitvalredenen is onderzoek gedaan. Redenen zijn bijvoorbeeld een<br />
minder uitgebreide oriëntatie voorafgaand aan de keuze voor de opleiding, weinig<br />
steun <strong>van</strong>uit de peergroup en weinig mannelijke collega-<strong>studenten</strong> op de opleiding.<br />
Ook het feit dat de opleiding niet altijd aansluit bij de wensen en behoeften <strong>van</strong> de<br />
mannen speelt een rol.<br />
Uit hetzelfde onderzoek 3 komt ook naar voren dat de confrontatie met de praktijk een<br />
belangrijke rol speelt bij de keuze te stoppen of door te gaan met de opleiding. De<br />
stage is het ‘moment <strong>van</strong> de waarheid’ voor veel (mannelijke) <strong>studenten</strong>. Tijdens de<br />
stage ontdekken sommige (mannelijke) <strong>studenten</strong> dat hun beeld <strong>van</strong> het beroep niet<br />
overeenkomt met de werkelijkheid, waardoor de stage tegenvalt. Ook komt het voor<br />
dat deze groep tijdens de stage ontdekt dat ze niet de capaciteiten in huis hebben<br />
om voor de klas te staan.<br />
De jongens op de pabo voelen zich minder goed voorbereid op wat er tijdens de<br />
stage <strong>van</strong> hun wordt verwacht dan de meisjes op de pabo 4 . Vaak is een opleiding tot<br />
leerkracht niet iets waar de jongens al op jonge leeftijd <strong>van</strong> dromen, in tegenstelling<br />
tot de meisjes op de pabo. Hierdoor is de pabo niet altijd de eerste keuze geweest<br />
<strong>van</strong> de mannen en hebben ze zich minder goed georiënteerd op de opleiding. Dit<br />
alles kan er voor zorgen dat ze zich pas tijdens de eerste stage realiseren dat dit niet<br />
het beroep is dat ze willen uitoefenen.<br />
De stage lijkt dus cruciaal te zijn, als het gaat om het afmaken <strong>van</strong> de opleiding.<br />
Immers het is voor veel <strong>studenten</strong> de eerste confrontatie met de onderwijspraktijk,<br />
waarin het beroepsbeeld wordt getoetst en waarin ze aan den lijve kunnen ervaren<br />
1 www.stamos.nl<br />
2 Diversiteitsmonitor, SBO 2010.<br />
3 <strong>Pabo</strong>ys gezocht! SBO 2004.<br />
4 <strong>Pabo</strong>ys gevonden SBO 2009.<br />
1
wat het betekent om leraar te zijn. Als een stage slecht verloopt, kan dit<br />
demotiverend zijn en een goede stage is juist een enorme stimulans om de opleiding<br />
af te maken.<br />
Om een goed beeld te krijgen <strong>van</strong> de stagewensen <strong>van</strong> mannelijke <strong>studenten</strong> heeft<br />
het CAOP hier, namens de sociale partners in het primair onderwijs, onderzoek naar<br />
gedaan. Dit rapport bevat de resultaten <strong>van</strong> dit onderzoek. Tevens is onderzoek<br />
gedaan naar de stagewensen <strong>van</strong> allochtonen <strong>studenten</strong> op de pabo. De resultaten<br />
<strong>van</strong> dat onderzoek zijn te vinden in het rapport “Inventarisatie stagewensen<br />
allochtone pabo-<strong>studenten</strong>”.<br />
Doel <strong>van</strong> het onderzoek<br />
Doel <strong>van</strong> het onderzoek is een actueel inzicht te verkrijgen in de stagewensen <strong>van</strong><br />
mannelijke pabo-<strong>studenten</strong>, zodat pabo’s en stagescholen op basis hier<strong>van</strong> (en<br />
specifiek voor deze groep) hun stagebeleid verder kunnen aanscherpen.<br />
Onderzoeksvragen<br />
De volgende onderzoeksvragen stonden centraal in het onderzoek<br />
• Welke ervaringen hebben mannelijke <strong>studenten</strong> met het lopen <strong>van</strong> stage <strong>van</strong>uit<br />
de pabo<br />
• In hoeverre zijn deze <strong>studenten</strong> <strong>van</strong> plan om na hun opleiding daadwerkelijk in<br />
het onderwijs te werken<br />
• In hoeverre heeft de stage een positieve dan wel negatieve invloed gehad op de<br />
wens om in het onderwijs te gaan werken<br />
• Welke suggesties hebben mannelijke <strong>studenten</strong> om de huidige stages te<br />
verbeteren voor de pabo<br />
• Welke suggesties hebben mannelijke <strong>studenten</strong> om de huidige stages te<br />
verbeteren voor de stagescholen<br />
Onderzoeksopzet en -verantwoording<br />
Om zicht te krijgen op de ervaringen en de wensen <strong>van</strong> mannelijke pabo-<strong>studenten</strong><br />
is gebruik gemaakt <strong>van</strong> het <strong>studenten</strong>panel <strong>van</strong> het SBO. De vragenlijst die is<br />
uitgezet onder mannelijke en vrouwelijke pabo-<strong>studenten</strong> is gebaseerd op eerdere<br />
onderzoeken rond dit thema, zoals “<strong>Pabo</strong>ys gezocht” en “<strong>Pabo</strong>ys gevonden” 5 .<br />
De vragenlijst is medio 2011 uitgezet onder 456 <strong>studenten</strong>. In totaal hebben 217<br />
<strong>studenten</strong> (48%) gereageerd, voornamelijk tweedejaars<strong>studenten</strong>. Van alle<br />
respondenten was 14% man 6 , in absolute aantallen ging het hierbij om in totaal<br />
dertig mannen. Percentueel gezien komt het in de buurt <strong>van</strong> het aantal mannen op<br />
de pabo, daardoor kunnen we er <strong>van</strong>uit gaan dat het onderzoek representatief is.<br />
Echter doordat het aandeel mannen op de pabo laag is, is het absoluut aantal<br />
mannen dat heeft meegewerkt dus klein. Dit gegeven dient bij de interpretatie <strong>van</strong> de<br />
enquêteresultaten mee te worden genomen. Tevens dient de lezer zich te realiseren<br />
dat de resultaten voornamelijk betrekking hebben op de ervaringen met de stages in<br />
het eerste en tweede leerjaar.<br />
Verder viel bij de analyse <strong>van</strong> de resultaten op dat de vrouwelijke <strong>studenten</strong>, bij de<br />
meeste vragen met een vijfpuntschaal, vaker de middencategorie kiezen. De<br />
mannelijke <strong>studenten</strong> hebben een wat meer uitgesproken mening. Hierdoor kan het<br />
gebeuren dat binnen een vraag de mannen zowel het meest tevreden als het meest<br />
ontevreden zijn.<br />
5 Beide uitgevoerd in opdracht <strong>van</strong> het SBO door SCO Kohnstamm.<br />
6 Gemiddeld bestaat het <strong>studenten</strong>bestand op een pabo voor 17% uit mannen.<br />
2
Na analyse <strong>van</strong> de resultaten zijn twee groepsgesprekken georganiseerd met<br />
mannelijke <strong>studenten</strong> <strong>van</strong> drie vestigingen <strong>van</strong> twee verschillende pabo’s. In totaal<br />
hebben 14 mannen aan de gesprekken deelgenomen. In de gesprekken is vooral in<br />
gegaan op de knelpunten en verbetersuggesties die naar voren zijn gekomen uit het<br />
kwantitatieve onderzoek. Aangezien de deelnemers aan de groepsgesprekken<br />
slechts afkomstig waren <strong>van</strong> twee pabo’s zijn hun opmerkingen mogelijk niet altijd<br />
generaliseerbaar naar alle andere pabo’s. Echter hun uitspraken geven, zeker in<br />
combinatie met de enquêteresultaten, wel inzicht in wat er onder deze doelgroep<br />
leeft. Tevens is, doordat we alleen mannen hebben gesproken, niet uit te sluiten dat<br />
de ervaringen <strong>van</strong> vrouwelijke pabo-<strong>studenten</strong> vergelijkbaar zijn. Door de gegevens<br />
uit de groepsgesprekken te combineren met de enquêteresultaten is het wel mogelijk<br />
hier uitspraken over te doen.<br />
Tot slot zijn de belangrijkste resultaten uit deze rapportage in een expertmeeting<br />
voorgelegd aan een tiental vertegenwoordigers <strong>van</strong> pabo’s.<br />
De resultaten <strong>van</strong> zowel de enquête als de groepsgesprekken zijn in deze<br />
rapportage verwerkt. De belangrijkste bevindingen uit de expertmeeting zijn verwerkt<br />
in de aanbevelingen.<br />
3
2 MANNEN EN HUN STAGE-ERVARINGEN<br />
In dit hoofdstuk zetten we stage-ervaringen <strong>van</strong> (mannelijke en vrouwelijke) pabo<strong>studenten</strong><br />
op basis <strong>van</strong> de resultaten uit de enquête op een rij, aangevuld met de<br />
bevindingen uit de groepsgesprekken met mannelijke pabo-<strong>studenten</strong>. In paragraaf<br />
2.1 kijken we naar de beleving <strong>van</strong> de volgende aspecten <strong>van</strong> de opleiding: de<br />
moeilijkheidsgraad, de intensiteit en de verhouding theorie en praktijk. In paragraaf<br />
2.2 zoomen we in op de begeleiding tijdens de stage <strong>van</strong>uit de pabo, in paragraaf<br />
2.3 staat de begeleiding <strong>van</strong>uit de stageschool centraal. Paragraaf 2.4 heeft als<br />
onderwerp de praktijkopdrachten. De kenmerken <strong>van</strong> de stage (bijvoorbeeld lengte<br />
en frequentie) komen aan de orde in paragraaf 2.5 en tot slot geeft paragraaf 2.6<br />
inzicht in het effect <strong>van</strong> de stage op de loopbaan.<br />
Voor alle paragrafen geldt dat we de resultaten <strong>van</strong> de mannelijke <strong>studenten</strong><br />
vergelijken met de antwoorden <strong>van</strong> de vrouwen 7 . Voor de interpretatie <strong>van</strong> de<br />
bevindingen uit de groepsgesprekken dient in het achterhoofd te worden gehouden<br />
dat er geen gesprekken met vrouwelijke <strong>studenten</strong> hebben plaatsgevonden. De<br />
informatie over de vrouwelijke <strong>studenten</strong> is volledig afkomstig uit de enquête.<br />
2.1 Beleving <strong>van</strong> de opleiding<br />
Voordat we inzoomen op de stagewensen <strong>van</strong> mannelijke pabo-<strong>studenten</strong>, staan we<br />
even kort stil bij de verschillen in beleving <strong>van</strong> de opleiding tussen mannelijke en<br />
vrouwelijke pabo-<strong>studenten</strong>. Aan de <strong>studenten</strong> is gevraagd wat ze <strong>van</strong> de<br />
moeilijkheidsgraad <strong>van</strong>, de intensiteit <strong>van</strong> en het aandeel theorie en praktijk in de<br />
opleiding vinden.<br />
Figuur 1 laat zien dat het merendeel <strong>van</strong> de <strong>studenten</strong> de opleiding (zeer) intensief<br />
maar niet <strong>van</strong> een te hoog of te laag niveau vindt. Meer vrouwen (81%) dan mannen<br />
vinden de opleiding intensief (73%). Mannen vinden de opleiding vaker <strong>van</strong> een laag<br />
niveau (23% versus 16% <strong>van</strong> de vrouwen). Ook uit de groepsgesprekken bleek dat<br />
de mannen over het algemeen de opleiding veel werk vinden. Vooral het bijhouden<br />
<strong>van</strong> vakdossiers en het maken <strong>van</strong> verslagen kost veel tijd, aldus de mannen.<br />
7 Bij deze vergelijking moet de lezer zich wel, zoals eerder aangegeven, realiseren dat slechts<br />
30 mannen hebben meegedaan aan het onderzoek.<br />
5
Figuur 1<br />
Intensiteit en moeilijkheidsgraad opleiding<br />
Moeilijkheidsgraad De intensiteit<br />
(Zeer) intensief<br />
Niet weinig, niet<br />
veel werk<br />
(Zeer) weinig werk<br />
(Zeer) hoog niveau<br />
Geen hoog, geen<br />
laag niveau<br />
(Zeer) laag niveau<br />
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%<br />
Man (30) Vrouw (187)<br />
De meeste <strong>studenten</strong> zijn het er over eens dat ze binnen de opleiding (zeer) veel<br />
praktijk krijgen, 53% <strong>van</strong> de mannen geeft dit aan tegenover 57% <strong>van</strong> de vrouwen<br />
(zie figuur 2). Ook het aandeel theorie in de opleiding wordt door de meesten als<br />
veel of precies goed ervaren. Slechts 10% <strong>van</strong> de mannen en 12% <strong>van</strong> de vrouwen<br />
geeft aan dat in de opleiding relatief weinig theorie voorkomt.<br />
Figuur 2<br />
Aandeel praktijk en aandeel theorie in de opleiding<br />
Aandeel theorie Aandeel praktijk<br />
(Zeer) veel praktijk<br />
Niet veel, niet<br />
weinig praktijk<br />
(Zeer) weinig<br />
praktijk<br />
(Zeer) veel theorie<br />
Niet veel, niet<br />
weinig theorie<br />
(Zeer) weinig<br />
theorie<br />
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%<br />
Man (30) Vrouw (187)<br />
6
Uit de groepsgesprekken blijkt echter dat de mannen vinden dat de praktijk binnen<br />
de opleiding (nog) meer aandacht behoeft. Zij zouden graag langere periodes achter<br />
elkaar stage lopen (zie ook paragraaf 2.5), ook zouden ze willen dat de opleiding<br />
meer belang hecht aan de stage. Hier komen we in hoofdstuk 3 op terug.<br />
2.2 Begeleiding <strong>van</strong>uit de pabo<br />
Aan de <strong>studenten</strong> is een aantal vragen gesteld over de begeleiding <strong>van</strong>uit de pabo<br />
voorafgaand aan en gedurende de stage.<br />
De voorbereiding<br />
Bijna tweederde <strong>van</strong> de pabo-<strong>studenten</strong> is tevreden over de voorbereiding op de<br />
stage. <strong>Mannelijke</strong> <strong>studenten</strong> zijn vaker (16%) ontevreden dan vrouwelijke <strong>studenten</strong><br />
(10%). Uit de groepsgesprekken bleek echter dat de jongens vooral de eerste stage<br />
ervaren als een black-box. Ze hebben op dat moment nog onvoldoende een beeld<br />
<strong>van</strong> wat ze op een school kunnen verwachten en hoe ze zich daar op kunnen<br />
voorbereiden. Ook uit het onderzoek “<strong>Pabo</strong>ys gevonden” blijkt dat de mannen zich<br />
vaak maar moeilijk een beeld kunnen vormen <strong>van</strong> wat er in de stage <strong>van</strong> hen wordt<br />
verwacht. Zij voelen zich om die reden dan ook vaak slecht voorbereid door de pabo.<br />
De voorbereiding beperkte zich vaak tot een klassikale uitleg <strong>van</strong> een<br />
stagecoördinator. In een enkel geval werd er een kennismakingsspel gemaakt dat ze<br />
tijdens de stage konden gebruiken. Ook is er vaak een boek/reader beschikbaar ter<br />
voorbereiding op de stage, echter niet alle <strong>studenten</strong> lezen dit document. De jongens<br />
hebben wel het idee dat de opleiding steeds meer aandacht heeft voor de<br />
voorbereiding op de stage. Er is bijvoorbeeld bij een <strong>van</strong> de pabo’s onlangs ingesteld<br />
dat alle <strong>studenten</strong> tijdens hun stageperiode, <strong>van</strong>uit het project “Sturen op<br />
Studiesucces”, een coach uit een hoger jaar krijgen.<br />
Het zoeken <strong>van</strong> de stageplaats<br />
Beide groepen <strong>studenten</strong> geven aan gemakkelijk een stageplaats te hebben<br />
gevonden. Ook uit de groepsgesprekken blijkt dat de meeste <strong>studenten</strong> nauwelijks<br />
moeite hoeven te doen om een stageplaats te zoeken. De opleiding regelt dit<br />
namelijk voor hen. Er zijn afspraken over stageplaatsen gemaakt met een aantal<br />
besturen. Voor de LIO-stage 8 moeten de <strong>studenten</strong> wel solliciteren. Overigens<br />
vinden niet alle <strong>studenten</strong> het even prettig dat ze nauwelijks invloed hebben op de<br />
keuze <strong>van</strong> een stageplaats. Zij zouden graag sollicitatie- /kennismakingsgesprekken<br />
met een of meerdere scholen voeren. De school weet dan op voorhand wat voor<br />
vlees ze in de kuip heeft en de student weet beter wat hij kan verwachten, aldus de<br />
<strong>studenten</strong>.<br />
“Soms krijgen scholen <strong>studenten</strong> die niet gemotiveerd en passief zijn. Die zitten de hele dag <br />
maar op hun telefoon te kijken en doen niets extra’s uit zichzelf. Ook voor de <strong>studenten</strong> is <br />
een sollicitatiegesprek goed want zo worden we gedwongen ons goed te presenteren.” <br />
8 De lio(leraar in opleiding)-stage is een langdurige en aaneengesloten stage in het laatste jaar<br />
<strong>van</strong> de opleiding. Tijdens deze stage draait de student volledig mee in de basisschool en<br />
heeft min of meer zelfstandig de zorg voor een groep.<br />
7
Begeleiding tijdens de stage<br />
De <strong>studenten</strong> is in de enquête een aantal vragen gesteld over de begeleiding tijdens<br />
de stage door de stagebegeleider <strong>van</strong> de opleiding. Uit figuur 3 blijkt dat ongeveer<br />
de helft <strong>van</strong> de <strong>studenten</strong> tevreden is over de totale stagebegeleiding. Positieve<br />
punten zijn vooral het geven <strong>van</strong> feedback en de mogelijkheid tot vragen stellen en<br />
het bespreken <strong>van</strong> problemen. Minder tevreden zijn de <strong>studenten</strong> over het aantal<br />
overlegmomenten, de communicatie met de stageschool, de stagebezoeken aan de<br />
stageschool en de beschikbare tijd.<br />
De mannen zijn vaker tevreden dan de vrouwen over de feedback <strong>van</strong> de<br />
stagebegeleider en de communicatie tussen de stageschool en de stagebegeleider.<br />
Overigens zijn over het laatste punt ook meer mannen ontevreden (36% versus<br />
22%), mannen lijken over dit onderwerp dus een meer uitgesproken mening te<br />
hebben. De vrouwelijke <strong>studenten</strong> zijn vaker tevreden over de mogelijkheid om<br />
vragen te stellen en problemen aan de stagebegeleider voor te leggen. Ook zijn ze<br />
vaker tevreden over de tijd die de stagebegeleider voor ze heeft en de<br />
stagebezoeken <strong>van</strong> de begeleider aan de stageschool.<br />
Figuur 3 Aandeel <strong>studenten</strong>, dat (zeer) tevreden is over stagebegeleiding<br />
<strong>van</strong>uit de opleiding<br />
De feedback<br />
Mogelijkheid voor vragen en bespreken problemen<br />
De totale begeleiding<br />
Het aantal overlegmomenten<br />
De communicatie met stageschool<br />
De stagebezoeken aan stageschool<br />
Beschikbare tijd<br />
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%<br />
Man (30) Vrouw (183)<br />
Uit de groepsgesprekken blijkt dat het grootste knelpunt ligt bij het contact tussen de<br />
stageschool en de opleiding. De mannen zijn zeer ontevreden over het feit dat er<br />
nauwelijks contact is tussen de opleiding en de stageschool. Ook zijn zij ontevreden<br />
over het feit dat de stagebegeleider <strong>van</strong>uit de opleiding slechts één keer komt kijken<br />
en op dat moment gelijk een oordeel velt over de prestaties <strong>van</strong> de student. Volgens<br />
de <strong>studenten</strong> wordt in deze beoordeling onvoldoende de mening <strong>van</strong> de begeleider<br />
<strong>van</strong>uit de stageschool meegenomen. Overigens geven de mannen in de<br />
groepsgesprekken aan, dat ze verwachten dat hun vrouwelijke mede<strong>studenten</strong> hun<br />
mening delen.<br />
“Wanneer er een verschil is tussen de beoordeling <strong>van</strong> de pabo-begeleider en de<br />
schoolmentor, wordt hier geen aandacht aan besteed ook al is het verschil heel<br />
groot. Bijvoorbeeld dat de schoolmentor zegt ‘goed’ en de andere begeleider geeft je<br />
een krappe voldoende. De beoordeling <strong>van</strong> de pabo-begeleider telt.”<br />
De <strong>studenten</strong> zijn overigens over het algemeen wel tevreden over de contacten die<br />
ze hebben met de studieloopbaanbegeleider (slb’er).<br />
8
2.3 Begeleiding stageschool<br />
Ook zijn vragen gesteld over de mate waarin de <strong>studenten</strong> tevreden zijn over een<br />
aantal aspecten <strong>van</strong> de begeleiding door de stagementor op de stageschool.<br />
Uit figuur 4 blijkt dat meer <strong>studenten</strong> tevreden zijn over de begeleiding <strong>van</strong>uit de<br />
stageschool dan over de begeleiding <strong>van</strong>uit de opleiding zelf, dit geldt zowel voor de<br />
mannen als voor de vrouwen. Als we het totaalplaatje bekijken zien we dat de<br />
mannelijke stagelopers vooral tevreden zijn over de mogelijkheid om vragen te<br />
stellen en problemen te bespreken. Ook over de observatie en evaluatie <strong>van</strong> lessen<br />
en opdrachten en de feedback zijn ze vaker tevreden dan hun vrouwelijke collega’s.<br />
De vrouwelijke stagiaires zijn juist weer vaker tevreden over de introductie op school<br />
en de tijd die de stagementor beschikbaar heeft. Tot slot blijkt dat de vrouwelijke<br />
<strong>studenten</strong> zich iets vaker thuis voelden op de stageschool dan hun mannelijke<br />
collega’s (77% versus 73%).<br />
Figuur 4 Aandeel <strong>studenten</strong> dat (zeer) tevreden is over stagebegeleiding <strong>van</strong>uit<br />
de stageschool<br />
Mogelijkheid voor vragen en bespreken problemen<br />
Observatie, evaluatie <strong>van</strong> lessen/opdrachten<br />
De feedback<br />
De totale begeleiding<br />
Aantal overlegmomenten<br />
Beschikbare tijd<br />
Informeren/adviseren bij voorbereiding lessen<br />
Inhoudelijke afspraken vooraf met school<br />
Introductie op de stageschool<br />
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%<br />
Man (30) Vrouw (181)<br />
Ook uit de groepsgesprekken blijkt duidelijk dat de <strong>studenten</strong> vaker te spreken zijn<br />
over de begeleiding <strong>van</strong>uit de stageschool dan <strong>van</strong>uit de pabo. Over het algemeen<br />
hebben de jongens positieve verhalen over de manier waarop ze op de school zijn<br />
ont<strong>van</strong>gen en de manier waarop ze worden begeleid door hun mentor. Overigens<br />
blijkt uit de groepsgesprekken dat het contact met de mentor cruciaal is voor de<br />
mening <strong>van</strong> de stagiair over de stage. Uit de groepsgesprekken kwam ook naar<br />
voren dat de jongens liever geen mentor hebben die net <strong>van</strong> de pabo komt. De<br />
jongens vinden dat de pabo een minimaal aantal jaar werkervaring als eis voor de<br />
begeleider moet stellen. Zij geven echter ook aan dat een minimaal aantal jaar<br />
werkervaring geen garantie geeft op goede begeleiding. Of de begeleiding wordt<br />
gewaardeerd hangt sterk af <strong>van</strong> de klik met en de competenties <strong>van</strong> de mentor.<br />
Een ander kritiekpunt is dat stagescholen zich niet altijd goed voorbereiden op de<br />
komst <strong>van</strong> een stagiair. Het gaat hierbij volgens de jongens vooral om het niet vooraf<br />
doornemen <strong>van</strong> de informatie die door de pabo aan de school is verstrekt. Tot slot is<br />
het commentaar dat niet alle stagementoren directe feedback geven. Sommige<br />
sparen dit op tot het einde <strong>van</strong> de stage, waardoor de <strong>studenten</strong> geen mogelijkheid<br />
meer hebben om zichzelf lopende het stagetraject te verbeteren.<br />
9
2.4 Praktijkopdrachten<br />
De praktijkopdrachten maken een belangrijk deel uit <strong>van</strong> de stage. Uit figuur 5 blijkt<br />
dat de tevredenheid met de verschillende aspecten <strong>van</strong> de praktijkopdrachten niet<br />
heel hoog is. Echter veel <strong>studenten</strong> geven op deze vragen aan dat ze noch tevreden<br />
noch ontevreden zijn (minimaal een vijfde). Er kan dus niet zonder meer worden<br />
gezegd dat de <strong>studenten</strong> hier uitgesproken ontevreden over zijn. Het valt op dat<br />
relatief gezien meer mannen dan vrouwen tevreden zijn over de begeleiding <strong>van</strong>uit<br />
de stageschool, de mogelijkheid om de opdracht af te stemmen op de persoonlijke<br />
interesse en/ of op de situatie op de stageschool en de inhoud <strong>van</strong> de<br />
stageopdracht. De vrouwelijke stagiaires zijn het meest tevreden over de koppeling<br />
tussen theorie en praktijk en het minst vaak tevreden over de begeleiding <strong>van</strong>uit de<br />
opleiding. Echter over dit laatste aspect zijn ze nog altijd meer tevreden dan hun<br />
mannelijke collega’s.<br />
Figuur 5 Aandeel <strong>studenten</strong> dat (zeer) tevreden is over aspecten <strong>van</strong> de<br />
praktijkopdrachten<br />
De begeleiding <strong>van</strong>uit de stageschool<br />
Mogelijkheid afstemmen opdracht op persoonlijke interesses<br />
Mogelijkheid afstemmen opdracht op situatie stageschool<br />
De inhoud stageopdracht<br />
Koppeling theorie en praktijk<br />
Duidelijkheid beoordelingscriteria<br />
Duidelijkheid opdracht<br />
De begeleiding <strong>van</strong>uit opleiding<br />
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%<br />
Man (30) Vrouw (178)<br />
Tijdens de groepsgesprekken zijn deze onderwerpen ook aan de orde geweest. In<br />
beide gesprekken geven de <strong>studenten</strong> aan voornamelijk tevreden te zijn over de<br />
mate waarin ze de stageopdrachten kunnen aanpassen aan hun stageschool. Vaak<br />
kunnen ze een les voor meerdere opdrachten gebruiken. Dit komt overeen met de<br />
bevindingen uit de enquête, echter uit de <strong>Pabo</strong>ys-onderzoek uit 2004 en 2009 bleek<br />
dat de <strong>studenten</strong> <strong>van</strong> mening waren dat de opdrachten onvoldoende aangepast<br />
konden worden aan de praktijk. Er lijkt wat dit betreft een verbetering te zijn<br />
opgetreden.<br />
Wel geven ze aan dat ze de opdrachten te vaak teveel afgekaderd vinden, waardoor<br />
er minder ruimte blijft om te improviseren. Deze bevinding komt overeen met<br />
bevindingen uit de eerder genoemde <strong>Pabo</strong>ys-onderzoeken. Ook vindt een deel <strong>van</strong><br />
de jongens de opdrachten soms onnodig moeilijk geformuleerd. Dit roept bij een <strong>van</strong><br />
de jongens de uitspraak op: “al die moeilijke woorden op Hbo-niveau, nergens voor<br />
nodig, die hebben we later toch niet meer nodig”. Overigens zijn niet alle opdrachten<br />
voor iedereen in een keer helder, maar zoals een <strong>van</strong> de jongens aangeeft: “als ik<br />
feedback heb gekregen op mijn opdracht gaat het vaak in de herkansing wel goed,<br />
dus dat is geen probleem.”<br />
10
Een ander kritiekpunt is het feit dat vaak pas na de eerste helft <strong>van</strong> de stageperiode<br />
de opdrachten duidelijk worden, hierdoor moeten <strong>studenten</strong> in een relatief korte<br />
periode de opdrachten op hun stageplaats uitvoeren. Uit de gesprekken blijkt verder<br />
dat de jongens vinden dat er meer met de opdrachten gedaan kan worden. Tot slot<br />
het knelpunt dat de opdrachten aan het eind <strong>van</strong> een stageperiode moeten worden<br />
opgeleverd. Als dan blijkt dat een opdracht niet goed is gedaan, volstaat een<br />
aanpassing op papier. Een student hoeft dan dus niet opnieuw voor de klas de<br />
opdracht uit te voeren. Dus zoals een <strong>van</strong> de jongens het omschreef: “ik zuig het zo<br />
uit mijn duim en dan is het goed”.<br />
Het lijkt erop dat de meeste genoemde knelpunten zich vooral voordoen in het<br />
eerste en (soms ook in) het tweede jaar. Het is op dat moment voor de jongens vaak<br />
nog onduidelijk wat er tijdens de stage en in de opdrachten <strong>van</strong> ze wordt verwacht.<br />
Naarmate de jongens vaker stage hebben gelopen weten ze beter wat ze kunnen<br />
verwachten en hoe ze met bepaalde opdrachten moeten omgaan.<br />
2.5 Kenmerken <strong>van</strong> de stage<br />
Aan de respondenten is gevraagd wat ze <strong>van</strong> de lengte en de frequentie <strong>van</strong> de<br />
stage vinden en <strong>van</strong> de keuzevrijheid met betrekking tot onder-, midden- of<br />
bovenbouw.<br />
Over het algemeen zijn zowel de mannen als de vrouwen tevreden over de lengte<br />
<strong>van</strong> de stage (68%), de frequentie (70%) en de keuzevrijheid (58%). Overigens vindt<br />
wel ruim een vijfde <strong>van</strong> de mannen en de vrouwen de stage te kort. Mannen zijn<br />
vaker <strong>van</strong> mening dat er te weinig stage wordt gelopen (27% versus 22%). De<br />
keuzevrijheid met betrekking tot onder-, midden- of bovenbouw vinden mannelijke<br />
<strong>studenten</strong> vaker beperkt dan de vrouwelijke <strong>studenten</strong> (40% versus 33%). Ook in de<br />
eerder genoemde andere onderzoeken en tijdens de groepsgesprekken is de<br />
beperkte keuzevrijheid met betrekking tot het niveau waarop stage wordt gelopen<br />
een struikelblok gebleken. In de groepsgesprekken gaf bijvoorbeeld een aantal<br />
mannen aan dat het niet motiverend werkt als de eerste stage verplicht in de<br />
onderbouw moet worden gelopen.<br />
“Absoluut de eerste stage in de bovenbouw. Toen ik begon aan de opleiding, bleek<br />
dat de eerste stage in de onderbouw was. Dat was even schrikken. In de bovenbouw<br />
krijg je meer een idee <strong>van</strong> wat onderwijs is. Je kunt meer kennis overbrengen.”<br />
Ook uit andere onderzoeken blijkt dat dit een risicofactor is. Echter er zijn ook<br />
mannen op de pabo die juist bewust kiezen voor de onderbouw.<br />
Tevens is gevraagd wat de <strong>studenten</strong> vonden <strong>van</strong> de verhouding stagedagen versus<br />
schooldagen tijdens de stageperiode. De mannelijke stagelopers zijn duidelijk een<br />
andere mening toegedaan dan de vrouwen. Van de mannen geeft een derde aan dat<br />
er te weinig stagedagen zijn, slechts een vijfde <strong>van</strong> de vrouwen vindt dit. De mannen<br />
geven in de groepsgesprekken aan dat ze vinden dat ze te weinig achter elkaar op<br />
de stageschool komen. Soms kan het zijn dat door een studieweek of een<br />
terugkomdag de jongens een paar weken niet op de stageplaats zijn. Dit is niet<br />
bevorderlijk voor de binding met de stageschool, de leerkrachten en de leerlingen,<br />
aldus een respondent.<br />
De mannen vinden dat de stage meer aandacht en waardering zou mogen krijgen<br />
binnen de opleiding. Ze geven daarbij aan dat er in de loop der jaren wel een<br />
stijgende lijn zit in het belang <strong>van</strong> de stage, echter zij zijn <strong>van</strong> mening dat het belang<br />
<strong>van</strong>af de eerste dag groter zou moeten zijn (zie ook hoofdstuk 3). De jongens vinden<br />
11
het bijvoorbeeld onbegrijpelijk dat de stage die zo belangrijk is slechts 10<br />
studiepunten (<strong>van</strong> de 60) oplevert en dit dus volledig gebaseerd is op een eenmalige<br />
korte beoordeling. Het kan dus zo zijn, aldus een <strong>van</strong> de jongens:<br />
“dat je op papier heel goed bent maar voor de klas niet en je toch heel ver komt in de<br />
opleiding. En andersom kan ook dat je de opleiding niet haalt omdat je niet goed met<br />
de verslagen om kunt gaan, bijvoorbeeld omdat je dyslectisch bent, maar wel een<br />
goede docent bent.”<br />
Uit de enquête blijkt dat vooral de mannen kritisch zijn over de mate waarin de<br />
theorie die ze tijdens de opleiding hebben gehad aansluit bij de stages. Een vijfde<br />
<strong>van</strong> de mannen geeft aan dat ze de aansluiting tussen theorie en praktijk slecht<br />
vinden. Van de vrouwelijke <strong>studenten</strong> deelt slechts 9% deze mening (zie figuur 6).<br />
Figuur 6<br />
Aansluiting theorie en stage<br />
(Zeer) goed<br />
Neutraal<br />
(Zeer) slecht<br />
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%<br />
(Man = 30) (Vrouw =178)<br />
2.6 Stage-ervaring en effect op beroepskeuze<br />
Uit eerdere onderzoeken blijkt dat de stage-ervaring een belangrijke bepaler is voor<br />
de keuze om de opleiding al dan niet voort te zetten. Uit de gehouden enquête blijkt<br />
dat de mannelijke en vrouwelijke pabo-<strong>studenten</strong> hun stage anders beleven. Van de<br />
mannen geeft 73% aan een positieve stage-ervaring te hebben, bij de vrouwen is dat<br />
85%. 10% <strong>van</strong> de mannen geeft aan een negatieve stage-ervaring te hebben,<br />
tegenover 3% <strong>van</strong> de vrouwelijk <strong>studenten</strong> 9 . De overige <strong>studenten</strong> beschrijven hun<br />
stage-ervaringen tot dan toe noch positief noch negatief.<br />
Uit de enquête komt een aantal factoren naar voren die bijdragen aan een positieve<br />
stage-ervaring. Door zowel mannen als vrouwen worden de volgende elementen<br />
genoemd: sfeer/ cultuur op de stageschool (81%), de begeleiding <strong>van</strong>uit de<br />
stageschool (68%) en de professionaliteit (werkwijze) <strong>van</strong> de school (54%).<br />
Aangezien het aantal mannen en vrouwen met een negatieve stage-ervaring in de<br />
enquête klein is, kunnen we hier geen uitspraken doen over de factoren die<br />
bepalend zijn voor een negatieve ervaring.<br />
9 In totaal gaat het hierbij om acht personen (mannen en vrouwen) in de enquête.<br />
12
Opvallend is dat de stage vaker <strong>van</strong> invloed is op de mening <strong>van</strong> de mannelijke<br />
stagiair over een loopbaan als leraar, vooral in negatieve zin, zie figuur 7. Van de 30<br />
mannen geven er zeven (23%) aan dat hun beeld negatief is beïnvloed, <strong>van</strong> de 178<br />
vrouwen zijn dat er 27 (15%). Ook in groepsgesprekken geven de mannen aan dat<br />
de stage erg belangrijk is.<br />
“De stage is voor de kennismaking met het vak heel belangrijk. Het is belangrijk dat je <strong>van</strong>af <br />
het eerste jaar gelijk stage loopt. Pas na een stage kun je een goed beeld hebben <strong>van</strong> het <br />
beroep.” <br />
“Toen ik de eerste keer stage liep wist ik: dit is waar ik heen wil.”<br />
Figuur 7<br />
leraar<br />
100%<br />
90%<br />
80%<br />
70%<br />
60%<br />
50%<br />
40%<br />
30%<br />
20%<br />
10%<br />
0%<br />
Ben je door de stage anders gaan denken over een loopbaan als<br />
Negatiever Hetzelfde Positiever<br />
Man (30) Vrouw (178)<br />
Aan alle <strong>studenten</strong> is gevraagd op een schaal <strong>van</strong> 0 tot 100% aan te geven hoe<br />
groot ze de kans achten dat ze na hun opleiding daadwerkelijk aan de slag gaan als<br />
leraar. Het gemiddelde voor de mannen lag op 88% en voor de vrouwelijke<br />
<strong>studenten</strong> op 85%.<br />
13
3 VERBETERSUGGESTIES<br />
Uit hoofdstuk 2 is gebleken dat relatief veel <strong>studenten</strong> (mannen en vrouwen) niet<br />
tevreden zijn over de begeleiding die ze krijgen. Vooral over de begeleiding <strong>van</strong>uit<br />
de opleiding zijn de <strong>studenten</strong> niet altijd tevreden. Ook over de vorm en de inhoud<br />
<strong>van</strong> de praktijkopdrachten zijn niet alle <strong>studenten</strong> even tevreden. In dit hoofdstuk<br />
gaan we in op de verbetersuggesties die zowel uit de enquête als uit de<br />
groepsgesprekken naar voren zijn gekomen.<br />
3.1 Verbetersuggesties aan de opleiding<br />
Uit de enquête en de groepsgesprekken zijn verschillende verbetersuggesties naar<br />
voren gekomen voor de pabo’s. In deze paragraaf gaan we in eerste instantie in op<br />
de algemene verbetersuggesties uit eerdere onderzoeken en op de<br />
verbetersuggesties die uit de enquête naar voren zijn voortgekomen. Vervolgens<br />
zoomen we in op verbetersuggesties (uit de enquête en de groepsgesprekken)<br />
rondom een drietal specifieke onderwerpen, namelijk de voorbereiding op de stage,<br />
de verhouding theorie en praktijk en de praktijkopdrachten.<br />
Algemeen<br />
Niet alleen in dit onderzoek is gekeken naar manieren om ervoor te zorgen dat<br />
minder jongens de pabo verlaten door een negatieve stage-ervaring. Ook in eerdere<br />
onderzoeken is hier aandacht aan besteed.<br />
In een <strong>van</strong> de pilots, de pilot seksebewust stagebeleid, <strong>van</strong>uit het project <strong>Pabo</strong>ys is<br />
bijvoorbeeld ook aandacht besteed aan de stages. In deze pilot stond de vraag<br />
centraal: “Wat zijn de succesfactoren bij de begeleiding <strong>van</strong> mannen tijdens de<br />
stage”. Uit de evaluatie <strong>van</strong> deze pilot bleek dat er sprake was <strong>van</strong> minder voortijdig<br />
uitval <strong>van</strong> deze <strong>studenten</strong> 10 (23 procent tegenover 50 procent landelijk). Deze<br />
aanpak bleek dus effectief.<br />
De pilot is op zes scholen, waar mannelijke eerstejaars stage liepen, uitgevoerd.<br />
Bewust zijn hierbij scholen geselecteerd waar veel mannelijke docenten werkzaam<br />
waren, zodat de jongens een mannelijke mentor kregen of te maken hadden met<br />
andere mannelijke docenten.<br />
In deze pilot is de volgende aanpak gehanteerd:<br />
• een accent op werken in de bovenbouw<br />
• mannelijke stagiairs mochten volledige lessen voorbereiden en uitvoeren<br />
• stageopdrachten waren meer gestructureerd<br />
• mannelijke <strong>studenten</strong> werden, afhankelijk <strong>van</strong> hun interesses en talenten,<br />
ingezet bij groepsoverstijgende activiteiten en bij het techniekonderwijs,<br />
computeronderwijs, bij dramalessen en bij muzieklessen.<br />
Dit bleek dus effectief. Het kan voor pabo’s dus zinvol zijn om binnen het stagebeleid<br />
aandacht te besteden aan deze elementen.<br />
Verder komen de volgende meer algemene verbetersuggesties uit eerdere<br />
onderzoeken rond dit thema, ze zijn terug te vinden in de Diversiteitsmonitor <strong>van</strong> het<br />
SBO.<br />
• Stel stage in de onderbouw niet langer verplicht.<br />
10 “<strong>Pabo</strong>ys gevonden”, SBO 2010.<br />
15
• Zorg voor kortere stages, deze maken betere afstemming mogelijk tussen<br />
theorie en praktijk 11 .<br />
• Laat praktijkopdrachten aansluiten bij interesses en hobby’s <strong>van</strong> jongens.<br />
• Bied variatie in werkvormen, opdrachten, beoordelingsvormen en andere manier<br />
<strong>van</strong> reflectie.<br />
• Zorg voor een intensievere begeleiding bij de studievoortgang en bij het werken<br />
met een portfolio, jongens hebben hier baat bij.<br />
Op basis <strong>van</strong> bovenstaande bevindingen is in de enquête ook een aantal<br />
verbetersuggesties aan de <strong>studenten</strong> voorgelegd. De volgende zaken worden het<br />
meest gekozen door de pabo-<strong>studenten</strong>:<br />
• duidelijkere stageopdrachten (36%),<br />
• de stageopdrachten beter aan laten sluiten bij de praktijk in de school (35%),<br />
• meer contact tussen de opleiding en de stageschool (28%),<br />
• een betere verhouding tussen theorie en praktijk in de opleiding (26%),<br />
• duidelijkere beoordelingscriteria voor de stageopdrachten (19%).<br />
Opvallend is dat vooral vrouwen aangeven dat de kwaliteit <strong>van</strong> de stages kan<br />
verbeteren door de stageopdrachten duidelijker te maken. Mannen geven dit minder<br />
vaak als tip (38% versus 23%). Wel wil een groter deel <strong>van</strong> de mannen duidelijkere<br />
beoordelingscriteria (23% versus 18%). Mannen vinden het ook belangrijker dat er<br />
meer contact is tussen de opleiding en de stagiair (27% versus 3%) en dat er<br />
meerdere stagiaires op een school worden geplaatst (17% versus 6%).<br />
In de volgende subparagrafen gaan we in op verschillende onderdelen waarop de<br />
<strong>studenten</strong> verbetermogelijkheden zien.<br />
Voorbereiding op de stage<br />
Uit de groepsgesprekken is gebleken dat de mannen graag een betere<br />
voorbereiding willen op hun eerste stage. Volgens de respondenten moet de<br />
stagecoördinator de volgende zaken bespreken:<br />
• Wat doe je de eerste dagen op je school Moet je direct voor de klas of mag je<br />
eerst even meekijken Wat moet je regelen<br />
• Hoe moet je omgaan met je mentor op school Hoe kan je het beste contact<br />
leggen met diegene Hoe stem je wederzijdse verwachtingen af<br />
• Welk vak moet je op welke manier geven Een introductie in vakdidactiek, zodat<br />
je beter weet hoe je voor de klas moet staan.<br />
• Het advies geven om te beginnen met methodelessen 12 . Op deze manier kun je<br />
rustig opstarten.<br />
11 Uit de groepsgesprekken die wij hebben gevoerd, bleek juist dat de mannen behoefte<br />
hadden aan langere stages dan wel meer stagedagen in de stageperiode.<br />
12 Dit zijn lessen waar<strong>van</strong> de methode al is vastgelegd in een boek, lessen dus die je niet zelf<br />
hoeft te ontwikkelen.<br />
16
Uit de groepsgesprekken kwam ook een aantal dingen naar voren die specifiek lijken<br />
te zijn voor de mannelijk <strong>studenten</strong>. Deze zaken hebben vooral betrekking op het<br />
overbrengen <strong>van</strong> kennis. De mannelijke pabo-<strong>studenten</strong> hebben behoefte aan meer<br />
begeleiding bij ‘hoe je dingen moet uitleggen’. Het volgende citaat illustreert dat:<br />
‘Wij krijgen <strong>van</strong>uit de opleiding vaak opdrachten als – bedenk leuke spelletjes met<br />
breuken. Ik wil geen leuke spelletjes bedenken, ik wil weten hoe ik de stof goed aan<br />
de kinderen kan overbrengen.’ <br />
Ook uit eerder onderzoek bleek de voorbereiding op de stage, vooral voor jongens,<br />
belangrijk. De suggestie die in dat onderzoek werd gedaan is het werken met een<br />
voorlichtingsvideo.<br />
Verhouding theorie en praktijk<br />
Uit de enquête kwam naar voren dat de mannelijke <strong>studenten</strong> vinden dat er zowel<br />
veel theorie als veel praktijk in de opleiding is opgenomen. Echter meer mannen dan<br />
vrouwen geven aan dat ze meer stagedagen zouden willen hebben. Overigens is dit<br />
in tegenspraak met de tip die uit eerder onderzoek naar voren kwam, namelijk om de<br />
stages korter te maken (met als doel theorie en praktijk beter op elkaar af te<br />
stemmen). Echter uit de groepsgesprekken kwam naar voren dat de mannen graag<br />
langer periodes achter elkaar stage lopen. Kortom de stages kunnen qua<br />
doorlooptijd wel worden ingekort, maar het aantal dagen dat de <strong>studenten</strong><br />
aaneengesloten op een school zijn zou volgens de mannen moeten worden<br />
verhoogd.<br />
Uit de groepsgesprekken kwam ook naar voren dat de mannen graag zouden zien<br />
dat de stage meer gewaardeerd zou worden binnen de opleiding. Ze denken daarbij<br />
aan meer begeleiding <strong>van</strong>uit de opleiding, langere periodes achter elkaar kunnen<br />
stagelopen, meer aandacht voor de voorbereiding, zorgvuldigere begeleiding en<br />
beoordeling en meer studiepunten voor de stage. De slb’er zou een grotere rol bij de<br />
beoordeling mogen krijgen.<br />
Contact opleiding en stageschool<br />
Uit de enquête komt naar voren dat vooral mannen het versterken <strong>van</strong> het contact<br />
tussen de opleiding en de stagiair, als verbeterpunt zien. Ook uit de<br />
groepsgesprekken komt duidelijk naar voren dat de begeleiding <strong>van</strong>uit de pabo<br />
tijdens de stage belangrijker moet worden. Op dit moment vindt er volgens de<br />
mannen eigenlijk geen begeleiding plaats 13 <strong>van</strong>uit de opleiding. Het enige moment<br />
dat er contact is tussen de student, “de begeleider” en de mentor is het moment<br />
waarop de begeleider voor het assessment naar de stageschool komt. Zoals eerder<br />
aangegeven wordt de student op basis <strong>van</strong> een uur observatie beoordeeld. De<br />
gesproken mannen zijn <strong>van</strong> mening, dat dit onvoldoende is om een goed beeld te<br />
krijgen <strong>van</strong> de vooruitgang die zij geboekt hebben tijdens de stage. Zij zouden graag<br />
willen dat de beoordeling frequenter plaats vindt. Op deze manier kunnen ze laten<br />
zien dat ze ook echt iets hebben geleerd. Ze vinden het ook belangrijk dat het<br />
oordeel <strong>van</strong> de mentor <strong>van</strong>uit de stageschool sterker wordt meegewogen in de<br />
beoordeling door de stagebeleider <strong>van</strong>uit de pabo. Hiervoor is het, volgens de<br />
geïnterviewden, <strong>van</strong> belang dat de stageschool en de opleiding regelmatig<br />
telefonisch overleg met elkaar hebben.<br />
Ook is niet iedere stagiair tevreden over de manier waarop de begeleiding<br />
plaatsvindt <strong>van</strong>uit de stageschool zelf. Zij zien in de verbetering hier<strong>van</strong> ook een rol<br />
13 Aangezien slechts pabo-<strong>studenten</strong> <strong>van</strong> een beperkt aantal pabo’s zijn gesproken is niet te<br />
zeggen of deze uitspraken voor alle pabo’s gelden.<br />
17
weggelegd voor de opleiding. De opleiding zou betere afspraken moeten maken met<br />
de school over wat wel en niet verwacht mag worden <strong>van</strong> een stagiair en welke<br />
eisen een stagiair aan een stageschool mag stellen. Er wordt ook geopperd dat alle<br />
begeleiders <strong>van</strong> een stageschool gecoacht moeten worden <strong>van</strong>uit de opleiding.<br />
Praktijkopdrachten<br />
De praktijkopdrachten maken een belangrijk deel uit <strong>van</strong> de stage. Zowel uit de<br />
enquête als uit de groepsgesprekken kwamen op dit punt een aantal<br />
verbetersuggesties naar voren. Uit de enquête kwam naar voren dat ruim een derde<br />
<strong>van</strong> de <strong>studenten</strong> duidelijkere stageopdrachten wil, die beter aansluiten bij de praktijk<br />
in de school. Ook geeft bijna een vijfde <strong>van</strong> de bevraagde <strong>studenten</strong> aan behoefte te<br />
hebben aan duidelijke beoordelingscriteria voor de stageopdrachten.<br />
Uit de groepsgesprekken blijkt verder dat de <strong>studenten</strong> graag eerder willen weten<br />
welke opdrachten ze tijdens de stage voor een vak moeten doen. Een andere<br />
verbetersuggestie is meer met de gemaakte opdrachten doen. Bijvoorbeeld de<br />
opdrachten met elkaar bespreken, zodat samen lessen kunnen worden getrokken uit<br />
waarom dingen goed of minder goed zijn gegaan.<br />
Een andere verbetersuggestie heeft betrekking op de wijze <strong>van</strong> rapporteren. Voor<br />
sommige mannen is de manier <strong>van</strong> rapporteren op de pabo, veel schriftelijk in<br />
verhalende vorm, lastig. Bij de respondenten bestaat de indruk dat als hiervoor<br />
creatievere manieren zouden worden bedacht, minder mannen zouden afvallen.<br />
Suggesties die gedaan worden zijn: met foto’s of een film aantonen dat je het kunt.<br />
Ook is het bij een <strong>van</strong> de pabo’s binnen een bepaalde minor mogelijk om al je<br />
opdrachten op een zelfgebouwde website te zetten. Binnen deze minor mogen er<br />
geen verslagen ingeleverd worden, aldus een respondent. Volgens de andere<br />
mannen zou het daar echt naar toe moeten. “Mannen zijn nu eenmaal beter in<br />
vertellen dan in opschrijven.”<br />
3.2 Verbetersuggesties aan de stageschool<br />
Algemeen<br />
Zoals ook al in paragraaf 2.3 bleek zijn meer <strong>studenten</strong> tevreden over de begeleiding<br />
<strong>van</strong>uit de stageschool dan over de begeleiding <strong>van</strong>uit de pabo. Het verbaast dan ook<br />
niet dat relatief veel <strong>studenten</strong> aangeven geen verbetersuggesties te hebben voor de<br />
begeleiding <strong>van</strong>uit de stageschool (30% <strong>van</strong> de mannen en 43% <strong>van</strong> de vrouwen).<br />
Voor de opleiding heeft bijna elke student een verbetersuggestie gegeven.<br />
Toch zijn er ook voor de stageschool nog wel verbetersuggesties te benoemen:<br />
• stagiair meer betrekken bij de dagelijkse gang <strong>van</strong> zaken (31%),<br />
• meer moeite doen om de stagiair zich ook echt thuis te laten voelen (21%),<br />
• meer contact tussen stagiair en personeelsteam (19%),<br />
• meer contact tussen stageschool en de opleiding (16%).<br />
Vooral mannen hebben er behoefte aan meer betrokken te worden bij de dagelijkse<br />
gang <strong>van</strong> zaken (47% versus 29%). Ook willen ze vaker dat er meer moeite wordt<br />
gedaan om ervoor te zorgen dat ze zich thuis voelen (27% versus 20%). Vrouwen<br />
zoeken de oplossing vaker in het vergroten <strong>van</strong> het contact tussen de stagiair en het<br />
personeelsteam (20% versus 10%).<br />
In de volgende subparagrafen gaan we in op een aantal concrete<br />
verbetersuggesties, voornamelijk uit de groepsgesprekken.<br />
18
De mentor<br />
In de groepsgesprekken kwam naar voren dat, doordat er weinig begeleiding is<br />
<strong>van</strong>uit de pabo, de <strong>studenten</strong> heel afhankelijk zijn <strong>van</strong> de mentor op de stageschool<br />
voor feedback en begeleiding. De klik met de mentor is daarom erg belangrijk. Een<br />
sollicitatiegesprek/ kennismakingsgesprek op de school kan er voor zorgen dat gelijk<br />
duidelijk is of deze klik er ook daadwerkelijk is.<br />
Verder wordt door de <strong>studenten</strong> meegegeven, dat ze het belangrijk vinden dat een<br />
stageschool een duidelijk stagebeleid heeft. Een ander punt <strong>van</strong> aandacht is het<br />
trainen <strong>van</strong> mentoren in het begeleiden <strong>van</strong> stagiaires.<br />
Ook kwam uit de gesprekken een aantal kenmerken naar voren die volgens de<br />
<strong>studenten</strong> <strong>van</strong> belang zijn voor een goede mentor. Bijvoorbeeld het goed kunnen<br />
reflecteren op de lessen <strong>van</strong> de student. Ook moet een mentor bereid zijn regelmatig<br />
feedback te geven, zodat de student zich kan ontwikkelen tijdens de stage.<br />
Voorkomen moet worden dat pas achteraf duidelijk wordt dat de stagiair zaken niet<br />
goed heeft aangepakt. Tevens is het belangrijk dat de mentor de student de ruimte<br />
geeft om zaken uit te proberen in de klas. Een begeleider moet het leuk vinden om<br />
stagiaires te begeleiden en moet weten hoe te motiveren. Ook wordt als eis gesteld<br />
dat een mentor minimaal een aantal jaar werkervaring moet hebben. Verder zijn in<br />
de groepsgesprekken de volgende competenties en kenmerken genoemd:<br />
flexibiliteit, persoonlijke interesse, inlevingsvermogen en vertrouwen geven (aan<br />
kinderen en stagiair). Deze competenties spelen naast de persoonlijke klik een<br />
belangrijke rol.<br />
Een gemengd team en mannelijke rolmodellen<br />
Schoolbesturen doen er goed aan hun mannelijke stagiaires te plaatsen in een team<br />
met nog meer mannen en bijvoorkeur ook een mannelijke mentor te geven.<br />
Studenten ervaren dat het in een team met alleen vrouwen soms lastig is om<br />
ertussen te komen wanneer de gesprekken gaan over onderwerpen als<br />
zwangerschappen en koken.<br />
“Dan hang je er maar een beetje bij. Met een man vind je dan toch meer aansluiting<br />
als jongen, je kunt gemakkelijker een praatje maken. Alhoewel dat natuurlijk niet<br />
voor iedereen opgaat.”<br />
Ook geven de jongens aan het fijn te vinden een mannelijk rolmodel te hebben.<br />
Overigens wordt dit wel direct door de mannen genuanceerd, want natuurlijk klikt het<br />
niet met elke man Ze verwachten met hun mannelijke collega’s over andere dingen<br />
te kunnen praten en ook wordt de mannelijke humor erg gewaardeerd. Verder wordt<br />
genoemd dat mannen waarschijnlijk beter begrijpen hoe de mannelijke stagiaires<br />
omgaan met hun papierwerk. Ze verwachten dat mannen het eerder goed vinden dat<br />
ze alles op hoofdpunten uitschrijven in plaats <strong>van</strong> in verhaaltjes, zoals “de juffen”<br />
willen. Ze hebben ook het idee dat de mannelijke leerkrachten vaker een aanpak<br />
hanteren waarin ze zich herkennen. Door de jongens wordt het ook zeer<br />
gewaardeerd als ze het vertrouwen krijgen om iets zelf voor de klas te doen, ook<br />
hierbij spelen mannelijke collega’s een belangrijke rol.<br />
“Juffen zijn perfectionistisch, mannen zijn flexibel. Als een kind iets wil doen waar<strong>van</strong><br />
de leerkracht twijfelt of het kind het aan kan, zal een meester eerder ja zeggen en<br />
een juf nee. De meester gaat daarna puin ruimen. Dit geldt ook voor de vrijheid die<br />
een stagiair krijgt. Een meester gooit een stagiair eerder in het diepe, een vrouw laat<br />
haar klasje niet zo snel los.”<br />
19
Overigens zijn deze twee zaken, een mannelijke collega’s en/of meerdere mannen in<br />
het team, natuurlijk ook punten waarop de pabo zou kunnen sturen bij het regelen<br />
<strong>van</strong> stageplaatsen voor mannelijke <strong>studenten</strong>.<br />
De eigen houding<br />
De <strong>studenten</strong> die we hebben gesproken zijn niet alleen kritisch naar de opleiding en<br />
de stageschool maar kijken ook kritisch naar hun eigen groep. De eigen houding is<br />
ook belangrijk volgens de <strong>studenten</strong>.<br />
“Je moet zelf ook gewoon relaxed zijn. Je moet zelf laten zien dat je gemotiveerd<br />
bent. Je moet gewoon meedraaien met het team, het werk zien dat er is en dit uit<br />
eigen initiatief oppakken. Bijvoorbeeld door ’s ochtends voor het starten <strong>van</strong> de les al<br />
aanwezig te zijn en uit jezelf tafels klaar te zetten. Je moet openstaan voor feedback<br />
en niet door de school lopen alsof je het allemaal al kan.”<br />
20
SAMENVATTING EN CONCLUSIES<br />
Om actueel inzicht te krijgen in de stagewensen <strong>van</strong> mannelijke pabo-<strong>studenten</strong> is<br />
een enquête 14 uitgezet onder zowel mannelijke als vrouwelijke pabo-<strong>studenten</strong>,<br />
tevens zijn er twee groepsgesprekken gehouden met mannelijke pabo-<strong>studenten</strong>. In<br />
dit rapport zijn de belangrijkste bevindingen weergegeven uit dit onderzoek. Tevens<br />
is onderzoek gedaan naar de stagewensen <strong>van</strong> allochtone pabo-<strong>studenten</strong>. De<br />
resultaten <strong>van</strong> dat onderzoek zijn te vinden in het rapport “Inventarisatie<br />
stagewensen allochtone pabo-<strong>studenten</strong>”.<br />
Het onderzoek is uitgevoerd door het CAOP in opdracht <strong>van</strong> de sociale partners in<br />
het primair onderwijs. De volgende onderzoeksvragen stonden centraal bij de<br />
uitvoering <strong>van</strong> het onderzoek:<br />
• Welke ervaringen hebben mannelijke <strong>studenten</strong> met het lopen <strong>van</strong> stage <strong>van</strong>uit<br />
de pabo<br />
• In hoeverre zijn deze <strong>studenten</strong> <strong>van</strong> plan om na hun opleiding daadwerkelijk in<br />
het onderwijs te werken<br />
• In hoeverre heeft de stage een positieve dan wel negatieve invloed gehad op de<br />
wens om in het onderwijs te gaan werken<br />
• Welke suggesties hebben mannelijke <strong>studenten</strong> om de huidige stages te<br />
verbeteren voor de pabo<br />
• Welke suggesties hebben mannelijke <strong>studenten</strong> om de huidige stages te<br />
verbeteren voor de stagescholen<br />
Stage-ervaringen en gevolgen toekomst<br />
Uit eerdere onderzoeken blijkt dat de stage-ervaring een belangrijke bepaler is voor<br />
de keuze om de opleiding al dan niet voort te zetten. Uit dit huidige onderzoek is<br />
gebleken dat bijna driekwart <strong>van</strong> de mannelijke pabo-<strong>studenten</strong> positief is over hun<br />
stage-ervaringen. Bij vrouwen ligt dit percentage hoger. De volgende elementen<br />
dragen positief bij aan een prettige stage-ervaring: positieve sfeer/ cultuur op de<br />
stageschool, goede begeleiding <strong>van</strong>uit de stageschool en een professionele<br />
werkwijze <strong>van</strong> de school. Opvallend is verder dat de stage vaker <strong>van</strong> invloed is op de<br />
mening <strong>van</strong> de mannelijke dan <strong>van</strong> vrouwelijke stagiaires, over een loopbaan als<br />
leraar. Vooral in negatieve zin is deze invloed groter. Echter het gaat hierbij om<br />
relatief kleine aantallen.<br />
Overigens verwachten mannen en vrouwen bijna even vaak na hun opleiding als<br />
leerkracht in het basisonderwijs aan de slag te gaan, ze schatten de kans op<br />
respectievelijk 88% en 85%,<br />
Mogelijke verbeteringen 15<br />
In het onderzoek is de <strong>studenten</strong> gevraagd om bepaalde elementen rondom de<br />
stage, zoals begeleiding <strong>van</strong>uit de pabo, begeleiding <strong>van</strong> uit de stageschool en de<br />
praktijkopdrachten, te beoordelen en verbetersuggesties te geven.<br />
14 In totaal hebben dertig mannen meegedaan met de enquête, hiermee moet bij de<br />
interpretatie <strong>van</strong> de resultaten rekening worden gehouden.<br />
15 Voor de verbetermogelijkheden die in deze paragraaf worden genoemd, geldt dat ze<br />
natuurlijk ook <strong>van</strong> invloed kunnen zijn op de stage-ervaring <strong>van</strong> vrouwelijke <strong>studenten</strong> en<br />
daarmee hun uitvalpercentage ook omlaag kunnen brengen.<br />
21
Leren in de praktijk<br />
De mannelijke <strong>studenten</strong> willen graag meer praktijk in de opleiding en ook willen ze<br />
dat er binnen de opleiding meer belang wordt gehecht aan de stage. Zij zouden<br />
graag langer achtereen voor meer studiepunten stagen willen lopen. Belangrijk<br />
daarbij vinden ze dat er ook meer aandacht voor de voorbereiding is en er sprake is<br />
<strong>van</strong> zorgvuldigere begeleiding en beoordeling. Zij willen het vak leren in de praktijk.<br />
Betere voorbereiding<br />
Een knelpunt rondom het stagelopen is dat de stagiaires nog onvoldoende beeld<br />
hebben <strong>van</strong> wat zij kunnen verwachten op een (eerste) stage. Een betere<br />
voorbereiding kan ervoor zorgen dat, doordat de mannen beter weten wat ze kunnen<br />
verwachten, deze groep minder snel afknapt op hun eerste stage-ervaring. Het kan<br />
bijvoorbeeld nuttig zijn om samen met een groepje lessen voor te bereiden en te<br />
oefenen, dit geeft meer zelfvertrouwen. Onderdeel <strong>van</strong> een goede voorbereiding kan<br />
ook een sollicitatiegesprek zijn op een school. Op deze manier leert de student zich<br />
presenteren en is eerder duidelijk wat hij wel of niet kan verwachten.<br />
Meer contact pabo en stageschool<br />
Uit de resultaten <strong>van</strong> dit onderzoek blijkt dat de <strong>studenten</strong> over het algemeen meer<br />
tevreden zijn over de begeleiding <strong>van</strong> de stageschool dan over de begeleiding <strong>van</strong>uit<br />
de pabo. Knelpunt bij de begeleiding <strong>van</strong>uit de pabo is dat er nauwelijks contact<br />
bestaat tussen de stageschool en de pabo zelf. Volgens de <strong>studenten</strong> zou de<br />
stagebegeleider <strong>van</strong>uit de pabo vaker contact moeten hebben met de stageschool,<br />
vaker moeten observeren in de klas en ook de mening <strong>van</strong> de mentor mee moeten<br />
nemen in hun beoordeling. Ook zou de opleiding betere afspraken moeten maken<br />
met de stageschool over wat wel en niet <strong>van</strong> een stagiair mag worden verwacht en<br />
welke eisen een stagiair aan een stageschool mag stellen.<br />
Meer contact pabo en student<br />
De <strong>studenten</strong> geven niet alleen aan dat de pabo meer contact met de stageschool<br />
moeten hebben, ook vinden ze het <strong>van</strong> belang dat de pabo meer tijd steekt in de<br />
begeleiding <strong>van</strong> de stagiaires zelf. Ze willen dat de pabo meer tijd beschikbaar stelt<br />
voor de begeleiding tijdens de stage, bijvoorbeeld in de vorm <strong>van</strong> meer bezoeken<br />
aan de stageschool. Op deze manier krijgt de student regelmatiger feedback over<br />
zijn functioneren. Een andere suggestie is jongens in het eerste jaar in<br />
projectgroepjes bij elkaar zetten en op die manier extra begeleiding te bieden.<br />
Rol mentor cruciaal<br />
Voor een prettige ervaring op de stageschool is de mentor <strong>van</strong> cruciaal belang.<br />
Belangrijk is een klik tussen stagiair en mentor. De mentor dient over bepaalde<br />
competenties te beschikken en een minimaal aantal jaar werkervaring te hebben. De<br />
pabo’s zouden ervoor moeten zorgen dat alle mentoren <strong>van</strong> stagescholen voldoen<br />
aan bepaalde voorwaarden. Tevens kan de pabo deze groep een training en/of<br />
coachingstraject aanbieden waarin handvatten worden gegeven voor het werken<br />
met stagiaires. Overigens geven de jongens aan bijvoorkeur een mannelijke mentor<br />
te hebben. Belangrijk is dat de mentor de stagiair betrekt bij de dagelijkse gang <strong>van</strong><br />
zaken en moeite doet de stagiair zich echt thuis te laten voelen.<br />
22
Andere vormen terugkoppeling praktijkopdrachten<br />
Ook voor de praktijkopdrachten komen uit het onderzoek concrete<br />
verbetersuggesties naar voren. De <strong>studenten</strong> willen duidelijke stageopdrachten, die<br />
beter aansluiten bij de praktijk in de school. Ook willen ze graag eerder duidelijkheid<br />
over wat er <strong>van</strong>uit de opleiding <strong>van</strong> ze wordt verwacht tijdens een stage en wat de<br />
beoordelingscriteria zijn. De mannen geven aan dat ze graag op een andere manier<br />
zouden willen rapporteren, bijvoorbeeld middels film of foto’s op een eigen website.<br />
Met een gemengd team in de bovenbouw<br />
Ook geven de meeste jongens aan bij voorkeur met meerdere <strong>studenten</strong> in een<br />
gemengd team stage te lopen en dit liever te doen in de bovenbouw dan in de<br />
onderbouw. Met het eerste punt zouden pabo’s rekening kunnen houden bij de<br />
inrichting <strong>van</strong> hun stagebeleid. Wat het laatste punt betreft is er op veel pabo’s reeds<br />
sprake <strong>van</strong> een specialisatiemogelijkheid voor het jonge of oudere kind. De<br />
verwachting is dat dit in de toekomst nog verder wordt verdiept. Het ministerie <strong>van</strong><br />
OCW heeft de pabo’s namelijk gevraagd hier een landelijk kader voor te<br />
ontwikkelen.<br />
Opleidingsscholen<br />
Tijdens de expertmeeting geven de pabo’s als oplossing, voor een groot deel <strong>van</strong> de<br />
knelpunten die in deze rapportage worden genoemd, het werken met zogenaamde<br />
opleidingscholen. Door het werken met deze scholen zijn de contacten veel<br />
intensiever, waardoor de afstemming tussen theorie en praktijk veel beter is. In de<br />
enquête is geen aandacht besteed aan in hoeverre de knelpunten samenhangen<br />
met het al dan niet werken met opleidingsscholen. Het zou interessant zijn om dit<br />
nader te onderzoeken.<br />
23
www.arbeidsmarktplatformpo.nl<br />
ARBEIDSMARKTPLATFORM<br />
PRIMAIR ONDERWIJS<br />
Postadres<br />
Postbus 556<br />
2501 AA Den Haag<br />
Bezoekadres<br />
Lange Voorhout 13<br />
2514 EA Den Haag<br />
www.arbeidsmarktplatformpo.nl<br />
info@ arbeidsmarktplatformpo.nl<br />
ARBEIDSMARKTPLATFORM PRIMAIR ONDERWIJS<br />
is het kennis-en expertisecentrum <strong>van</strong> de arbeidsmarkt<br />
in het primair onderwijs. Samen met de sector bevordert<br />
het een gezonde arbeidsmarkt.<br />
2<br />
Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs