Veilig zekeren bij sportklimmen - Nkbv
Veilig zekeren bij sportklimmen - Nkbv
Veilig zekeren bij sportklimmen - Nkbv
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
66 | hoogtelijn 1-2011 | Tekst Harald Swen, <strong>Veilig</strong>heidscommissie NKBV<br />
Dit artikel is een samenvatting van een uitgebreid NKBV-artikel over het veilig <strong>zekeren</strong> <strong>bij</strong> <strong>sportklimmen</strong>. De basis voor dit<br />
artikel is een onderzoek van de DAV Sicherheitsforschung. Op de website van de NKBV staat de volledige versie van dit artikel,<br />
een literatuurlijst, het Duitse onderzoeksverslag en video’s van veelgebruikte zekerapparaten.<br />
Foute routine vaak oorzaak ongevallen<br />
<strong>Veilig</strong> <strong>zekeren</strong><br />
<strong>bij</strong> <strong>sportklimmen</strong><br />
Sportklimmen is in principe een relatief veilige vorm van de klimsport. Maar, uit onderzoek in Duitse klimhallen blijkt<br />
dat de helft van de zekeraars routinematig ernstige fouten maakt en dat één op de drie zijn zekerapparaat verkeerd<br />
gebruikt. Daarom in dit artikel aandacht voor de apparaten waarmee we <strong>zekeren</strong> en de manier waarop we dat doen.<br />
De genoemde cijfers zijn verontrustend. Je legt immers letterlijk je<br />
leven in handen van de zekeraar. De zekeraar zorgt er door zijn<br />
oplettendheid en handkracht voor dat de klimmer <strong>bij</strong> een val niet op<br />
de grond terecht komt.<br />
De reden dat er niet vaker ernstige ongelukken gebeuren, is dat een<br />
echt onverwachte voorklimval maar zelden voorkomt. De klimmer<br />
vraagt om een blok of pakt een setje vast. De zekeraar krijgt<br />
daardoor niet direct een terugkoppeling op de zekerfout of het<br />
onvoldoende opletten. Gevolg: een foutieve routine <strong>bij</strong> het <strong>zekeren</strong>.<br />
Kijk eens kritisch naar je handelen <strong>bij</strong> het <strong>zekeren</strong> en vraag je ook af<br />
of je met het juiste apparaat zekert. De reden om je dat met<br />
regelmaat af te vragen is dat touwen steeds dunner worden. Die zijn<br />
door waterproof en teflon coatings steeds soepeler geworden. Het is<br />
daardoor lastig om er goed en vooral veilig mee te <strong>zekeren</strong>. Er is een<br />
reële kans dat de zekeraar niet in staat is het touw goed vast te<br />
houden <strong>bij</strong> een onverwachte val. Vooral in situaties waar nog niet<br />
veel wrijving in het systeem is (start van route, toprope). Halfautomaten<br />
bieden de zekeraar wel hulp, maar een zekerfout kan hiermee<br />
evengoed fataal aflopen.<br />
Soorten zekerapparaten<br />
Pak je de Grigri of de ATC om een voorklimmer te <strong>zekeren</strong> Of<br />
gebruik je de oude en vertrouwde HMS Er zijn tientallen apparaten<br />
om <strong>bij</strong> sport/rotsklimmen te <strong>zekeren</strong>. En er zijn evenzovele<br />
meningen over welk apparaat het best functioneert. Alle<br />
zekerapparaten zijn in te delen in twee categorieën:<br />
• dynamische zekerapparaten<br />
• halfautomaten<br />
Dynamische zekerapparaten<br />
Het werkingsprincipe van dynamische zekerapparaten is eenvoudig.<br />
Zowel het vasthouden van het zekertouw, de wrijving tussen touw<br />
en apparaat als het touw zelf nemen de valenergie op. Dynamische<br />
zekerapparaten zijn de HMS, acht, tuber en de vele varianten<br />
daarop.<br />
Dynamische zekerapparaten zijn simpel van constructie, relatief<br />
foolproof en eenvoudig in het gebruik. Het is voor iedereen<br />
instinctief duidelijk hoe ze werken: altijd het remtouw vasthouden!<br />
Toch maakt een groot deel van de zekeraars fouten door los te laten<br />
<strong>bij</strong> het geven van touw of door het verslappen van de concentratie.<br />
De remkracht van sommige apparaten is onvoldoende <strong>bij</strong> een<br />
onverwachte val met een hoge valfactor.<br />
Halfautomaten<br />
De eerste halfautomaat, de Grigri, is twintig jaar oud. In 2011 komt<br />
een lichtere, vernieuwde versie op de markt die geschikt is voor<br />
dunne touwen. In de afgelopen jaren zijn er veel halfautomaten <strong>bij</strong><br />
gekomen; waaronder de Trango Chinch, Edelrid Eddy, Mammut Smart,<br />
Climbing Technology Click Up, Faders Sum, Tre Sirius en Edelrid<br />
Zap-o-Mat. De halfautomaten blokkeren <strong>bij</strong>na zelfstandig het touw <strong>bij</strong><br />
een plotselinge belasting (val of blokken) zonder touwdoorloop. De<br />
zekeraar moet het touw nog wel met de zekerhand vast houden.<br />
Climbing Technology<br />
Click-Up.<br />
DMM Chicane.<br />
Petzl Grigri.
Mammut Smart.<br />
Check Check!<br />
• De zekeraar controleert de gesp, de inbindknoop (juiste knoop,<br />
bevestiging) van de klimmer.<br />
• De klimmer controleert of de zekeraar het touw op de juiste manier in het<br />
zekerapparaat heeft gelegd en of het op de juiste manier aan de zekerlus<br />
van de gordel is vastgemaakt.<br />
• Zeg wat er gebeurt <strong>bij</strong> ombouwen of laten zakken.<br />
• Als de zekeraar zich bewust is van de risico’s van dun touw, extra goed oplet<br />
<strong>bij</strong> het <strong>zekeren</strong> van de eerste haken en de rest van de route zijn/haar<br />
aandacht er ook <strong>bij</strong> houdt, kan er weinig misgaan en is <strong>sportklimmen</strong> een<br />
relatief veilige sport.<br />
In theorie wordt een val abrupt afgeremd doordat het apparaat het<br />
touw nagenoeg zonder touwdoorloop blokkeert. Het mee naar voren<br />
bewegen van de zekeraar zorgt voor het dynamisch opvangen van de<br />
klap. De remhand hoeft <strong>bij</strong> halfautomaten minder te doen. Het is<br />
echter nog steeds noodzakelijk om de hand aan het touw te houden<br />
om ervoor te zorgen dat het apparaat begint te blokkeren. Daarom<br />
zijn het halfautomaten en geen volautomaten.<br />
©Harald Swen<br />
Dunne touwen<br />
De steeds dunnere en gladdere touwen stellen aan zowel zekeraar<br />
als zekerapparaat hogere eisen. Niet elk zekerapparaat is meer<br />
geschikt voor elk touw. Beginners en mensen met weinig handkracht<br />
moeten niet met te dunne touwen <strong>zekeren</strong>.<br />
Exacte cijfers noemen is moeilijk. Een pluizig 9,5 mm touw is in<br />
handen van een beginner waarschijnlijk veiliger dan een nieuw en<br />
glad 10,0 mm touw. Het gebruik van heel dunne touwen in topropesituaties<br />
is af te raden. Doordat het touw slechts door een enkel<br />
punt loopt en weinig wrijving heeft, is het moeilijk een plotselinge<br />
harde val te houden. Hetzelfde geldt <strong>bij</strong> het voorklimmen <strong>bij</strong> de<br />
eerste paar haken van de route.<br />
Fouten<br />
Ongeacht welk zekerapparaat gebruikt wordt, gaat het vaak om<br />
dezelfde algemene fouten:<br />
• onvoldoende opletten<br />
• loslaten van het touw<br />
• onvoldoende ervaring<br />
• op de verkeerde plaats staan <strong>bij</strong> het <strong>zekeren</strong> van voorklimmers<br />
• te veel slack/los touw geven<br />
• verkeerd apparaat gebruiken voor een dun touw<br />
Black Diamond Grid Lock.<br />
• te groot gewichtsverschil tussen zekeraar en klimmer<br />
• te ver van de wand staan<br />
• te snel laten zakken<br />
Specifieke fouten <strong>bij</strong> dynamische zekerapparaten:<br />
• foutief overpakken (tijdelijk loslaten) met als gevolg helemaal<br />
loslaten <strong>bij</strong> een plotselinge val (door verbrande handen, etc.)<br />
• opendraaien HMS door touw langs schroef/twistlock<br />
Specifieke fouten <strong>bij</strong> halfautomaten:<br />
• opheffen van het blokkeermechanisme <strong>bij</strong> uitgeven van touw<br />
• te veel opentrekken van remhendel <strong>bij</strong> laten zakken en door schrik<br />
deze positie blijven vasthouden<br />
• verkeerd inleggen touw<br />
• geen remhand aan het zekertouw waardoor apparaat <strong>bij</strong> erg dunne<br />
touwen niet blokkeert<br />
Ideale apparaat<br />
Het ideale zekerapparaat voor een sportklimmer is een universele<br />
zekerautomaat die geen enkele ruimte voor fouten laat. Een<br />
dergelijk apparaat is er niet en komt er waarschijnlijk nooit. De eisen<br />
die we stellen (licht, goedkoop, duurzaam, multifunctioneel,<br />
foolproof) zijn te uiteenlopend om in één apparaat te verenigen. We<br />
redden ons, afgezien van de gemaakte fouten, prima met de huidige<br />
halfautomaten of dynamische zekerapparaten. Mits we beseffen wat<br />
de beperkingen en gebreken zijn van de apparaten. En mits we<br />
voldoende opletten. In dat laatste is de grootste winst te behalen op<br />
veiligheidsgebied. ▲