Verlangen naar Volmaaktheid - Kröller-Müller Museum
Verlangen naar Volmaaktheid - Kröller-Müller Museum
Verlangen naar Volmaaktheid - Kröller-Müller Museum
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
nederlands<br />
<strong>Verlangen</strong> <strong>naar</strong><br />
volmaaktheid<br />
Audiovisuele kunstwerken<br />
Evenemententerrein beeldentuin<br />
Als onderdeel van de tentoonstelling <strong>Verlangen</strong> <strong>naar</strong> volmaaktheid<br />
worden in negen tenten in de beeldentuin film- en video-installaties<br />
getoond uit de verzameling van het <strong>Kröller</strong>-<strong>Müller</strong> <strong>Museum</strong>. Het gaat<br />
om twee werken van Christiaan Bastiaans, twee werken van Willie<br />
Doherty, een werk van Jan Fabre, twee werken van Hetty Huisman<br />
en twee werken van Jan van de Pavert. Voor meer informatie over de<br />
kunste<strong>naar</strong>s, hun werk en de tentoonstelling raden we u aan de gratis<br />
tentoonstellingsgids te raadplegen en de uitgebreide publicatie onder<br />
dezelfde titel die in de museumwinkel verkrijgbaar is.<br />
1
Christiaan Bastiaans<br />
Christiaan Bastiaans thematiseert in zijn werk ‘het menselijke tekort’.<br />
Hij reist <strong>naar</strong> oorlogsgebieden en oorden waar terreur heerst.<br />
Hij zoekt <strong>naar</strong> schoonheid en menselijkheid in een wereld waar je<br />
niet thuis bent. Hij werkt aan een drieluik van films waarvan er nu<br />
twee gereed zijn: Club Mama Gemütlich uit 2009 en Al Alamayn<br />
uit 2010-2012. De eerste film is opgenomen in een fictieve ‘Club<br />
Mama Gemütlich’. Het is deels veldhospitaal, deels zendingspost en<br />
deels nachtclubpodium, en vertegenwoordigt een geïmproviseerde<br />
schuilplaats voor een groep gewonden (soldaten) in het niemandsland<br />
van een conflictzone. Het is een plaats waar door toedoen van<br />
de hoofdfiguur in de film, La Vivre, vertolkt door de Franse actrice<br />
Jeanne Moreau, hoop, troost en warmte nog steeds aanwezig zijn.<br />
De film bestaat uit zeven scènes, waarvan de vormgeving is gebaseerd<br />
op gevonden oorlogsfoto’s, onder meer van een veldhospitaal.<br />
Elke scène opent met een tableau vivant, dat nauwkeurig de voorstelling<br />
van de tot uitgangspunt genomen foto doet herleven. De<br />
scènes ontwikkelen zich aan de hand van de buiten beeld gesproken<br />
tekst van La Vivre, en van twee andere karakters uit het script, Cyto<br />
Kine en Molecular Scarlet, die niet als acteurs in de film optreden.<br />
Hun teksten worden gesproken door respectievelijk Rutger Hauer en<br />
Yoshi Oida. De uitwerking van het filmscenario weerspiegelt in vele<br />
facetten Bastiaans’ bestudering van en liefde voor het Noh-theater.<br />
Bij de rol van La Vivre, de troosteres, had hij het concept van Yûgen<br />
voor ogen: onzichtbare schoonheid, diep doorvoelde sublimiteit en<br />
mysterieuze elegantie. La Vivre vormt de spil in de film, haar rol is<br />
gecreëerd voor Jeanne Moreau. Zij is de mystieke geestverschijning<br />
die in een omgeving van wanhoop, pijn en vervreemding het gevoel<br />
geeft dat hoop, troost en warmte binnen ieders bereik zijn. Haar<br />
performance is gebaseerd op heel langzame, kleine en nauwkeurige<br />
gestes en bewegingen. Ze gebruikt de gebarentaal van doven, haar<br />
stem is alleen als voice-over te horen. Elke beweging is betekenisvol,<br />
net als in Noh. Het zijn bewegingen die smeken, verbinden en helen.<br />
Het geluid van de stemmen werkt als een afsmeking, ze drukken<br />
elegantie en pathos uit en creëren een sfeer van meditatie en stilte,<br />
die net als in het Noh-theater tijd en ruimte overstijgen. De teksten<br />
in de film verzamelde en schreef Bastiaans tijdens zijn reizen door<br />
conflictzones in Afrika.<br />
De tweede film, Al Alamayn (‘twee werelden’), is een verkenning van<br />
en een meditatie over het bestaan. De plaats van handeling zijn de<br />
diorama’s en vitrines in een museum van natuurlijke geschiedenis<br />
(van Caïro in dit concrete geval). Wat daar tentoongesteld is vormt<br />
een ideale omgeving voor de verbeelding en een metafoor voor de<br />
vernietigende kracht van de mens, omdat veel getoonde dieren ondertussen<br />
uitgestorven zijn. De twee bezoekers, gespeeld door Johanna<br />
ter Steege en Khalid Abdalla, ontdekken dat de opgezette dieren een<br />
metamorfose ondergaan en onderhevig zijn aan een kristallisatieproces.<br />
De omgeving wordt een conflictzone waar ze niet aan kunnen<br />
ontkomen en door betoverd worden. Al Alamayn voltrekt zich in<br />
deze ambigue zone waar het sublieme en het afschrikwekkende samenkomen.<br />
De kracht van hun verbeelding en de troostende stem<br />
van La Vivre, opnieuw voice-over gesproken door Jeanne Moreau,<br />
veranderen de onheilsplek in een visioen van een onontkoombare<br />
schoonheid en van hoop.<br />
2 3
Willie Doherty<br />
Voor Willie Doherty, geboren en woonachtig in het Noord-Ierse<br />
Derry, is de beladen geschiedenis van het landschap van zijn geboortegrond<br />
een belangrijke inspiratiebron. Zijn vroege werk wortelt<br />
zelfs helemaal in de recente geschiedenis van Noord-Ierland. Hij zegt<br />
daarover: ‘Een neutrale positie bestaat niet, zij wordt bepaald door<br />
geboren te worden of de keuze voor een woonplaats.’ De thema’s in<br />
zijn werk mogen dan gekleurd worden door zijn herkomst, ze zijn<br />
wel universeel, zeker op dit moment: insluiting versus uitsluiting,<br />
rolwisseling, bijvoorbeeld van slachtoffer <strong>naar</strong> dader, hybride identiteit<br />
of de betekenis van de natuur in een beladen omgeving. In<br />
vroege werken, zoals het tweeluik Strategy: Sever/Isolate uit 1989, dat<br />
in het museum te zien is, combineert Doherty tekst met beeld om<br />
de sfeer van het werk een zwaardere lading te geven. In zijn videowerken<br />
wordt gesproken tekst bewust als ‘beeldend’ middel ingezet.<br />
The Visitor is een video-installatie uit 2008, opgenomen in Belfast.<br />
De camera beweegt tussen de bomen van een parkachtig bos en tast<br />
het geveloppervlak van woonblokken af. De verteller (voice-over)<br />
roept een dromerige sfeer op, waarin tijd en plaats van handeling,<br />
rol van verteller en degene over wie gesproken wordt, bos en stad<br />
in elkaar overvloeien. De irrationaliteit van de verhalende structuur<br />
en de romantische benadering van het onderwerp staan in groot<br />
contrast tot de strakke regie van het beeld. In Ancient Ground, een<br />
video-installatie uit 2011, zijn detailopnames van een veenmoeras in<br />
County Donegal te zien en suggereren de door een vrouw gesproken<br />
teksten traumatische voorvallen in dit gebied dat al in een ver verleden<br />
marginaal was. In dit werk wordt het landschap een plek voor<br />
herinnering en verlies waar oude rituelen rond veenlijken worden<br />
opgeroepen. Doherty borduurt door op de hypothese dat de lichamen<br />
op deze plekken uit het zicht en uit de herinnering moesten<br />
verdwijnen omdat ze met misdaden verbonden waren die voorbij<br />
elke schaamte gingen.<br />
Jan Fabre<br />
Zowel in het museum als in de beeldentuin zijn werken van Jan<br />
Fabre te zien, die sinds zijn overzichtstentoonstelling in ons museum<br />
in 2011 een vaste plaats in de verzameling heeft gekregen. Zijn werk<br />
is theatraal en rijk gelaagd en onder andere gewijd aan de spannende<br />
relatie tussen lichaam en geest. In de hier getoonde film Is the brain<br />
the most sexy part of the body gaat Fabre een geestig en filosofisch<br />
gesprek aan over dit onderwerp met de Amerikaanse wetenschapper<br />
Edward Osborn Wilson (1929), een van de grondleggers van de<br />
sociobiologie. Kunst en wetenschap is één van Fabre’s geliefde thema’s.<br />
De film werd opgenomen in Harvard University (Boston, 2007).<br />
Hetty Huisman<br />
Hetty Huisman is vanuit de ceramiek begonnen te werken met aarde<br />
en vuur en is van daaruit een artistieke zwerftocht begonnen op zoek<br />
<strong>naar</strong> de magische momenten waarop destructie en creatie in elkaar<br />
overgaan. In 1989 verbleef ze drie maanden in Zuid-Frankrijk. Ze<br />
nam dagelijks gedurende een uur de zonsondergangen op video op.<br />
Het ruwe materiaal, dat vele uren besloeg, werd gemonteerd tot tape<br />
met de lengte van een ‘museumdag’ en de titel kreeg: Rounding the<br />
Square. Op het beeldmateriaal werden landschappen geschilderd die<br />
het resultaat zijn van een puur chemische reactie. In de camera zelf is<br />
er tijdens de opnamen als reactie op het zonlicht een verbrandingsproces<br />
op gang gekomen. De zonsondergangen kregen daardoor een<br />
heel ander, meer spiritueel of zelfs apocalyptisch karakter: luchten<br />
met dubbele zonnen, zwarte gaten en wonderbaarlijke kleuren. De<br />
horizon, bepaald door een rij bomen op een glooiing onder in het<br />
beeld, bleef het enige houvast. In A Couple voert haar verbeelding<br />
haar <strong>naar</strong> de tegenstelling tussen het mannelijke en het vrouwelijke<br />
tegen de achtergrond van de eeuwige beweging van de oceaan. Beide<br />
werken worden op speciaal met grafiet geprepareerde schermen<br />
geprojecteerd, om het idee van een ‘wandeling door het licht’ te<br />
versterken.<br />
4 5
Jan van de Pavert<br />
Jan van de Pavert is een kunste<strong>naar</strong> die zijn inspiratie vindt in kunst<br />
die de wereld wilde verbeteren en kan daarom een idealist genoemd<br />
worden. Hier worden twee animaties van hem getoond, waarin hij<br />
de beeldtaal van het utopische modernisme parafraseert. In Diego<br />
Rivera in de Sovjet-Unie (1998-2003) verwijst de titel <strong>naar</strong> het bezoek<br />
van de Mexicaanse kunste<strong>naar</strong> Rivera aan de Sovjet-Unie in de jaren<br />
dertig van de vorige eeuw. In de animatie lopen we, aan de hand<br />
van het geluid van voetstappen, door een modern gebouw, met een<br />
kijkje <strong>naar</strong> beneden, <strong>naar</strong> een ondergrondse in aanbouw. Op de<br />
wanden zien we een schildering van op het oog enorme afmetingen,<br />
waarop in dynamische taferelen allerlei werkzaamheden worden uitgebeeld<br />
in de propagandistische beeldtaal die we associëren met het<br />
sociaalrealisme. Avant-garde, ondertussen een gedevalueerd begrip,<br />
en traditie worden hier samengebracht en gerelativeerd. Het paradijs<br />
als sociale utopie is ver weg, maar ook dichtbij. De andere animatie,<br />
Ondergrondse (2002-2003), is een zwerftocht door de net genoemde<br />
ondergrondse. Wanneer de camera omhoog zwenkt, zijn de muurschilderingen<br />
te zien, als een reminiscentie aan de vorige animatie.<br />
De sfeer lijkt neutraal, de kunste<strong>naar</strong> spreekt geen oordeel uit, ook al<br />
zijn we ondertussen in de catacomben terechtgekomen.<br />
Evert van Straaten<br />
6 7
<strong>Kröller</strong>-<strong>Müller</strong><br />
<strong>Museum</strong><br />
Houtkampweg 6<br />
6731 AW Otterlo<br />
www.kmm.nl<br />
ontwerp studio saiid & smale april 2012