Oscar van der Kroon - Mediafonds
Oscar van der Kroon - Mediafonds
Oscar van der Kroon - Mediafonds
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Bloot - een film over acteren, Paul Cohen en Martijn <strong>van</strong> Haalen (2013)<br />
De finale keuze is altijd aan de maker<br />
Er is wel degelijk ruimte voor avontuurlijke films. Het probleem is het beschikbare<br />
talent. Een reactie op Marc Schmidt. Door <strong>Oscar</strong> <strong>van</strong> <strong>der</strong> <strong>Kroon</strong><br />
Ne<strong>der</strong>landse documentairemakers hebben<br />
te weinig ambitie; hun werk getuigt<br />
<strong>van</strong> een onverdraaglijk gebrek aan durf en<br />
experiment. Critica Dana Linssen wond er<br />
vorig jaar op deze plaats geen doekjes om.<br />
Inmiddels gaat regisseur Marc Schmidt (De<br />
regels <strong>van</strong> Matthijs) nog een stap ver<strong>der</strong>.<br />
De hele sector heeft een probleem: het<br />
ontbreekt aan een levendige filmcultuur.<br />
Er wordt te weinig gediscussieerd, idealen<br />
gaan verborgen on<strong>der</strong> een dikke laag <strong>van</strong><br />
vrijblijvendheid.<br />
Goed dat er regelmatig stenen in de vijver<br />
worden geworpen. De waarneming <strong>van</strong><br />
Marc Schmidt dat een debat over de richting<br />
<strong>van</strong> de documentaire uitblijft, is echter niet<br />
de mijne. In Hilversum en Amsterdam praten<br />
wij als eindredacteuren vrijwel dagelijks<br />
met makers en producenten, met fondsen<br />
en opleidingen. Het gaat daarbij lang niet<br />
alleen over individuele projecten, maar zeker<br />
ook over internationale ontwikkelingen<br />
zoals de groeiende populariteit <strong>van</strong> fictie in<br />
documentaires, over de ontwikkeling <strong>van</strong><br />
talent, over nieuw te creëren kansen, et<br />
cetera. Straks meer over de resultaten <strong>van</strong><br />
die discussies. Eerst een na<strong>der</strong>e blik op de<br />
analyse.<br />
Filmische brutaliteit ontbreekt<br />
De documentaire-afdeling <strong>van</strong> de NTR<br />
ont<strong>van</strong>gt jaarlijks ongeveer driehon<strong>der</strong>d<br />
voorstellen, die met een licht gevoel <strong>van</strong><br />
opwinding ter hand worden genomen.<br />
Wat is het on<strong>der</strong>werp Wie is de maker<br />
Maar vooral: wat wil de maker Wat wil<br />
hij/zij zeggen en welke filmische middelen<br />
wil hij daarvoor inzetten Als we worden<br />
teleurgesteld, dan is dat vaak door de<br />
voorspelbaarheid. Veel plannen betreffen<br />
de simpele ambitie <strong>van</strong> een maker om een<br />
interessante hoofdpersoon lange tijd met de<br />
camera te volgen. Hoewel het portret zich<br />
als stijlvorm ruimschoots heeft bewezen,<br />
en we in Het Uur <strong>van</strong> de Wolf ook menig<br />
buitenlands portret programmeren, houden<br />
we de deur voor <strong>der</strong>gelijke plannen vaak gesloten.<br />
Het ontbreken <strong>van</strong> inhoudelijke of<br />
filmische brutaliteit is het probleem, niet de<br />
aan omroepen toegeschreven “afkeer <strong>van</strong><br />
experimenteerdrift” (Jos de Putter).<br />
De drie hier genoemde criticasters zijn<br />
gemakkelijk te weerspreken aan de hand<br />
<strong>van</strong> enkele voorbeelden. Regisseur Astrid<br />
Bussink maakte vorig jaar Poule des Doods;<br />
over een dichterscollectief dat poëzie voordraagt<br />
op uitvaarten zon<strong>der</strong> bezoekers. In<br />
het huis <strong>van</strong> de overledenen projecteerde<br />
zij ogenschijnlijk willekeurige amateurfilmpjes.<br />
Op papier was het plan raadselachtig,<br />
maar Bussinks talent en eigenzinnigheid<br />
betaalden zich uit in een gelaagde filosofische<br />
film. In<strong>der</strong>daad, zij toonde een “an<strong>der</strong>e<br />
wereld, met een eigen sfeer en logica”. Ook<br />
Paul Cohen en Martijn <strong>van</strong> Haalen kozen<br />
in Bloot – een film over acteren over<br />
Toneelgroep Amsterdam een eigen weg.<br />
De acteurs wisten nooit wat en wanneer<br />
er werd gefilmd. Juist in dit audiovisuele<br />
6 609 – cultuur en media november 2013 <strong>Mediafonds</strong>
doolhof kreeg ie<strong>der</strong>s zoektocht (<strong>van</strong> zowel<br />
protagonisten als makers) de gewenste<br />
‘naaktheid’ en vervreemding. Kunstenaar<br />
Joost Conijn kwam bij ons met uitsluitend<br />
een idee: een heel persoonlijke film over<br />
zijn relatie met auteur A.L. Snij<strong>der</strong>s. Hij had<br />
geen script en geen producent en wilde dat<br />
zo houden. Hij zocht het experiment en dat<br />
was het ook voor ons als omroep, die de volledige<br />
financiering op zich nam. Het pakte<br />
goed uit, maar an<strong>der</strong>s dan Marc Schmidt<br />
vermoedt, mocht het ook mislukken.<br />
Keurslijf<br />
Genoemde voorbeelden kunnen moeiteloos<br />
worden aangevuld door collega-omroepen.<br />
Ze vormen het bewijs dat het klimaat voor<br />
documentairemakers in Ne<strong>der</strong>land wel<br />
degelijk mogelijkheden biedt om avontuurlijke<br />
films te maken. Het probleem zit hem<br />
dan ook niet, zoals veron<strong>der</strong>steld, primair<br />
in de filmcultuur, maar in het beschikbare<br />
talent. In ons kleine taalgebied is het aantal<br />
makers dat de nadruk legt op “filmische<br />
stijl en vorm boven taal en logica” beperkt.<br />
Natuurlijk moeten ook zij strijd leveren om<br />
hun plannen te realiseren (waar niets mis<br />
mee is), maar naar mijn overtuiging is voor<br />
een goed plan altijd financiering en distributie<br />
te vinden. De quintessence is steeds<br />
de vakmatige kennis en het artistieke talent<br />
<strong>van</strong> de maker.<br />
In sommige betogen wordt gerept over<br />
een door de omroepen opgedrongen keurslijf<br />
waarin uit angst voor tegenvallende kijkcijfers<br />
“op zeker moet worden gespeeld”.<br />
Hier passen geruststellende woorden. In<br />
de drie jaar dat ik de documentaire-afdeling<br />
<strong>van</strong> de NTR leid, ben ik door netmanagers<br />
niet één keer op kijkcijfers aangesproken.<br />
We hebben talloze documentaires in productie<br />
genomen waar<strong>van</strong> het op grond <strong>van</strong><br />
inhoud en/of vorm evident was dat ze geen<br />
groot bereik zouden vinden. Kijkcijfers zijn<br />
niet onbelangrijk voor de continuïteit, maar<br />
in de selectie en ontwikkeling <strong>van</strong> projecten<br />
spelen ze een beperkte rol. Ik ben er bijna<br />
zeker <strong>van</strong> dat dit voor de meeste binnen<br />
het documentaire-genre actieve omroepen<br />
geldt.<br />
Uitgever<br />
Omroepen zijn alleen aan de voorkant<br />
dominant aanwezig; bij de selectie <strong>van</strong> projecten.<br />
Daar besteden we veel tijd aan. Ie<strong>der</strong><br />
plan wordt door meer<strong>der</strong>e ogen gezien en<br />
we hechten eraan makers zoveel mogelijk<br />
een inhoudelijke reactie te geven. Bij de<br />
voortgang is de rol <strong>van</strong> omroepen vooral het<br />
stellen <strong>van</strong> vragen. Die bestrijken een breed<br />
terrein: <strong>van</strong> de rele<strong>van</strong>tie/urgentie <strong>van</strong> het<br />
on<strong>der</strong>werp tot de visie en betrokkenheid<br />
<strong>van</strong> de maker, <strong>van</strong> de mogelijke ontwikkeling<br />
binnen het verhaal tot de filmische<br />
Poule des doods, Astrid Bussink (2012)<br />
aanpak. Let wel: het zijn vragen. Geen<br />
moment is er de gesuggereerde behoefte<br />
“principiële, filmische inbreuk te plegen”.<br />
De stelling dat omroepen dwingend ingrijpen<br />
in de vormgeving <strong>van</strong> documentaires<br />
komt me dan ook surrealistisch voor.<br />
De rol <strong>van</strong> de omroep is vergelijkbaar<br />
met die <strong>van</strong> de literaire uitgever. We begeleiden<br />
een project door veel te praten met<br />
de schrijver/filmer, reflecteren op montages<br />
en doen incidenteel suggesties. Maar de<br />
finale keuze is altijd aan de maker. Als er<br />
werkelijk sprake is <strong>van</strong> auteurschap, dan<br />
zijn we daar als omroep dienstbaar aan.<br />
Om die reden laten wij – an<strong>der</strong>s dan bij<br />
fictie – bepaalde vragen achterwege. Want<br />
ook wij vinden het belangrijk dat de makers<br />
tot het eind <strong>van</strong> de montage op zoek blijven.<br />
Ie<strong>der</strong>e documentaire houdt door zijn<br />
noodzakelijke onvoorspelbaarheid risico’s<br />
in zich. Juist dat maakt het genre spannend<br />
en aantrekkelijk.<br />
Initiatieven<br />
Laat er geen misverstand over bestaan: ook<br />
omroepen kijken jaloers naar ontwikkelingen<br />
zoals in Denemarken.<br />
Het debat over gewenste vernieuwing heeft<br />
inmiddels meer<strong>der</strong>e initiatieven voortgebracht.<br />
Het Filmfonds kent sinds enige<br />
jaren de Wildcard (40.000 euro en totale<br />
vrijheid). Vorig jaar is DOC25 gestart. In<br />
samenwerking met het <strong>Mediafonds</strong> hebben<br />
zeven jonge talenten 60.000 euro gekregen<br />
om een documentaire <strong>van</strong> 25 minuten te<br />
maken. Op het recente NFF was de eerste,<br />
veelbelovende oogst te zien en de tweede<br />
lichting is on<strong>der</strong>weg. Tegelijk is ook het<br />
project TeledocCampus gestart (hier zijn<br />
CoBO en Filmfonds partner <strong>van</strong> de omroep<br />
en an<strong>der</strong>maal is het parool het ontwikkelen<br />
<strong>van</strong> eigenzinnig talent). Voeg hierbij de<br />
IDFA-<strong>Mediafonds</strong> Workshop en het Filmlab<br />
(waar de omroepen actief in participeren)<br />
en het zal duidelijk zijn dat talloze inspanningen<br />
worden geleverd om de Ne<strong>der</strong>landse<br />
documentaire naar een hoger plan te tillen.<br />
<strong>Oscar</strong> <strong>van</strong> <strong>der</strong> <strong>Kroon</strong> is eindredacteur<br />
documentaires NTR<br />
Vernieuwing in documentaire<br />
Begin 2014 organiseert het <strong>Mediafonds</strong><br />
een bijeenkomst over vernieuwing<br />
in documentaire. Makers, omroepen,<br />
producenten en fondsen zullen in<br />
discussie gaan over de vraag of er<br />
in Ne<strong>der</strong>land voldoende ruimte is<br />
voor nieuwe documentairevormen.<br />
Worden er te veel documentaires<br />
gemaakt volgens geijkte patronen<br />
Wordt er te weinig tijd ingeruimd voor<br />
montage Bestaat er een kloof tussen<br />
verhalende en conceptuele films, zoals<br />
Marc Schmidt in dit nummer betoogt<br />
Heerst er in<strong>der</strong>daad een taboe op de<br />
mislukking<br />
Of is er vooral sprake <strong>van</strong> een gebrek<br />
aan durf bij de makers, zoals <strong>Oscar</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>der</strong> <strong>Kroon</strong> beweert En wat kan de rol<br />
<strong>van</strong> de fondsen zijn in het stimuleren<br />
<strong>van</strong> vernieuwing<br />
www.mediafonds.nl<br />
<strong>Mediafonds</strong> november 2013 609 – cultuur en media 7