Interview met Paul van der Werf The dynamics of the global ocean ...
Interview met Paul van der Werf The dynamics of the global ocean ...
Interview met Paul van der Werf The dynamics of the global ocean ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Jaargang 10<br />
april 2012<br />
Nummer 36<br />
Informatica Natuurkunde Sterrenkunde Wiskunde, Universiteit Leiden,<br />
in samenwerking <strong>met</strong> studievereniging De Leidsche Flesch.<br />
<strong>The</strong> <strong>dynamics</strong> <strong>of</strong> <strong>the</strong> <strong>global</strong><br />
<strong>ocean</strong> circulation<br />
Duurzame ontwikkeling in Rwanda<br />
Ontwikkelingsactiviteit<br />
in een S<strong>of</strong>tware Ecosysteem<br />
<strong>Interview</strong> <strong>met</strong><br />
<strong>Paul</strong> <strong>van</strong> <strong>der</strong> <strong>Werf</strong>
Redactioneel<br />
Bij het maken <strong>van</strong> de lay-out <strong>van</strong> deze Eureka! begon<br />
het net een beetje lekker weer te worden. Precies <strong>van</strong> dat<br />
weer dat ie<strong>der</strong>een naar buiten toe lokt, omdat het voor<br />
het eerst sinds maanden weer mogelijk is om de zon op<br />
je huid te voelen en ie<strong>der</strong>een wordt gelukkig <strong>van</strong> zon.<br />
Zo zat ook de Eureka!-redactie op een mooie zonnige<br />
dag in maart, slechts ruim een week voor het naar de<br />
drukker gaan <strong>van</strong> deze Eureka!, voor het eerst dit jaar<br />
buiten te verga<strong>der</strong>en. Locatie <strong>van</strong> deze verga<strong>der</strong>ing was<br />
uiteraard het grasveld voor het Oortgebouw. Nu is het<br />
grasveld voor het Oortgebouw een prachtige plek <strong>met</strong><br />
konijntjes, picknicktafels en lunchende natuur- en sterrenkundigen.<br />
Er is eigenlijk maar een ding dat niet zo<br />
prettig is aan het grasveld voor het Oortgebouw en dat is<br />
het Oortgebouw. Dat staat namelijk aan de zuidkant <strong>van</strong><br />
het grasveld en blokkeert daardoor al die heerlijke lentezonnestralen<br />
<strong>van</strong> de nog wat laagstaande zon. Allemaal<br />
Nou nee, niet allemaal. Zelfs in deze vroege lentedagen<br />
wist de zon toch door te dringen tot het uiterste puntje<br />
<strong>van</strong> het grasveld en tot de paar tafeltjes die daar stonden.<br />
Helaas waren die natuurlijk al bezet en eindigde de<br />
Eureka!-redactie ergens in de schaduw, steelse blikken<br />
werpend op de gelukkigen in de zon. Dus toen er een<br />
voorkant gekozen moest worden, vond men eensgezind<br />
dat het een zonnige en lente-achtige voorkant moest<br />
worden. Wat een geluk dat we toevallig een artikel hadden<br />
over <strong>ocean</strong>ografie! Want wat is er nou zonniger en<br />
lente-achtiger dan prachtig blauw water waarin de zon<br />
fonkelend weerkaatst En wat is er nou heerlijker dan<br />
<strong>met</strong> een Eureka! <strong>met</strong> zo’n uitnodigende en lente-achtige<br />
voorkant lekker buiten op een bankje in de zon te gaan<br />
zitten en te lezen over stromingen in de oceaan En er<br />
dan ook nog achter te komen dat je ook nog kan lezen<br />
over s<strong>of</strong>tware-ecosystemen, het Manhattanproject en<br />
over ontwikkelingswerk in Rwanda En dat je daarna<br />
nog steeds in de zon kan blijven zitten, omdat er ook nog<br />
een interview is, het korte nieuws en het Fleschblok <strong>met</strong><br />
een verslag <strong>van</strong> de meerdaagse excursie naar Berlijn En<br />
als je dat dan allemaal gelezen hebt en je wilt nog steeds<br />
graag blijven zitten op je bankje in de zon, dan kun je als<br />
laatste ook nog de puzzel maken.<br />
Veel lees- en lenteplezier!<br />
Anouk <strong>van</strong> de Stadt<br />
Ho<strong>of</strong>dredacteur Eureka!<br />
2<br />
Eureka! Universiteit Leiden<br />
◀ Oceaan
Inhoud<br />
<strong>The</strong> <strong>dynamics</strong> <strong>of</strong> <strong>the</strong> <strong>global</strong><br />
<strong>ocean</strong> circulation<br />
<strong>The</strong> <strong>ocean</strong> is not a stagnant body <strong>of</strong><br />
water. Instead, it is constantly in motion,<br />
at speeds from a few centi<strong>met</strong>ers per<br />
second to two <strong>met</strong>er per second in <strong>the</strong><br />
most vigorous currents<br />
Rwanda: een klein<br />
on<strong>der</strong>nemend landje in het<br />
hart <strong>van</strong> Afrika<br />
Rwanda heeft veel internationale aandacht<br />
gehad <strong>van</strong>wege de genocide in<br />
1994. Hoewel het nog steeds worstelt<br />
<strong>met</strong> de erfenis <strong>van</strong> deze genocide, ontwikkelt<br />
Rwanda zich in snel tempo<br />
<strong>met</strong> een economische groei <strong>van</strong> gemiddeld<br />
8% per jaar<br />
Hoe stimuleer je<br />
ontwikkelingsactiviteit in een<br />
s<strong>of</strong>tware ecosysteem<br />
Coördinatoren <strong>van</strong> een s<strong>of</strong>tware ecosysteem<br />
vragen zich dagelijks af hoe<br />
ze ontwikkelaars kunnen betrekken bij<br />
het ver<strong>der</strong> ontwikkelen <strong>van</strong> een open<br />
source s<strong>of</strong>tware product. Er is on<strong>der</strong>zocht<br />
welke gebeurtenissen invloed<br />
hebben op de activiteit rondom een<br />
s<strong>of</strong>tware platform.<br />
latitude [degrees]<br />
60N<br />
30N<br />
0<br />
30S<br />
60S<br />
7<br />
10<br />
Eureka!<br />
Col<strong>of</strong>on<br />
Eureka! jaargang 10, nummer 36, april 2012<br />
Oplage<br />
ongeveer 2500<br />
Redactieadres<br />
Eureka! Magazine<br />
Niels Bohrweg 2, 2333 CA Leiden<br />
eureka@deleidscheflesch.nl<br />
www.physics.leidenuniv.nl/eureka<br />
90W 45W 0 45E 90E 135E 180E 225E<br />
longitude [degrees]<br />
0 20 40 60 80<br />
En ver<strong>der</strong>...<br />
Kort kort kort .............................................................................................. 4<br />
<strong>Interview</strong> <strong>met</strong> <strong>Paul</strong> <strong>van</strong> <strong>der</strong> <strong>Werf</strong> ................................................................ 13<br />
Op de schou<strong>der</strong>s <strong>van</strong> reuzen ....................................................................... 20<br />
De Leidsche Flesch ...................................................................................... 23<br />
Puzzel ........................................................................................................... 31<br />
Adverteer<strong>der</strong>s<br />
Sterrenkunde olympiade ............................................................................. 22<br />
Quinity ....................................................................................................... 29<br />
Towers Watson ............................................................................................ 30<br />
TOPdesk ..................................................................................................... 32<br />
16<br />
Redactie<br />
Ho<strong>of</strong>dredactie: Anouk <strong>van</strong> de Stadt<br />
Eindredactie: Anna Freudenreich en Casper Remeijer<br />
Rubrieksredactie: Hedwig Eerkens, Anna Freudenreich,<br />
Swier Heeres, Joram Keijser, Nienke <strong>van</strong> <strong>der</strong> Marel,<br />
Erik Massop, Pim Overgaauw, Casper Remeijer,<br />
Es<strong>the</strong>r Schreu<strong>der</strong>s, Chris Smiet, Anouk <strong>van</strong> de Stadt,<br />
Erik Visse, Falko de Wit<br />
Aan Eureka! 36 werkten ver<strong>der</strong> mee:<br />
Jacob Bakermans, Elise Denissen, Wendy <strong>van</strong> Donge,<br />
Slinger Jansen, Chris Lemmens, Nils Out, Johan<br />
de Ruiter, Erik <strong>van</strong> Sebille, Fred Smiet, Jeroen <strong>van</strong><br />
Splun<strong>der</strong>, Frits-Marten Witpeerd, <strong>Paul</strong> <strong>van</strong> <strong>der</strong> <strong>Werf</strong><br />
Drukker<br />
Van Zessen Klaar, Leiden<br />
Opmaak en design<br />
teambart<br />
Eureka! is een uitgave <strong>van</strong> een samenwerkingsverband<br />
tussen de Faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen<br />
aan de Universiteit Leiden en studievereniging<br />
De Leidsche Flesch en wordt ie<strong>der</strong> kwartaal gratis<br />
verspreid on<strong>der</strong> studenten en wetenschappelijk<br />
personeel <strong>van</strong> de opleidingen Wiskunde, Informatica,<br />
Natuurkunde en Sterrenkunde aan de Universiteit<br />
Leiden.<br />
De redactie behoudt zich het recht artikelen te wijzigen<br />
<strong>of</strong> niet te plaatsen. Anonieme artikelen worden in<br />
principe niet geplaatst.<br />
Het is mogelijk voor scholen en scholieren een<br />
abonnement te nemen op Eureka!. Voor een bescheiden<br />
bijdrage wordt deze dan toegestuurd. Wilt u meer<br />
weten Neem dan contact op <strong>met</strong> de redactie.<br />
Adverteren in de Eureka! is mogelijk door schriftelijk<br />
contact op te nemen <strong>met</strong> studievereniging<br />
De Leidsche Flesch, door te mailen naar<br />
bestuur@deleidscheflesch.nl.<br />
Deadline Eureka! 37: 10 mei 2012<br />
Eureka! en al haar inhoud © studievereniging<br />
De Leidsche Flesch. Alle rechten voorbehouden.<br />
Eureka! Universiteit Leiden 3
Eureka!<br />
Kort kort kort<br />
Rubik’s cube<br />
Na schaken en televisiequizzen (Jeopardy!)<br />
moet de mens nu ook in het oplossen<br />
<strong>van</strong> de Rubik´s cube zijn meer<strong>der</strong>e erkennen<br />
in de computer. Pasgeleden lukte het<br />
een robot namelijk om dit spelletje sneller<br />
op te lossen dan ooit door een mens werd<br />
gedaan. Deze CubeStormer II, ontwikkeld<br />
door David Gilday en Mike Dobson,<br />
wist de puzzel op te lossen in slechts<br />
5,352 seconden. Hiervoor wordt on<strong>der</strong> Lego. Je kunt de Cubestormer aan het<br />
meer gebruik gemaakt <strong>van</strong> een smartphone<br />
app. De hardware is gebouwd <strong>van</strong> Bron: huffingtonpost.com<br />
werk zien op YouTube.<br />
Facebook<br />
Een bekend vermoeden uit de sociologie scherping <strong>van</strong> de bekende bovengrens<br />
luidt dat twee willekeurige personen <strong>van</strong> belemmeren. Ten eerste is het getal vier<br />
waar ook ter wereld via een keten <strong>van</strong> een gemiddelde, geen maximum. Bovendien<br />
vormen de Facebookgebruikers<br />
maximaal zes tussenpersonen <strong>met</strong> elkaar<br />
verbonden zijn. Dit idee <strong>van</strong> ‘six degrees waarschijnlijk geen ‘randomised sample’:<br />
het zijn typisch mensen die juist al<br />
<strong>of</strong> separation’ was lang enkel getest<br />
in relatief kleine ‘modelwerelden’. De relatief veel mensen kennen in de echte<br />
komst <strong>van</strong> het internet en in het bijzon<strong>der</strong><br />
sociale netwerksites als MySpace en Ook heeft lang niet ie<strong>der</strong>een op aarde re-<br />
wereld, en daarom Facebook gebruiken.<br />
Facebook maakt het mogelijk te kijken gelmatig toegang tot internet en dus tot<br />
naar grotere groepen personen. Onlangs Facebook. Dit alles betekent niet dat het<br />
werd Facebook in<strong>der</strong>daad on<strong>der</strong> de loep on<strong>der</strong>zoek waardeloos is. Vanwege de<br />
genomen door het eigen Facebook Data overeenkomsten <strong>met</strong> an<strong>der</strong>e netwerken,<br />
Team. De on<strong>der</strong>zoekers vonden dat twee zoals het internet zelf, kan veel worden<br />
gebruikers via gemiddeld vier vrienden geleerd over meer dan de structuur <strong>van</strong><br />
<strong>van</strong> vrienden <strong>met</strong> elkaar verbonden zijn. Facebook zelf.<br />
Duidelijk min<strong>der</strong> dan de zes uit het bekende<br />
idee. Er zijn echter genoeg beper-<br />
Bron: de Volkskrant<br />
kingen aan dit on<strong>der</strong>zoek die een aan-<br />
Trillende sterren<br />
Zoals aardkundigen on<strong>der</strong>zoek doen<br />
naar aardbevingen, houden sommige<br />
sterrenkundigen zich bezig <strong>met</strong> sterbevingen.<br />
Onlangs promoveerde Maarten<br />
<strong>van</strong> Hoven aan de Universiteit Leiden<br />
op trillende magnetars, neutronensterren<br />
<strong>met</strong> een extreem magnetisch veld.<br />
Hij ontdekte dat het standaardmodel<br />
waar astronomen in dit veld mee werken,<br />
mogelijk niet klopt. Dit standaardmodel<br />
bestaat uit natuurkundige aannames<br />
omtrent de eigenschappen <strong>van</strong><br />
een magnetar zoals massa, af<strong>met</strong>ingen<br />
en samenstelling. Helaas kunnen niet<br />
alle bevingen hiermee verklaard worden.<br />
Net als aardbevingen zijn er namelijk<br />
ook sterbevingen <strong>van</strong> verschillende<br />
snelheid. De relatief trage trillingen<br />
(<strong>van</strong>af 20 per seconde) kunnen prima<br />
gesimuleerd worden op basis <strong>van</strong> de<br />
gebruikelijke aannames. Hiervoor<br />
klopt het model dus waarschijnlijk.<br />
De snellere trillingen (tot 600 per seconde)<br />
zijn echter lastiger te verklaren<br />
<strong>met</strong> het rekenmodel. Hiervoor zijn verschillende<br />
verklaringen mogelijk. Ten<br />
eerste kan het rekenmodel gewoon nog<br />
niet realistisch genoeg zijn. Meer interessant<br />
zijn de opties dat de aannames<br />
uit het standaardmodel niet kloppen, <strong>of</strong><br />
dat de trillingen veroorzaakt worden<br />
door eigenschappen <strong>van</strong> een magnetar<br />
die nog niet in het model zijn opgenomen.<br />
De berekeningen die Van Hoven<br />
als promovendus gebruikte, bevatten<br />
complexe natuurkunde die nog buiten<br />
beschouwing werd gelaten in eer<strong>der</strong><br />
on<strong>der</strong>zoek. Dit leidt tot een beter begrip<br />
<strong>van</strong> de trillende magnetars, een fascinerend<br />
en jong on<strong>der</strong>zoeksgebeid.<br />
Bron: science.leidenuniv.nl<br />
4<br />
Eureka! Universiteit Leiden
Eureka!<br />
Kort kort kort<br />
Seriemoordenaars<br />
On<strong>der</strong>zoekers hebben een wiskundig<br />
patroon gevonden dat de moorden gepleegd<br />
door een seriemoordenaar zou<br />
kunnen voorspellen. Uit het analyseren<br />
<strong>van</strong> data over een Russische seriemoordenaar<br />
bleek dat de tijd die tussen twee<br />
moorden zit sterk lijkt op de zogenaamde<br />
Cantorfunctie, in de volksmond ook<br />
wel de Devil’s Staircase genoemd. De<br />
grafiek <strong>van</strong> deze functie die continu,<br />
maar niet absoluut continu is, ziet er<br />
uit als een trap <strong>met</strong> treden <strong>van</strong> uiteen-<br />
Cantorfunction<br />
devilsstaircase<br />
lopende lengte. Dit weerspiegelt het feit<br />
dat een seriemoordenaar vaak enkele<br />
moorden kort achter elkaar pleegt, om<br />
vervolgens voor langere tijd inactief te<br />
zijn. In de woorden <strong>van</strong> de on<strong>der</strong>zoekers:<br />
“De kans op een nieuwe moord is<br />
significant hoger direct na een moord, en<br />
is significant lager als de vorige moord<br />
een lange tijd geleden is.” Een mogelijke<br />
verklaring hiervoor is het idee dat de<br />
behoefte om een moord te plegen bij seriemoordenaars<br />
wordt gedreven door het<br />
afvuren <strong>van</strong> neuronen door de hersenen.<br />
Dit zenden <strong>van</strong> een enkel neuron leidt<br />
mogelijk tot het vuren <strong>van</strong> duizenden<br />
an<strong>der</strong>e neuronen, wat weer aanleiding<br />
geeft tot het vuren <strong>van</strong> meer neuronen.<br />
Dit veroorzaakt ‘golven’ <strong>van</strong> neuronen<br />
in de hersenen. Af en toe overschrijdt<br />
zo’n golf <strong>van</strong> neurale activiteit een bepaalde<br />
grenswaarde. De tijdsintervallen<br />
tussen <strong>der</strong>gelijke overschrijdingen<br />
zouden voldoen aan het genoemde wiskundige<br />
patroon. Dat is natuurlijk een<br />
bijzon<strong>der</strong> interessante en nuttige constatering.<br />
Aanmerkingen op het gedane<br />
on<strong>der</strong>zoek liggen echter voor de hand.<br />
Zo zouden ook mislukte moorden in de<br />
dataset moeten worden opgenomen. Bovendien<br />
kan om praktische redenen die<br />
het leven <strong>van</strong> een seriemoordenaar lastig<br />
maken niet worden verwacht dat hij precies<br />
toeslaat op een moment <strong>van</strong> grote<br />
neurale activiteit.<br />
Bron: dailymail.co.uk<br />
Delftse natuurkundigen hebben mogelijk<br />
het zogenaamde Majoranafermion<br />
gecreëerd. Hiermee lijkt de kwantumcomputer<br />
een stap dichterbij gekomen.<br />
Lang werd gedacht dat dit elementaire<br />
deeltje gevonden kon worden<br />
<strong>met</strong> behulp <strong>van</strong> deeltjesversnellers<br />
zoals de LHC. De Delftenaren deden<br />
hun ontdekking echter aan de uiteinden<br />
<strong>van</strong> microscopische draadjes op<br />
een deels supergeleidende chip. Leo<br />
Kouwenhoven, het ho<strong>of</strong>d <strong>van</strong> het on<strong>der</strong>zoeksteam,<br />
hield zich enkele jaren<br />
terug al bezig <strong>met</strong> deze nanodraadjes.<br />
Het on<strong>der</strong>zoek <strong>van</strong> toen leek afgesloten,<br />
maar Micros<strong>of</strong>t dacht daar an<strong>der</strong>s<br />
Op naar de kwantumcomputer<br />
over. De s<strong>of</strong>twarefabrikant steunde<br />
de voortzetting <strong>van</strong> Kouwenhovens<br />
on<strong>der</strong>zoek <strong>met</strong> een miljoen dollar.<br />
Natuurkundefinancier FOM legde nog<br />
eens een miljoen op tafel en toen kon<br />
men aan de slag. Het resultaat mag er<br />
zijn. Al in 1937 voorspelde de Italiaanse<br />
natuurkundige Etto Majorana het<br />
bestaan <strong>van</strong> het naar hem vernoemde<br />
deeltje. Majorana meende dat elektronen<br />
niet alleen een positief geladen<br />
antideeltje, maar nog een gerelateerd<br />
deeltje moeten hebben. Dit nu ontdekte<br />
deeltje komt voor in paren. Hierdoor<br />
heeft een Majorana <strong>van</strong>zelf een richting,<br />
die als bit kan worden geïnterpreteerd.<br />
An<strong>der</strong>s dan normaal kan deze<br />
echter tegelijkertijd de waarde 1 en<br />
de waarde 0 hebben: het is een zogenaamde<br />
‘quantum bit’ <strong>of</strong> qubit. Dit is<br />
het idee achter de kwantumcomputer.<br />
Het probleem <strong>met</strong> qubits is tot nu toe<br />
echter geweest dat ze bijzon<strong>der</strong> instabiel<br />
waren: alleen al het bekijken <strong>van</strong><br />
een qubit beïnvloedt zijn eigenschappen.<br />
Bij de Majorana´s is dit niet het<br />
geval. Daarmee lijkt de fundamentele<br />
bouwsteen <strong>van</strong> de kwantumcomputer<br />
gevonden. Het zal echter nog wel even<br />
duren voordat deze daadwerkelijk gemaakt<br />
kan worden.<br />
Bron: de Volkskrant<br />
Eureka! Universiteit Leiden<br />
5
Eureka!<br />
Kort kort kort<br />
Hoe maak je een berg<br />
Neutrino's<br />
(Compatibiliteitsmodus)<br />
"Welkom bij de hulplijn 'Er is iets<br />
raars <strong>met</strong> mijn experiment', waar kan<br />
ik u mee helpen"<br />
"Ja, dit is een beetje moeilijk om te<br />
zeggen, maar mijn apparaat vertelt<br />
me dat de speciale relativiteits<strong>the</strong>orie<br />
niet klopt, misschien weet u wat ik nu<br />
moet."<br />
"Heeft u al gecontroleerd <strong>of</strong> de stekker<br />
er goed in zit"<br />
Zoals veel Ne<strong>der</strong>landse wielrenliefhebbers<br />
was sportjournalist Thijs Zonblemen.<br />
Dit jaar gebeurde dat in<br />
het bedrijfsleven aangedragen proneveld<br />
gefrustreerd over het gebrek Eindhoven, en natuurlijk waren ook<br />
aan reliëf in ons landschap. Maar als enkele Leidse wiskundigen <strong>van</strong> de<br />
er geen bergen zijn, dan maken we die partij. Zoals elk jaar leverde dat ook<br />
toch zelf Dat is eenvoudiger gezegd nu weer mooie dingen op. Die berg,<br />
dan gedaan. Gelukkig is er de wiskunde,<br />
zodat berekend kan worden <strong>of</strong> alleen wel wat geld kosten. Maar dan<br />
dat kan bijvoorbeeld best. Het gaat<br />
zoiets realistisch is. Dit was een <strong>van</strong> heb je ook een berg <strong>van</strong> twee kilo<strong>met</strong>er<br />
hoogte en een benodigd grondop-<br />
de vraagstukken tijdens de bijeenkomst<br />
Studiegroep Wiskunde <strong>met</strong> de pervlak <strong>met</strong> een doorsnede <strong>van</strong> zo’n<br />
Industrie (SWI). Dit is een jaarlijkse 14 kilo<strong>met</strong>er.<br />
evenement waarbij wiskundigen en Bron: science.leidenuniv.nl<br />
wiskundestudenten werken aan door<br />
Sporen <strong>van</strong> het Higgsdeeltje<br />
On<strong>der</strong>zoekers hebben mogelijk een <strong>der</strong>e data <strong>van</strong> de LHC, de Europese<br />
spoor <strong>van</strong> het ‘goddelijke deeltje’, het opvolger <strong>van</strong> de Tevatron. Het is dus<br />
Higgsboson, gevonden in oude data goed nieuws, maar algemeen wordt<br />
<strong>van</strong> de Tevatron, de inmiddels stilgelegde<br />
Amerikaanse deeltjesversneller. eind <strong>van</strong> het jaar <strong>met</strong> duidelijkere re-<br />
aangenomen dat de LHC tegen het<br />
Hoewel niet statistisch significant, is sultaten zal komen.<br />
dit wel in overeenstemming <strong>met</strong> eer-<br />
Bron: Nature<br />
Goede kans dat er in tegenstelling tot<br />
eer<strong>der</strong>e berichten toch niets mis is <strong>met</strong><br />
Einsteins speciale relativiteits<strong>the</strong>orie.<br />
Het experiment dat in september <strong>van</strong> vorig<br />
jaar gepubliceerd werd dat aan leek<br />
te tonen dat neutrino's sneller dan de<br />
lichtsnelheid tussen CERN en het Gran<br />
Sasso laboratorium (Italië) gereisd hebben<br />
blijkt tóch een fout te bevatten.<br />
Eigenlijk zijn er zelfs twee fouten gevonden.<br />
Eén in de oscillator die gebruikt<br />
werd bij het <strong>met</strong>en <strong>van</strong> de tijd en één in<br />
de aansluiting tussen de GPS-ont<strong>van</strong>ger<br />
en een elektronische kaart in de meetcomputer.<br />
Het mysterie is overigens nog<br />
niet opgelost: de twee problemen hebben<br />
een tegengesteld effect op de <strong>met</strong>ing,<br />
dus misschien gingen de neutrino's toch<br />
sneller dan het licht. In mei volgen nieuwe<br />
resultaten, hopelijk deze keer zon<strong>der</strong><br />
onzichtbare fout in de <strong>met</strong>ing.<br />
Bron: BBC<br />
6<br />
Eureka! Universiteit Leiden
Eureka!<br />
<strong>The</strong> <strong>dynamics</strong> <strong>of</strong> <strong>the</strong> <strong>global</strong><br />
<strong>ocean</strong> circulation<br />
Roughly 70% <strong>of</strong> <strong>the</strong> earth's surface is covered with <strong>ocean</strong>. That's a lot <strong>of</strong> water, and if you've ever been<br />
on a transcontinental flight and looked out <strong>of</strong> <strong>the</strong> window somewhere in <strong>the</strong> middle <strong>of</strong> <strong>the</strong> Atlantic<br />
Ocean, you might have appreciated its tranquility and calm, as if nothing seems to go on <strong>the</strong>re. But you<br />
would have been wrong. <strong>The</strong> <strong>ocean</strong> is not a stagnant body <strong>of</strong> water. Instead, it is constantly in motion,<br />
at speeds from a few centi<strong>met</strong>ers per second to two <strong>met</strong>er per second in <strong>the</strong> most vigorous currents.<br />
BY erik <strong>van</strong> sebille<br />
<strong>The</strong> <strong>ocean</strong> circulation is governed by <strong>the</strong> Navier-Stokes equations.<br />
This set <strong>of</strong> coupled partial differential equations cannot be<br />
solved analytically for non-trivial solutions, which is one <strong>of</strong> <strong>the</strong><br />
reasons that physical <strong>ocean</strong>ography is so fascinating. Physical<br />
<strong>ocean</strong>ography is where climate meets fluid <strong>dynamics</strong>, where observations<br />
are extremely difficult to obtain, and where physicists<br />
can make a great contribution to <strong>the</strong> un<strong>der</strong>standing <strong>of</strong> our planet.<br />
<strong>The</strong> two modes <strong>of</strong> large-scale motion in <strong>the</strong> <strong>ocean</strong><br />
Most <strong>of</strong> <strong>the</strong> motion in <strong>the</strong> <strong>ocean</strong> can ei<strong>the</strong>r be classified as current<br />
or wave. And although <strong>the</strong> waves (including <strong>the</strong> tides) are<br />
what people are most familiar with, <strong>the</strong> currents are <strong>the</strong> most<br />
rele<strong>van</strong>t to climate. <strong>The</strong>refore, most physical <strong>ocean</strong>ographers<br />
study currents and how water moves around on timescales <strong>of</strong><br />
years to millennia.<br />
Historically, two types <strong>of</strong> currents have been distinguished,<br />
based on <strong>the</strong>ir driving mechanism: <strong>the</strong> wind-driven horizontal<br />
circulation and <strong>the</strong> buoyancy-driven vertical circulation. Until<br />
not so long ago, <strong>the</strong>se two circulations were thought to be reasonably<br />
well separatable, in <strong>the</strong> sense that one could study <strong>the</strong><br />
<strong>The</strong> conveyor belt circulation. Red indicates warm surface current,<br />
blue cold deep current.<br />
vertical circulation without bo<strong>the</strong>ring too much about <strong>the</strong> detail<br />
<strong>of</strong> <strong>the</strong> horizontal circulation and vice versa.<br />
<strong>The</strong> wind-driven circulation is <strong>the</strong> best-un<strong>der</strong>stood <strong>of</strong> <strong>the</strong> two<br />
types <strong>of</strong> circulation, since sailors have charted maps <strong>of</strong> it for centuries.<br />
Water circulates in so-called gyres, circulation patterns<br />
that span <strong>the</strong> entire width <strong>of</strong> <strong>the</strong> basin. <strong>The</strong>ir latitudinal scale is<br />
Eureka! Universiteit Leiden 7
Eureka!<br />
set by <strong>the</strong> bands <strong>of</strong> alternating easterly and westerly winds. This<br />
gyre circulation is very well un<strong>der</strong>stood from a geophysical fluid<br />
<strong>dynamics</strong> perspective. <strong>The</strong> <strong>the</strong>oretical framework <strong>of</strong> <strong>the</strong> wind<br />
driven gyres was developed in <strong>the</strong> mid-twentieth century and<br />
can be consi<strong>der</strong>ed one <strong>of</strong> <strong>the</strong> biggest triumphs <strong>of</strong> <strong>the</strong> field, most<br />
notably because it perfectly explains <strong>the</strong> existence <strong>of</strong> western<br />
boundary currents.<br />
Western boundary currents are among <strong>the</strong> strongest <strong>ocean</strong> currents<br />
in <strong>the</strong> world (<strong>the</strong> Gulf Stream is one, and so are <strong>the</strong> Kuroshio<br />
and <strong>the</strong> Agulhas). <strong>The</strong>y are always found on <strong>the</strong> western<br />
boundary <strong>of</strong> a wind-driven gyre. It will go too far here to completely<br />
explain why <strong>the</strong>y must exist in a wind-driven gyre, but<br />
basically <strong>the</strong>ir existence is related to <strong>the</strong> conservation <strong>of</strong> potential<br />
vorticity, <strong>the</strong> equivalent <strong>of</strong> angular momentum for a fluid.<br />
<strong>The</strong> input <strong>of</strong> potential vorticity by <strong>the</strong> wind in <strong>the</strong> basin has to<br />
be dissipated somewhere in or<strong>der</strong> to satisfy mass balance closure<br />
in <strong>the</strong> basin, and this can (due to <strong>the</strong> rotation <strong>of</strong> <strong>the</strong> earth) only<br />
be done in a strong boundary current on <strong>the</strong> western side <strong>of</strong> <strong>the</strong><br />
basin.<br />
<strong>The</strong> o<strong>the</strong>r type <strong>of</strong> circulation,<br />
<strong>the</strong> buoyancy-driven overturning<br />
circulation, is much less<br />
un<strong>der</strong>stood. Perhaps <strong>the</strong>refore,<br />
it is much more notorious.<br />
In <strong>the</strong> simplest, and most popular,<br />
picture <strong>of</strong> <strong>the</strong> overturning<br />
circulation, water around<br />
Greenland loses buoyancy ("gets heavier") because it cools by<br />
<strong>the</strong> strong cold winds overhead. Since <strong>the</strong> <strong>ocean</strong> should always<br />
be stably stratisfied (i.e. dense water should be below less dense<br />
water), <strong>the</strong> very heavy cold water will sink. Once it reaches <strong>the</strong><br />
2km level, <strong>the</strong> water slowly spreads south, and eventually exits<br />
<strong>the</strong> Atlantic Ocean into <strong>the</strong> Indian and Pacific Oceans. In <strong>the</strong>se<br />
<strong>ocean</strong>s, <strong>the</strong> water mixes back up into <strong>the</strong> water column, until it<br />
is near <strong>the</strong> surface again. Once at <strong>the</strong> surface, <strong>the</strong> water returns<br />
back to <strong>the</strong> North Atlantic, after which <strong>the</strong> loop is closed.<br />
From this ra<strong>the</strong>r vague description <strong>of</strong> <strong>the</strong> buoyancy-driven circulation,<br />
which is popularly called <strong>the</strong> conveyor-belt circulation,<br />
it should be clear that this is not what physical <strong>ocean</strong>ographers<br />
truly think is happening. <strong>The</strong>re are a number <strong>of</strong> major problems<br />
with <strong>the</strong> conveyor concept as outlined above, including <strong>the</strong> unknown<br />
source <strong>of</strong> energy that magically drives <strong>the</strong> water up in <strong>the</strong><br />
'Most <strong>of</strong> <strong>the</strong> motion in <strong>the</strong><br />
<strong>ocean</strong> can ei<strong>the</strong>r be classified<br />
as current or wave'<br />
latitude [degrees]<br />
60N<br />
30N<br />
0<br />
30S<br />
60S<br />
90W 45W 0 45E 90E 135E 180E 225E<br />
longitude [degrees]<br />
0 20 40 60 80<br />
A snapshot <strong>of</strong> <strong>the</strong> <strong>ocean</strong> surface from satellite alti<strong>met</strong>ry data. From such<br />
snapshots, it is evident that <strong>the</strong> <strong>ocean</strong> is filled with mesoscale eddies,<br />
cyclones and anticyclones <strong>of</strong> or<strong>der</strong> 100 km. <strong>The</strong>y are particularly welldeveloped<br />
sou<strong>the</strong>ast <strong>of</strong> Africa and to <strong>the</strong> east <strong>of</strong> Japan and <strong>the</strong> USA<br />
Pacific and Indian Oceans and <strong>the</strong> fact that when water sinks in<br />
<strong>the</strong> North Atlantic, it will be directly replaced by <strong>the</strong> un<strong>der</strong>lying<br />
water. <strong>The</strong> water can just locally overturn within <strong>the</strong> water column<br />
and does not need to flow southward to cross <strong>the</strong> Atlantic.<br />
On <strong>the</strong> o<strong>the</strong>r hand, <strong>the</strong>re is<br />
strong evidence that an overturning<br />
circulation exists.<br />
Physical <strong>ocean</strong>ographers go<br />
out to sea (one <strong>of</strong> <strong>the</strong> best<br />
perks <strong>of</strong> <strong>the</strong> job) to measure<br />
properties <strong>of</strong> <strong>the</strong> water all<br />
around <strong>the</strong> world <strong>ocean</strong>. By<br />
linking temperature, salinity<br />
and oxygen at different places, a clear picture emerges <strong>of</strong> water<br />
moving away from <strong>the</strong> North Atlantic and in <strong>the</strong> meantime slowly<br />
mixing in with <strong>the</strong> surrounding waters. Fur<strong>the</strong>rmore, <strong>the</strong>re are<br />
a number <strong>of</strong> rapid climate changes in <strong>the</strong> past (think hundreds <strong>of</strong><br />
thousands <strong>of</strong> years ago) that can best be explained by a conveyortype<br />
circulation. <strong>The</strong> time scale <strong>of</strong> <strong>the</strong>se events, around a thousand<br />
years, does not appear anywhere else in <strong>the</strong> climate system.<br />
Thus, until very recently, many physical <strong>ocean</strong>ographers found it<br />
very convenient to separate <strong>the</strong> <strong>ocean</strong> circulation into a horizontal<br />
wind-driven part and a vertical buoyancy-driven part. <strong>The</strong><br />
first <strong>of</strong> <strong>the</strong>se was well un<strong>der</strong>stood and a celebration <strong>of</strong> geophysical<br />
fluid <strong>dynamics</strong>, while <strong>the</strong> second one was only un<strong>der</strong>stood in<br />
vague terms, a little mysterious, but potentially crucial to rapid<br />
climate change.<br />
8<br />
Eureka! Universiteit Leiden
Eureka!<br />
Eddies and <strong>the</strong> intertwinedness <strong>of</strong> <strong>the</strong> <strong>ocean</strong><br />
circulation<br />
However, <strong>the</strong>re was one key aspect <strong>of</strong> <strong>the</strong> <strong>ocean</strong> that was not<br />
taken into account in <strong>the</strong>se two types <strong>of</strong> circulation. In <strong>the</strong> original<br />
description, both <strong>the</strong> horizontal and vertical circulation are<br />
sluggish and ra<strong>the</strong>r steady in time. This idea <strong>of</strong> highly viscous<br />
flow was corroborated by <strong>the</strong> earliest computer model outputs.<br />
Due to a lack <strong>of</strong> resources, models couldn't run on high enough<br />
resolution and so <strong>the</strong> velocity fields produced by <strong>the</strong>se models<br />
were ra<strong>the</strong>r smooth. But <strong>ocean</strong>ographers that went to sea have<br />
known for a long time that <strong>the</strong> <strong>ocean</strong> is sluggish nor steady in<br />
time. Instead <strong>the</strong>re is a lot <strong>of</strong> variability on <strong>the</strong> scales below 100<br />
km. Unfortunately, observations were so sparse that it was not<br />
clear how widespread and persistent <strong>the</strong> variability was.<br />
<strong>The</strong>se eddies are relatively small (or<strong>der</strong> 100 km) vortices, some<br />
rotating cyclonically and o<strong>the</strong>rs anti-cyclonically.<br />
More and more, physical <strong>ocean</strong>ographers start to appreciate that<br />
<strong>the</strong>se eddies are crucial in maintaining <strong>the</strong> large-scale circulation.<br />
Eddies mix water in and out <strong>of</strong> <strong>the</strong> wind-driven gyres, and<br />
can induce vertical transports due to residual circulations. <strong>The</strong>re<br />
are ideas that <strong>the</strong> eddies change <strong>the</strong> time scales <strong>of</strong> <strong>the</strong> <strong>ocean</strong> circulation,<br />
although it is not known yet whe<strong>the</strong>r <strong>the</strong>y extend or<br />
shorten it. And, perhaps most importantly, it has become clear<br />
that eddies can be a consi<strong>der</strong>able source <strong>of</strong> downward momentum<br />
transfer, <strong>the</strong>reby directly linking <strong>the</strong> circulation in <strong>the</strong> upper<br />
and lower <strong>ocean</strong>.<br />
And thus, <strong>the</strong> most contemporary view <strong>of</strong> <strong>the</strong> world <strong>ocean</strong> circulation<br />
is one <strong>of</strong> an inherently chaotic soup <strong>of</strong> eddies, where some<br />
circulation patterns emerge only in <strong>the</strong> time-mean. <strong>The</strong> Navier-<br />
Stokes equations, <strong>the</strong> century-old foundation <strong>of</strong> our field, have<br />
to be re-interpreted to include <strong>the</strong> effects <strong>of</strong> eddies and timevarying<br />
behaviour on <strong>the</strong> time-mean circulation. Every time we<br />
go to sea or increase <strong>the</strong> resolution <strong>of</strong> our models, we observe<br />
new phenomena. <strong>The</strong> <strong>ocean</strong> is a won<strong>der</strong>ful place to be, and a<br />
beautiful subject to study.<br />
Erik <strong>van</strong> Sebille<br />
A map <strong>of</strong> <strong>the</strong> mean surface currents. <strong>The</strong>se are averaged as <strong>the</strong>y vary<br />
from season to season and year to year.<br />
And <strong>the</strong>n, around 1992, <strong>the</strong> American and European space agencies<br />
started launching a series <strong>of</strong> alti<strong>met</strong>er satellites. <strong>The</strong>se satellites<br />
use laser to measure sea surface height to an accuracy <strong>of</strong> a<br />
few centi<strong>met</strong>ers. Sea surface height is tightly linked to circulation,<br />
because pressure is higher un<strong>der</strong> areas where <strong>the</strong> sea surface<br />
is more elevated. This is exactly similar to what happens in <strong>the</strong><br />
atmosphere, where high and low pressure areas control how air<br />
blows from one location to <strong>the</strong> o<strong>the</strong>r. <strong>The</strong>refore, measuring sea<br />
surface height will directly yield an estimate <strong>of</strong> water movement<br />
in <strong>the</strong> <strong>ocean</strong>.<br />
Erik <strong>van</strong> Sebille is a physical<br />
<strong>ocean</strong>ographer at <strong>the</strong> Climate<br />
Change Research Centre in Sydney,<br />
Australia. After graduating with<br />
a Masters degree in Physics from<br />
Utrecht University, he continued at<br />
that same university for a PhD on <strong>the</strong> mass transport<br />
from <strong>the</strong> Indian to <strong>the</strong> Atlantic Ocean. He received<br />
his PhD in 2009 and went to <strong>the</strong> University <strong>of</strong> Miami<br />
to study <strong>the</strong> circulation in <strong>the</strong> Atlantic Ocean and <strong>the</strong><br />
associated time scales. Now he primarily works on<br />
<strong>the</strong> Sou<strong>the</strong>rn Ocean.<br />
See www.erik.<strong>van</strong>sebille.com for more information.<br />
When <strong>the</strong> first alti<strong>met</strong>ry satellite results came in, <strong>the</strong> <strong>ocean</strong><br />
circulation was not like expected. Yes, <strong>the</strong>re were western<br />
boundary currents, and some hints <strong>of</strong> a gyre circulation. But<br />
most dominantly, <strong>the</strong> <strong>ocean</strong> was literary filled with eddies.<br />
Eureka! Universiteit Leiden 9
Eureka!<br />
Rwanda: een klein on<strong>der</strong>nemend<br />
landje in het hart <strong>van</strong> Afrika<br />
Een paar maanden geleden was Rwanda te zien op de Ne<strong>der</strong>landse TV, in “3 op Reis”. Een prachtige documentaire<br />
die te vinden is op “Uitzending gemist” en die de bijnaam ‘Land <strong>van</strong> de duizend heuvels’ bevestigt.<br />
Daarin komen ook de beroemde gorilla’s voor, die je als toerist kunt bezoeken in het wild. Het land<br />
heeft veel internationale aandacht gehad <strong>van</strong>wege de genocide in 1994, waarbij 800.000 mensen werden<br />
vermoord. Hoewel Rwanda nog steeds worstelt <strong>met</strong> de erfenis <strong>van</strong> deze genocide, ontwikkelt het zich in<br />
snel tempo <strong>met</strong> een economische groei <strong>van</strong> gemiddeld 8% per jaar.<br />
DOOR Fred Smiet<br />
veel heuvels <strong>met</strong> terrassen en kleine lapjes<br />
Met 406 mensen per vierkante kilo<strong>met</strong>er is Rwanda is het dichtbevolkste<br />
land <strong>van</strong> Afrika <strong>met</strong> bijna 11 miljoen inwoners op een<br />
grondgebied ter grootte <strong>van</strong> België. De bevolking groeit ook nog<br />
eens snel en landbouwgrond wordt daardoor steeds schaarser.<br />
Van de Rwandese bevolking woont 85% op het platteland, waar<br />
de armoede groot is. Het gemiddelde jaarlijkse inkomen is $ 600,<br />
ongeveer gelijk aan een maand studiefinanciering in Ne<strong>der</strong>land.<br />
Tegenwoordig kent Rwanda stabiliteit en hoort het tot de veiligste<br />
landen <strong>van</strong> Afrika. De corruptie behoort tot de laagste<br />
<strong>van</strong> het hele continent en het on<strong>der</strong>nemingsklimaat is de afgelopen<br />
jaren sterk verbeterd. In 2020 wil het land niet meer tot de<br />
groep armste landen horen. Rwanda kan op korte termijn nog<br />
niet buiten ontwikkelingshulp, maar het land wil graag dat de<br />
hulp gebruikt wordt om de afhankelijkheid te vermin<strong>der</strong>en. En<br />
Ne<strong>der</strong>land doet dat dan ook.<br />
Rwanda is partnerland waarmee Ne<strong>der</strong>land een langdurige relatie<br />
heeft op het terrein <strong>van</strong> ontwikkelingssamenwerking. In<br />
2011 wordt ongeveer 40 miljoen euro uitgegeven aan projecten<br />
in Rwanda en de regio.<br />
Private sector ontwikkeling en on<strong>der</strong>nemingsklimaat<br />
De Ne<strong>der</strong>landse ontwikkelingshulp draagt bij aan versterking<br />
<strong>van</strong> de private sector, waarbij het accent ligt op economische<br />
ontwikkeling als basis voor economische groei. Hogere landbouwproductiviteit<br />
is nodig om al die monden te voeden en<br />
Ne<strong>der</strong>land kan hierbij een rol spelen. We zijn een klein, dichtbevolkt<br />
land, maar wel de tweede exporteur <strong>van</strong> landbouwproducten<br />
ter wereld. Onze private sector produceert op zo’n efficiënte<br />
manier, dat we aan onze landbouw kunnen verdienen via<br />
export. Van deze kennis moeten we ook de Rwandese bevolking<br />
laten pr<strong>of</strong>iteren.<br />
Ne<strong>der</strong>land steunt de aanleg <strong>van</strong> infrastructuur voor energie, wegen<br />
en waterbeheer, wat ook weer bijdraagt aan een goed on<strong>der</strong>nemingsklimaat.<br />
Zon<strong>der</strong> energie en water kan voedsel niet<br />
worden verbouwd en zon<strong>der</strong> wegen kan voedsel niet naar de steden<br />
worden gebracht. Zo is er de afgelopen jaren meer dan 400<br />
kilo<strong>met</strong>er wegen aangelegd, 425 hectare moeras ontgonnen, 240<br />
hectare landbouwgrond geterrasseerd en er zijn bijna 20 miljoen<br />
bomen geplant om erosie te voorkomen en duurzaam brandhout<br />
te leveren. Dit alles gebeurt op een arbeidsintensieve manier, wat<br />
betekent dat soms hon<strong>der</strong>den mensen betrokken zijn bij de aanleg<br />
<strong>van</strong> een weggetje (zie foto).<br />
10<br />
Eureka! Universiteit Leiden
Eureka!<br />
zo wordt een weg aangelegd<br />
kleine waterkrachtcentrale in aanbouw <br />
Electriciteit wordt geproduceerd <strong>met</strong> waterkracht, maar ook uit<br />
het <strong>met</strong>haangas dat in grote hoeveelheden voorkomt op de bodem<br />
<strong>van</strong> Lake Kivu, op de grens <strong>van</strong> Rwanda en Congo. Dat<br />
is een unieke vorm <strong>van</strong> electriciteitsopwekking die el<strong>der</strong>s in de<br />
wereld nauwelijks voorkomt. Als het <strong>met</strong>haan niet wordt gebruikt,<br />
borrelt het naar boven en draagt het in de atmosfeer bij<br />
aan klimaatopwarming. Methaan is immers een veel krachtiger<br />
broeikasgas dan CO2.<br />
Capaciteitsopbouw<br />
Rwanda heeft gebrek aan vakmensen, wat de ontwikkeling <strong>van</strong><br />
de private sector en het hele land remt. Ne<strong>der</strong>land on<strong>der</strong>steunt<br />
vakopleidingen, omdat het Rwandese bedrijfsleven schreeuwt<br />
om goed opgeleide mensen. Zo worden bedrijfjes en banen gecreëerd.<br />
Er is een goede universiteit in Rwanda waar 10.000<br />
studenten in allerlei richtingen worden opgeleid; bijvoorbeeld<br />
natuurkunde, waarvoor een samenwerking bestaat <strong>met</strong> het Engelse<br />
Institute <strong>of</strong> Physics en de Nature Publishing Group. Het<br />
on<strong>der</strong>wijs in de bètavakken is meestal niet <strong>van</strong> hoge kwaliteit<br />
en veel Rwandezen doen deze opleidingen in het buitenland: in<br />
Ne<strong>der</strong>land zijn het er ongeveer 100.<br />
Hernieuwbare Energie<br />
Het elektriciteitsnet wordt uitgebreid zodat meer mensen elektriciteit<br />
kunnen krijgen. In 2008 was slechts 6% <strong>van</strong> de bevolking<br />
aangesloten op het elektriciteitsnet. Nu is het 8% en in 2012 zal<br />
het 10% zijn. Ie<strong>der</strong>e maand komen er 3500 nieuwe aansluitingen<br />
bij voor huishoudens, zodat maandelijks 20.000 mensen, veelal<br />
in landelijke gebieden, voor het eerst toegang krijgen tot elektriciteit.<br />
In totaal zorgt de Ne<strong>der</strong>landse bijdrage er voor dat 30.000<br />
aansluitingen kunnen worden gerealiseerd. Als mensen electriciteit<br />
hebben, gebruiken ze die voor verlichting, voor radio en<br />
TV, voor het opladen <strong>van</strong> mobiele telefoons (bijna ie<strong>der</strong>een heeft<br />
een mobieltje) en voor het opzetten <strong>van</strong> kleine bedrijfjes zoals<br />
garages en naaiateliers. Economische ontwikkeling wordt enorm<br />
gestimuleerd als je elektriciteit hebt.<br />
Waterkracht en zonne-energie<br />
Nieuwe aansluitingen leiden tot een grotere vraag naar elektriciteit.<br />
De energieprijzen in Rwanda behoren tot de hoogste ter<br />
wereld omdat brandst<strong>of</strong> over grote afstand moet worden aangevoerd.<br />
Ook dat is aan het veran<strong>der</strong>en en Rwanda ontwikkelt <strong>met</strong><br />
steun <strong>van</strong> Ne<strong>der</strong>land kleine en middelgrote waterkrachtcentrales,<br />
die schone en goedkope elektriciteit produceren. De opwekkingscapaciteit<br />
in Rwanda is sinds 2008 weliswaar verdubbeld,<br />
maar is nog steeds niet veel meer dan wat een middelgrote stad<br />
in Ne<strong>der</strong>land verbruikt.<br />
Waar het elektriciteitsnet nog niet bestaat, maken mensen en<br />
bedrijven steeds meer gebruik <strong>van</strong> zonne-energie, dat in het tropische<br />
Rwanda volop beschikbaar is. Grote en kleine zonnepanelen<br />
worden gebruikt door instellingen en huishoudens. Kleine<br />
leeslampen <strong>met</strong> een zonnepaneeltje en een zuinig LED lampje<br />
zorgen er ‘s avonds voor verlichting. Met zo’n paneeltje kun je<br />
ook je mobieltje opladen en ‘s avonds kunnen kin<strong>der</strong>en toch hun<br />
huiswerk maken.<br />
Brandhout en houtskool<br />
Ongeveer 90% <strong>van</strong> de Rwandezen kookt op hout. In afgelegen<br />
gebieden kunnen de armen vaak niet an<strong>der</strong>s, bij gebrek aan een<br />
alternatief, maar ook bemiddelde Rwandezen gebruiken nog<br />
vaak houtskool om te koken: het eten wordt er lekker<strong>der</strong> <strong>van</strong>,<br />
vindt men. In het verleden leidde dit gebruik tot grootschalige<br />
Eureka! Universiteit Leiden<br />
11
Eureka!<br />
deze installatie zuivert <strong>met</strong>haangas en maakt er electriciteit <strong>van</strong><br />
bomen zijn aangeplant voor brandhout<br />
ontbossing, wat tot milieuproblemen leidde op de steile hellingen.<br />
Ontbossing is nu een stuk min<strong>der</strong> doordat op grote schaal<br />
snel groeiende boomsoorten worden aangeplant, die op duurzame<br />
wijze brandhout en houtskool produceren. Ne<strong>der</strong>land steunt<br />
dit beleid door 16.000 ha te beplanten op steile hellingen en <strong>met</strong><br />
de introductie <strong>van</strong> efficiëntere <strong>met</strong>hoden om houtskool te maken.<br />
Tenslotte draagt Ne<strong>der</strong>land bij aan de verspreiding <strong>van</strong> efficiënte<br />
houtovens, die veel min<strong>der</strong> hout nodig hebben om een maaltijd te<br />
bereiden dan de gangbare, traditionele houtvuren.<br />
Regionale samenwerking<br />
Rwanda grenst aan Congo, waar het nog steeds rommelt. Het<br />
gebrek aan stabiliteit en de aanwezigheid <strong>van</strong> rebellengroepen<br />
in Oost-Congo bedreigen de ontwikkeling <strong>van</strong> niet alleen Congo,<br />
maar ook <strong>van</strong> Rwanda en Burundi. Door inspanningen <strong>van</strong><br />
de internationale gemeenschap en de landen zelf verbetert de<br />
veiligheidssituatie geleidelijk. Regionale, grensoverschrijdende<br />
ontwikkelingsprojecten dragen bij aan stabiliteit in de regio en<br />
zijn complementair aan an<strong>der</strong>e (militaire en diplomatieke) programma’s<br />
die stabiliteit in de regio bevor<strong>der</strong>en. Een groeiende<br />
rurale economie kan aan meer jongemannen werk bieden, zodat<br />
die zich niet bij rebellen aansluiten. Om een inkomen te vergaren<br />
voor hun bruidsschat <strong>of</strong> gezin hebben ze nu vaak geen an<strong>der</strong>e<br />
keus dan in de illegale mijnbouw te gaan <strong>of</strong> zich te laten ronselen<br />
voor rebellenlegers. Ook vluchtelingen en gedemobiliseerde<br />
soldaten uit het regeringsleger zijn naarstig op zoek naar werk.<br />
In 2010 is acht miljoen euro besteed aan landbouwintensivering,<br />
hernieuwbare energie, beheer <strong>van</strong> de grensoverschrijdende<br />
natuurparken, waar de berggorilla’s wonen. Deze programma’s<br />
dragen bij aan economische ontwikkeling en werkgelegenheid<br />
in de regio, en daarmee ook aan stabiliteit.<br />
Er gebeurt al veel, maar op energiegebied valt nog veel<br />
te pionieren in Rwanda, bijvoorbeeld op de volgende<br />
terreinen:<br />
• opwekking <strong>van</strong> elektriciteit: zonne-energie, waterkracht,<br />
geo<strong>the</strong>rmische energie, <strong>met</strong>haangas<br />
• energie uit biomassa, afval, vuilnisbelten<br />
• biogasinstallaties<br />
• exploratie: olie en <strong>met</strong>haangas, geo<strong>the</strong>rmische energie<br />
• distributie: uitbreiding <strong>van</strong> het landelijke elektriciteitsnet,<br />
uitrusting voor substations en aansluitingen,<br />
pijplijnen, regulering<br />
• efficiëntieverbetering: terugdringen <strong>van</strong> systeemverliezen,<br />
introductie <strong>van</strong> LED's en spaarlampen<br />
Fred Smiet<br />
Fred Smiet is in dienst <strong>van</strong> het<br />
Ministerie <strong>van</strong> Buitenlandse Zaken<br />
en werkt nu sinds 2009 in Kigali,<br />
de ho<strong>of</strong>dstad <strong>van</strong> Rwanda. Fred<br />
heeft milieubiologie gestudeerd<br />
in Leiden, is afgestudeerd in<br />
1977 en is sindsdien werkzaam in<br />
Ontwikkelingssamenwerking, steeds in an<strong>der</strong>e landen.<br />
Als bioloog adviseert hij over duurzame economische<br />
ontwikkeling, die in ontwikkelingslanden gebaseerd<br />
is op natuurlijke hulpbronnen. Zijn motto daarbij is:<br />
duurzame economie = ecologie.<br />
12<br />
Eureka! Universiteit Leiden
Eureka!<br />
<strong>Interview</strong> <strong>Paul</strong> <strong>van</strong> <strong>der</strong> <strong>Werf</strong><br />
DOOR Es<strong>the</strong>r Schreu<strong>der</strong>s en Anna Freudenreich<br />
Dit interview is ter ere <strong>van</strong> uw benoeming als opleidingsdirecteur,<br />
gefeliciteerd daarvoor. We vroegen ons<br />
af: wat houdt die taak eigenlijk in<br />
Ik ben verantwoordelijk voor het curriculum en natuurlijk ook<br />
voor kwaliteitszorg. Dat betekent dat colleges goed gegeven worden<br />
en dat dit gebeurt op een manier waar de studenten gelukkig<br />
mee zijn.<br />
Wij willen dat studenten aan het eind <strong>van</strong> hun opleiding weten<br />
wat we vinden dat ze moeten weten, maar ook dat ze op de arbeidsmarkt<br />
terecht kunnen. Het aantal banen in de sterrenkunde<br />
is beperkt, dus het moet een allround opleiding zijn. Het moet<br />
daarentegen ook een specifieke opleiding zijn, want je moet als<br />
sterrenkundige ook veel weten.<br />
Ver<strong>der</strong> krijg je er een flinke dosis natuur- en wiskunde bij. Dat<br />
moet allemaal gecoördineerd worden <strong>met</strong> de opleidingen wis- en<br />
natuurkunde. Dan komen daar ook nog dingen bij als werving en<br />
voorlichting.<br />
Voor de doelstelling <strong>van</strong> de opleiding, zijn daar nog<br />
vernieuwingen voor gepland<br />
Ik heb wel een doel. Zoals jullie weten wordt er elk jaar de nationale<br />
studentenenquete gehouden. Daar komen we helaas niet altijd<br />
goed uit. Erachter komen hoe we het beter kunnen doen, vind ik<br />
een heel belangrijk doel. De sterrenwacht doet het namelijk heel<br />
goed als on<strong>der</strong>zoeksinstituut. We staan internationaal in de top<br />
vijf. Dan moet je gewoon zorgen dat je on<strong>der</strong>wijs ook landelijk<br />
goed scoort.<br />
Eureka! Universiteit Leiden 13
Eureka!<br />
Sterrenkunde heeft ook een wat romantisch imago.<br />
Heeft u een idee hoe we beter aan scholieren kunnen<br />
communiceren dat het ook wel harde Bèta is<br />
Het moet echt gecommuniceerd worden naar alle middelbare<br />
scholen dat sterrenkunde een even zware en exacte studie is als<br />
natuurkunde. Veel mensen denken namelijk: “Natuurkunde vind<br />
ik leuk, maar ik heb geen zin in al die formules, dus laat ik sterrenkunde<br />
gaan doen.” Dat is dus helemaal fout. Ze komen er snel<br />
achter als ze hier zitten, maar dan is het dus te laat.<br />
de studenten veeleisen<strong>der</strong> zijn geworden. Tien jaar geleden waren<br />
colleges nog een beetje praatcolleges. Nu werkt men veel meer<br />
<strong>met</strong> problemen oplossen, hetzij als huiswerk, hetzij in werkcolleges.<br />
Studenten vragen daar ook om en je merkt dat dit docenten<br />
ook weer stimuleert, omdat ze voelen dat studenten de diepte in<br />
willen.<br />
Kunt u misschien wat concrete plannen noemen<br />
voor veran<strong>der</strong>ingen in de bacheloropleiding <strong>of</strong> de<br />
masteropleiding<br />
Wat we als pilot hebben gedaan, is dat we alle mensen die zich inschrijven<br />
voor het eerste jaar oproepen voor een gesprek. Dat doen<br />
we al in mei <strong>of</strong> juni om te ontdekken <strong>of</strong> ze wel de juiste verwachtingen<br />
<strong>van</strong> de studie hebben. Ik denk dat het wel iets scherper kan.<br />
Mensen waar<strong>van</strong> je twijfelt <strong>of</strong><br />
ze wel de goede studie kiezen,<br />
moet je duidelijk maken dat ze<br />
op dat moment al een plan B<br />
moeten hebben. Daardoor kunnen<br />
ze misschien al in de eerste<br />
maand switchen als ze doorkrijgen<br />
dat het de verkeerde keuze<br />
was. Dat is eigenlijk ook te laat,<br />
maar het is beter dan na een jaar.<br />
Ik heb gehoord dat in Delft alle docenten een<br />
lerarenopleiding krijgen. Wordt dat in Leiden ook<br />
toegepast<br />
Wij hebben de zogenaamde BKO, de Basiskwalificatie On<strong>der</strong>wijs.<br />
Ie<strong>der</strong>e docent moet zijn BKO hebben gehaald. Dat geldt voor de<br />
mensen die nieuw aangesteld worden. Het is gebaseerd op de colleges<br />
die je geeft en de feedback die je krijgt <strong>van</strong> de studenten.<br />
Een commissie kijkt daarnaar en als er aanleiding voor is, laten<br />
ze je bijvoorbeeld verplicht een cursus volgen. Dan word je nog<br />
een keer beoordeeld. Als je bevor<strong>der</strong>d wil worden, bijvoorbeeld<br />
<strong>van</strong> UD naar UHD, dan moet je de BKO hebben. Dus de enige<br />
waarvoor dit niet geldt, is de hoogleraar die hier al een tijd zit. Het<br />
is op dit moment volgens mij zo dat 90 procent <strong>van</strong> de docenten op<br />
de faculteit een BKO heeft.<br />
Over dat on<strong>der</strong>wijs, vindt u dat zelf leuk om te geven<br />
en heeft u daar nog tijd voor<br />
Ik vind het essentieel om wel on<strong>der</strong>wijs te geven. Je moet zorgen<br />
dat je contact hebt <strong>met</strong> het echte werk en dat vind ik leuk<br />
om te doen. Ik loop al een aantal jaar mee en wat ik merk is dat<br />
'Ik vind dat eigenlijk<br />
ie<strong>der</strong> zespuntscollege <strong>van</strong><br />
een werkcollege<br />
voorzien moet zijn.'<br />
Om <strong>met</strong> de master te beginnen: we gaan de hoeveelheid werkcolleges<br />
uitbreiden. Ik vind dat eigenlijk ie<strong>der</strong> zespuntscollege <strong>van</strong><br />
een werkcollege voorzien moet zijn. Ver<strong>der</strong> denk ik dat we <strong>met</strong><br />
een buddysysteem gaan werken voor de docenten. Ie<strong>der</strong>e docent<br />
krijgt een an<strong>der</strong>e docent toegewezen<br />
die een paar keer<br />
naar zijn colleges gaat. Iemand<br />
die tijd heeft om op de<br />
didactische kanten te letten,<br />
ziet weer heel an<strong>der</strong>e dingen<br />
dan de studenten. We hebben<br />
een paar jaar geleden al<br />
een proef daarmee gedaan,<br />
maar dat is om de een <strong>of</strong> an<strong>der</strong>e reden geen vast on<strong>der</strong>deel geworden.<br />
Ik denk dat het ook nuttig zou zijn om de masterstudenten op een<br />
gegeven moment te coachen over wat te doen na je masterdiploma,<br />
<strong>met</strong> dingen als: cv schrijven, het voorbereiden <strong>van</strong> een sollicitatiebrief,<br />
enz. Het is niet direct sterrenkundig, maar er blijkt wel<br />
behoefte aan te zijn.<br />
Zijn er voor de bachelor nog concrete plannen<br />
Ik heb daar nog niet heel duidelijke concrete plannen voor. Ik wil<br />
wel het curriculum gaan bekijken. Wat ik bijvoorbeeld on<strong>der</strong> de<br />
loep wil nemen is het programmeren. Je krijgt in het eerste jaar<br />
een college programmeren. Dat is c++. Dat vindt ie<strong>der</strong>een ook<br />
heel nuttig, maar vervolgens doe je daar heel weinig mee. Daarna<br />
wordt je geconfronteerd <strong>met</strong> IDL. Je krijgt een stukje bij Sterrenkundig<br />
Practicum 1 en een beetje bij SP2 en dan komt er nog een<br />
keer een cursus. De stafleden zijn er zelf ook niet tevreden over.<br />
Daar hoor ik <strong>van</strong> dat mensen die aan hun on<strong>der</strong>zoek beginnen<br />
te weinig weten <strong>van</strong> programmeren. Blijkbaar gaat daar iets mis.<br />
14<br />
Eureka! Universiteit Leiden
Eureka!<br />
Ik zit eraan te denken om het IDL verhaal te ver<strong>van</strong>gen door bijvoorbeeld<br />
python. Het is veel gestructureer<strong>der</strong>, gratis en het is wat<br />
an<strong>der</strong>e docenten ook graag willen. Ik ben nog niet zover (in oktober<br />
2011, red.). We moeten alle voors en tegens afwegen.<br />
Ik denk dat we de studenten ook iets meer bij sterrenkunde moeten<br />
betrekken in het eerste jaar. Er komt een college planeten in<br />
het eerste jaar. Dat betekent dat er ook iets an<strong>der</strong>s af moet, maar<br />
dat is al geregeld <strong>met</strong> natuurkunde. Ik denk dat we ook het college<br />
inl. astrophysica, waarbij je een overzicht krijgt <strong>van</strong> alles wat er<br />
nog gebeuren gaat, beter kunnen geven. Ik zit er aan te denken om<br />
het te splitsen en het door een aantal topdocenten te laten geven.<br />
Daardoor worden de studenten er <strong>van</strong>af het begin meer bij betrokken.<br />
Zijn er ook plannen voor dubbelstudenten,<br />
bijvoorbeeld wat betreft het bacheloron<strong>der</strong>zoek<br />
Het punt is dat het altijd een probleem is om een goed bacheloron<strong>der</strong>zoek<br />
te vinden voor de dubbelstudenten. Het is moeilijker om<br />
zo’n on<strong>der</strong>zoek te definiëren, dus het aantal plaatsen is kleiner.<br />
Ik denk dat we er ook naar toe moeten gaan om voor de dubbelstudenten<br />
waarvoor het niet lukt, het te splitsen in twee kleinere<br />
bacheloron<strong>der</strong>zoeken. Ik denk dat dit uiteindelijk onvermijdelijk<br />
zal zijn. Dat moeten we <strong>met</strong> de opleidingsdirecteuren <strong>van</strong> natuurkunde<br />
en wiskunde bespreken.<br />
Ik heb gehoord dat er een rendementsverhoging<br />
plaats zou moeten vinden. Bent u daar ook in<br />
geïnteresseerd<br />
Ja, niet alleen omdat wij dat graag willen maar vooral omdat de<br />
staatssecretaris dat graag wil en het ons dus gewoon oplegt. Het<br />
rendement waar we naar streven is dat <strong>van</strong> degenen die zich inschrijven<br />
voor het tweede jaar BSc, 90 procent in 4 jaar de BSc<br />
gehaald moet hebben. Daar zitten wij lang niet aan. Het gaat wel<br />
de goede kant op. Een aantal jaar geleden was het vervelend in<br />
verband <strong>met</strong> je studiefinanciering wanneer je er langer over deed,<br />
maar ver<strong>der</strong> was er geen beletsel. Nu is het zo dat het heel pijnlijk<br />
wordt <strong>van</strong>wege de langstudeer<strong>der</strong>sboete.<br />
De uitloop zit op verschillende plekken. Die zit bijvoorbeeld bij de<br />
on<strong>der</strong>zoeken. Ik denk dat we dat weer iets strakker moeten reguleren.<br />
De uitloop zit ook in het 2 e jaar als de studenten net hun BSA<br />
hebben en denken: “Ok, nu gaan we achterover leunen.” Dat is<br />
niet omdat ze lui zijn, maar omdat plotseling de druk <strong>van</strong> het BSA<br />
eraf is. Ik denk dat we daar ook iets aan moeten doen, bijvoorbeeld<br />
door ook een drempel in te voeren in het tweede jaar.<br />
Wordt het dan ook afgeraden een dubbelstudie te<br />
doen Heeft dat gevolgen<br />
Een dubbele propedeuse doe je heel makkelijk, maar een dubbele<br />
bachelor is wel iets an<strong>der</strong>s. Ik denk dat het alleen voorbehouden<br />
moet zijn aan mensen die makkelijk door de studie heen lopen en<br />
dan zou ik het aan dat soort mensen zeker aanmoedigen. An<strong>der</strong>s<br />
gaan we het ontmoedigen <strong>of</strong> misschien verbieden.<br />
In principe zou een student kunnen besluiten het<br />
belangrijk te vinden een dubbele studie te doen, ookal<br />
kost dat vijf <strong>of</strong> zes jaar.<br />
Ik vind zelf ook dat je iemand die echt graag zes jaar wil stu<strong>der</strong>en<br />
en veel meer wil doen dan in het programma staat, en er het geld<br />
voor over heeft, niet tegen kunt houden. Ik sta daar ook sympatiek<br />
tegenover, maar wij krijgen dat op ons brood, dus als opleidingsdirecteur<br />
moet ik dan toch knorrige geluiden laten horen.<br />
Wat voor on<strong>der</strong>zoek doet u en is dat te combineren<br />
<strong>met</strong> uw nieuwe functie<br />
Het on<strong>der</strong>zoek dat ik doe heeft te maken <strong>met</strong> starburst stelsels,<br />
dus stelsels die om een <strong>of</strong> an<strong>der</strong>e reden plotseling, in een soort<br />
uitbarsting, heel veel sterren vormen. Daarvoor gebruik ik op het<br />
moment de Herschel satelliet. Dat is een eenmalige kans, want dat<br />
ding doet het nog een jaar en dan is de helium op.<br />
Ook is er ALMA, de nieuwe milli<strong>met</strong>er interfero<strong>met</strong>er in Chili.<br />
Dat is nogal een hot topic en ik heb een groot internationaal netwerk.<br />
Dat klinkt als iets heel goeds, maar het betekent ook dat je<br />
veel e-mails krijgt en al die contacten moet on<strong>der</strong>houden. Ik heb<br />
het wel merkbaar een stuk drukker gekregen. Ik moet veel meer<br />
selecteren, dus ik ga bepaalde dingen ook wel afstoten. Dingen<br />
als Herschel en ALMA blijf ik wel doen. Dat vind ik gewoon veel<br />
te leuk.<br />
Dit moet niet klinken als<strong>of</strong> ik OD niet leuk vind. Ik heb me hiervoor<br />
beschikbaar gesteld omdat ik on<strong>der</strong>wijs belangrijk vind en<br />
ik wil er graag tijd aan besteden om te zorgen dat het goed draait<br />
hier. Ik denk dat ik daar goede ideeën voor heb. An<strong>der</strong>en mogen<br />
later zeggen <strong>of</strong> dat in<strong>der</strong>daad zo was.<br />
Eureka! Universiteit Leiden 15
Eureka!<br />
Hoe Stimuleer je Ontwikkelactiviteit<br />
in een S<strong>of</strong>tware Ecosysteem<br />
Een analyse <strong>van</strong> gebeurtenissen en het gedrag <strong>van</strong> Debian ontwikkelaars<br />
Coördinatoren <strong>van</strong> een s<strong>of</strong>tware ecosysteem vragen zich dagelijks af hoe ze ontwikkelaars kunnen betrekken<br />
bij het ver<strong>der</strong> ontwikkelen <strong>van</strong> een open source s<strong>of</strong>tware product <strong>of</strong> platform. Zij hebben daartoe verschillende<br />
gereedschappen: het organiseren <strong>van</strong> congressen, het bevriezen <strong>of</strong> uitgeven <strong>van</strong> nieuwe versies <strong>van</strong> het<br />
product, het reorganiseren <strong>van</strong> de organisatie <strong>of</strong> de broncode, etc. Het is echter niet duidelijk wat voor invloed<br />
deze gebeurtenissen hebben op de ontwikkelactiviteit binnen een platform. Aan de Universiteit Utrecht hebben<br />
we on<strong>der</strong>zocht welke gebeurtenissen invloed hebben gehad op de activiteit rondom een s<strong>of</strong>tware platform<br />
(Debian OS). Met behulp <strong>van</strong> Pearsons correlatiecoëfficiënten hebben we on<strong>der</strong>zocht <strong>of</strong> gebeurtenissen<br />
in het s<strong>of</strong>tware ecosysteem invloed hebben op de activiteit binnen een ecosysteem, ge<strong>met</strong>en in commits, <strong>of</strong>wel<br />
de bijdragen <strong>van</strong> ontwikkelaars. De gebeurtenissen die de meeste invloed blijken te hebben zijn congressen,<br />
nieuwe <strong>of</strong> bevroren versies, incidenten, afhankelijkheidsproblemen, en de introductie <strong>van</strong> diensten voor<br />
ontwikkelaars.<br />
DOOR Slinger Jansen<br />
Introductie<br />
Een s<strong>of</strong>tware ecosysteem is een set <strong>van</strong> organisaties die functioneert<br />
als eenheid en interageert <strong>met</strong> een gedeelde markt voor<br />
s<strong>of</strong>tware producten en diensten, samen <strong>met</strong> de relaties tussen<br />
de organisaties [1]. Een specifieke categorie <strong>van</strong> een ecosysteem<br />
is een decentraal ecosysteem, waarbij de activiteit binnen het<br />
ecosysteem zich niet focust op één organisatie, zoals bijvoorbeeld<br />
in het Micros<strong>of</strong>t ecosysteem, maar waarbij de activiteit is<br />
verdeeld over vele verschillende participanten die elk evenveel<br />
verantwoordelijkheid op zich kunnen nemen. Een voorbeeld <strong>van</strong><br />
een <strong>der</strong>gelijk ecosysteem is het Debian ecosysteem. Debian is<br />
een besturingssysteem dat is gebaseerd op Linux en wordt ontwikkeld<br />
on<strong>der</strong> de GNU open source licentie. Dat betekent on<strong>der</strong><br />
an<strong>der</strong>e dat alle s<strong>of</strong>tware rondom het Debian ecosysteem on<strong>der</strong><br />
dezelfde voorwaarden dient te worden ontwikkeld. Het Debian<br />
ecosysteem, dat is ontstaan in 1993, bestond in mei 2011 uit 1643<br />
ontwikkelaars, die gezamenlijk ongeveer 29,000 modules op basis<br />
<strong>van</strong> het besturingssysteem hebben voortgebracht.<br />
On<strong>der</strong>zoeksaanpak<br />
Een voordeel <strong>van</strong> een decentraal s<strong>of</strong>tware ecosysteem is dat de<br />
broncode meestal vrij te downloaden is uit zogeheten repositories<br />
(bewaarplaatsen), waar alle broncode wordt opgeslagen,<br />
inclusief de ontstaansgeschiedenis <strong>van</strong> deze code. Ver<strong>der</strong> is ook<br />
na te gaan welke veran<strong>der</strong>ingen in de broncode zijn aangedragen<br />
door specifieke ontwikkelaars. Deze sets <strong>van</strong> broncodewijzigingen<br />
worden commits genoemd. Voor dit on<strong>der</strong>zoek hebben we<br />
een aantal concepten gedefinieerd, zie hiervoor het ka<strong>der</strong>.<br />
Om de activiteit in het Debian ecosysteem te <strong>met</strong>en hebben we<br />
de complete Debian repository gedownload. Deze repository<br />
bevat de historie <strong>van</strong> het Debian ecosysteem <strong>van</strong>af 2000, in de<br />
vorm <strong>van</strong> ongeveer één miljoen commits. Tot aan 2009 groeide<br />
het ecosysteem gestaag. Sinds 2009 is een duidelijk neergaande<br />
trend te observeren in de activiteit in het ecosysteem <strong>van</strong> Debian.<br />
Om deze trendbewegingen te elimineren hebben we gekeken<br />
naar korte termijn wijzigingen. Specifieker hebben we verschillende<br />
periodes voor de gebeurtenissen in de ecosystemen genomen,<br />
zijnde vier, drie, twee, en één we(e)k(en) voor en na een<br />
gebeurtenis. Er zijn in totaal 117 gebeurtenissen geïdentificeerd<br />
in deze periode.<br />
16<br />
Eureka! Universiteit Leiden
Eureka!<br />
Definities:<br />
• Activiteit – Activiteit binnen het Debian ecosysteem <strong>met</strong>en<br />
we op basis <strong>van</strong> het aantal broncode wijzigingen dat wordt gemaakt<br />
door de verschillende ontwikkelaars en op basis <strong>van</strong> het<br />
aantal actieve ontwikkelaars <strong>van</strong> week tot week.<br />
• Gebeurtenis – We hebben geprobeerd elke gebeurtenis die vaker<br />
terugkeert in de levenscyclus <strong>van</strong> Debian te identificeren en<br />
analyseren. Dergelijke gebeurtenissen worden in het algemeen<br />
aangekondigd op de internationale Debian mailinglijst. De<br />
volgende (potentieel invloedrijke) gebeurtenissen zijn geïdentificeerd:<br />
• Stabiele release – Als er naar een stabiele release wordt toegewerkt<br />
kan dat ontwikkelaars stimuleren om meer commits<br />
te doen aangezien een nieuwe release betekent dat de s<strong>of</strong>tware<br />
die door hun is ontwikkeld, dan ook echt in het veld<br />
gebruikt gaat worden.<br />
• Bevroren release – Als een release bevroren wordt mogen er<br />
geen nieuwe modules toegevoegd worden aan de release, zodat<br />
ontwikkelaars zich kunnen focussen op bestaande functionaliteit.<br />
• Veran<strong>der</strong>ing <strong>van</strong> lei<strong>der</strong>schap – Binnen de Debian organisatie<br />
wordt regelmatig nieuw lei<strong>der</strong>schap gekozen.<br />
• Incidenten – In de geschiedenis <strong>van</strong> Debian zijn incidenten<br />
voorgevallen die potentieel veel invloed hadden op de activiteit.<br />
Een voorbeeld <strong>van</strong> een incident is de Debian server die<br />
in 2002 verbrandde bij de brand aan de Universiteit Twente.<br />
• Debian congres - Jaarlijks wordt het Debian congres georganiseerd.<br />
• CeBIT congres - Jaarlijks wordt de CeBIT georganiseerd,<br />
één <strong>van</strong> de belangrijkste internationale hardware en s<strong>of</strong>tware<br />
congressen. Debian ontwikkelaars organiseren er regelmatig<br />
bijeenkomsten.<br />
• Debian Day – De Debian dag wordt ook jaarlijks georganiseerd<br />
en heeft een soortgelijke doelstelling als het Debian<br />
congres.<br />
• End <strong>of</strong> support – Als een Debian release verou<strong>der</strong>d is, wordt<br />
de on<strong>der</strong>steuning voor de release beëindigd.<br />
• De jaarlijkse Sou<strong>the</strong>rn California Linux Expo – Deze<br />
tentoonstelling brengt de verschillende participanten in het<br />
Linux ecosysteem, waar Debian ontwikkelaars ook toe behoren,<br />
jaarlijks bij elkaar.<br />
• Prijzen – Debian heeft meer<strong>der</strong>e prijzen gekregen <strong>van</strong> magazines<br />
en websites en op congressen.<br />
• General Resolutions (GRs) – Deze GRs zijn belangrijke<br />
wijzigingen in de Debian organisatie, zoals het veran<strong>der</strong>en<br />
<strong>van</strong> lei<strong>der</strong>, de introductie <strong>van</strong> nieuwe ontwikkelregels en an<strong>der</strong>e<br />
wijzigingen die democratisch worden bepaald binnen<br />
het ecosysteem.<br />
• Major bugs – Major bugs worden aangekondigd op de mailinglijst<br />
en moeten zo snel mogelijk gefixt worden door de<br />
community.<br />
• Afhankelijkheidsproblemen – Een <strong>van</strong> de gebeurtenissen<br />
die zeer grote invloed heeft op het aantal commits is als een<br />
wijziging wordt gemaakt in een belangrijke module, waar<strong>van</strong><br />
an<strong>der</strong>e modules afhankelijk zijn. Dit heeft tot resultaat<br />
dat de afhankelijke modules ook gewijzigd dienen te worden.<br />
• Introductie <strong>van</strong> ontwikkelaarsdiensten – welke het ontwikkelen<br />
makkelijker maken. Dit zijn diensten zoals een<br />
centrale documentatieserver <strong>of</strong> een service waarmee ontwikkelaars<br />
op de hoogte worden gesteld <strong>van</strong> nieuwe modules.<br />
• Community spin-<strong>of</strong>f – Het komt voor dat een deel <strong>van</strong> de<br />
community een idee ontwikkelt dat vervolgens leidt tot een<br />
grote wijziging in de code. Dit werkt samenwerking, en naar<br />
verwachting activiteit, in de hand.<br />
Lees ver<strong>der</strong><br />
Eureka! Universiteit Leiden 17
Eureka!<br />
Correlatietabel<br />
Rood: Gemiddeld aantal commits per ontwikkelaar<br />
Blauw: Aantal actieve ontwikkelaars<br />
Donkerrood <strong>of</strong> -blauw: Correlaties <strong>met</strong> een positieve <strong>of</strong> negatieve relatie<br />
Resultaten<br />
In de correlatietabel zijn de ge<strong>met</strong>en invloeden terug te vinden<br />
<strong>van</strong> de gebeurtenissen in de periode <strong>van</strong> vier, drie, twee, en één<br />
we(e)k(en) voorafgaand aan en na de gebeurtenis.<br />
Voor wat betreft de activiteit binnen het ecosysteem kunnen<br />
we het volgende conclu<strong>der</strong>en:<br />
• De gebeurtenissen Annual Sou<strong>the</strong>rn California Linux Expo,<br />
prijzen, veran<strong>der</strong>ing <strong>van</strong> lei<strong>der</strong>schap, community spin-<strong>of</strong>f,<br />
Debian congres, en end-<strong>of</strong>-support lijken geen invloed te hebben<br />
op de activiteit <strong>van</strong> de ontwikkelaars.<br />
• Twee en drie weken voor de CeBIT en 4 weken na het begin<br />
<strong>van</strong> de CeBIT is een toename in ontwikkelactiviteit waar te<br />
nemen.<br />
• Twee weken voor Debian Day is er een afname in activiteit te<br />
zien. Twee weken na Debian Day is ook een sterke afname in<br />
activiteit te zien. Daarna neemt de activiteit geleidelijk weer<br />
toe, <strong>met</strong> als hoogtepunt de vierde week na het congres.<br />
• Eén week voor de introductie <strong>van</strong> een afhankelijkheidswijziging<br />
(maar na de aankondiging er<strong>van</strong>) is er een toename in activiteit.<br />
Twee weken erna is er we<strong>der</strong>om een toename, terwijl<br />
in de <strong>der</strong>de week een afname plaats vindt.<br />
• Twee en drie weken vóór een GR is er meer activiteit dan ten<br />
tijde <strong>van</strong> de GR. Hier zou kunnen gelden dat de activiteit de<br />
aanleiding is voor de GR.<br />
• Drie weken na een incident is er een toename in activiteit waar<br />
te nemen.<br />
18<br />
Eureka! Universiteit Leiden
Eureka!<br />
• Twee weken voor major bugs is er een toename in activiteit.<br />
Dit is logisch, aangezien de meeste ontwikkelaars dan naar<br />
een deadline toe werken en regelmatig grote nieuwe functionaliteiten<br />
toevoegen.<br />
• Drie tot vier weken voordat een release wordt bevroren is er<br />
min<strong>der</strong> ontwikkelactiviteit dan in de week <strong>van</strong> het bevriezen.<br />
• Twee weken na een stabiele release is er een kleine toename in<br />
ontwikkelactiviteit.<br />
• De introductie <strong>van</strong> een dienst voor ontwikkelaars wordt drie<br />
en één weken ervoor voorafgegaan door een afname in activiteit.<br />
Hetzelfde geldt voor één en drie weken erna. Dit verband<br />
is moeilijk te verklaren. Een probleem is dat er slechts twee<br />
gebeurtenissen zijn geweest.<br />
het Ruby ecosysteem [3], het brede Linux ecosysteem, en het<br />
Eclipse ecosysteem. Ook willen we gaan kijken naar gesloten<br />
ecosystemen, zoals bijvoorbeeld het gaming ecosysteem (welke<br />
games maken gebruik <strong>van</strong> gemeenschappelijke componenten en<br />
zogeheten engines) en het Micros<strong>of</strong>t ecosysteem (waartoe maken<br />
partners <strong>van</strong> Micros<strong>of</strong>t de keuze om partner te worden binnen<br />
het ecosysteem) Tot slot willen we een schaalbare modelleeroplossing<br />
maken voor ecosystemen.<br />
Dit artikel is gebasseerd op het werk in de uitgave <strong>van</strong> de artikelen<br />
behorend bij de Management <strong>of</strong> Emergent Digital Ecosystems<br />
Conference <strong>van</strong> 2011. Zie voor meer details [2].<br />
Het is interessant te noemen dat nieuwe ontwikkelaars dienen<br />
te worden toegelaten door de ontwikkelaars binnen het ecosysteem.<br />
Hierdoor kan het soms maanden duren voordat een ontwikkelaar<br />
wordt toegelaten. Het is dan ook nauwelijks gelukt om<br />
een relatie te vinden tussen het aantal actieve ontwikkelaars en<br />
een gebeurtenis.<br />
Conclusies<br />
Het succes <strong>van</strong> een decentraal s<strong>of</strong>tware ecosysteem is sterk afhankelijk<br />
<strong>van</strong> de bijdragen <strong>van</strong> een groep toegewijde ontwikkelaars<br />
die regelmatig bijdragen leveren [4]. Bij dit on<strong>der</strong>zoek<br />
wilden we bepalen <strong>of</strong> bepaalde gebeurtenissen een positieve <strong>of</strong><br />
negatieve invloed hebben op de activiteit in een ecosysteem. We<br />
hebben hiervoor 117 gebeurtenissen en één miljoen commits in<br />
het Debian ecosysteem <strong>van</strong> 2000 tot 2011 bestudeerd. In 10,82%<br />
<strong>van</strong> de meetpunten was er een geringe, normale, <strong>of</strong> sterke relatie.<br />
In de meeste gevallen betreft het een kleine toename <strong>of</strong> afname<br />
in activiteit. De grootste invloeden blijken congressen (CeBIT,<br />
Debian Day), nieuwe <strong>of</strong> bevroren releases, incidenten, afhankelijkheidsproblemen<br />
en de introductie <strong>van</strong> nieuwe diensten voor<br />
ontwikkelaars. De coördinatoren in het Debian ecosysteem kunnen<br />
deze kennis gebruiken om de activiteit rondom het platform<br />
te vergroten. Daarnaast kunnen de bevindingen uit dit on<strong>der</strong>zoek<br />
worden gebruikt als een werktuig in de coördinatie en orkestratie<br />
<strong>van</strong> een ecosysteem.<br />
In de toekomst willen we de <strong>met</strong>hode ver<strong>der</strong> aanpassen om willekeurige<br />
ontwikkelingen in activiteit te detecteren, om op die<br />
manier bijvoorbeeld ook seizoensinvloeden en <strong>der</strong>gelijke te bepalen.<br />
Ook willen we in de toekomst soortgelijk on<strong>der</strong>zoek gaan<br />
doen naar an<strong>der</strong>e open source ecosystemen, zoals bijvoorbeeld<br />
Referenties<br />
[1] Jansen, S., Brinkkemper, S., Finkelstein, A. (2009). A Sense <strong>of</strong><br />
Community: A Research Agenda for S<strong>of</strong>tware Ecosystems. 31st<br />
International Conference on S<strong>of</strong>tware Engineering, New and<br />
Emerging Research Track<br />
[2] Eric Ververs, Rick <strong>van</strong> Bommel and Slinger Jansen. Gebeurteniss<br />
on developer participation in <strong>the</strong> Debian s<strong>of</strong>tware ecosystem.<br />
In <strong>the</strong> Proceedings <strong>of</strong> <strong>the</strong> Conference on Management <strong>of</strong><br />
Emergent Digital Ecosystems (MEDES 2011)<br />
[3] Kabbedijk, J., Jansen, S. Steering Insight: An exploration <strong>of</strong><br />
<strong>the</strong> Ruby S<strong>of</strong>tware Ecosystem, proceedings <strong>of</strong> <strong>the</strong> Second International<br />
Conference on S<strong>of</strong>tware Business. 2011<br />
[4] Goeminne, M., Mens, T.: A framework for Analysing and Visualising<br />
Open Source S<strong>of</strong>tware Ecosystems. In: Proceedings<br />
<strong>of</strong> <strong>the</strong> Joint ERCIM Workshop on S<strong>of</strong>tware Evolution (EVOL),<br />
New York, USA, (2010)<br />
Slinger Jansen<br />
Slinger Jansen is een assistent<br />
pr<strong>of</strong>essor bij <strong>the</strong> Department <strong>of</strong><br />
Information and Computer Science<br />
aan de universiteit <strong>van</strong> Utrecht.<br />
Zijn on<strong>der</strong>zoek focust op<br />
s<strong>of</strong>tware ecosystemen en product<br />
management, <strong>met</strong> een sterke<br />
on<strong>der</strong>nemings inslag. Jansen behaalde zijn PhD in de<br />
informatica aan de universiteit <strong>van</strong> Utrecht.<br />
Eureka! Universiteit Leiden 19
Eureka!<br />
GESCHIEDENIS<br />
Patent aanvraag voor kettingreacties<br />
door Leo Szilard<br />
Leo Szilard naar de VS<br />
Aanval op Pearl Harbor en<br />
oorlogsverklaring VS<br />
1934 1938 1941 1942<br />
Begin bouw eerste kernreactor<br />
door Enrico Fermi<br />
Op de schou<strong>der</strong>s <strong>van</strong> reuzen<br />
<strong>The</strong> Manhattan Project<br />
Een aantal jaren voor de ontdekking <strong>van</strong> kernsplijting had een Hongaarse natuurkundige een vooruitzicht<br />
gehad. Leo Szilard had bedacht dat er een kettingreactie zou kunnen ontstaan als een element één<br />
neutron opneemt en na interactie twee neutronen uitzendt. In 1934 vroeg hij in Groot-Brittannië een<br />
patent aan voor de kettingreactie zon<strong>der</strong> dat er een bewijs voor bestond in <strong>the</strong>orie noch praktijk. Leo<br />
Szilard had ook al ingezien dat een kettingreactie gebruikt kon worden voor een weerzinwekkende bom.<br />
Door Frits Marten Witpeerd<br />
In 1938 was Szilard naar de Verenigde Staten<br />
overgestoken en in 1939 had hij samen<br />
<strong>met</strong> zijn oude vriend Albert Einstein een<br />
brief geschreven aan president Franklin D.<br />
Roosevelt (FDR) om te waarschuwen voor<br />
de atoombom. Twee jaar later zou FDR de<br />
eerste zesduizend dollar toezeggen aan<br />
on<strong>der</strong>zoek naar kettingreacties. Dit geld<br />
kwam terecht bij de on<strong>der</strong>zoeksgroep<br />
<strong>van</strong> de natuurkundige alleskunner Enrico<br />
Fermi. Op 16 november 1942 begon Fermi<br />
<strong>met</strong> het bouwen <strong>van</strong> een kernreactor in een<br />
sporthal <strong>van</strong> de Universiteit <strong>van</strong> Chicago.<br />
De bolvormige, zes <strong>met</strong>er hoge reactor<br />
werd opgebouwd uit elementen uranium<br />
en gecontroleerd door cadmiumstaven.<br />
Voor ie<strong>der</strong> <strong>van</strong> de drie neutronen die vrijkomen<br />
bij de splijting <strong>van</strong> uranium-235<br />
geldt dat het <strong>of</strong>: geen splijting veroorzaakt<br />
doordat het bijvoorbeeld de reactor verlaat<br />
zon<strong>der</strong> te zijn inge<strong>van</strong>gen door uranium;<br />
wel wordt inge<strong>van</strong>gen en een splijting <strong>van</strong><br />
de uraniumkern veroorzaakt. Wanneer<br />
het gemiddelde aantal neutronen dat wel<br />
splijting veroorzaakt groter is dan het gemiddelde<br />
aantal dat geen splijting veroorzaakt,<br />
vindt er een kettingreactie plaats.<br />
Wanneer de aantallen gelijk zijn spreekt<br />
men <strong>van</strong> het kritieke punt. Na het kritieke<br />
punt zal de reactor steeds meer splijtingen<br />
veroorzaken en daarmee veel energie vrijmaken.<br />
De cadmiumstaven kunnen in de<br />
reactor worden geduwd en <strong>van</strong>gen neutronen<br />
weg waardoor ze geen splijtingen tot<br />
gevolg kunnen hebben. Door het verschuiven<br />
<strong>van</strong> de staven kan de reactor dus rond<br />
het kritieke punt worden gebalanceerd.<br />
Op de ochtend <strong>van</strong> 2 december 1942 was<br />
het eindelijk zover. De constructie <strong>van</strong><br />
de reactor was afgerond. Halverwege de<br />
ochtend vroeg Fermi zijn assistenten om<br />
de cadmiumstaven stukje bij beetje uit de<br />
reactor te trekken. Om zeven voor vier 's<br />
middags was de reactor het kritieke punt<br />
voorbij en was de eerste kettingreactie gecontroleerd<br />
door mensen een feit.<br />
<strong>The</strong> Manhattan Project<br />
Op 7 december 1941 kwamen 2403 Amerikanen<br />
om het leven na de aanval <strong>van</strong> Japan<br />
op Pearl Harbor. De volgende ochtend<br />
verklaarden de VS oorlog aan niet alleen<br />
Japan, maar ook aan Italië en Duitsland.<br />
Militaire productie werd opgeschroefd en<br />
ook de ontwikkeling <strong>van</strong> de atoombom<br />
kreeg meer prioriteit. Er werd een speciaal<br />
departement opgericht on<strong>der</strong> het Ministerie<br />
<strong>van</strong> Oorlog dat zich bezig zou houden<br />
<strong>met</strong> de atoombom. Het departement had<br />
origineel zetel in Manhattan, New York.<br />
Later verspreidde verschillende on<strong>der</strong>delen<br />
zich over het land, maar bleef het geheel<br />
zijn naam behouden: <strong>The</strong> Manhattan<br />
Project. Het ho<strong>of</strong>dkwartier voor fundamenteel<br />
en <strong>the</strong>oretisch on<strong>der</strong>zoek was gevestigd<br />
in Los Alamos, New Mexico. Dit on<strong>der</strong>zoekscentrum<br />
werd geleid door Robert J.<br />
Oppenheimer uit New York.<br />
Er waren twee splijtbare st<strong>of</strong>fen (i.e.<br />
`brandst<strong>of</strong>') voor de bom: uranium-235 en<br />
plutonium. De verschillende splijtst<strong>of</strong>fen<br />
gebruikten ook verschillende ontstekingsmechanismen,<br />
deze werden ontwikkeld in<br />
Los Alamos. In een monster <strong>van</strong> splijtbare<br />
st<strong>of</strong> kunnen neutronen, die ontstaan na<br />
splijting, an<strong>der</strong>e splijtingen veroorzaken<br />
wat tot een kettingreactie leidt. Maar ze<br />
kunnen ook het monster verlaten en geen<br />
splijting veroorzaken. De massa die nodig<br />
is om tot een kettingreactie te komen is de<br />
kritieke massa. Voor de uraniumbom werd<br />
een schietmechanisme gebruikt waarbij<br />
een uraniumkogel in een stuk uranium geschoten<br />
werd om samen de kritieke massa<br />
te vormen en tot ontpl<strong>of</strong>fing te komen. Het<br />
implosiemechanisme voor de plutonium-<br />
20<br />
Eureka! Universiteit Leiden
Voltooiing kernreactor<br />
Test schietmechanismen eerste<br />
atoombommen<br />
1942 1944 1945<br />
Overlijden Franklin D. Roosevelt, aanval op Hiroshima en<br />
Nagasaki <strong>met</strong> atoombommen en capitulatie Japan.<br />
Leo Szilard<br />
Enrico Fermi<br />
Oppenheimer gaf Truman op 11 mei<br />
1945 namens <strong>The</strong> Target Committee een<br />
lijst <strong>met</strong> mogelijke doelen voor de bommen:<br />
Kyoto, Hiroshima, Yokohama, en<br />
Kokura. Leo Szilard probeerde via een<br />
petitie het gebruik <strong>van</strong> de bom af te wenden,<br />
maar op 6 augustus 1945 gaf Truman<br />
opdracht om de atoombom te gebruiken<br />
tegen Japan.<br />
J. Robert Oppenheimer<br />
Explosie<br />
bom werkte <strong>met</strong> in bolvorm geplaatste<br />
explosieven om een plutonium kern. Wanneer<br />
de bom werd ingeschakeld drukte de<br />
schokgolf <strong>van</strong> de explosieven de plutoniumbol<br />
tot een hogere dich<strong>the</strong>id waardoor<br />
de kritieke massa gevormd werd en de immense<br />
hoeveelheid energie vrijkwam.<br />
Door het verschil in mechanismen hadden<br />
de bommen een ongelijke vormgeving: de<br />
uraniumbom klein en slank en de plutoniumbom<br />
groot en bol. De luchtmacht <strong>van</strong> de<br />
VS, die aan het oefenen was <strong>met</strong> dummy's,<br />
gebruikte de codenamen `Tall Man' en `Fat<br />
Man' voor de bommen.<br />
Trinity<br />
Aan het einde <strong>van</strong> 1944 werd het schietmechanisme<br />
getest. Het experiment liet<br />
een uraniumkogel vallen door een buis,<br />
die voor een gedeelte was omgeven <strong>met</strong><br />
een uraniumcilin<strong>der</strong>. Wanneer de kogel de<br />
cilin<strong>der</strong> passeerde zouden zij samen voor<br />
korte tijd een kritische massa vormen en<br />
kon <strong>met</strong> Geigerneutronentellers de activiteit<br />
<strong>van</strong> de kettingreactie ge<strong>met</strong>en worden.<br />
Na berekeningen <strong>met</strong> deze gegevens kon<br />
worden bevestigd dat het mechanisme voor<br />
de uraniumbom zou werken.<br />
Het implosiemechanisme leverde meer<br />
problemen op en er werd besloten om de<br />
plutoniumbom te toetsen door hem daadwerkelijk<br />
tot ontpl<strong>of</strong>fing te brengen. Deze<br />
test werd door Oppenheimer gedoopt tot<br />
'<strong>The</strong> Trinity Test', naar een gedicht <strong>van</strong><br />
John Donne. Trinity zou plaatshebben in<br />
de Jornada del Muerto woestijn op 16 juli<br />
1945. Tot vlak voor de ontsteking gaven<br />
proeven aan dat de plutoniumkern zou<br />
wegschieten zon<strong>der</strong> ooit tot ontpl<strong>of</strong>fing<br />
te komen. Maar om 05:29:45 uur in de<br />
ochtend vuurden alle 32 ontstekingen in<br />
de bolvormig opgestelde explosieven simultaan<br />
en kwam de eerste atoombom tot<br />
ontpl<strong>of</strong>fing. De kracht was equivalent aan<br />
de ontpl<strong>of</strong>fing <strong>van</strong> 18,6 kiloton TNT.<br />
Japan<br />
Toen de atoombommen klaar waren had<br />
Duitsland zich al onvoorwaardelijk overgegeven,<br />
maar duurde de oorlog <strong>met</strong> Japan<br />
nog voort. President Roosevelt was op<br />
12 april 1945 overleden en zijn vice-president<br />
Harry Truman had zijn post overgenomen.<br />
In Los Alamos was een comité<br />
opgericht, voorgezeten door Oppenheimer,<br />
om de nieuwe president te adviseren<br />
over het gebruik <strong>van</strong> de atoombom: `<strong>The</strong><br />
Target Committee'.<br />
Om kwart over acht 's ochtends, lokale<br />
tijd, kwam 60 kilogram uranium tot ontpl<strong>of</strong>fing<br />
boven Hiroshima. De explosie<br />
was gelijk aan die <strong>van</strong> 13 kiloton TNT.<br />
Twee dagen later kwam het bevel om<br />
Kokura te bombar<strong>der</strong>en <strong>met</strong> een plutoniumbom.<br />
Omdat het zicht boven Kokura<br />
slecht was werd uitgeweken naar Nagasaki.<br />
Twee minuten na elf in de ochtend<br />
bracht het implosiemechanisme daar 6,4<br />
kilogram plutonium <strong>van</strong> Fat Man tot ontpl<strong>of</strong>fing.<br />
Op 15 augustus proclameerde<br />
keizer Hirohito de overgave <strong>van</strong> Japan<br />
over de nationale radio - de destructieve<br />
werking <strong>van</strong> kernfysica had 130 duizend<br />
Japanners het leven ontnomen.<br />
Conclusie<br />
Hoewel de decennia voor de oorlog ook<br />
<strong>van</strong> cruciaal belang waren, was er zon<strong>der</strong><br />
<strong>The</strong> Manhattan Project nooit een atoombom<br />
gekomen. In zijn hoogtijdagen leefden<br />
op het kamp <strong>van</strong> Los Alamos meer<br />
dan 10 duizend mensen. Deze vorm <strong>van</strong><br />
wetenschap bedrijven, <strong>met</strong> samenwerking<br />
en grootschaligheid als kernbegrippen,<br />
was nog niet eer<strong>der</strong> vertoond. Maar na de<br />
oorlog werd het meer regel dan uitzon<strong>der</strong>ing:<br />
Big Science was geboren. <strong>The</strong> Manhattan<br />
Project heeft een directe impact<br />
gehad <strong>met</strong> de atoombommen en op de<br />
lange termijn de wijze <strong>van</strong> natuurwetenschappelijkon<strong>der</strong>zoek<br />
blijvend veran<strong>der</strong>d.<br />
Eureka! Universiteit Leiden 21
(advertentie)<br />
Gefascineerd door de sterren<br />
Niet bang voor een uitdaging<br />
En zit je in de bovenbouw <strong>van</strong> het VWO<br />
Doe dan mee!<br />
Credits: ESO/S. Guisard (www.eso.org/~sguisard)<br />
N E D E R L A N D S E<br />
STERRENKUNDE<br />
O L Y M P I A D E<br />
Win een waarneemreis naar La Palma!<br />
En: een AstroMaster 70 EQ telescoop<br />
voor de beste school<br />
Kijk op www.sterrenkundeolympiade.nl<br />
Voorrondes online 1 maart t/m 1 mei, Finale 5-7 juni in Leiden<br />
22<br />
Eureka! Universiteit Leiden
DE LEIDSCHE FLESCH<br />
Voorwoord<br />
Lieve lezer,<br />
Op don<strong>der</strong>dag 26 januari was het eindelijk zover: 47 Flesschers<br />
stonden in de relatieve warmte <strong>van</strong> Ne<strong>der</strong>land te<br />
wachten op perron 4B om in de trein naar Schiphol te stappen.<br />
De commissie, het bestuur en gelukkig ook de deelnemers<br />
(waaron<strong>der</strong> iemand die dezelfde dag nog was overgehaald<br />
om mee te gaan) waren er helemaal klaar voor. Het<br />
was tijd om richting Berlijn te vertrekken. Reisdictaten en<br />
sjaals, speciaal voor Berlijn, werden uitgedeeld en de sfeer<br />
zat er al goed in. Op Schiphol moesten we nog een korte<br />
tijd wachten op de volgende trein en werden de laatste stukjes<br />
belangrijke informatie gedeeld <strong>met</strong> de deelnemers.<br />
Een aantal koplampen doemden plots op uit de duistere<br />
tunnel voor het perron. In de trein die vervolgens verscheen<br />
zouden wij de komende 5 á 6 uur doorbrengen. Op<br />
naar het, volgens het weerbericht, erg koude Berlijn. Ie<strong>der</strong>een<br />
zocht een plekje in de trein en voordat we het wisten<br />
vertrokken we.<br />
De tijd vloog voorbij, ie<strong>der</strong>een zat lekker te praten, te lezen<br />
<strong>of</strong> spelletjes te spelen. Traditiegetrouw was er, zoals het<br />
hoort op een reis <strong>van</strong> De Leidsche Flesch, een reisdollar.<br />
Een korte uitleg voor de leek: de reisdollar is een fysieke<br />
dollar (in dit geval een Canadese) die te verdienen is <strong>met</strong><br />
verschillende opdrachten. Één <strong>van</strong> de eerste opdrachten<br />
was om iets over de intercom <strong>van</strong> de trein te zeggen. Enkele<br />
pogingen werden on<strong>der</strong>nomen en na korte tijd lukte het<br />
eindelijk! Na een korte aankondiging over het volgende station<br />
zagen we één <strong>van</strong> de vrouwelijke deelnemers <strong>met</strong> een<br />
rood ho<strong>of</strong>d door de trein lopen, de opdracht was een succes.<br />
Tijdens onze eerste overstap, in Hannover, was goed te<br />
voelen dat we niet meer in het ‘warme’ Ne<strong>der</strong>land waren.<br />
Hier vroor het al enkele graden Celsius, terwijl het kwik in<br />
Ne<strong>der</strong>land nog positief stond. In Hannover merkten we ver<strong>der</strong><br />
dat niet alleen de NS wel eens problemen heeft, maar<br />
de Duitse spoorwegen ook, onze volgende trein had 50 minuten<br />
vertraging. Gelukkig stond er een an<strong>der</strong>e trein klaar,<br />
die ons via een omweg en een tweede korte overstap een<br />
uur vertraagd in Berlijn zou brengen.<br />
Eindelijk waren we in Berlijn. Het was ijskoud en ie<strong>der</strong>een<br />
was moe, maar we hadden er zin in! Vrijdagmorgen zouden<br />
de eerste lezingen al beginnen. Benieuwd naar hoe de<br />
rest <strong>van</strong> het weekend was Lees dan snel de rest <strong>van</strong> dit<br />
Fleschblok!<br />
Pim Overgaauw<br />
h.t. Praeses<br />
De Leidsche Flesch<br />
Eureka! Universiteit Leiden 23
DE LEIDSCHE FLESCH<br />
Het hele weekend<br />
Don<strong>der</strong>dag, kwart voor 4. Ie<strong>der</strong>een staat te trappelen om<br />
op de trein te stappen. Na een hoop gesjouw <strong>met</strong> k<strong>of</strong>fers,<br />
tassen, knuffels en voedsel, zitten we dan eindelijk. Het is<br />
nu echt zover, we gaan naar Berlijn. De groep was verdeeld<br />
over twee coupés dus genoeg redenen om lekker heen en<br />
weer te blijven lopen. Ook het verhaal <strong>van</strong> de reisdollar was<br />
begonnen. Er zijn boodschappen over de intercom gesproken,<br />
Duitse dames <strong>met</strong> hoedjes gefotografeerd en studenten<br />
in een wc-hokje geduwd om deze te bemachtigen. Na een<br />
vermoeiende reis waren we op het Hauptbahnh<strong>of</strong>. En groot<br />
dat het was! Na een stukje <strong>met</strong> de <strong>met</strong>ro (vijftig kaartjes uit<br />
een automaat trekken die ze per vijf geeft) kwamen we aan<br />
op Bahnh<strong>of</strong> Zoo, vlakbij ons hostel. Nog even een biertje<br />
voor het slapen gaan en snel naar bed, want er stond ons<br />
een hoop te wachten.<br />
Vrijdagochtend. Na vroeg gewekt te worden door de commissie<br />
was het tijd om op te staan, te ontbijten (wat goed<br />
geregeld was, afgezien <strong>van</strong> de smerigste k<strong>of</strong>fie ooit) en<br />
nog slaapdronken de <strong>met</strong>ro in te stappen. De Humboldt<br />
universiteit <strong>van</strong> Berlijn stond op het programma. Natuur-/<br />
sterrenkunde en wiskunde/informatica werden <strong>van</strong> elkaar<br />
gescheiden. De natuur- en sterrenkundelezing vertelde wat<br />
over de geschiedenis <strong>van</strong> de universiteitscampus en over de<br />
snaar<strong>the</strong>orie. Na deze lezing konden we wat te eten halen bij<br />
de Oase en ons opdelen in vier groepen om <strong>van</strong> vier Duitse<br />
studenten een rondleiding te krijgen over de campus. Op<br />
deze campus stonden allerlei rare elektronische “paddenstoelen”.<br />
Deze produceerden vliegtuiggeluiden, aangezien<br />
de campus op een voormalig vliegveld stond. Ook stonden<br />
er enkele windtunnels, een mysterieus eivormig gebouw<br />
en een gebouw dat de prijs voor de mooiste architectuur<br />
had ont<strong>van</strong>gen. Vervolgens kregen de wiskundigen een lezing<br />
die ging over de kans dat een bepaald fenotype uit zou<br />
sterven. Het blijkt dat we straks allemaal <strong>met</strong> bruine ogen<br />
rondlopen. Erg interessant dus! Het laatste college <strong>van</strong> die<br />
dag ging over H264, parallel comprimeren. Het was goed<br />
te volgen en zo bleek ik toch nog wat aan het programeervak<br />
te hebben. Voordat het avondprogramma begon, aten<br />
we eerst “de lekkerste schnitzel ooit” on<strong>der</strong> een brug. Ver-<br />
volgens werden we opgedeeld in groepen <strong>van</strong> tien om een<br />
pub crawl te beginnen. Het was veel te gezellig in de pubs<br />
dus bleven we vaak hangen en hebben we uiteindelijk maar<br />
drie kroegen gezien. De Duitse studenten die we in de eerste<br />
kroeg ( “<strong>the</strong> Labowski”) tegenkwamen, zijn vervolgens<br />
<strong>met</strong> ons mee <strong>van</strong> kroeg naar kroeg gegaan. Om 3 uur lagen<br />
we weer netjes in bed om de volgende ochtend weer vroeg<br />
op te kunnen staan.<br />
Zaterdag 28 januari<br />
Het was een koude nacht, maar niets wat een warme douch<br />
niet goed maakt. Vandaag stond Potsdam op de agenda.<br />
Daar hebben we twee lezingen, één over zwarte gaten en<br />
één over sterrenstelsels, en een rondleiding op een astronomieterrein<br />
gehad. Daarna kregen we een tour over het<br />
Einstein science park. Einstein heeft er nooit les gegeven,<br />
maar de beroemde einsteintoren staat er wel. Vervolgens<br />
begon het onwijs hard te sneeuwen, wat een prachtig plaatje<br />
op leverde. In de namiddag maakten we namelijk on<strong>der</strong><br />
begeleiding <strong>van</strong> een lief oud mannetje een wandeling in<br />
het donker door Potsdam. Het is net een levend Charles<br />
Dickens boek. Ie<strong>der</strong>een kon na deze wandeling op eigen<br />
gelegenheid eten en de avond besteden naar eigen inzage.<br />
Zondag 29 januari<br />
Zondag startte de ochtend <strong>met</strong> een rondleiding door het<br />
technische museum <strong>van</strong> Berlijn. Hier zagen we de oudste<br />
computer, een hoop fietsen, schepen, treinen, vliegtuigen<br />
en bijna alles wat je maar kan bedenken. Elk apparaat is<br />
in een staat waarin het nog steeds gebruikt zou kunnen<br />
worden. Na de hele ochtend in het museum onze ogen te<br />
hebben uitgekeken, was er de vrije middag. Ie<strong>der</strong> mocht<br />
deze tijd besteden zoals hij <strong>of</strong> zij wou. Met een groep zijn<br />
we Berlijn wezen verkennen. Alles is gezien: Checkpoint<br />
Charlie, dat in onze ogen een beetje tegen viel, de Reichstag,<br />
Potsdamer Platz <strong>met</strong> het Brandenburger Tor en Darth<br />
va<strong>der</strong> (wat hij daar deed weten we nog steeds niet ) en het<br />
Holocaust monument en het on<strong>der</strong>liggende museum. Een<br />
24<br />
Eureka! Universiteit Leiden
DE LEIDSCHE FLESCH<br />
flinke wandeling, want alles in Berlijn ligt ver bijelkaar<br />
<strong>van</strong>daan. s’ Avonds was het slotdiner, <strong>met</strong> keuze uit drie<br />
menu’s, in de ’Dicke Wirtin’. Hier hebben we prachtige<br />
speeches gehad <strong>van</strong> de preases <strong>van</strong> de MEC en de preases<br />
<strong>van</strong> het bestuur. s’ Avonds waren er een hoop mensen nog<br />
even mee een borrel drinken in de Irish pub om de hoek.<br />
Maandag 30 januari<br />
s’ Morgens vroeg moesten we opstaan om de k<strong>of</strong>fers in te<br />
pakken en in de bagageruimte neer te zetten. Die dag stond<br />
de laatste lezing op het programma in het Max Planck<br />
instituut. Hier werkt een Ne<strong>der</strong>landse dame dus de rondleiding<br />
en de lezing waren grotendeels in het Ne<strong>der</strong>lands.<br />
Haar vakgebied was een combinatie <strong>van</strong> scheikunde en<br />
natuurkunde. Na deze lezing was het tijd om naar huis te<br />
gaan. Dat veel mensen sliepen op de terugreis toonde aan<br />
dat het een superreis was!<br />
Wendy <strong>van</strong> Donge - tweedejaars<br />
Mijn indrukken <strong>van</strong> MEC Berlijn<br />
eigenaar wisselende reisdollar – 25 Canadese dollarcent –<br />
was al gelijk duidelijk dat ondanks de interessante lezingen<br />
die op het programma stonden, vooral de gezelligheid indruk<br />
zou gaan maken. Misschien lag dat ook aan het feit dat<br />
ik sommige (delen <strong>van</strong>) lezingen <strong>met</strong> mijn ogen dicht heb<br />
gevolgd. De kroegentocht was zo’n hoogtepunt. We hebben<br />
<strong>met</strong> de groep heel wat keren de Warschauer Strasse op en<br />
neer afgelopen voordat we eenmaal zaten, maar toen zaten<br />
we ook goed en konden de eerste Duitse biertjes worden<br />
getapt. Een volgend hoogtepunt was de volgende avond,<br />
toen we belandden in Q-dorf, en waar we tussen de “Rare<br />
jongens, die Berlijners”-momentjes (eetwedstrijd naaktslakken<br />
en <strong>der</strong>gelijke) door lekker gefeest hebben. Vooruit<br />
dan, een minpuntje: we hebben geen ijsbeer gezien. Dat<br />
had overigens wel gekund <strong>met</strong> die Arctische temperaturen.<br />
Wat ten slotte indruk op me heeft gemaakt was de commissie<br />
en het bestuur. Geen <strong>met</strong>ro gemist en ruim on<strong>der</strong> de<br />
10% geoorlo<strong>of</strong>d deelnemerverlies gebleven – maar dat is<br />
natuurlijk ook te danken aan onze goede buddychecks. In<br />
voor een grapje, lekker een biertje meedrinkend, maar verantwoordelijkheid<br />
nemend als dat nodig was. Meefeestend<br />
tot diep in de nacht maar als eerste op om ervoor te zorgen<br />
dat het programma weer stipt kon worden afgewerkt. En<br />
natuurlijk de Irish-dancing-skills. Respect!<br />
Jacob Bakermans - eerstejaars<br />
Zaterdag 28 januari<br />
Rondleiding Telegrafenberg<br />
Nu ik erover nadenk heb ik eigenlijk geen idee waar MEC<br />
voor staat. Meerdaagse Eerstejaars exCursie Meerdaagse<br />
Excursie Commissie Maximaal Eén Celcius Nee, waarschijnlijk<br />
is het meer iets in de richting <strong>van</strong> Met Elkaar<br />
Chillen. Dat was in elk geval mijn grootste indruk <strong>van</strong> de<br />
MEC 2012 naar Berlijn. Na de heenreis <strong>met</strong> de snel <strong>van</strong><br />
Na een flink stuk bergopwaarts te hebben gelopen kwamen<br />
we aan bij het “Wissenschaftspark Albert Einstein” op de<br />
Telegrafenberg. Daar werden we verwelkomd door een<br />
leuk oud mannetje die er een groot deel <strong>van</strong> z'n leven had<br />
gewerkt en daarom af en toe rondleidingen gaf als hij daar<br />
zin in had. Bij een <strong>van</strong> de eerste vertelsessies vertelde hij<br />
dat alle gebouwen op het wetenschapspark op de monumentenlijst<br />
stonden. Één <strong>van</strong> de redenen hiervoor is dat een<br />
aantal gebouwen zijn ontworpen door de Duitse architect<br />
Stieler in de zogenaamde Schinkelschoolstijl. Die stijl was<br />
erg kenmerkend voor de regio, maar in Berlijn zijn alle<br />
Eureka! Universiteit Leiden 25
DE LEIDSCHE FLESCH<br />
gebouwen in deze stijl verloren gegaan bij bombardementen<br />
in WOII. Hierna liepen we naar een mooie witte toren:<br />
de Einsteintoren. We kregen uitleg over de werking <strong>van</strong> de<br />
toren bij een maquette in een glazen kast. Één kant <strong>van</strong> de<br />
maquette was open gelaten, zodat goed tezien was hoe het<br />
zonlicht <strong>met</strong> spiegels naar een spectrum in de kel<strong>der</strong> <strong>van</strong> de<br />
toren werd geleid. Als eerste zonnetoren in Europa werd de<br />
Einsteintoren in 1924 gebouwd en de <strong>met</strong>ingen er<strong>van</strong> moesten<br />
bewijs vormen voor de relativiteits<strong>the</strong>orie <strong>van</strong> Einstein.<br />
De telescoop wordt niet meer voor serieuze <strong>met</strong>ingen gebruikt,<br />
maar alleen voor observatie. Het was on<strong>der</strong>tussen<br />
gaan sneeuwen en op dat mooie moment hebben we een<br />
groepsfoto aan de voet <strong>van</strong> de toren gemaakt. We eindigden<br />
de rondleiding bij een refractor, waar de aanwezige sterrenkundigen<br />
moeite moesten doen om niet hun mond open<br />
te laten hangen. Het was in beheer <strong>van</strong> een stichting die in<br />
1999 is opgericht samen <strong>met</strong> een rijke vrouw en was weer<br />
volledig gerestaureerd na bombardementen in diezelfde<br />
WOII. Onze gids liet nog een aantal dingen bewegen en<br />
toen was het tijd om de inmiddels besneeuwde berg weer<br />
af te lopen.<br />
Nils Out - eerstejaars<br />
Rondleiding door Christin Büchner<br />
<strong>van</strong> de Atomic Force Microscopy-groep,<br />
departement chemical physics,<br />
<strong>van</strong> het Fritz Haber-instituut <strong>van</strong> de<br />
Max Planck-Gesellschaft<br />
brengt. Het maken <strong>van</strong> een plaatje <strong>van</strong> een oppervlakte <strong>van</strong><br />
10 bij 10 nano<strong>met</strong>er kost zo’n twintig minuten.<br />
De microscoop wordt eerst <strong>met</strong> mechanische pompen in<br />
hoge mate vacuüm gezogen. Vervolgens worden de gasdeeltjes<br />
die zich nog in het apparaat bevinden geïoniseerd<br />
en door een magnetische kracht naar een elektromagneet<br />
aan de zijkant <strong>van</strong> het materiaal getrokken. Het behouden<br />
<strong>van</strong> het vacuüm <strong>met</strong> pompen is niet mogelijk omdat deze<br />
pompen te veel trillingen veroorzaken. De naald <strong>van</strong> de<br />
microscoop maakt geen direct contact <strong>met</strong> het oppervlak,<br />
maar de naald wordt in trilling gebracht m.b.v. een stemvork.<br />
Door de (magnetische) afstoting tussen het preparaat<br />
en de naald veran<strong>der</strong>t de frequentie, die m.b.v. een laser<br />
uitgelezen wordt <strong>met</strong> een computer. Omdat de naald niet<br />
in direct contact komt <strong>met</strong> het materiaal gaat deze min<strong>der</strong><br />
snel stuk. Dat is prettig omdat het vacuüm opgeheven moet<br />
worden om de naald te ver<strong>van</strong>gen.<br />
Christin heeft scheikunde gestudeerd in Berlijn en doet<br />
on<strong>der</strong>zoek naar katalysatie <strong>met</strong> een zgn. “atomic force<br />
microscope”. In het laboratorium waar ze ons rondleidde,<br />
worden modelkatalysatoren gebouwd die on<strong>der</strong> ideale omstandigheden<br />
werken, d.w.z. bij lage temperaturen en lage<br />
druk. Door te kijken hoe de structuur <strong>van</strong> deze preparaten<br />
veran<strong>der</strong>t tijdens de katalyse probeert men een beter begrip<br />
<strong>van</strong> de werking <strong>van</strong> katalysatoren te krijgen. Het bekijken<br />
<strong>van</strong> het materiaal wordt <strong>met</strong> een scanning tunneling microscope<br />
gedaan, die over het oppervlak <strong>van</strong> het preparaat<br />
wandelt en zo het oppervlak op atomaire schaal in kaart<br />
Om het vacuüm in de microscoop goed te behouden wordt<br />
deze afgesloten <strong>met</strong> platen koper die ingeklemd worden<br />
door twee <strong>met</strong>alen platen die in het koper gedrukt worden.<br />
Trillingen zijn funest voor de <strong>met</strong>ingen, daarom staat<br />
de microscoop in een afgesloten hok. Dat het apparaat vrij<br />
groot is komt omdat er naast de microscoop zelf nog een<br />
zwik aan an<strong>der</strong>e apparatuur ingebouwd zit, zoals een verhittingselement<br />
en een apparaat om elektrondiffractie te<br />
<strong>met</strong>en.<br />
Jeroen <strong>van</strong> Splun<strong>der</strong> – vierdejaars<br />
26<br />
Eureka! Universiteit Leiden
DE LEIDSCHE FLESCH<br />
Vrijdag 27 januari<br />
Wiskunde Lezing – “Random walks and financial<br />
ma<strong>the</strong>matics” door Hilmar Mai<br />
Dit was de eerste lezing <strong>van</strong> de MEC. Hilmar Mai is een<br />
jonge enthousiaste docent en begint zijn verhaal dan ook<br />
<strong>met</strong> een kort intro over wie hij is en wat hij deed en doet<br />
op de Humboldt Universiteit. Hierna vertelt hij kort iets<br />
over de richtingen waarin ze lesgeven op de universiteit:<br />
pure versus toegepaste wiskunde. Hilmer zelf houdt zich<br />
bezig <strong>met</strong> wiskundige statistiek. Hij zal daarom hierover<br />
iets vertellen, waarbij hij rekening zal houden <strong>met</strong> het feit<br />
dat er voornamelijk eerstejaars in de zaal zitten.<br />
Zaterdag 28 januari<br />
Twee ervaringen liepen als een rode draad door de zaterdag<br />
heen: sterrenkunde en kou. Na de kroegentocht <strong>van</strong> vrijdag<br />
waren er genoeg brakke ho<strong>of</strong>den aan de ontbijttafel te spotten,<br />
maar toch zaten we weer op tijd in de S-Bahn om naar<br />
Potsdam te gaan. Daar volgden we sterrenkundige lezingen<br />
aan het Astro-institut Potsdam. Beide on<strong>der</strong>zoekers wisten<br />
hun verhaal enthousiast te brengen en het was best indrukwekkend<br />
dat ook de Hubbletelescoop een rol had gespeeld<br />
in het on<strong>der</strong>zoek: tijd om ermee te fotograferen is voor<br />
weinig wetenschappers weggelegd. Na de lunch volgde een<br />
rondleiding over de Telegrafenberg <strong>van</strong> Potsdam, een astronomisch<br />
observatorium vernoemd naar Einstein. Onze<br />
gids (hoewel: “I am not your tour guide, I was an astronomist<br />
here”) was een energieke oude man die een hoop<br />
wist te vertellen over on<strong>der</strong>zoek dat hier was uitgevoerd<br />
en de architectuur <strong>van</strong> de gebouwen. Zijn inwendige <strong>the</strong>r-<br />
Uitleg <strong>van</strong> Random walks:<br />
‘Denk aan een dronken man die over straat loopt. Hij weet<br />
niet wat hij echt doet. Hij loopt bijvoorbeeld eerst vooruit,<br />
dan achteruit <strong>of</strong> opzij.’<br />
Definitie Random walks:<br />
Dit is een proces (X n<br />
) nЄN<br />
<strong>met</strong> X n<br />
= S 1<br />
+S 2<br />
+…+S n<br />
.<br />
Hierna wordt verteld hoe hiermee gewerkt moet worden en<br />
wordt het toegepast <strong>van</strong>uit banken.<br />
De lezing was erg interessant, maar misschien niet altijd te<br />
volgen voor elke eerstejaars. Hilmar sprak duidelijk, maar<br />
schreef onduidelijk. Dit maakte hij weer goed door af en<br />
toe een leuk opmerking te maken:<br />
(Hilmar legt iets uit over een functie) “Why do we take e to<br />
<strong>the</strong> power ‘blablabla’”<br />
Elise Denissen – <strong>der</strong>dejaars, bestuurslid<br />
Eureka! Universiteit Leiden 27
DE LEIDSCHE FLESCH<br />
mostaat moet het al lang geleden begeven hebben, want hij<br />
leek totaal geen last te hebben <strong>van</strong> het feit dat Koning Winter<br />
opeens alle registers opentrok: de temperatuur daalde<br />
tot ruim on<strong>der</strong> het vriespunt en harde wind en de eerste<br />
Berlijnse sneeuw lieten ons klappertanden. Dat maakte de<br />
enorme telescoop <strong>met</strong> koepel er niet min<strong>der</strong> indrukwekkend<br />
op. Ongelo<strong>of</strong>lijk dat die al zo lang geleden gebouwd<br />
is en zoveel bombardementen heeft overleefd. Het avondprogramma<br />
bestond uit een rondleiding door Potsdam en<br />
voor een kleine groep een bezoek aan Q-dorf. Deze club,<br />
die vlak bij het hostel lag, is de grootste disco<strong>the</strong>ek <strong>van</strong><br />
Berlijn, <strong>met</strong> zeven verschillende dansvloeren <strong>met</strong> verschillende<br />
muziekstijlen, <strong>van</strong> schlager tot hiphop tot dance. Het<br />
publiek had zo gecast kunnen worden voor de Duitse Oh<br />
Oh Cherso en het feest werd tussendoor on<strong>der</strong>broken voor<br />
een eetwedstrijd hondenvoer (<strong>met</strong> penssmaak), rupsen en<br />
naaktslakken. Dansende apen, stormtroopers en Darth Va<strong>der</strong><br />
maakten weer veel goed en voor mij was de avond in<br />
zijn geheel een <strong>van</strong> de hoogtepunten <strong>van</strong> de reis.<br />
Jacob Bakermans – eerstejaars<br />
Zondag 29 januari<br />
Zondagmiddag was de middag dat mensen vrij Berlijn<br />
konden verkennen/onveilig konden maken. Ons groepje<br />
bezocht naast een Starbucks, het Brandenburger Tor en het<br />
herdenkingsmonument voor de joden. De stilte en de somberheid<br />
die heerste als je door het jodenherdenkmonument<br />
liep, waren erg indrukwekkend. Ook werd het bijzon<strong>der</strong><br />
mo<strong>der</strong>n gebouwde Hauptbahnh<strong>of</strong> bezocht. Wat ik persoonlijk<br />
heel erg mooi vond waren de futuristische liften <strong>met</strong> de<br />
verdiepingen die leken te zweven aan deze structuur. Na<br />
wat eigenlijk een vrij rustige middag was, ging ons groepje<br />
chillen in het hostel, waarna het slotdiner begon.<br />
Chris Lemmens – vierdejaars<br />
28<br />
Eureka! Universiteit Leiden
QUIN_Werving_Ad_A5_LIGGEND_v1.indd 2 15-11-11 12:41<br />
DE LEIDSCHE FLESCH<br />
Wil jij je stem laten horen Wil je echt verschil maken<br />
Het bestuur <strong>van</strong> de faculteit bestaat uit de decaan (portefeuillehou<strong>der</strong><br />
on<strong>der</strong>zoek), de vice-decaan (portefeuillehou<strong>der</strong><br />
on<strong>der</strong>wijs), de directeur bedrijfsvoering en de<br />
assessor (student-lid). In het bestuur speel je als assessor<br />
een belangrijke rol in het behartigen <strong>van</strong> de belangen <strong>van</strong><br />
de studenten in de besluitvorming. Daarbij on<strong>der</strong>houd je<br />
contact <strong>met</strong> studenten uit de hele faculteit, zoals studieverenigingen,<br />
opleidingscommissies en de studentgeleding<br />
<strong>van</strong> de faculteitsraad. Daarnaast neem je plaats in verschillende<br />
commissies binnen de faculteit, op universitair en<br />
landelijk niveau.<br />
Solliciteer dan nu naar de functie <strong>van</strong> assessor<br />
Ben jij geïnteresseerd in on<strong>der</strong>wijs- en studentenzaken en<br />
(student-lid <strong>van</strong> het faculteitsbestuur). Dé kans om<br />
bestuurlijke processen En beschik je daarnaast over goede<br />
communicatieve vaardigheden Stuur dan jouw sollicitatie<br />
het studentenbelang binnen de faculteit te laten<br />
(cv + motivatiebrief) voor 25 mei naar Dwayne <strong>van</strong> <strong>der</strong><br />
gelden!<br />
Klugt (assessor@science.leidenuniv.nl). Hier kun je ook<br />
terecht voor meer informatie.<br />
(advertentie)<br />
Eureka! Universiteit Leiden 29
(advertentie)<br />
Een geboren consultant<br />
Towers Watson is een interessante en uitdagende organisatie<br />
om je carrière te beginnen. ’s Werelds grootste multinationals<br />
kijken onze high potentials aan om belangrijke business issues<br />
voor hen te tackelen.<br />
Benefits | Risk and Financial Services | Talent and Rewards<br />
werkenbijtowerswatson.nl<br />
P<br />
QR code <strong>met</strong> je smart phone<br />
Scan deze
Eureka!<br />
Puzzel<br />
Mosaic<br />
Draw triangles in some <strong>of</strong> <strong>the</strong> cells (each triangle splits a cell<br />
reached from it.<br />
Opgeloste puzzels kunnen worden ingeleverd op de<br />
diagonally in two), such that <strong>the</strong> remaining space forms a set Flesschekamer, Snellius kamer 301, <strong>of</strong> in het postvakje<br />
<strong>of</strong> rectangles. diagonally Numbers indicate how in two), many rectangles such can that be<br />
<strong>the</strong> <strong>van</strong> remaining de Eureka!, de space hal <strong>van</strong> het forms Huygensgebouw.<br />
a set <strong>of</strong><br />
Veel succes!<br />
Mosaic<br />
Draw triangles in some <strong>of</strong> <strong>the</strong> cells (each triangle splits a cell<br />
rectangles. Numbers indicate how many rectangles can be<br />
reached from it.<br />
Johan<br />
Winnaars puzzel Eureka!<br />
De winnaar <strong>van</strong><br />
PuzzlePicnic.com<br />
de puzzel <strong>van</strong> nummer<br />
- Feb<br />
35 is:<br />
24,<br />
Ellen<br />
2012<br />
Schlebusch.<br />
12:56:48<br />
De prijs<br />
AM<br />
kan opgehaald worden op de Flesschekamer,<br />
#3322<br />
Snellius kamer 301, waar het bestuur <strong>van</strong> De Leidsche Flesch elke dag aanwezig is.<br />
Eureka! Universiteit Leiden 31
(advertentie)<br />
Je kunt je werk zo uitdagend<br />
maken als je zelf wilt<br />
Frank<br />
Frank Ypma, TN’er, werkt bij TOPdesk op de afdeling Maatwerk. “Ik ben in 2003<br />
begonnen aan de studie Technische Natuurkunde en in mijn bestuursjaar ben<br />
ik langs geweest bij TOPdesk. Een oud-lid <strong>van</strong> de studentenvereniging die bij<br />
TOPdesk werkte had monitors voor ons geregeld. Toen we die gingen ophalen<br />
dacht ik <strong>met</strong>een ‘hier ga ik volgend jaar solliciteren voor een bijbaan’. De sfeer<br />
was zo los en open dat het direct klikte.”<br />
En hoe ervaar je die sfeer nu<br />
“Het is een erg gezellige club, en je werkt <strong>met</strong> een diverse groep mensen aan<br />
hetzelfde product dat je ook nog eens zelf gebruikt. Er is wel een hiërarchie, maar<br />
dan zon<strong>der</strong> drempels: je zit allemaal in dezelfde ruimte, dus ook <strong>met</strong> je teamlei<strong>der</strong>,<br />
en je gaat informeel <strong>met</strong> elkaar om. Ver<strong>der</strong> is het een erg flexibele baan, ik werkte<br />
ongeveer 2 dagen in de week, maar als ik meer wilde werken kon dat ook. Nu ik net<br />
ben afgestudeerd kon ik fulltime gaan werken om wat geld te sparen.”<br />
Van bijbaan naar fulltimer, blijft het werk wel leuk<br />
“Als je fulltime werkt bij TOPdesk kun je zelf meer inhoud aan jouw functie geven. Bij TOPdesk<br />
is namelijk veel ruimte voor initiatief. Als ik iets opmerk dat verbeterd kan worden, dan mag ik<br />
daar gewoon mijn project <strong>van</strong> maken. Zo leer je snel en kun je je werk zo uitdagend maken als je<br />
maar wilt.”<br />
Programmeren, uitdagend<br />
“Ja, het klinkt zo suf: ‘Ik programmeer’, maar ik heb het erg naar mijn zin. En ook als je niet<br />
zo <strong>van</strong> programmeren houdt is er bij TOPdesk nog genoeg te doen! Ik kon al een beetje<br />
programmeren en ik ben daarom bij de afdeling Maatwerk aan de slag gegaan. Daar werk je aan<br />
afwisselende projecten voor klanten. Het is erg leuk om een tooltje dat jij maakt in de s<strong>of</strong>tware<br />
terug te zien, dat stukje TOPdesk is dan echt <strong>van</strong> jou.”<br />
Is TOPdesk dé plek voor studenten Technische Natuurkunde<br />
“TOPdesk is zelfs gestart door een TN’er en het heeft veel te bieden: flexibele bijbanen en<br />
startersfuncties waar je snel kunt groeien. Een baan bij TOPdesk en mijn studie vullen elkaar<br />
perfect aan. Aan de ene kant heb ik het analytische <strong>van</strong> de studie goed kunnen gebruiken bij het<br />
oplossen <strong>van</strong> problemen <strong>van</strong> klanten. Tegelijkertijd heeft de ervaring, zowel in het bedrijfsleven<br />
als <strong>met</strong> programmeren, me enorm geholpen bij m’n Masteron<strong>der</strong>zoek.”<br />
Zoek jij een leuke bijbaan <strong>of</strong> een uitdagende startersfunctie Kom gerust op de k<strong>of</strong>fie, want wij<br />
zijn altijd op zoek naar nieuwe collega’s!<br />
Martinus Nijh<strong>of</strong>flaan 2, 2624 ES Delft<br />
t +31 (0)15 - 270 09 00 e vacatures@topdesk.nl