Deelrapport 3: Hoe Dionysos - Universiteit Twente
Deelrapport 3: Hoe Dionysos - Universiteit Twente
Deelrapport 3: Hoe Dionysos - Universiteit Twente
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
polder die onder zeeniveau ligt en waarbij een reeks dijken voorkomt dat ze onderstroomt. Als er dan<br />
toch een overstroming plaats vindt, moeten we kijken of het dijkenstelsel nog wel op peil was en of<br />
er bepaalde versterkingen wenselijk zijn.<br />
Om het niet al te ingewikkeld te maken, gaan we in deze rapportage voorbij aan de vele filosofische<br />
problemen die het gebeuren te Haren oproept. We gaan zelfs niet in op de voor de hand liggende<br />
vraag wie er voor de rellen van 21 september 2012 verantwoordelijk kan worden gesteld. Een<br />
dergelijke vraag doet geen recht aan de complexe causaliteit die uiteindelijk tot een massale verstoring<br />
van de openbare orde leidde. Wel is het nodig om afstand te nemen van een idee dat in<br />
Nederland vaak wordt verwoord en waarbij men het in Haren gepleegde geweld als een bewijs van<br />
toenemende verloedering ziet. Veel Nederlanders geloven dat onze beschaving een kwetsbare<br />
aangelegenheid is. Beschaafd gedrag is weinig meer dan een dun laagje vernis, zo denken zij. Je hoeft<br />
er maar even tegen aan te stoten en al onze kwade neigingen breken baan. De rellen van Haren<br />
zullen menigeen in dat geloof gesterkt hebben. Wat in eerste instantie nog een feest van vrolijke<br />
jongeren was, veranderde binnen enkele uren in een soort oorlogsgebied. Zo zie je maar hoe<br />
kwetsbaar de beschaving is en hoe gemakkelijk het kwaad zijn werk doet. Toch is de verklarende<br />
waarde van dit idee – hoe begrijpelijk het in bepaalde omstandigheden ook moge zijn – bijzonder<br />
gering. Als het echt waar was dat onze boosaardige kant zich gemakkelijk manifesteert, hadden we al<br />
veel eerder gevallen als Haren gehad. En dan waren er op 21 september ook heel wat doden te<br />
betreuren geweest. Maar in werkelijkheid komt dit soort rellen niet zo vaak voor. De gebeurtenissen<br />
in Haren waren in menig opzicht uniek en de kans is reëel dat dit zo blijft. Nu is het verklaren van<br />
unieke gebeurtenissen geen eenvoudige taak. Men dient zich af te vragen welke processen allemaal<br />
een rol hebben gespeeld, welke invloed deze op elkaar hadden en door welke omstandigheden de<br />
kwalijke gevolgen getemperd of juist verergerd zijn.<br />
1. Wat is er in Haren gebeurd<br />
Om de zo juist opgeworpen vragen van een overtuigend antwoord te kunnen voorzien, schetsen wij<br />
eerst een theoretische gedachtegang over eventuele oorzaken die tot de rellen van 21 september<br />
2012 hebben geleid om vervolgens op basis van een groot aantal empirische gegevens vast te stellen<br />
welk gewicht die oorzaken hebben gehad. We beginnen met twee zaken die hoe dan ook van invloed<br />
waren. Op het individuele niveau is van belang dat zowel het feest als het gepleegde geweld een zaak<br />
van Nederlandse jongeren was. Dat wil zeggen: jongeren tussen de 14 en 24 jaar die zich gedroegen<br />
op een wijze die onmiskenbaar bij deze levensfase behoort. Kenmerken van dat gedrag zijn onder<br />
meer het zoeken naar riskante of spannende gebeurtenissen, een sterke behoefte om samen met<br />
leeftijdsgenoten iets te doen en het onvermogen om te denken aan de eventuele gevolgen. Aan dat<br />
soort psychologische factoren moet men in elk geval de nodige aandacht besteden omdat anders de<br />
kwintessens van de gebeurtenissen in Haren worden gemist. Op het collectieve niveau is van belang<br />
dat de cultuur van feesten en uitgaan, dansen en drinken zich de afgelopen decennia in Nederland<br />
fors uitgebreid heeft. Van de kwaliteiten die Huizinga nog zo kenmerkend voor ons ‘geestesmerk’<br />
vond, lijkt niet veel meer over te zijn (Huizinga 1984: 82 e.v.). Althans niet wanneer het om onze<br />
vrijetijdtijdsbesteding gaat. Daar gelden deugden als matigheid, zakelijkheid en zelfbeheersing als<br />
gedateerd. Hedendaagse Nederlanders willen volop van het leven genieten, ze laten hun zelfbeheersing<br />
van tijd tot tijd los en maken graag heftige ervaringen mee. Ook dit soort factoren moeten we bij<br />
een verklaring van ‘Haren’ in ogenschouw nemen, al was het maar omdat een dergelijke<br />
‘Erlebniskultur’ door ouders en andere volwassenen wordt geapprecieerd. Deze twee zaken – die<br />
overigens veel met elkaar van doen hebben – zijn uiteraard niet specifiek voor datgene wat zich in<br />
8 | COMMISSIE ‘PROJECT X’ HAREN