'HAHO / HALO... dynamisch en fysiologisch ... - Boekje Pienter
'HAHO / HALO... dynamisch en fysiologisch ... - Boekje Pienter
'HAHO / HALO... dynamisch en fysiologisch ... - Boekje Pienter
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
NMGT<br />
N E D E R L A N D S<br />
MILITAIR<br />
GENEESKUNDIG<br />
TIJDSCHRIFT<br />
VERSCHIJNT TWEEMAANDELIJKS<br />
60e JAARGANG<br />
SEPTEMBER 2007 - NR. 5<br />
MINISTERIE VAN DEFENSIE – DIRECTIE MILITAIRE GEZONDHEIDSZORG<br />
NMGT 60 - 161-196 161 SEPTEMBER 2007
OORSPRONKELIJK ARTIKEL<br />
HAHO / <strong>HALO</strong>..... <strong>dynamisch</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>fysiologisch</strong> gr<strong>en</strong>sverlegg<strong>en</strong>d!<br />
door luit<strong>en</strong>ant-kolonel<br />
Drs. T. Meeuws<strong>en</strong> sPTO<br />
High Altitude Airdrop Mission Support (HAAMS)<br />
“E<strong>en</strong> bewolkte, donkere, nachtelijke hemel erg<strong>en</strong>s ter wereld. Niets verraad de<br />
ding<strong>en</strong> die kom<strong>en</strong> gaan. Ope<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> doffe plof…., <strong>en</strong> nog e<strong>en</strong>, <strong>en</strong> verder nog e<strong>en</strong>…!<br />
Ze zijn afkomstig van rugzakk<strong>en</strong> die de grond rak<strong>en</strong> na te zijn afgelat<strong>en</strong> door<br />
parachutist<strong>en</strong>. Na e<strong>en</strong> vlucht van anderhalf uur in de C-130 Hercules op e<strong>en</strong><br />
hoogte van 30.000 voet <strong>en</strong> e<strong>en</strong> vlucht van 45 minut<strong>en</strong> onder hun valscherm<br />
waarbij de parachutist<strong>en</strong> 47 km hebb<strong>en</strong> overbrugd, land<strong>en</strong> ze in e<strong>en</strong> straal van<br />
50 meter <strong>en</strong> totaal onverwacht in het operatiegebied.”<br />
In dit artikel zal de sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> het Korps Commandotroep<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
de Koninklijke Luchtmacht word<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong> op <strong>fysiologisch</strong> gebied.<br />
E<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werking die al jar<strong>en</strong> in het tek<strong>en</strong> van vliegveiligheid staat. Keer op<br />
keer wordt geprobeerd fout<strong>en</strong> veroorzaakt door de m<strong>en</strong>selijke (<strong>fysiologisch</strong>e)<br />
compon<strong>en</strong>t te reducer<strong>en</strong>.<br />
Korps Commandotroep<strong>en</strong><br />
Het huidige Korps Commandotroep<strong>en</strong><br />
heeft als taak het voorbereid<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
uitvoer<strong>en</strong> van speciale operaties in het<br />
kader van bondg<strong>en</strong>ootschappelijke<br />
verdedigings- <strong>en</strong> crisisbeheersingstak<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> het verzorg<strong>en</strong> van speciale<br />
opleiding<strong>en</strong> t<strong>en</strong> behoeve van het Duits /<br />
Nederlandse Legerkorps <strong>en</strong><br />
opleidingse<strong>en</strong>hed<strong>en</strong>. De hoofdtaak<br />
van het Korps Commandotroep<strong>en</strong>,<br />
eig<strong>en</strong>lijk de speciale e<strong>en</strong>heid van de<br />
Koninklijke Landmacht, is veelzijdig.<br />
Speciale operaties word<strong>en</strong> uitgevoerd<br />
door kleine e<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> die met speciale<br />
uitrusting in vijandelijk gebied word<strong>en</strong><br />
ingezet. De commando´s moet<strong>en</strong> bij<br />
de uitvoering van de tak<strong>en</strong> volledig op<br />
zichzelf kunn<strong>en</strong> staan. Speciale<br />
operaties zijn te verdel<strong>en</strong> in speciale<br />
verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong>, off<strong>en</strong>sieve acties,<br />
militaire steunverl<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> afgeleide<br />
tak<strong>en</strong>. Binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> commando-e<strong>en</strong>heid<br />
is elke ploeg basis opgeleid op de<br />
inzetmethode te voet, d.m.v. de<br />
ploegvoertuig<strong>en</strong>, per helikopter,<br />
vliegtuig <strong>en</strong> per parachute of e<strong>en</strong><br />
combinatie daarvan. Daarnaast wordt<br />
e<strong>en</strong> aantal ploeg<strong>en</strong> per compagnie op<br />
bepaalde tak<strong>en</strong> of inzetmiddel<strong>en</strong><br />
gespecialiseerd. Per compagnie is dat<br />
1 ploeg op het gebied van inzet per<br />
parachute via de HAHO / <strong>HALO</strong>-methode<br />
(High Altitude High Op<strong>en</strong>ing / High<br />
Altitude Low Op<strong>en</strong>ing), 1 ploeg op inzet<br />
via het water (binn<strong>en</strong>water<strong>en</strong>) ev<strong>en</strong>tueel<br />
met behulp van duikapparatuur,<br />
1 ploeg op optred<strong>en</strong> in bergachtig<br />
terrein <strong>en</strong> 2 ploeg<strong>en</strong> op het gebied van<br />
speciale tactiek<strong>en</strong> <strong>en</strong> techniek<strong>en</strong> in het<br />
kader van crisisbeheersingsoperatie.<br />
De luchtmacht heeft met name van<br />
do<strong>en</strong> met de ploeg specialisatie inzet<br />
per valscherm (HAHO / <strong>HALO</strong> ploeg).<br />
Deze inzet valt onder de zog<strong>en</strong>oemde<br />
High Altitude Airdrop Mission Support<br />
(HAAMS). De HAAMS manier van<br />
operer<strong>en</strong> beschrijft eig<strong>en</strong>lijk alle missies<br />
waarbij op zeer grote hoogte goeder<strong>en</strong><br />
(hulpmiddel<strong>en</strong>, voedselpakkett<strong>en</strong> <strong>en</strong>z.)<br />
ofwel parachutist<strong>en</strong> word<strong>en</strong> afgeworp<strong>en</strong>.<br />
Vanwege bijkom<strong>en</strong>de risico’s, zoals<br />
unpressurized vlieg<strong>en</strong>, di<strong>en</strong><strong>en</strong> dit soort<br />
operaties altijd te word<strong>en</strong> ondersteund<br />
door specialistisch personeel.<br />
De HAHO / <strong>HALO</strong> ploeg<br />
ondersteund door de Luchtmacht<br />
Per compagnie wordt, zoals al eerder<br />
vermeld, 1 ploeg gespecialiseerd op<br />
de inzet per valscherm door middel<br />
van de HAHO / <strong>HALO</strong> methode.<br />
HAHO / <strong>HALO</strong> wil in het Nederlands<br />
niet meer zegg<strong>en</strong> dan “hoog eruit” <strong>en</strong><br />
respectievelijk hoog of laag op<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
van het valscherm. “Hoog eruit” kan<br />
gaan tot 30.000 ft, e<strong>en</strong> hoogte die<br />
alle<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> zuurstofapparaat<br />
nog met aanvaardbaar risico te<br />
overbrugg<strong>en</strong> is. Door de draagkracht<br />
van de parachute (jetstream) volledig<br />
uit te buit<strong>en</strong> kan afhankelijk van de<br />
springhoogte <strong>en</strong> de omstandighed<strong>en</strong>,<br />
e<strong>en</strong> afstand van makkelijk 50 kilometer<br />
(tot theoretisch maximaal +120 km)<br />
word<strong>en</strong> overbrugd.<br />
Voor “ons luchtmachters” is het vaak<br />
moeilijk te begrijp<strong>en</strong> dat m<strong>en</strong> toch e<strong>en</strong><br />
perfect werk<strong>en</strong>d vliegtuig wil verlat<strong>en</strong>.<br />
Dat dit gebeurt uit civiele vliegtuig<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> wij misschi<strong>en</strong> met ons<br />
luchtmacht eergevoel nog wel begrijp<strong>en</strong>.<br />
Vanuit het operationele concept wordt<br />
er gelukkig toch zoveel mogelijk naar<br />
gestreefd om uit militaire vliegtuig<strong>en</strong><br />
te spring<strong>en</strong>. Logischerwijs komt de<br />
Luchtmacht dan direct in beeld. Binn<strong>en</strong><br />
de 334 vloot wordt hiervoor meestal<br />
gebruik gemaakt van de Fokkers 60<br />
<strong>en</strong> de C-130 Hercules vliegtuig<strong>en</strong>.<br />
Aanvankelijk werd<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> “static line”<br />
sprong<strong>en</strong> gemaakt.<br />
Afb. 1: O 2 uitrusting para (voor- <strong>en</strong> zijkant).<br />
Hoofd Afdeling Vliegfysiologie <strong>en</strong> Vliegeruitrusting /<br />
Luchtvaart- <strong>en</strong> Bewegingsfysiologie,<br />
C<strong>en</strong>trum voor M<strong>en</strong>s <strong>en</strong> Luchtvaart,<br />
Commando Luchtstrijdkracht<strong>en</strong>,<br />
Kampweg 3, 3769 DE Soesterberg.<br />
Met dank aan het Instructie Peloton<br />
Parachutespring<strong>en</strong> van het Korps<br />
Commandotroep<strong>en</strong> (foto’s).<br />
Artikel ontvang<strong>en</strong> augustus 2007.<br />
NMGT 60 - 161-196 183 SEPTEMBER 2007
Echter na 1995, to<strong>en</strong> het plan concept<br />
HAHO / <strong>HALO</strong> uitrusting was<br />
goedgekeurd <strong>en</strong> er formeel<br />
toestemming kwam om deze infiltratie<br />
techniek verder te ontwikkel<strong>en</strong>, kwam<br />
er e<strong>en</strong> andere zi<strong>en</strong>swijze. Deze<br />
resulteerde in e<strong>en</strong> operationele inzet<br />
per parachute via de vrije val methode<br />
met bestuurbaar valscherm. Deze<br />
periode is k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d geweest voor<br />
het ontwikkel<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> HAHO /<br />
<strong>HALO</strong> opleiding. Hierbij speelde ook<br />
de Luchtmacht e<strong>en</strong> rol op het gebied<br />
van onder meer de vliegfysiologie.<br />
Mom<strong>en</strong>teel beschikt het KCT over<br />
minimaal twee inzetbare HAHO /<br />
<strong>HALO</strong> ploeg<strong>en</strong> met operationeel daar<br />
teg<strong>en</strong>aan geplakt medewerkers van de<br />
afdeling vliegfysiologie (Luchtvaart- <strong>en</strong><br />
Bewegingsfysiologie) van de KLu.<br />
Internationaal is afgesprok<strong>en</strong> altijd<br />
twee vliegfysiolog<strong>en</strong> bij HAAMS, <strong>en</strong><br />
dus ook HAHO / <strong>HALO</strong> operaties te<br />
hebb<strong>en</strong>, onafhankelijk van type vliegtuig.<br />
Opleiding <strong>en</strong> oef<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Binn<strong>en</strong> de HAHO / <strong>HALO</strong> opleiding<br />
wordt eerst e<strong>en</strong> aanzet gemaakt om<br />
zog<strong>en</strong>aamde “stack-sprong<strong>en</strong>” te<br />
oef<strong>en</strong><strong>en</strong>. Bij die “stack-spong<strong>en</strong>” wordt<br />
het valscherm op 12.000 voet geop<strong>en</strong>d<br />
met als doel e<strong>en</strong> zo groot mogelijke<br />
afstand in ploegverband te overbrugg<strong>en</strong>.<br />
Na dit onderdeel wordt gestreefd zo<br />
spoedig mogelijk de voortgezette<br />
opleiding in te gaan. Deze begint met<br />
e<strong>en</strong> grondopleiding van e<strong>en</strong> week.<br />
Hierin wordt de theorie behandeld die<br />
te mak<strong>en</strong> heeft met het uitvoer<strong>en</strong> van<br />
sprong<strong>en</strong> van zeer grote hoogte<br />
(maximaal 30.000 voet) met gebruik<br />
van zuurstofuitrusting. E<strong>en</strong> wez<strong>en</strong>lijk<br />
Fig. 1: Stack vlieg<strong>en</strong>.<br />
Afb. 2: Pre-breath<strong>en</strong> in kist.<br />
onderdeel is de Hoogte Indoctrinatie<br />
Cursus, verzorgt door de afdeling<br />
Vliegfysiologie van het C<strong>en</strong>trum voor<br />
M<strong>en</strong>s <strong>en</strong> Luchtvaart, in sam<strong>en</strong>werking<br />
met de tot “oxyg<strong>en</strong>master” opgeleide<br />
para-instructeurs van het KCT.<br />
Hier wordt de para in e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aamde<br />
caisson (hypobare kamer) onder<br />
gelijkwaardige omstandighed<strong>en</strong><br />
gebracht zoals deze zich voordo<strong>en</strong><br />
op 30.000 voet.<br />
Hierna vindt het praktische deel plaats:<br />
twee wek<strong>en</strong> in Frankrijk <strong>en</strong> één tot<br />
twee wek<strong>en</strong> in D<strong>en</strong>emark<strong>en</strong> of Arizona<br />
VS. In de eerste twee wek<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
alle procedures in ploegverband getraind<br />
<strong>en</strong> beoef<strong>en</strong>d tot e<strong>en</strong> hoogte van<br />
18.000 voet. De laatste<br />
één tot twee wek<strong>en</strong>, het<br />
klapstuk van de opleiding,<br />
word<strong>en</strong> dezelfde sprong<strong>en</strong><br />
uitgevoerd tot e<strong>en</strong> hoogte<br />
van 30.000 voet, zowel bij<br />
dag als bij nacht. Zowel<br />
HAHO als <strong>HALO</strong> word<strong>en</strong><br />
als zeer reële inzetoptie<br />
beschouwd <strong>en</strong> krijg<strong>en</strong><br />
ev<strong>en</strong>veel aandacht.<br />
Gevaar bij HAHO /<br />
<strong>HALO</strong> operaties<br />
De grondslag voor alle<br />
ev<strong>en</strong>tuele problem<strong>en</strong> bij<br />
HAHO / <strong>HALO</strong> operaties<br />
ligt binn<strong>en</strong> de hoogte<br />
fysiologie die op haar beurt<br />
weer onderhevig is aan<br />
e<strong>en</strong> aantal natuurkundige<br />
wett<strong>en</strong>.<br />
De verandering van<br />
barometrische<br />
drukverschill<strong>en</strong> is de basis<br />
van alle ell<strong>en</strong>de. Immers<br />
op hoogte wordt unpressurized<br />
gevlog<strong>en</strong> zodat de para’s het vliegtuig<br />
gecontroleerd kunn<strong>en</strong> verlat<strong>en</strong>.<br />
Hierdoor zal niet alle<strong>en</strong> de para maar<br />
ook de vliegtuigbemanning met e<strong>en</strong><br />
aantal zak<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geconfronteerd.<br />
Effect<strong>en</strong> van de barometrische<br />
drukverschill<strong>en</strong> op gass<strong>en</strong> in<br />
lichaamsholt<strong>en</strong>, de kans op<br />
decompressieziekte <strong>en</strong> zuurstofschuld<br />
(hypoxia) zull<strong>en</strong> kort de revue passer<strong>en</strong>.<br />
Effect<strong>en</strong> van barometrische<br />
drukverschill<strong>en</strong> op gass<strong>en</strong> in<br />
lichaamsholt<strong>en</strong><br />
Het principe dat wanneer de druk wordt<br />
gehalveerd het volume zal verdubbel<strong>en</strong>,<br />
veroorzaakt nogal wat <strong>fysiologisch</strong>e<br />
ell<strong>en</strong>de. Hierdoor zull<strong>en</strong>, bij<br />
to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de hoogte, de gass<strong>en</strong> in het<br />
lichaam will<strong>en</strong> uitzett<strong>en</strong>, hetge<strong>en</strong><br />
problem<strong>en</strong> kan oplever<strong>en</strong> als er ge<strong>en</strong><br />
op<strong>en</strong> verbinding is met de omgeving<br />
(buit<strong>en</strong> het lichaam). Problem<strong>en</strong> met<br />
het midd<strong>en</strong>oor, sinusholt<strong>en</strong>, maag-<br />
Fig. 2: De lag<strong>en</strong> van de atmosfeer schematisch<br />
weergegev<strong>en</strong>.<br />
NMGT 60 - 161-196 184 SEPTEMBER 2007
darm kanaal <strong>en</strong> tand<strong>en</strong> <strong>en</strong> kiez<strong>en</strong> zijn<br />
bek<strong>en</strong>de f<strong>en</strong>om<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Decompressieziekte<br />
Door “de belletjes theorie”, die<br />
beschrijft dat e<strong>en</strong> hoeveelheid gas dat<br />
gebond<strong>en</strong> is in e<strong>en</strong> oplossing recht<br />
ev<strong>en</strong>redig is met de druk van dat gas<br />
bov<strong>en</strong> het vloeistofoppervlak, hebb<strong>en</strong> de<br />
parachutist<strong>en</strong> <strong>en</strong> vliegtuigbemanning<br />
ook nog e<strong>en</strong>s te mak<strong>en</strong> met het risico<br />
op decompressieziekte. Het m<strong>en</strong>selijk<br />
lichaam is onder normale<br />
omstandighed<strong>en</strong> verzadigd met e<strong>en</strong><br />
hoeveelheid stikstof van ca. 1200 cc.<br />
Deze hoeveelheid stikstof, opgelost in<br />
het lichaam, is afhankelijk van de<br />
partiële stikstofdruk in de atmosfeer.<br />
Wanneer de atmosferische druk daalt,<br />
zal ook de partiële stikstofdruk dal<strong>en</strong>.<br />
T<strong>en</strong>gevolge van deze daling kan er<br />
minder stikstof in oplossing blijv<strong>en</strong> in<br />
de rest van het lichaam. Het gevolg<br />
van deze atmosferische drukdaling is<br />
dan ook dat stikstof zal uittred<strong>en</strong> uit<br />
het weefsel. Deze vrijgekom<strong>en</strong><br />
stikstofbelletjes word<strong>en</strong> door het bloed<br />
meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> naar de long<strong>en</strong> alwaar<br />
de stikstof wordt uitgeademd. Het kan<br />
echter gebeur<strong>en</strong> dat de snelheid<br />
waarmee de stikstof vrijkomt groter is<br />
dan de opnamecapaciteit van het bloed.<br />
In dit geval kunn<strong>en</strong> stikstofbelletjes<br />
zich ophop<strong>en</strong> op plaats<strong>en</strong> waar er<br />
ruimte voor is. Deze stikstofbelletjes<br />
veroorzak<strong>en</strong> decompressieziekte<br />
(jeukerig gevoel van de huid, pijn in<br />
spier<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of gewricht<strong>en</strong>,<br />
hoestaanvall<strong>en</strong>, hoofdpijn,<br />
zichtproblem<strong>en</strong>, bewusteloos rak<strong>en</strong>).<br />
Afb. 4: Wacht<strong>en</strong> na controle.<br />
Afb. 3: Procedures doornem<strong>en</strong>.<br />
Factor<strong>en</strong> die de vatbaarheid voor<br />
decompressieziekte vergrot<strong>en</strong> zijn de<br />
hoogte, de stijgsnelheid, duur van de<br />
blootstelling, beweging/arbeid,<br />
temperatuur, herhaalde blootstelling,<br />
tijdstip van de dag <strong>en</strong> duik<strong>en</strong> voor<br />
vlieg<strong>en</strong>. De persoonlijke factor<strong>en</strong> die de<br />
vatbaarheid voor decompressieziekte<br />
vergrot<strong>en</strong> is de leeftijd, het<br />
lichaamsgewicht, lichamelijk letsel <strong>en</strong><br />
de algehele gezondheid.<br />
Minimaliser<strong>en</strong> risico<br />
decompressieziekte<br />
Bij HAHO /<strong>HALO</strong> operaties (HAAMS)<br />
wordt de kans op<br />
decompressieziekte<br />
verkleind door ervoor te<br />
zorg<strong>en</strong> dat het lichaam<br />
stikstof kwijtraakt. Het<br />
kwijtrak<strong>en</strong> van stikstof,<br />
d<strong>en</strong>itrog<strong>en</strong>atie gehet<strong>en</strong>,<br />
moet gebeur<strong>en</strong> wanneer<br />
m<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vlucht gaat<br />
mak<strong>en</strong> waarbij de cabine<br />
bov<strong>en</strong> de 18.000 ft uitkomt.<br />
Het komt erop neer dat m<strong>en</strong><br />
gedur<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> bepaalde<br />
tijd 100% zuurstof inademt<br />
waardoor m<strong>en</strong> stikstof<br />
kwijtraakt <strong>en</strong> ge<strong>en</strong> nieuwe<br />
stikstof wordt ingeademd.<br />
Bij e<strong>en</strong> d<strong>en</strong>itrog<strong>en</strong>atie<br />
periode van e<strong>en</strong> half uur<br />
bijv. raakt m<strong>en</strong> op deze<br />
manier zo’n 400 cc van de<br />
1200 cc kwijt. De duur van<br />
het d<strong>en</strong>itrog<strong>en</strong>er<strong>en</strong> hangt<br />
af van de cabinehoogte<br />
waarop de vlucht moet<br />
word<strong>en</strong> uitgevoerd <strong>en</strong> de<br />
tijd waarop m<strong>en</strong> op deze<br />
hoogte verblijft.<br />
Zuurstofschuld (hypoxia)<br />
Van hypoxia is sprake wanneer er e<strong>en</strong><br />
zuurstofgebrek is in de weefselcell<strong>en</strong>,<br />
waardoor het weefsel minder goed of<br />
zelfs helemaal niet meer functioneert.<br />
Zuurstofschuld kan op verschill<strong>en</strong>de<br />
manier<strong>en</strong> ontstaan. Voor de<br />
parachutist<strong>en</strong> van het KCT <strong>en</strong> de<br />
bemanning van het vliegtuig is de<br />
meest voorkom<strong>en</strong>de oorzaak van<br />
hypoxia de verlaging van de partiële<br />
zuurstofspanning in de ingeademde<br />
lucht. Wanneer het niet tijdig wordt<br />
onderk<strong>en</strong>d, kan e<strong>en</strong> routinemissie<br />
verander<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> nachtmerrie met<br />
fatale gevolg<strong>en</strong>. Het is moeilijk om de<br />
drempelhoogte voor merkbare hypoxia<br />
aan te gev<strong>en</strong>. In de praktijk houdt m<strong>en</strong><br />
echter soms ook al 5000 ft aan.<br />
Het reager<strong>en</strong> op zuurstofschuld<br />
varieert per individu. Het is dan ook<br />
niet mogelijk om aan te gev<strong>en</strong> wat de<br />
individuele symptom<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zijn,<br />
in welke volgorde die zich zull<strong>en</strong><br />
manifest<strong>en</strong> <strong>en</strong> binn<strong>en</strong> welke tijd.<br />
De meest voorkom<strong>en</strong>de symptom<strong>en</strong><br />
zijn: slaperig / vermoeid gevoel<br />
hebb<strong>en</strong>, hoofdpijn, slecht<br />
beoordelingsvermog<strong>en</strong>, duizeligheid,<br />
wazig zi<strong>en</strong>, tinteling<strong>en</strong> in hand<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
voet<strong>en</strong>, verlies van zelfkritiek,<br />
agressiviteit, misselijkheid, depressie,<br />
euforie, bleke gelaatskleur; blauwe<br />
lipp<strong>en</strong> <strong>en</strong> vingernagels, minder gehoor,<br />
verlies van tijdsbesef, achteruitgang<br />
spiercoördinatie, niet meer<br />
aanspreekbaar zijn <strong>en</strong> uiteindelijk<br />
bewusteloosheid.<br />
De mate waarin hypoxia symptom<strong>en</strong><br />
zich op<strong>en</strong>bar<strong>en</strong> is afhankelijk van de<br />
cabinehoogte, de tijd die m<strong>en</strong> op deze<br />
NMGT 60 - 161-196 185 SEPTEMBER 2007
Afb. 5: GPS vlieg<strong>en</strong>.<br />
hoogte doorbr<strong>en</strong>gt <strong>en</strong> de snelheid<br />
waarmee m<strong>en</strong> stijgt. Bij e<strong>en</strong> snelle<br />
stijging naar grote hoogte zonder extra<br />
zuurstof zull<strong>en</strong> de parachutist<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
bemanningsled<strong>en</strong> de eerste milde<br />
hypoxia symptom<strong>en</strong> niet of nauwelijks<br />
ervar<strong>en</strong>. Dit zal wel het geval zijn bij<br />
e<strong>en</strong> langzame stijging vanaf ongeveer<br />
5000 ft. Bek<strong>en</strong>d is dat bov<strong>en</strong> de<br />
10.000 ft vaak beoordelingsfout<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> gemaakt. Er kan zelfs e<strong>en</strong> vals<br />
gevoel van veiligheid ontstaan.<br />
Gelukkig is het dan ook zo dat<br />
bov<strong>en</strong> de 10.000 ft met zuurstof<br />
wordt gevlog<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus ook wordt<br />
gesprong<strong>en</strong>!<br />
Tijd van Bruikbaar Bewustzijn<br />
(time of useful consciousness)<br />
De tijd van bruikbaar bewustzijn geeft<br />
e<strong>en</strong> gemiddelde tijd aan welke de<br />
parachutist<strong>en</strong> <strong>en</strong> bemanningsled<strong>en</strong><br />
rest, gerek<strong>en</strong>d vanaf het mom<strong>en</strong>t dat<br />
de zuurstoftoevoer stagneert, tot het<br />
mom<strong>en</strong>t waarop m<strong>en</strong> door toedo<strong>en</strong><br />
van hypoxia ge<strong>en</strong> actie meer kan<br />
ondernem<strong>en</strong>.<br />
HAHO / <strong>HALO</strong> in de praktijk<br />
Bij HAHO / <strong>HALO</strong> sprong<strong>en</strong> vanaf<br />
10.000 ft wordt gesprong<strong>en</strong> met<br />
Tabel 1: Bruikbaar bewustzijnsvermog<strong>en</strong>.<br />
zuurstofuitrusting die<br />
op de man wordt<br />
gedrag<strong>en</strong>. Immers<br />
voor de eig<strong>en</strong><br />
veiligheid is zuurstof<br />
het toverwoord.<br />
Bov<strong>en</strong> de 18.000 ft<br />
geld<strong>en</strong> ook nog e<strong>en</strong>s<br />
extra “regels” die er<br />
gekom<strong>en</strong> zijn door<br />
het verhoogde risico<br />
op zuurstofschuld,<br />
het uitzett<strong>en</strong> van<br />
lichaamsgass<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
de verhoogde kans op<br />
decompressieziekte.<br />
Decompressieziekte<br />
wordt veroorzaakt<br />
door het vrijkom<strong>en</strong><br />
van stikstof<br />
(belletjes) die voor<br />
allerlei symptom<strong>en</strong> met bijbehor<strong>en</strong>de<br />
risico’s kunn<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong>, zoals al eerder<br />
in dit artikel vermeld. Om het gevaar<br />
hierop te verklein<strong>en</strong> wordt, net zoals<br />
bij de hypobare vlucht<strong>en</strong> op het CML,<br />
eerst “geprebreath” op 100% zuurstof<br />
om ongeveer e<strong>en</strong> derde van de stikstof<br />
uit te wass<strong>en</strong>. Dat “vooradem<strong>en</strong>” met<br />
behulp van 100% zuurstof gebeurt met<br />
behulp van eig<strong>en</strong> consoles met daarin<br />
zuurstoffless<strong>en</strong>. Deze consoles zijn<br />
in elk vliegtuig in te bouw<strong>en</strong>, zo is<br />
m<strong>en</strong> dus onafhankelijk van het<br />
zuurstofsysteem dat aan boord van<br />
het vliegtuig is. Het gevaar voor de<br />
parachutist<strong>en</strong> treed op wanneer m<strong>en</strong><br />
van het console zuurstofsysteem moet<br />
afkoppel<strong>en</strong> <strong>en</strong> over moet gaan op het<br />
eig<strong>en</strong> zuurstofsysteem (e<strong>en</strong> klein<br />
zuurstofflesje op het harnas). In die<br />
periode kan er van alles misgaan,<br />
tot zelfs het krijg<strong>en</strong> van zeer diepe<br />
zuurstofschuld.<br />
KCT <strong>en</strong> vliegfysiologie<br />
De aanwezigheid van vliegfysiologie<br />
(Luchtvaart- <strong>en</strong> Bewegingsfysiologie)<br />
tijd<strong>en</strong>s HAHO / <strong>HALO</strong> operaties <strong>en</strong><br />
opleiding<strong>en</strong> is drieledig: t<strong>en</strong> eerste<br />
is er de verantwoordelijk voor de<br />
zuurstofsystem<strong>en</strong> aan boord (werkt<br />
alles, is het goed onderhoud<strong>en</strong>, is er<br />
e<strong>en</strong> goede druk <strong>en</strong>z.). T<strong>en</strong> tweede<br />
houdt de vliegfysioloog de crew <strong>en</strong><br />
de parachutist<strong>en</strong> in de gat<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s<br />
de vlucht, met als doel tijdig<br />
zuurstofschuld te herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
daar vervolg<strong>en</strong>s naar te handel<strong>en</strong>.<br />
Door de grote ervaring van alle<br />
vlucht<strong>en</strong> in de hypobare kamer is dat<br />
e<strong>en</strong> routinekwestie geword<strong>en</strong>. Sam<strong>en</strong><br />
met de zog<strong>en</strong>aamde “jumpmaster/<br />
oxyg<strong>en</strong>master” bepaalt de<br />
vliegfysioloog (die dan tot “oxyg<strong>en</strong><br />
supervisor” is omgetoverd) wie er op<br />
e<strong>en</strong> bepaalde hoogte wel of niet mag<br />
spring<strong>en</strong>. Met andere woord<strong>en</strong> wie<br />
heeft er wel of ge<strong>en</strong> last van<br />
zuurstofschuld ofwel is niet euforisch,<br />
agressief, lollig, afwezig, misselijk <strong>en</strong>z.<br />
En t<strong>en</strong> slotte zal de vliegfysioloog tijd<strong>en</strong>s<br />
de operatie altijd e<strong>en</strong> beoordeling<br />
mak<strong>en</strong> of iemand wel of ge<strong>en</strong><br />
decompressieziekte heeft. Ook dit is<br />
weer e<strong>en</strong> ervaringskwestie, de<br />
vliegfysioloog zal zeker niet op de<br />
stoel van e<strong>en</strong> arts gaan zitt<strong>en</strong> maar<br />
zal wel als adviseur optred<strong>en</strong> naar de<br />
gespecialiseerde arts<strong>en</strong> zoals e<strong>en</strong><br />
vliegerarts of duikerarts. Veelal zijn<br />
bij de oef<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> / opleiding<strong>en</strong> in het<br />
buit<strong>en</strong>land alle<strong>en</strong> maar buit<strong>en</strong>landse<br />
arts<strong>en</strong> / ”pleg<strong>en</strong>” aanwezig.<br />
De vliegfysioloog regelt <strong>en</strong> controleert<br />
ook veelal de hyperbare faciliteit waar<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> naar toe vervoerd zoud<strong>en</strong><br />
moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> m<strong>en</strong><br />
decompressieziekte zou hebb<strong>en</strong>.<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met de opgedane ziekte<br />
moet<strong>en</strong> in recompressie in de<br />
hyperbare kamer om van de<br />
ontwikkelde stikstofbelletjes af te<br />
kom<strong>en</strong>. Vliegfysiolog<strong>en</strong> zijn niet alle<strong>en</strong><br />
opgeleid om in e<strong>en</strong> hypobare kamer te<br />
werk<strong>en</strong>, maar zijn ook opgeleid in de<br />
hyperbare fysiologie. In Nederland<br />
wordt het stokje bij decompressieziekte<br />
snel overgegev<strong>en</strong> aan het Duik Medisch<br />
C<strong>en</strong>trum waar m<strong>en</strong> e<strong>en</strong> hyperbare<br />
kamer heeft <strong>en</strong> zeer kundig<br />
gespecialiseerd personeel. In het<br />
buit<strong>en</strong>land staat vliegfysiologie dus<br />
meer op eig<strong>en</strong> “decompressieb<strong>en</strong><strong>en</strong>”.<br />
Tabel 2: Zuurstofbehoefte.<br />
Tabel 3: Zuurstoftoevoerdruk bov<strong>en</strong> 34.000 ft.<br />
NMGT 60 - 161-196 186 SEPTEMBER 2007
Afb. 6: HAHO / <strong>HALO</strong> exit. Inzet: HAHO / <strong>HALO</strong> stack.<br />
HAHO / <strong>HALO</strong> Vlucht<br />
E<strong>en</strong> HAHO / <strong>HALO</strong> vlucht ziet er als<br />
volgt uit: Eerst word<strong>en</strong> door de<br />
jump-oxyg<strong>en</strong>masters de consoles<br />
ingebouwd in het vliegtuig waarna deze<br />
word<strong>en</strong> gecontroleerd. Na inspectie<br />
van de “springers” nem<strong>en</strong> deze plaats<br />
in het vliegtuig, wat nogal e<strong>en</strong> knus<br />
gevoel geeft met alle bepakking <strong>en</strong><br />
rugzakk<strong>en</strong>. Hieraan voorafgaand werd<br />
op de grond al 15 minut<strong>en</strong> op 100%<br />
zuurstof geprebreath (“voor geademd”)<br />
door iedere<strong>en</strong> aan boord van het<br />
vliegtuig. Dan wordt opgesteg<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />
half uur van 100% zuurstof pre-breath<strong>en</strong><br />
vol gemaakt. Op dat mom<strong>en</strong>t bereikt<br />
het vliegtuig de 10.000 ft <strong>en</strong> kan er<br />
met bijvoorbeeld 1.000 ft per minuut<br />
word<strong>en</strong> doorgesteg<strong>en</strong> naar de<br />
drophoogte. Steeds wordt er gewerkt<br />
met zog<strong>en</strong>aamde “calls”, waarin<br />
bijvoorbeeld ook het omhang<strong>en</strong> van<br />
de rugzak <strong>en</strong> het overschakel<strong>en</strong> van<br />
het zuurstofsysteem is opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
Tot eindelijk het felbegeerde sein<br />
gro<strong>en</strong> wordt gegev<strong>en</strong> dat m<strong>en</strong> mag<br />
gaan spring<strong>en</strong>.<br />
Toekomst<br />
E<strong>en</strong> operationele inzet door middel<br />
van de HAHO / <strong>HALO</strong> methode heeft<br />
duidelijk pot<strong>en</strong>tie om door het KCT,<br />
in sam<strong>en</strong>werking met de KLu<br />
daadwerkelijk te word<strong>en</strong> uitgevoerd.<br />
Het biedt de mogelijkheid om in alle<br />
d<strong>en</strong>kbare sc<strong>en</strong>ario’s <strong>en</strong> op e<strong>en</strong> snelle<br />
<strong>en</strong> relatief veilige methode in het<br />
operatiegebied te infiltrer<strong>en</strong>. Grote<br />
afstand<strong>en</strong>, die theoretisch kunn<strong>en</strong><br />
oplop<strong>en</strong> tot +120 km, word<strong>en</strong> daarbij<br />
op e<strong>en</strong> voor de radar onzichtbare<br />
wijze overbrugd. Beperking<strong>en</strong> zijn<br />
hoofdzakelijk de weersomstandighed<strong>en</strong>.<br />
Zo is de inzet altijd afhankelijk van<br />
windkracht <strong>en</strong> -richting. Er zijn e<strong>en</strong><br />
aantal tijdelijke beperking<strong>en</strong>, zoals<br />
het maximaal mee te nem<strong>en</strong> gewicht.<br />
Hiervoor word<strong>en</strong> door het Instructie<br />
Peloton Parachutespring<strong>en</strong><br />
proefneming<strong>en</strong> gedaan met het<br />
“bundle” systeem, dat normaal gebruikt<br />
wordt voor het<br />
tandemspring<strong>en</strong>.<br />
Nu wordt ge<strong>en</strong><br />
passagier<br />
meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>,<br />
maar e<strong>en</strong> collie<br />
waarbij het<br />
maximaal<br />
toelaatbare “exit<br />
gewicht” oploopt<br />
tot 260 kg.<br />
Daarnaast zijn er<br />
ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />
proefneming<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong><br />
onbemand<br />
valscherm met<br />
last, dat zelf volledig autonoom op<br />
GPS naar zijn doel vliegt, of wordt<br />
gestuurd door e<strong>en</strong> ploeg in de lucht of<br />
vanaf de grond.<br />
SUMMARY<br />
HAHO / <strong>HALO</strong>: CHALLENGING IN<br />
A PHYSIOLOGICAL MANNER<br />
High Altitude Airdrop Mission<br />
Support (HAAMS), close working<br />
relationship betwe<strong>en</strong> the C<strong>en</strong>ter<br />
for Man in Aviation of the Royal<br />
Netherlands Air Force (RNLAF)<br />
and Special Forces of the Royal<br />
Netherlands Army (RNA)<br />
As part of the Royal Netherlands Army<br />
the Special Forces (Gre<strong>en</strong> Berets) are<br />
specialized in several task groups.<br />
All the tactical special operations are<br />
executed with specific small units.<br />
Every unit has its unique specialty<br />
and employm<strong>en</strong>t can be done by<br />
helicopter, plane, parachute or a<br />
combination of those described.<br />
One of the specialties is employm<strong>en</strong>t<br />
by parachute: High Altitude High<br />
Op<strong>en</strong>ing / High Altitude Low Op<strong>en</strong>ing.<br />
It is a fully developed method within<br />
parachuting to infiltrate <strong>en</strong>emy territory<br />
from (very) high altitude. As part of<br />
High Altitude Airdrop Mission Support<br />
(dropping of food parcels, resources<br />
and parachutists) the Royal<br />
Netherlands Air force works very<br />
closely with the Special Forces.<br />
Specialists from the C<strong>en</strong>ter for Man in<br />
Aviation (Aerospace Physiology<br />
Departm<strong>en</strong>t), Aerospace physiologists<br />
and/or physiology technicians, are,<br />
indep<strong>en</strong>d<strong>en</strong>t of airframe, responsible<br />
for executing this kind of specific<br />
operation (in training and actual<br />
employm<strong>en</strong>t). Because of the high<br />
altitude in combination with<br />
unpressurized flying these specialists<br />
are always pres<strong>en</strong>t during such kind of<br />
operations. With flight safety in the<br />
back of their minds they monitor the<br />
parachutists, aircrew, oxyg<strong>en</strong> systems<br />
and Decompression Sickness (DCS).<br />
Because of the drawbacks of altitudes<br />
up to 35.000 ft (Special Forces can fly<br />
with there parachutes up to 120 km<br />
with the HAHO method), the oxyg<strong>en</strong><br />
supervisor (aerospace physiologist)<br />
and oxyg<strong>en</strong>/jumpmaster (Special<br />
Forces) have a very responsible job.<br />
Changes in barometric pressure<br />
(decrease) will result in effects of<br />
pressure change on body cavities<br />
containing gas (semi closed cavities<br />
such as the middle ear, the paranasal<br />
sinuses, the lungs and closed cavities<br />
such as the alim<strong>en</strong>tary canal and<br />
the teeth), sub-atmospheric<br />
decompression sickness and hypoxia.<br />
To counteract the possibility of DSC,<br />
100% oxyg<strong>en</strong> is being used not only<br />
during the operation but also up to<br />
45 minutes prior to the operation.<br />
This is being done to d<strong>en</strong>itroginate<br />
the body and lose at least one third of<br />
the nitrog<strong>en</strong> in the body. The l<strong>en</strong>gth<br />
of the d<strong>en</strong>itrog<strong>en</strong>ation period dep<strong>en</strong>ds<br />
on the cabin altitude / flying altitude<br />
and the time being at that altitude.<br />
All this has direct implications for the<br />
special operation and means a very<br />
strict time conting<strong>en</strong>cy.<br />
Hypoxic hypoxia, as a result of the<br />
altitude, can have catastrophic effects.<br />
Because of the decreased inspired<br />
oxyg<strong>en</strong> pressure, if not wearing<br />
oxyg<strong>en</strong> masks with a personal oxyg<strong>en</strong><br />
system, people respond very<br />
differ<strong>en</strong>tly at varying altitudes.<br />
Personal symptoms can be; hot / cold<br />
flashes, tingling, nausea, fatigue,<br />
dizziness, appreh<strong>en</strong>siv<strong>en</strong>ess,<br />
unconsciousness, euphoria, cyanosis<br />
and blurred vision. Because of the time<br />
of useful consciousness is individually<br />
very differ<strong>en</strong>t, everybody (aircrew and<br />
Special Forces) has to wear their<br />
personal oxyg<strong>en</strong> system with adequate<br />
pre-breathing time above 18.000 ft.<br />
In aviation, above 10.000 ft oxyg<strong>en</strong> is<br />
required if the operation is<br />
unpressurized for a prolonged time.<br />
Nevertheless there will be a tr<strong>en</strong>d<br />
that ev<strong>en</strong> operations under 10.000 ft<br />
(helicopter ops) in some circumstances<br />
will be executed with oxyg<strong>en</strong>.<br />
The necessity of hypobaric training<br />
(to periodically recognize ones<br />
symptoms) is more relevant as<br />
ever before.<br />
HAHO /<strong>HALO</strong> executed as a joint<br />
v<strong>en</strong>ture of the Royal Netherlands Army<br />
and the Royal Netherlands Air Force,<br />
has the pot<strong>en</strong>tial to infiltrate <strong>en</strong>emy<br />
territory with a firm fundam<strong>en</strong>t in<br />
Aerospace Physiology.<br />
NMGT 60 - 161-196 187 SEPTEMBER 2007