het artikel - Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV
het artikel - Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV
het artikel - Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
smart grids<br />
tica). Tot slot gaat <strong>het</strong> in deze methode om satie van ventilatorenergie voor ventilatie,<br />
de afstemming van de technische installaties<br />
op de beschikbaarheid van laagwaartoetreding<br />
en verdiepingshoogte. Voor<br />
optimalisatie glaspercentage, daglichtdige<br />
warmte. De interactie tussen gebied gebouwgebonden zonne-energie is een<br />
en installatie staat centraal. Voorbeelden kantoorgebouw minder geschikt door<br />
zijn <strong>het</strong> mijnwaterproject in Heerlen en <strong>het</strong> meestal beperkte, nuttig te gebruiken<br />
Rijnenburg in Utrecht IV .<br />
dakoppervlak of door de schaduwwerking<br />
Om deze gebouwen vervolgens energieneutraal<br />
te maken zal in een all-electric<br />
op gevels door omliggende gebouwen.<br />
situatie nog zeker 40 kWhe/m 2 uit duurzame<br />
bronnen gehaald moeten worden. kelijker te kijken naar vraagbeperking van<br />
Daarom ligt <strong>het</strong> voor de hand om nadruk-<br />
Dit kan grotendeels met zonne-energie, gebruikersafhankelijk gebouwgebonden<br />
mits smart grids de mismatch in vraag en energiegebruik (GAGE) zoals buitenverlichting,<br />
liften, maar ook <strong>het</strong> gebruikers-<br />
zonaanbod corrigeren.<br />
afhankelijke energiegebruik (GA) zoals ict,<br />
ENERGIENEUTRALE KANTOREN<br />
huisdrukkerijen en keukenapparatuur.<br />
Zoals ook uit de berekeningen aan energieconcepten<br />
voor kantoorgebouwen V blijkt, energienul kantoorgebouw dat kunnen<br />
Willen we naar een op jaarbasis netto<br />
lijkt <strong>het</strong> er op dat bij een EPC van 0,75 de we voor deze energieposten niet om<br />
rek uit <strong>het</strong> energiezuinig ontwerpen op vraagbeperking en de inzet van duurzame<br />
vraagbeperking wel is bereikt. Binnen de bronnen heen. In energiezuinige kantoren<br />
kwaliteits- en comforteisen (temperatuur, bedraagt <strong>het</strong> aandeel van GAGE en GA al<br />
tocht, verlichting, enzovoorts) leveren snel meer dan 55% van <strong>het</strong> totale primaire<br />
zaken als extra thermisch isoleren en<br />
energiegebruik (zie figuur 2).<br />
warmteterugwinning nauwelijks nog iets<br />
op. Op basis van investeringskosten zijn er Voor de kantoorgebouwen is specifiek<br />
nog tal van optimalisatiemogelijkheden. bekeken welke kansen gebouwgebonden<br />
Denk hierbij aan de reductie van <strong>het</strong> op photovoltaïsche (pv)-cellen en windenergie<br />
hebben, in eerste instantie in dakop-<br />
te stellen koelvermogen (zoals beperking<br />
capaciteit van de wko-bronnen), optimalistelling.<br />
Beperkte plaatsing van pv-pane-<br />
Figuur 2. Verdeling van energieposten van een kantoorgebouw met EPC=0,75.<br />
len aan de gevel reduceert <strong>het</strong> rendement<br />
met circa 50%. Daarnaast leidt de verticale<br />
opstelling tot een oriëntatierendement van<br />
minimaal 70%. Op de zuidgevel bedraagt<br />
<strong>het</strong> totale rendement circa 35% van <strong>het</strong><br />
maximale rendement. Zelfs bij een verdere<br />
doorontwikkeling van de pv-techniek blijven<br />
de opbrengsten beperkt. Daar ligt dan<br />
ook een voorname reden om voor opwekking<br />
van duurzame stroom te zoeken naar<br />
gebiedsoplossingen VI VII .<br />
VOORWAARDEN VOOR INTEGRAAL<br />
ONTWERPEN<br />
Uit <strong>het</strong> voorgaande blijkt dat ontwerpen<br />
van energieneutrale gebouwen een<br />
andere aanpak vereist dan <strong>het</strong> ‘stapelen’<br />
of ‘toevoegen’ van energiebesparende<br />
maatregelen en duurzame energie in een<br />
project. Het gaat juist om een integrale<br />
aanpak, die al begint bij de eerste ideeën<br />
rond een project. Naarmate <strong>het</strong> gebouw<br />
energiezuiniger wordt, neemt de onderlinge<br />
samenhang toe op <strong>het</strong> gebied van:<br />
1. energiebesparende maatregelen en<br />
duurzame energie (onderlinge verhouding);<br />
2. energiebronnen en lokale omstandigheden/kenmerken<br />
(mogelijkheden<br />
voor energie uit wind, zon, bodem,<br />
water, restwarmte en biomassa);<br />
3. bouwkundige, bouwfysische en installatietechnische<br />
aspecten en maatregelen;<br />
4. thema’s als comfort, binnenklimaat en<br />
gebruiksgemak;<br />
5. investeringskosten en gebruikskosten.<br />
In de toekomst zullen materiaalgebonden<br />
energie en gebruik van grondstoffen steeds<br />
belangrijker worden, omdat die een groter<br />
deel van de totale energievraag gaan vormen<br />
naarmate gebouwen in de gebruiksfase<br />
minder energie gebruiken. Hierop<br />
gaan we echter in dit <strong>artikel</strong> niet verder in.<br />
IV<br />
www.remining-lowex.org V E. Willems; TVVL Magazine: Energieneutrale kantoren? Kijk eens om je heen! 2010<br />
VI<br />
UKP NESK: Unieke Kansen Programma Naar Energieneutrale Scholen en Kantoren 2009<br />
VII<br />
UKP NESK-rapporten Energieneutrale Kantoorgebouwen, in opdracht van IPMMC, 2009<br />
27