De Staat van de Stad Amsterdam VI - Onderzoek en Statistiek ...
De Staat van de Stad Amsterdam VI - Onderzoek en Statistiek ...
De Staat van de Stad Amsterdam VI - Onderzoek en Statistiek ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Ontwikkeling<strong>en</strong> in participatie <strong>en</strong> leefsituatie
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Ontwikkeling<strong>en</strong> in participatie <strong>en</strong> leefsituatie
2 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Colofon<br />
Geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong><br />
Di<strong>en</strong>st On<strong>de</strong>rzoek <strong>en</strong> <strong>Statistiek</strong> (O+S)<br />
Ou<strong>de</strong>zijds Voorburgwal 300<br />
Postbus 658<br />
1000 AR <strong>Amsterdam</strong><br />
Telefoon 020 251 0333<br />
www.os.amsterdam.nl<br />
algeme<strong>en</strong>@os.amsterdam.nl<br />
Productiebegeleiding<br />
Cor Hylkema (O+S)<br />
Grafische vormgeving<br />
SDA Print + Media<br />
Fotografie<br />
Fotobank geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong>, Edwin <strong>van</strong> Eis<br />
Auteurs<br />
Ell<strong>en</strong> Lin<strong>de</strong>man, Jero<strong>en</strong> Slot, Lieselotte Bicknese, Lotje Coh<strong>en</strong>,<br />
Hester Booi, Carine <strong>van</strong> Ooster<strong>en</strong>, Robert Selt<strong>en</strong>, Merel<br />
Gro<strong>en</strong>eveld, Manil<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Oord, Merel <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Wou<strong>de</strong>,<br />
Rafaëla Ell<strong>en</strong>sburg, Clem<strong>en</strong>s W<strong>en</strong>neker, Marije Baart <strong>de</strong> la Faille<br />
In opdracht <strong>van</strong><br />
Geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong><br />
Di<strong>en</strong>st Maatschappelijke Ontwikkeling (DMO)<br />
Af<strong>de</strong>ling Service, Project<strong>en</strong> <strong>en</strong> Advies (SPA)<br />
Contactpersoon Simone Crok, s.crok@dmo.amsterdam.nl<br />
Telefoon 020 251 8333<br />
Opmaak <strong>en</strong> druk<br />
SDA Print + Media<br />
ISBN 978-90-816390-0-2<br />
€ 30,–<br />
mei 2011<br />
Met dank aan<br />
Leescommissie: Kees Waij<strong>en</strong>berg, Orm Muilwijk, Petra Coff<strong>en</strong>g,<br />
Jolan<strong>de</strong> Pansier, Bert Veldkamp, L<strong>en</strong> Berghoef (DMO),<br />
Pieter <strong>van</strong> Franeker, Yvette Nagel (BDA), Arnoud Verhoeff (GGD),<br />
Kees Dignum, Anja Hommel (WZS), Martijn <strong>van</strong> Vliet (EZ),<br />
H<strong>en</strong>ri <strong>de</strong> Groot (VU), Jet <strong>van</strong> <strong>de</strong>n Biggelaar,<br />
Maart<strong>en</strong> Aernsberg<strong>en</strong>, Dries Bartelink (DWI).<br />
Ver<strong>de</strong>r aan: Jero<strong>en</strong> Boelhouwer (SCP), Sako Musterd,<br />
Els Veldhuiz<strong>en</strong> (UvA, Geografie <strong>en</strong> Planologie),<br />
Rinus <strong>De</strong>urloo (IMapping), Eric Slot,<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> vele <strong>Amsterdam</strong>mers die zijn geënquêteerd.
2 | Bevolking, woningmarkt <strong>en</strong> woonmilieus<br />
3<br />
Woord vooraf<br />
Andrée <strong>van</strong> Es<br />
Wethou<strong>de</strong>r<br />
In 2009 eindig<strong>de</strong> <strong>de</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> met e<strong>en</strong><br />
onzeker toekomstbeeld, doordat we aan het begin<br />
ston<strong>de</strong>n <strong>van</strong> e<strong>en</strong> economische recessie. Nu, twee<br />
jaar later, kunn<strong>en</strong> we conclu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> stad<br />
veerkrachtig <strong>en</strong> aantrekkelijk is. <strong>De</strong> bevolking groei<strong>de</strong><br />
met maar liefst 37.500 person<strong>en</strong> in <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> vier<br />
jaar. Sinds zestig jaar was <strong>de</strong> to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> het aantal<br />
inwoners niet zo groot. <strong>De</strong> crisis laat zijn spor<strong>en</strong> na<br />
bij <strong>de</strong> inwoners <strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie, maar<br />
<strong>de</strong> klapp<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n re<strong>de</strong>lijk verspreid opge<strong>van</strong>g<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> werkloosheid steeg min<strong>de</strong>r hard dan voorspeld,<br />
<strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid bleef op peil <strong>en</strong> het aantal<br />
start<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>rnemers is alweer hoger dan in 2009.<br />
<strong>De</strong> sterke draagkracht <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad zi<strong>en</strong> we ook terug<br />
in <strong>de</strong> leefsituatie <strong>en</strong> participatie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers.<br />
Het algem<strong>en</strong>e welzijnsniveau is, na e<strong>en</strong> vooruitgang<br />
tuss<strong>en</strong> 2006 <strong>en</strong> 2008, ondanks <strong>de</strong> crisis gelijk<br />
geblev<strong>en</strong>.<br />
Tegelijkertijd gaat achter die positieve gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>n<br />
e<strong>en</strong> wereld <strong>van</strong> uiterst<strong>en</strong> schuil. En voor <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> zwakke uitgangspositie is het moeilijker om<br />
<strong>de</strong> klapp<strong>en</strong> op te <strong>van</strong>g<strong>en</strong> dan voor <strong>de</strong>g<strong>en</strong><strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> sterke positie. Ik maak me zorg<strong>en</strong> over <strong>de</strong> hoge<br />
jeugdwerkloosheid, <strong>de</strong> groei<strong>en</strong><strong>de</strong> groep werkloz<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> zeer lage opleiding <strong>en</strong> het to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
aantal m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> dat langdurig werkloos is. Ook vind ik<br />
het zorgelijk dat <strong>de</strong> sociaaleconomische verschill<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> herkomstgroep<strong>en</strong> nog steeds groot zijn.<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> laat opnieuw zi<strong>en</strong> hoe<br />
divers onze stad is. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit maar liefst<br />
183 herkomstlan<strong>de</strong>n lev<strong>en</strong> hier sam<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> stad is<br />
e<strong>en</strong> emancipatiemachine voor jonger<strong>en</strong>, migrant<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> allerlei an<strong>de</strong>re <strong>Amsterdam</strong>mers. <strong>De</strong> grote kracht<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> stad – <strong>de</strong> diversiteit – br<strong>en</strong>gt echter ook<br />
uitdaging<strong>en</strong> met zich mee. Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong> gaat niet<br />
<strong>van</strong>zelf <strong>en</strong> vergt inspanning <strong>van</strong> ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>. Ik vind<br />
het bemoedig<strong>en</strong>d dat <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> discriminatie is<br />
afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Positief is ook dat <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
steeds beter <strong>de</strong> weg naar het Meldpunt Discriminatie<br />
wet<strong>en</strong> te vin<strong>de</strong>n als dat nodig is. Aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant<br />
zegg<strong>en</strong> inwoners dat zij min<strong>de</strong>r tevre<strong>de</strong>n zijn over<br />
<strong>de</strong> manier waarop m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
etnische of culturele achtergrond met elkaar<br />
sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> jaar na <strong>de</strong> start <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze Collegeperio<strong>de</strong> is<br />
het goed om te zi<strong>en</strong> dat we op het juiste spoor<br />
zitt<strong>en</strong>. Verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> speerpunt<strong>en</strong> waar dit College<br />
op inzet, kom<strong>en</strong> terug als aandachtspunt<strong>en</strong> in dit<br />
on<strong>de</strong>rzoek. Maar of het nu gaat om <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong><br />
het on<strong>de</strong>rwijs, <strong>de</strong> gebiedsgerichte arrangem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> of<br />
het teg<strong>en</strong>gaan <strong>van</strong> discriminatie, we zijn er nog niet.<br />
Ik hoop dat we <strong>de</strong> stijg<strong>en</strong><strong>de</strong> lijn vasthou<strong>de</strong>n <strong>en</strong> dat<br />
alle <strong>Amsterdam</strong>mers daar<strong>van</strong> zull<strong>en</strong> profiter<strong>en</strong>.<br />
Mevrouw Andrée <strong>van</strong> Es,<br />
Wethou<strong>de</strong>r Werk <strong>en</strong> Inkom<strong>en</strong>, Burgerschap <strong>en</strong><br />
Diversiteit, Inburgering <strong>en</strong> Bestuurlijk Stelsel
4 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong>
5<br />
Inhoud<br />
Woord vooraf 3<br />
Sam<strong>en</strong>vatting <strong>en</strong> conclusies 7<br />
Inleiding 14<br />
1 <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se leefsituatie 19<br />
2 Bevolking, woningmarkt <strong>en</strong> woonmilieus 31<br />
3 Gezondheid 39<br />
4 Participatie in on<strong>de</strong>rwijs 51<br />
5 Economie 67<br />
6 Participatie in arbeid 81<br />
7 Participatie in welvaart 91<br />
8 Maatschappelijke participatie 101<br />
9 Participatie in hobby’s, cultuur, sport <strong>en</strong> vakantie 109<br />
10 Politieke participatie 121<br />
11 Leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid 128<br />
12 Cumulatie <strong>en</strong> ruimtelijke ver<strong>de</strong>ling <strong>van</strong> participatie 145<br />
Geraadpleeg<strong>de</strong> literatuur 153<br />
Bijlage I Metho<strong>de</strong>verantwoording Participatiemonitor 157<br />
Bijlage II Toelichting <strong>Stad</strong>s- <strong>en</strong> Regiomonitor <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> getoon<strong>de</strong> kaart<strong>en</strong> 159<br />
Bijlage III Overzicht domein<strong>en</strong> <strong>en</strong> indicator<strong>en</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x 161<br />
Bijlage IV Omschrijving <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurtcombinaties <strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> 163
6 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong>
| Sam<strong>en</strong>vatting <strong>en</strong> discussie<br />
7<br />
Sam<strong>en</strong>vatting <strong>en</strong> conclusies<br />
Voor u ligt <strong>de</strong> zes<strong>de</strong> rapportage <strong>van</strong> <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong>. <strong>De</strong>ze monitor – <strong>de</strong> eerste<br />
versche<strong>en</strong> in 2000 – laat tweejaarlijks zi<strong>en</strong> hoe <strong>de</strong> stad <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> groep<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers er voor staan qua participatie <strong>en</strong> leefsituatie. Belangrijke vrag<strong>en</strong> die in <strong>de</strong> monitor<br />
wor<strong>de</strong>n beantwoord zijn: met welke groep<strong>en</strong> gaat het relatief goed, met welke slecht <strong>en</strong> wat zijn<br />
<strong>de</strong> ontwikkeling<strong>en</strong>. Hierbij wordt gekek<strong>en</strong> naar primaire participatieterrein<strong>en</strong> (on<strong>de</strong>rwijs, arbeid <strong>en</strong><br />
welvaart) <strong>en</strong> naar secundaire participatieterrein<strong>en</strong>, zoals vrijwilligerswerk, cultuur, sport <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re<br />
vrijetijdsactiviteit<strong>en</strong> alsme<strong>de</strong> politiek. Ook wordt <strong>de</strong> context waarbinn<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze participatie plaatsvindt<br />
beschrev<strong>en</strong>, zoals <strong>de</strong>mografische ontwikkeling<strong>en</strong>, ontwikkeling<strong>en</strong> op <strong>de</strong> woningmarkt, economische<br />
ontwikkeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontwikkeling<strong>en</strong> op het gebied <strong>van</strong> gezondheid <strong>en</strong> leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid.<br />
Het on<strong>de</strong>rzoek is voor e<strong>en</strong> groot <strong>de</strong>el gebaseerd<br />
op e<strong>en</strong> <strong>en</strong>quête on<strong>de</strong>r ruim 2.800 <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
<strong>van</strong> 18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r, die plaatsvond in september <strong>en</strong><br />
oktober 2010. Ook is gebruik gemaakt <strong>van</strong> data uit<br />
registraties, die inzichtelijk zijn gemaakt met behulp<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>smonitor <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> Regiomonitor.<br />
Ver<strong>de</strong>r is gebruik gemaakt <strong>van</strong> an<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> databronn<strong>en</strong>, on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re <strong>van</strong> het CBS.<br />
Dit hoofdstuk geeft eerst e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>vatting <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
belangrijkste bevinding<strong>en</strong> per thema, daarna volgt<br />
e<strong>en</strong> conclusie <strong>en</strong> discussiege<strong>de</strong>elte.<br />
Sam<strong>en</strong>vatting<br />
Leefsituatie-in<strong>de</strong>x<br />
<strong>De</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x is ontwikkeld door het SCP <strong>en</strong><br />
geeft het welzijnsniveau weer in één getal. <strong>De</strong> in<strong>de</strong>x<br />
wordt berek<strong>en</strong>d op basis <strong>van</strong> <strong>en</strong>quêtes, waarin<br />
vrag<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n gesteld over won<strong>en</strong>, gezondheid,<br />
consumptiegoe<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, vrijetijdsactiviteit<strong>en</strong>, mobiliteit,<br />
sociale participatie, sportactiviteit<strong>en</strong>, vakantie <strong>en</strong><br />
sociaal netwerk. <strong>De</strong> in<strong>de</strong>x is in 2004 op gemid<strong>de</strong>ld<br />
100 gesteld.<br />
Na vooruitgang in <strong>de</strong> leefsituatie <strong>van</strong> 2006 op 2008<br />
(<strong>van</strong> 100 naar 102) zi<strong>en</strong> we dat <strong>de</strong> leefsituatie voor<br />
veel groep<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers in 2010 gelijk is aan<br />
die in 2008 (bei<strong>de</strong> 102), maar hoger dan in 2004 <strong>en</strong><br />
2006 (bei<strong>de</strong> 100). Daarmee is ook <strong>de</strong> leefsituatie voor<br />
<strong>de</strong> stad als geheel gelijk geblev<strong>en</strong> (102). Hieron<strong>de</strong>r<br />
staan <strong>de</strong> overige resultat<strong>en</strong>.<br />
• <strong>De</strong> leefsituatie is t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2008 op alle<br />
domein<strong>en</strong> stabiel geblev<strong>en</strong>, met uitzon<strong>de</strong>ring <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> domein<strong>en</strong> consumptiegoe<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> mobiliteit,<br />
die er wel op vooruit zijn gegaan.<br />
• <strong>De</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x hangt sterk sam<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> leeftijd: on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> 45 jaar is <strong>de</strong> score<br />
bov<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld <strong>en</strong> voor 55-plussers on<strong>de</strong>rgemid<strong>de</strong>ld.<br />
• In vergelijking met 2008 gaan jonger<strong>en</strong> erop<br />
vooruit (naar het niveau <strong>van</strong> 2004) <strong>en</strong> 55- t/m<br />
64-jarig<strong>en</strong> erop achteruit (naar het niveau <strong>van</strong><br />
2006).<br />
• <strong>De</strong> leefsituatiescore <strong>van</strong> alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> ligt on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>,<br />
die <strong>van</strong> (echt)par<strong>en</strong> erbov<strong>en</strong>. In 2008 zag<strong>en</strong> we<br />
vooruitgang voor alle huishoudtypes, nu zi<strong>en</strong> we<br />
nauwelijks veran<strong>de</strong>ring.<br />
• WW-ers, bijstandsgerechtig<strong>de</strong>n <strong>en</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
gaan erop vooruit, na <strong>de</strong> terugval <strong>van</strong> 2006 op<br />
2008. Hun leefsituatie is nu weer conform <strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong> ervoor.<br />
• <strong>De</strong> leefsituatie voor <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>sgroep<strong>en</strong><br />
is vrijwel niet veran<strong>de</strong>rd <strong>van</strong> 2008 op<br />
2010. Alle<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> daling in <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
leefsituatiescore voor <strong>de</strong> op e<strong>en</strong> na hoogste<br />
inkom<strong>en</strong>sgroep.<br />
• Voor Surinamers <strong>en</strong> (in min<strong>de</strong>re mate) Turk<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> autochton<strong>en</strong> zwakt <strong>de</strong> to<strong>en</strong>ame in <strong>de</strong> leefsituatiescore<br />
<strong>van</strong> 2006 op 2008 weer (<strong>en</strong>igszins)<br />
af. <strong>De</strong> positie <strong>van</strong> westerse allochton<strong>en</strong> is ver<strong>de</strong>r<br />
verbeterd. <strong>De</strong> overige groep<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> op het<br />
niveau <strong>van</strong> 2008.<br />
• <strong>De</strong> positie <strong>van</strong> <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> is re<strong>de</strong>lijk stabiel<br />
over <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> he<strong>en</strong>, waarbij Noord, Zuidoost<br />
<strong>en</strong> Nieuw-West ongunstig <strong>en</strong> Zuid <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum<br />
gunstig scor<strong>en</strong>. <strong>De</strong> ongunstig scor<strong>en</strong><strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
Zuidoost <strong>en</strong> Nieuw-West gaan er langzaam<br />
op vooruit.<br />
• Opleidingsniveau <strong>en</strong> werk zijn <strong>de</strong> belangrijkste<br />
factor<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> leefsituatie. Toch verker<strong>en</strong> nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong> met werk in e<strong>en</strong> relatief
8 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
ongunstige leefsituatie. Laagopgelei<strong>de</strong> alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n<br />
zon<strong>de</strong>r betaald werk hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
ongunstigste leefsituatie.<br />
• <strong>De</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x hangt sam<strong>en</strong> met opvatting<strong>en</strong><br />
over leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid <strong>en</strong><br />
met tevre<strong>de</strong>nheid over <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving.<br />
• <strong>De</strong> achterstand die <strong>Amsterdam</strong> in 2006 t<strong>en</strong><br />
opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke leefsituatie had heeft<br />
<strong>de</strong> stad in 2008 niet kunn<strong>en</strong> verklein<strong>en</strong>.<br />
Bevolking <strong>en</strong> woningmarkt<br />
Participatie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving<br />
vindt plaats in <strong>de</strong> context <strong>van</strong> <strong>de</strong>mografische ontwikkeling<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> ontwikkeling<strong>en</strong> op <strong>de</strong> woningmarkt.<br />
Hieron<strong>de</strong>r <strong>de</strong> belangrijkste ontwikkeling<strong>en</strong>.<br />
• <strong>De</strong> bevolking <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> is <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong><br />
sterk toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>: in vier jaar tijd kwam<strong>en</strong> er<br />
37.500 inwoners bij.<br />
• In 2010 is <strong>de</strong> bevolking met 12.800 gegroeid,<br />
<strong>de</strong> sterkste to<strong>en</strong>ame in zestig jaar.<br />
• <strong>Amsterdam</strong> trekt per saldo zowel person<strong>en</strong> uit<br />
<strong>de</strong> rest <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland als uit het buit<strong>en</strong>land aan.<br />
• Het aan<strong>de</strong>el gezinn<strong>en</strong> met twee ou<strong>de</strong>rs neemt<br />
toe, het aan<strong>de</strong>el gezinn<strong>en</strong> met één ou<strong>de</strong>r af.<br />
• Na <strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> met veel nieuwbouw groeit <strong>de</strong><br />
woningvoorraad min<strong>de</strong>r sterk.<br />
• Het aan<strong>de</strong>el koopwoning<strong>en</strong> neemt nog steeds<br />
sterk toe.<br />
• <strong>De</strong> kredietcrisis heeft consequ<strong>en</strong>ties voor <strong>de</strong><br />
woningmarkt: lagere woningprijz<strong>en</strong>, meer te<br />
koop staan<strong>de</strong> woning<strong>en</strong> <strong>en</strong> min<strong>de</strong>r verkochte<br />
woning<strong>en</strong>.<br />
Gezondheid<br />
Op het gebied <strong>van</strong> gezondheid zi<strong>en</strong> we ge<strong>en</strong> grote<br />
veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> vorige rapportage.<br />
In het algeme<strong>en</strong> is <strong>de</strong> gezondheidstoestand<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers ongunstiger dan <strong>van</strong> alle<br />
Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs. Dit hangt sterk sam<strong>en</strong> met sociaaleconomische<br />
factor<strong>en</strong>.<br />
• <strong>De</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> lev<strong>en</strong>sverwachting <strong>van</strong> pasgebor<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
in <strong>Amsterdam</strong> neemt toe maar ligt<br />
lager dan in Ne<strong>de</strong>rland; mann<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
wor<strong>de</strong>n gemid<strong>de</strong>ld 1,3 jaar min<strong>de</strong>r oud <strong>en</strong><br />
vrouw<strong>en</strong> 2,0 jaar.<br />
• <strong>De</strong> sterfte aan hart- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong> neemt af.<br />
Ruim e<strong>en</strong> kwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> sterfgevall<strong>en</strong> betreft hart<strong>en</strong><br />
vaatziekt<strong>en</strong>, drie <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> kanker. Kanker<br />
wordt dus steeds meer <strong>de</strong> promin<strong>en</strong>tste doodsoorzaak.<br />
• <strong>Amsterdam</strong>mers voel<strong>en</strong> zich vaker niet zo gezond<br />
dan overige Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs. Dit verschil blijft wanneer<br />
er rek<strong>en</strong>ing wordt gehou<strong>de</strong>n met verschill<strong>en</strong><br />
in leeftijd <strong>en</strong> geslacht.<br />
• Drie <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong> last <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> langdurige ziekte, aando<strong>en</strong>ing of handicap,<br />
on<strong>de</strong>r 55-plussers geldt dat voor zes <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong>.<br />
Bijna e<strong>en</strong> kwart voelt zich hierdoor belemmerd<br />
in zijn dagelijkse bezighe<strong>de</strong>n of vrije tijd, 12% in<br />
sterke mate.<br />
• <strong>De</strong> gezondheid <strong>van</strong> allochtone ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> is slechter<br />
dan <strong>van</strong> autochtone ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> gezondheidsproblem<strong>en</strong><br />
beginn<strong>en</strong> voor h<strong>en</strong> vaak ook op<br />
jongere leeftijd.<br />
• <strong>De</strong> gevon<strong>de</strong>n gezondheidsverschill<strong>en</strong> hang<strong>en</strong><br />
sterk sam<strong>en</strong> met sociaaleconomische factor<strong>en</strong>: <strong>de</strong><br />
gezondheid is gunstiger naarmate <strong>de</strong> gevolg<strong>de</strong><br />
opleiding <strong>en</strong> het inkom<strong>en</strong> hoger zijn.<br />
• Bewoners <strong>van</strong> C<strong>en</strong>trum zijn het positiefst over<br />
hun psychische gesteldheid, bewoners <strong>van</strong><br />
Zuidoost <strong>en</strong> Noord gev<strong>en</strong> juist vaker dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
aan zich neerslachtig <strong>en</strong> somber te voel<strong>en</strong>.<br />
• <strong>Amsterdam</strong>mers rok<strong>en</strong> <strong>en</strong> drink<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> vaak<br />
als gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland. Hoger opgelei<strong>de</strong>n<br />
rok<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r, maar drink<strong>en</strong> meer dan lager<br />
opgelei<strong>de</strong>n.<br />
• Vier <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 16 jaar <strong>en</strong><br />
ou<strong>de</strong>r hebb<strong>en</strong> overgewicht, <strong>van</strong> wie 10% ernstig.<br />
Ernstig overgewicht komt ongeveer twee keer<br />
zo vaak voor on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Turkse<br />
(23%), Marokkaanse (20%) <strong>en</strong> Surinaamse herkomst<br />
(17%).<br />
• Vrouw<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> vaker gebruik <strong>van</strong> zorgvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
dan mann<strong>en</strong>. Laagopgelei<strong>de</strong>n gebruik<strong>en</strong><br />
vaker zorgvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> dan hoogopgelei<strong>de</strong>n,<br />
met uitzon<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong> tandarts <strong>en</strong> alternatieve<br />
g<strong>en</strong>eeswijz<strong>en</strong>.<br />
• Ti<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> (zelfstandig won<strong>en</strong><strong>de</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r maakt<br />
gebruik <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Wmo-voorzi<strong>en</strong>ing, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
65-plussers is dat 31%. Hulp in het huishou<strong>de</strong>n<br />
is <strong>de</strong> meest gebruikte voorzi<strong>en</strong>ing.<br />
• Bij Bureau Jeugdzorg kwam<strong>en</strong> in 2009 circa<br />
3.500 aanmelding<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>. Eind 2009 had het<br />
bureau 5.289 cliënt<strong>en</strong> in zorg, bijna 4% <strong>van</strong> alle<br />
<strong>Amsterdam</strong>se jonger<strong>en</strong> (0 t/m 17 jaar). Jonger<strong>en</strong><br />
uit Zuidoost <strong>en</strong> Noord zijn daarbij oververteg<strong>en</strong>woordigd.<br />
On<strong>de</strong>rwijs<br />
Participatie in on<strong>de</strong>rwijs vormt e<strong>en</strong> belangrijke<br />
basis voor participatie in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. E<strong>en</strong> goe<strong>de</strong><br />
opleiding verhoogt <strong>de</strong> kans<strong>en</strong> op <strong>de</strong> arbeidsmarkt,<br />
waarmee ver<strong>de</strong>re participatie mogelijk wordt.<br />
• Het opleidingsniveau <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se jeugd<br />
stijgt: meer leerling<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> op <strong>de</strong> basisschool<br />
e<strong>en</strong> VWO-advies, meer leerling<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
slag<strong>en</strong> voor het VWO, meer leerling<strong>en</strong> volg<strong>en</strong><br />
hogere MBO-niveaus <strong>en</strong> het aantal stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> in<br />
<strong>de</strong> stad blijft stijg<strong>en</strong>.<br />
• Meisjes do<strong>en</strong> het <strong>van</strong>af het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs<br />
beter dan jong<strong>en</strong>s.<br />
• Veel leerling<strong>en</strong> hal<strong>en</strong> via het stapel<strong>en</strong> <strong>van</strong> opleiding<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> hoger diploma, ook is er op- <strong>en</strong><br />
afstroom op alle niveaus te zi<strong>en</strong>. Vooral nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong> wissel<strong>en</strong> <strong>van</strong> niveau <strong>en</strong><br />
stapel<strong>en</strong> opleiding<strong>en</strong>.<br />
• Kwaliteit <strong>van</strong> schol<strong>en</strong> blijft e<strong>en</strong> aandachtspunt. In<br />
het basison<strong>de</strong>rwijs daalt het aantal (zeer) zwakke<br />
basisschol<strong>en</strong>. Ook op het speciaal basison<strong>de</strong>rwijs,<br />
het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> het MBO zijn<br />
er (zeer) zwakke schol<strong>en</strong> of af<strong>de</strong>ling<strong>en</strong>.<br />
• Het aantal leerling<strong>en</strong> in het speciaal basison<strong>de</strong>rwijs<br />
is gedaald <strong>van</strong> 1862 in 2005/2006 naar 1492<br />
in 2009/2010. Het <strong>Amsterdam</strong>se basison<strong>de</strong>rwijs
| Sam<strong>en</strong>vatting <strong>en</strong> conclusies<br />
9<br />
telt in 2010 793 leerling<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> rugzakje in<br />
het gewone basison<strong>de</strong>rwijs, <strong>de</strong>ze leerling<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong><br />
vooral op school in Zuid <strong>en</strong> Oost.<br />
• In het <strong>de</strong>r<strong>de</strong> leerjaar in het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs<br />
volg<strong>en</strong> relatief veel leerling<strong>en</strong> VWO (22%) <strong>en</strong><br />
VMBO-b/k (31%).<br />
• Het verzuim stijgt, on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re door betere<br />
melding<strong>en</strong>. Op het MBO is <strong>de</strong> verzuimregistratie<br />
nog niet op or<strong>de</strong>.<br />
• Het aan<strong>de</strong>el voortijdig schoolverlaters is gedaald<br />
in <strong>Amsterdam</strong> (met 28% t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong><br />
2005/2006), maar is nog steeds relatief groot<br />
(5,7%).<br />
Economie<br />
<strong>De</strong> vorige <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> stond in het tek<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
onzekerheid als gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> economische recessie.<br />
Inmid<strong>de</strong>ls is het dieptepunt <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie gepasseerd<br />
<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> we in e<strong>en</strong> herstelfase, waar<strong>van</strong> onbek<strong>en</strong>d<br />
is hoe lang <strong>de</strong>ze zal aanhou<strong>de</strong>n. We zi<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
volg<strong>en</strong><strong>de</strong> ontwikkeling<strong>en</strong>.<br />
• In vergelijking met heel Ne<strong>de</strong>rland heeft <strong>Amsterdam</strong><br />
weinig last gehad <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie. <strong>De</strong> economie<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> kromp in 2009 met 2,2%,<br />
aanzi<strong>en</strong>lijk min<strong>de</strong>r dan heel Ne<strong>de</strong>rland (–3,9%).<br />
• In 2010 groei<strong>de</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie alweer,<br />
maar wel min<strong>de</strong>r voorspoedig dan in voorgaan<strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze groei is voor e<strong>en</strong> belangrijk<br />
<strong>de</strong>el toe te wijz<strong>en</strong> aan het herstel in <strong>de</strong> groothan<strong>de</strong>l<br />
<strong>en</strong> transport. Daarnaast groei<strong>de</strong> ook <strong>de</strong><br />
di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing weer.<br />
• <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie is gespecialiseerd in<br />
financiële <strong>en</strong> zakelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing (financiën,<br />
advies <strong>en</strong> recht), media, ontwerp <strong>en</strong> kunst<strong>en</strong>, ICT<br />
<strong>en</strong> telecommunicatie, groothan<strong>de</strong>l <strong>en</strong> overige<br />
zakelijke di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>.<br />
• Financiën, advies <strong>en</strong> recht is verreweg <strong>de</strong> belangrijkste<br />
sector in <strong>Amsterdam</strong>, zowel in term<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> als werkgeleg<strong>en</strong>heid<br />
(absoluut <strong>en</strong> relatief t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> rest <strong>van</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rland).<br />
• <strong>De</strong> wereldwij<strong>de</strong> recessie uitte zich in <strong>Amsterdam</strong><br />
in eerste instantie in e<strong>en</strong> afname <strong>van</strong> het aantal<br />
toerist<strong>en</strong> <strong>en</strong> in e<strong>en</strong> k<strong>en</strong>tering in <strong>de</strong> omzet <strong>van</strong><br />
Schiphol. Eind 2009/begin 2010 zette het herstel<br />
weer in, maar nog niet mete<strong>en</strong> op alle front<strong>en</strong>.<br />
• Het herstel op <strong>de</strong> vastgoedmarkt is nog niet<br />
overtuig<strong>en</strong>d, vooral wat woning<strong>en</strong> betreft. Het<br />
aanbod te koop staan<strong>de</strong> woning<strong>en</strong> is verruimd,<br />
<strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> verkoopprijs <strong>en</strong> het aantal verkochte<br />
woning<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> 7% on<strong>de</strong>r het niveau <strong>van</strong><br />
voor <strong>de</strong> crisis. Dit heeft gevolg<strong>en</strong> voor verwante<br />
sector<strong>en</strong> zoals <strong>de</strong> bouw <strong>en</strong> architectuur.<br />
• <strong>De</strong> totale werkgeleg<strong>en</strong>heid bleef in 2009 <strong>en</strong><br />
het grootste <strong>de</strong>el <strong>van</strong> 2010 op peil, wanneer er<br />
gecorrigeerd wordt voor <strong>de</strong> nieuwe Wet op het<br />
Han<strong>de</strong>lsregister. Pas sinds het laatste kwartaal <strong>van</strong><br />
2010 neemt het totale aantal ban<strong>en</strong> weer toe.<br />
• In 2009 <strong>en</strong> 2010 ging<strong>en</strong> vooral ban<strong>en</strong> verlor<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> financiële sector, bij bank<strong>en</strong> <strong>en</strong> financiële<br />
holdings.<br />
• <strong>De</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
vestiging<strong>en</strong> is afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> tot 5,7 werknemer<br />
per vestiging. Bij twee <strong>van</strong> <strong>de</strong> drie <strong>Amsterdam</strong>se<br />
vestiging<strong>en</strong> werkt maar één persoon.<br />
• <strong>De</strong> economie <strong>van</strong> <strong>de</strong> Metropoolregio <strong>Amsterdam</strong><br />
heeft zich ook snel hersteld, e<strong>en</strong> krimp <strong>van</strong> 3,4%<br />
in 2009 werd gevolg door e<strong>en</strong> groei <strong>van</strong> 2,9% in<br />
2010.<br />
• <strong>De</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> is <strong>de</strong> p<strong>en</strong><strong>de</strong>l naar <strong>Amsterdam</strong><br />
toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, terwijl <strong>de</strong> uitstroom <strong>van</strong> p<strong>en</strong><strong>de</strong>l<br />
afnam. Aantal <strong>en</strong> aan<strong>de</strong>el hoger opgelei<strong>de</strong><br />
p<strong>en</strong><strong>de</strong>laars naar <strong>Amsterdam</strong> zijn gegroeid.<br />
Arbeid<br />
Het wel of niet hebb<strong>en</strong> <strong>van</strong> werk heeft e<strong>en</strong> sterke invloed<br />
op het welzijn <strong>en</strong> wordt daarom tot <strong>de</strong> primaire<br />
vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> participatie gerek<strong>en</strong>d. <strong>De</strong> belangrijkste<br />
bevinding<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong>.<br />
• <strong>De</strong> gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> economische crisis voor <strong>de</strong><br />
werkloosheid zijn min<strong>de</strong>r ernstig dan in 2008<br />
werd gevreesd. In <strong>Amsterdam</strong> steeg het aan<strong>de</strong>el<br />
niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n (NWW) in<br />
<strong>de</strong> pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking tuss<strong>en</strong> 2008 <strong>en</strong><br />
2010 met 0,8% tot 7,5%. In Ne<strong>de</strong>rland steeg dat<br />
aan<strong>de</strong>el met 0,4% tot 4,6%.<br />
• In 2010 herstelt <strong>de</strong> arbeidsmarkt zich in<br />
<strong>Amsterdam</strong> sneller dan in <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> het land.<br />
<strong>De</strong> werkloosheid is in oktober 2010 met 6,7%<br />
NWW’ers weer terug op het lage niveau <strong>van</strong><br />
begin 2008.<br />
• Het aantal NWW’ers nam in 2010 het meest af<br />
on<strong>de</strong>r laagopgelei<strong>de</strong>n <strong>en</strong> niet-westerse allochton<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong>ze ontwikkeling heeft <strong>de</strong>els e<strong>en</strong> administratieve<br />
oorzaak: e<strong>en</strong> onbek<strong>en</strong>d aantal person<strong>en</strong><br />
stond tij<strong>de</strong>lijk als werkzoek<strong>en</strong>d ingeschrev<strong>en</strong><br />
om in aanmerking te kom<strong>en</strong> voor taalscholing of<br />
kin<strong>de</strong>rop<strong>van</strong>g.<br />
• Van alle herkomstgroep<strong>en</strong> heeft <strong>de</strong> groep<br />
overige niet-westerse allochton<strong>en</strong> <strong>de</strong> hoogste<br />
werkloosheid (oktober 2010: 13,5% NWW).<br />
Bov<strong>en</strong> di<strong>en</strong> is dit <strong>de</strong> <strong>en</strong>ige herkomstgroep waar<strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> werkloosheid in 2010 ruim hoger is dan<br />
in 2007.<br />
• Sinds 2007 is <strong>de</strong> werkloosheid het sterkst gedaald<br />
on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Surinaamse <strong>en</strong><br />
Antilliaanse herkomst.<br />
• Door <strong>de</strong> verhoog<strong>de</strong> instroom <strong>van</strong> werkloz<strong>en</strong> in<br />
2009 zal in 2011 voor het eerst in jar<strong>en</strong> het aantal<br />
langdurige werkloz<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>.<br />
• Zes <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> werkloz<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> zijn<br />
laagopgeleid.<br />
• Begin 2009 is <strong>de</strong> jeugdwerkloosheid in<br />
<strong>Amsterdam</strong> 18%. Dit is 10 proc<strong>en</strong>tpunt hoger<br />
dan gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland. Lan<strong>de</strong>lijk is sinds<br />
2009 <strong>de</strong> jeugdwerkloosheid met 3,3% gesteg<strong>en</strong>,<br />
voor <strong>Amsterdam</strong> zijn ge<strong>en</strong> cijfers beschikbaar.<br />
• Zuidoost is het stads<strong>de</strong>el met <strong>de</strong> hoogste werkloosheid<br />
(oktober 2010: 8,8% NWW). In C<strong>en</strong>trum<br />
is <strong>de</strong> werkloosheid het laagst (4,6%).<br />
• <strong>De</strong> buurt met <strong>de</strong> hoogste werkloosheid is <strong>de</strong><br />
Kol<strong>en</strong>kit (14,5% NWW). In Buit<strong>en</strong>vel<strong>de</strong>rt-West is<br />
<strong>de</strong> werkloosheid het laagst (1,4%).<br />
• <strong>De</strong> verwachting <strong>van</strong> het UWV Werkbedrijf is<br />
dat <strong>de</strong> werkloosheid in <strong>de</strong> regio <strong>Amsterdam</strong><br />
<strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> zal blijv<strong>en</strong> dal<strong>en</strong>.
10 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Welvaart<br />
<strong>Amsterdam</strong> k<strong>en</strong>t grote inkom<strong>en</strong>sverschill<strong>en</strong>: er won<strong>en</strong><br />
zowel veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> minimuminkom<strong>en</strong> als<br />
veel hoogopgelei<strong>de</strong>n met e<strong>en</strong> goed inkom<strong>en</strong>.<br />
• Het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se huishou<strong>de</strong>n<br />
heeft min<strong>de</strong>r te beste<strong>de</strong>n dan het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rlandse huishou<strong>de</strong>n.<br />
• Het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> koopkrachtinkom<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se huishou<strong>de</strong>ns is <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong><br />
sterker gesteg<strong>en</strong> dan gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland.<br />
• <strong>De</strong> inkom<strong>en</strong>songelijkheid in <strong>Amsterdam</strong> is groter<br />
dan gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland <strong>en</strong> neemt toe.<br />
Belangrijkste oorzak<strong>en</strong> zijn het to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
aantal tweeverdi<strong>en</strong>ers <strong>en</strong> het to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> aantal<br />
hoge inkom<strong>en</strong>s.<br />
• In <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid is het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
inkom<strong>en</strong> relatief hoog. In <strong>de</strong>ze stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
is <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>songelijkheid ook het hoogst: hoge<br />
<strong>en</strong> lage inkom<strong>en</strong>s won<strong>en</strong> hier door elkaar.<br />
• In 2010 is het aantal uitkering<strong>en</strong> voor het eerst in<br />
jar<strong>en</strong> gesteg<strong>en</strong> (<strong>van</strong> 85.000 naar 89.000). Door<br />
<strong>de</strong> crisis neemt het aantal WW- <strong>en</strong> bijstandsuitkering<strong>en</strong><br />
het sterkst toe. Het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkering<strong>en</strong><br />
neemt af door <strong>de</strong><br />
gelei<strong>de</strong>lijke afschaffing <strong>van</strong> <strong>de</strong> WAO <strong>en</strong> WAZ.<br />
• Ongeveer 70.000 <strong>Amsterdam</strong>se huishou<strong>de</strong>ns<br />
hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> minimuminkom<strong>en</strong>. Tuss<strong>en</strong> 2005 <strong>en</strong><br />
2009 daal<strong>de</strong> het aan<strong>de</strong>el minimahuishou<strong>de</strong>ns <strong>van</strong><br />
18,5% naar 16,5%.<br />
• Ruim e<strong>en</strong> kwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se jonger<strong>en</strong><br />
(26,3%) groeit op in e<strong>en</strong> minimahuishou<strong>de</strong>ns.<br />
On<strong>de</strong>r Marokkaanse jonger<strong>en</strong> is het aan<strong>de</strong>el<br />
minima het hoogst (43,8%).<br />
• Typ<strong>en</strong> huishou<strong>de</strong>ns die relatief vaak <strong>van</strong> het minimum<br />
lev<strong>en</strong> zijn e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong>, huishou<strong>de</strong>ns<br />
<strong>van</strong> niet-westerse herkomst <strong>en</strong> 65-plussers.<br />
• Ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers heeft<br />
moeite met rondkom<strong>en</strong>. Dit aan<strong>de</strong>el is na 2008<br />
niet ver<strong>de</strong>r gedaald.<br />
• In 2009 <strong>en</strong> 2010 meld<strong>de</strong>n meer <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
zich aan voor schuldhulpverl<strong>en</strong>ing dan in voorgaan<strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong>. In 2010 war<strong>en</strong> er over het algeme<strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong> wachtlijst<strong>en</strong>.<br />
• Moeite hebb<strong>en</strong> met rondkom<strong>en</strong> hangt sam<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> lagere <strong>de</strong>elname aan sociale activiteit<strong>en</strong>.<br />
Daarnaast beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die<br />
moeite hebb<strong>en</strong> met rondkom<strong>en</strong> hun gezondheid<br />
slechter <strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ze vaker psychische klacht<strong>en</strong>.<br />
Maatschappelijke participatie<br />
Op het gebied <strong>van</strong> maatschappelijke participatie zi<strong>en</strong><br />
we weinig veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> vorige<br />
rapportage.<br />
• Rond e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers is actief<br />
in e<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging.<br />
• Drie <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers zijn actief als<br />
vrijwilliger (28%). Dit is min<strong>de</strong>r dan lan<strong>de</strong>lijk<br />
(42%).<br />
• Zelfstandige on<strong>de</strong>rnemers in <strong>Amsterdam</strong> (42%)<br />
zijn twee keer zo vaak vrijwilliger als zelfstandige<br />
on<strong>de</strong>rnemers in geheel Ne<strong>de</strong>rland (21%).<br />
• <strong>De</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers verle<strong>en</strong>t regelmatig<br />
informele hulp. Dit ligt bov<strong>en</strong> het lan<strong>de</strong>lijk<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>.<br />
• Het aan<strong>de</strong>el bewoners dat wekelijks contact heeft<br />
met bur<strong>en</strong> is gesteg<strong>en</strong>, het meest in Zuidoost <strong>en</strong><br />
West.<br />
• Eén <strong>van</strong> <strong>de</strong> acht <strong>Amsterdam</strong>mers (12%) voelt<br />
zich in sterke mate sociaal geïsoleerd <strong>en</strong> 28%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> 65-plussers.<br />
• Jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> allochton<strong>en</strong> voel<strong>en</strong> zich min<strong>de</strong>r vaak<br />
sterk geïsoleerd dan in 2008.<br />
• Vier <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers voel<strong>en</strong> zich<br />
verwant met e<strong>en</strong> religie.<br />
• Meer <strong>Amsterdam</strong>mers (79%) hebb<strong>en</strong> contact<br />
met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit an<strong>de</strong>re bevolkingsgroep<strong>en</strong> dan<br />
in 2008 (71%).<br />
• In 2009 vond bijna <strong>de</strong> helft (48%) dat <strong>de</strong> omgang<br />
tuss<strong>en</strong> herkomstgroep<strong>en</strong> goed ging, in 2010 is dat<br />
gedaald naar 38%. Dit is conform 2006 <strong>en</strong> 2007.<br />
• Allochton<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> vaker verbetering (26%) dan<br />
verslechtering (17%) in <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> hun eig<strong>en</strong><br />
bevolkingsgroep.<br />
• Ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
niet-Ne<strong>de</strong>rlandse herkomst geeft aan moeite<br />
te hebb<strong>en</strong> met het Ne<strong>de</strong>rlands (35%).<br />
• <strong>Amsterdam</strong>mers voel<strong>de</strong>n zich in 2010 wel iets<br />
min<strong>de</strong>r vaak gediscrimineerd dan in 2007 (21%,<br />
2007: 26%), maar er is e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame in het aantal<br />
melding<strong>en</strong> <strong>van</strong> discriminatie.<br />
Vrijetijdsbesteding<br />
(hobby, sport, uitgaan/cultuur, vakantie)<br />
Hoe beste<strong>de</strong>n <strong>Amsterdam</strong>mers hun vrije tijd? Ze<br />
sport<strong>en</strong> <strong>en</strong> internett<strong>en</strong> meer, maar gaan min<strong>de</strong>r uit.<br />
<strong>De</strong> belangrijkste resultat<strong>en</strong>:<br />
• Bijna driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers heeft<br />
e<strong>en</strong> hobby (73%).<br />
• Ruim <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers is lid <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging (54%).<br />
• <strong>De</strong> populairste vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> uitgaan zijn in 2010<br />
film (64%), museum (54%), popconcert (34%),<br />
multicultureel festival (31%) <strong>en</strong> dansavond of<br />
houseparty (29%).<br />
• Sinds 2004 is het totale aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
dat <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> twaalf maan<strong>de</strong>n t<strong>en</strong>minste e<strong>en</strong><br />
keer is uitgegaan ongeveer gelijk geblev<strong>en</strong> (80%<br />
in 2010).<br />
• Kijk<strong>en</strong> we naar <strong>de</strong> specifieke vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> uitgaan,<br />
dan blijkt dat in 2010 bijna alle vorm<strong>en</strong><br />
(film, toneel, popconcert, museum etc.) min<strong>de</strong>r<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong> getrokk<strong>en</strong> dan in 2008<br />
<strong>en</strong> 2006.<br />
• In 2009 sport 59% <strong>van</strong> <strong>de</strong> volwass<strong>en</strong> Amster dammers<br />
minimaal twaalf keer per jaar, in 2003 was<br />
dit nog maar 49%.<br />
• Van <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> herkomstgroep<strong>en</strong> sport<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong> het meest <strong>en</strong> Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> Marokkan<strong>en</strong><br />
het minst.<br />
• Mann<strong>en</strong> zijn vaker sporter dan vrouw<strong>en</strong>. Dat<br />
geldt voor bijna alle herkomstgroep<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> bij<br />
autochton<strong>en</strong> <strong>en</strong> Turk<strong>en</strong> sport<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>veel mann<strong>en</strong><br />
als vrouw<strong>en</strong>.<br />
• Het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat voldoet aan<br />
<strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse Norm Gezond Beweg<strong>en</strong> blijft
| Sam<strong>en</strong>vatting <strong>en</strong> conclusies<br />
11<br />
stijg<strong>en</strong> <strong>en</strong> is nu 72%. Dit is hoger dan het lan<strong>de</strong>lijk<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> (59%).<br />
• Steeds meer <strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong> toegang<br />
tot internet. Dit is sinds 2004 gesteg<strong>en</strong> <strong>van</strong> 79%<br />
naar 91% in 2010.<br />
• Voor 21% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers is televisie <strong>de</strong><br />
belangrijkste vorm <strong>van</strong> vermaak, voor 15% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers is dat computer<strong>en</strong>/internett<strong>en</strong>.<br />
• Bijna driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
18 jaar of ou<strong>de</strong>r is in 2010 op vakantie geweest<br />
(72%). Ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> ging vaker dan één keer.<br />
Politieke participatie<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers zijn op vele manier<strong>en</strong> politiek actief.<br />
<strong>De</strong> kernpunt<strong>en</strong> zijn:<br />
• Bijna zes <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers zijn geïnteresseerd<br />
in politiek (58%).<br />
• Het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat geïnteresseerd<br />
is in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek ligt lager (47%), maar<br />
is <strong>van</strong>af 2000 re<strong>de</strong>lijk constant <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> 2008 <strong>en</strong><br />
2010 licht gesteg<strong>en</strong>.<br />
• <strong>Stad</strong>s<strong>de</strong>el Oost k<strong>en</strong>t het grootste aan<strong>de</strong>el bewoners<br />
dat geïnteresseerd is in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek<br />
(57%). Bewoners <strong>van</strong> Nieuw-West zijn het minst<br />
geïnteresseerd.<br />
• Bijna driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers zegt<br />
zeker te stemm<strong>en</strong> als er morg<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te<strong>en</strong><br />
stads<strong>de</strong>elraadsverkiezing<strong>en</strong> zou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n<br />
gehou<strong>de</strong>n. Dit relatief hoge perc<strong>en</strong>tage wordt<br />
veroorzaakt doordat 2010 e<strong>en</strong> verkiezingsjaar was.<br />
• Sinds 2000 is er e<strong>en</strong> stijg<strong>en</strong><strong>de</strong> lijn te zi<strong>en</strong> in het<br />
aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat aangeeft zeker te<br />
gaan stemm<strong>en</strong>. Ook <strong>de</strong> daadwerkelijke opkomst<br />
bij verkiezing<strong>en</strong> laat e<strong>en</strong> licht stijg<strong>en</strong><strong>de</strong> lijn zi<strong>en</strong><br />
sinds 2000.<br />
• Bij Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers ligt <strong>de</strong> stemint<strong>en</strong>tie<br />
het laagst, bij autochton<strong>en</strong> het hoogst.<br />
• <strong>De</strong> populariteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> PvdA is tuss<strong>en</strong> 2008 <strong>en</strong><br />
2010 gesteg<strong>en</strong>. In 2008 gaf 18% aan op <strong>de</strong> PvdA<br />
te stemm<strong>en</strong> bij geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong>, in<br />
2010 is dit 25%.<br />
• <strong>De</strong> PVV behaal<strong>de</strong> bij <strong>de</strong> verkiezing voor <strong>de</strong><br />
Provinciale Stat<strong>en</strong> in maart 2011 8% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
stemm<strong>en</strong>.<br />
• Het politieke zelfvertrouw<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
is licht gesteg<strong>en</strong> sinds 2000.<br />
• Driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers heeft re<strong>de</strong>lijk<br />
tot veel vertrouw<strong>en</strong> in het geme<strong>en</strong>tebestuur.<br />
Leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid<br />
<strong>De</strong> leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid zijn in het algeme<strong>en</strong><br />
stabiel <strong>en</strong> op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> punt<strong>en</strong> verbeterd.<br />
• <strong>De</strong> leefbaarheid in <strong>de</strong> stad neemt toe, in 2009<br />
was er nog maar één buurt die <strong>van</strong> <strong>de</strong> bewoners<br />
e<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> kreeg: Overtoomse Veld. In<br />
twee buurt<strong>en</strong> is <strong>de</strong> leefbaarheid achteruit gegaan:<br />
IJburg <strong>en</strong> Hol<strong>en</strong>drecht.<br />
• <strong>De</strong> verhuisg<strong>en</strong>eigdheid is gedaald, in 2010 geeft<br />
19% <strong>van</strong> <strong>de</strong> huishou<strong>de</strong>ns aan verhuisplann<strong>en</strong> te<br />
hebb<strong>en</strong>. Met name <strong>de</strong> neiging te kop<strong>en</strong> of te<br />
verhuiz<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> woning met tuin of balkon is<br />
door <strong>de</strong> kredietcrisis gedaald.<br />
• <strong>De</strong> sociale omgang in <strong>de</strong> buurt is <strong>de</strong> belangrijkste<br />
peiler voor <strong>de</strong> leefbaarheid: hoe beter het gaat<br />
op sociaal gebied, hoe hoger <strong>de</strong> tevre<strong>de</strong>nheid<br />
met <strong>de</strong> buurt.<br />
• Het contact met <strong>de</strong> bur<strong>en</strong> is iets toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>:<br />
60% heeft wekelijks contact met <strong>de</strong> bur<strong>en</strong>, voorgaan<strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong> lag dit op 55%.<br />
• <strong>De</strong> ervar<strong>en</strong> sociale cohesie is stabiel.<br />
• <strong>De</strong> ervar<strong>en</strong> verloe<strong>de</strong>ring neemt af.<br />
• <strong>De</strong> subjectieve veiligheid is voor <strong>de</strong> stad als<br />
geheel re<strong>de</strong>lijk stabiel, maar in <strong>de</strong> stad ontstaan<br />
meer verschill<strong>en</strong>. In Zuid <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum neemt <strong>de</strong><br />
ervar<strong>en</strong> veiligheid toe. In Nieuw-West, Noord <strong>en</strong><br />
Zuidoost neemt <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> veiligheid na 2006 af.<br />
• In 2008 was er nog één buurt die in <strong>de</strong> subjectieve<br />
veiligheid zeer ongunstig scoor<strong>de</strong>:<br />
Transvaalbuurt. <strong>De</strong> situatie in <strong>de</strong>ze buurt is wel<br />
sterk verbeterd. Zev<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re buurt<strong>en</strong> ging<strong>en</strong><br />
achteruit.<br />
• Het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat plekk<strong>en</strong> vermijdt<br />
<strong>van</strong>wege onveiligheid is afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> naar<br />
35%. In 2008 was het nog 39% in <strong>en</strong> 2006 42%.<br />
• <strong>De</strong> to<strong>en</strong>ame in jonger<strong>en</strong>overlast is gestopt.<br />
Twintig proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> bewoners ervaart vaak<br />
overlast <strong>van</strong> jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> dit aan<strong>de</strong>el is <strong>van</strong> 2008<br />
tot 2010 stabiel.<br />
• <strong>De</strong> objectieve in<strong>de</strong>x laat e<strong>en</strong> verbetering <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
veiligheid zi<strong>en</strong>. Er is ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele buurt meer die<br />
zeer ongunstig scoort <strong>en</strong> er zijn nog maar vier<br />
buurt<strong>en</strong> die on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>van</strong> 2003<br />
scor<strong>en</strong>.<br />
• <strong>De</strong> daling <strong>van</strong> het aantal aangift<strong>en</strong> is in 2010<br />
gestopt. Het aantal aangift<strong>en</strong> <strong>van</strong> vermog<strong>en</strong>scriminaliteit<br />
stijgt.<br />
• <strong>De</strong> jeugdcriminaliteit is afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Buurt<strong>en</strong><br />
die e<strong>en</strong> hoge jeugdcriminaliteit k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong><br />
Bijlmer, <strong>De</strong> Punt, Indische buurt-Oost, Volewijck<br />
<strong>en</strong> IJplein/Vogelbuurt.<br />
• In 2010 registreer<strong>de</strong> <strong>de</strong> politie 5714 inci<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> huiselijk geweld. Het aantal aangiftes <strong>van</strong><br />
huiselijk geweld is veel lager: 1476.<br />
Cumulatie <strong>en</strong> ruimtelijke ver<strong>de</strong>ling<br />
<strong>van</strong> participatie<br />
Kijk<strong>en</strong> we naar het totaalbeeld voor verschill<strong>en</strong> in<br />
participatie <strong>en</strong> leefbaarheid in <strong>de</strong> stad, dan zi<strong>en</strong> we<br />
<strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> ontwikkeling<strong>en</strong>.<br />
• <strong>De</strong> ruimtelijke drie<strong>de</strong>ling blijft overdui<strong>de</strong>lijk<br />
aanwezig: stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> ran<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad<br />
scor<strong>en</strong> op veel terrein<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
(Zuidoost, Noord <strong>en</strong> in min<strong>de</strong>re mate Nieuw-<br />
West), e<strong>en</strong> groot <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong><strong>de</strong>eeuwse<br />
gor<strong>de</strong>l op veel terrein<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld<br />
(West <strong>en</strong> Oost) <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid bov<strong>en</strong> het<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>.<br />
• <strong>De</strong> woonmilieus in <strong>de</strong> herstructureringsgebie<strong>de</strong>n<br />
scor<strong>en</strong> op veel terrein<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>,<br />
vooral het woonmilieu transitie. In <strong>de</strong> nieuwbouwmilieus<br />
<strong>en</strong> in welgesteld ste<strong>de</strong>lijk is <strong>de</strong> positie op<br />
veel terrein<strong>en</strong> juist bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld.<br />
• Conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> achterstand in werk én inkom<strong>en</strong><br />
kom<strong>en</strong> – net als in <strong>de</strong> vorige rapportages – voor<br />
in Zuidoost, in veel <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> Noord, <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong>
12 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Bos <strong>en</strong> Lommer <strong>en</strong> Geuz<strong>en</strong>veld-Slotermeer,<br />
in <strong>de</strong> Indische buurt, Diamantbuurt <strong>en</strong><br />
Transvaalbuurt.<br />
• Ev<strong>en</strong>als in <strong>de</strong> vorige rapportages zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong><br />
dui<strong>de</strong>lijke achterstand in <strong>de</strong> participatie <strong>van</strong> nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> westerse<br />
allochton<strong>en</strong> <strong>en</strong> autochton<strong>en</strong>.<br />
• <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Marokkaanse herkomst<br />
hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> laagste participatiescores, daarna<br />
Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> overige niet-westerse allochton<strong>en</strong>.<br />
Surinamers <strong>en</strong> Antillian<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong> <strong>de</strong> beste positie in.<br />
• <strong>De</strong> positie <strong>van</strong> <strong>de</strong> herstructuringsgebie<strong>de</strong>n is niet<br />
structureel verbeterd <strong>en</strong> <strong>de</strong> achterstan<strong>de</strong>n <strong>van</strong><br />
bevolkingsgroep<strong>en</strong> zijn ook niet structureel vermin<strong>de</strong>rd.<br />
Wel zi<strong>en</strong> we na 2006 e<strong>en</strong> gunstige tr<strong>en</strong>d<br />
in <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> ongunstige leefsituatie,<br />
zoals Zuidoost, Nieuw-West <strong>en</strong> Noord.<br />
Conclusies <strong>en</strong> discussie<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> V (2009) eindig<strong>de</strong> met e<strong>en</strong><br />
beeld <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> waarin positieve ontwikkeling<strong>en</strong><br />
te zi<strong>en</strong> war<strong>en</strong>, waardoor <strong>de</strong> stad er aan het<br />
begin <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie op veel punt<strong>en</strong> sterk leek<br />
voor te staan. Maar daarnaast bleek <strong>Amsterdam</strong><br />
e<strong>en</strong> aantal conc<strong>en</strong>tratiegebie<strong>de</strong>n te k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> waar<br />
achterstan<strong>de</strong>n <strong>en</strong> problem<strong>en</strong> zich opstapel<strong>de</strong>n.<br />
<strong>De</strong> belangrijkste uitkomst <strong>van</strong> <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong><br />
<strong>VI</strong> is dat <strong>de</strong> stad krachtig g<strong>en</strong>oeg is geblek<strong>en</strong> om<br />
(tot nu toe) <strong>de</strong> gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> financiële <strong>en</strong> economische<br />
crisis op te <strong>van</strong>g<strong>en</strong>. Ook op sociaal gebied<br />
zi<strong>en</strong> we positieve ontwikkeling<strong>en</strong>. Tegelijkertijd<br />
blijv<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> bevolkingsgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
gebie<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> stad onveran<strong>de</strong>rd groot.<br />
Sterke economie<br />
In <strong>de</strong> vorige <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> constateer<strong>de</strong>n we op<br />
veel terrein<strong>en</strong> <strong>van</strong> 2006 op 2008 positieve ontwikkeling<strong>en</strong>,<br />
maar eindig<strong>de</strong>n we in onzekerheid over <strong>de</strong><br />
toekomst als gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> economische recessie.<br />
<strong>De</strong> gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> crisis lijk<strong>en</strong> nu voor <strong>Amsterdam</strong><br />
mee te vall<strong>en</strong>. <strong>De</strong> economie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> kromp in<br />
2009 min<strong>de</strong>r hard dan in heel Ne<strong>de</strong>rland (–2,2% resp.<br />
–3,9%), maar groeit weer in 2010 (hoewel min<strong>de</strong>r<br />
voorspoedig dan in <strong>de</strong> voorgaan<strong>de</strong> jar<strong>en</strong>) <strong>en</strong> voor<br />
2011 wordt ook groei verwacht. <strong>De</strong> gevolg<strong>en</strong> voor <strong>de</strong><br />
arbeidsmarkt volg<strong>de</strong>n met <strong>en</strong>ige vertraging <strong>en</strong> uitt<strong>en</strong><br />
zich in eerste instantie in e<strong>en</strong> stijg<strong>en</strong><strong>de</strong> werkloosheid,<br />
maar uitein<strong>de</strong>lijk bleek het effect op <strong>de</strong> werkloosheid<br />
tij<strong>de</strong>lijk <strong>en</strong> beperkt. Sinds begin 2010 is <strong>de</strong> werkloosheid<br />
langzaam maar gestaag aan het afnem<strong>en</strong>. <strong>De</strong><br />
totale werkgeleg<strong>en</strong>heid bleef in 2009 <strong>en</strong> het grootste<br />
<strong>de</strong>el <strong>van</strong> 2010 op peil. Het herstel op <strong>de</strong> arbeidsmarkt<br />
zette in het vier<strong>de</strong> kwartaal <strong>van</strong> 2010 door: het<br />
aantal ban<strong>en</strong> groei<strong>de</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> geregistreer<strong>de</strong> werkloosheid<br />
nam ver<strong>de</strong>r af (naar 6,7% in oktober 2010). Maar<br />
<strong>de</strong> recessie is nog niet uitgewoed. <strong>De</strong> effect<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
(overheids)bezuiniging<strong>en</strong> op zak<strong>en</strong> als op<strong>en</strong>baar<br />
vervoer, kunst <strong>en</strong> cultuur, arbeidsreïntegratie, reorganisaties<br />
<strong>en</strong> bezuiniging<strong>en</strong> op <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> (of<br />
het afschaff<strong>en</strong> daar<strong>van</strong>) moet<strong>en</strong> immers nog blijk<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> werkloosheid heeft vooral toegeslag<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
laagst opgelei<strong>de</strong>n (maximaal basison<strong>de</strong>rwijs). Van <strong>de</strong><br />
geregistreer<strong>de</strong> werkloz<strong>en</strong> in oktober 2010 heeft 35%<br />
alle<strong>en</strong> basison<strong>de</strong>rwijs, terwijl dat in 2007 voor 20%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloz<strong>en</strong> gold. Maar ook e<strong>en</strong> hoge opleiding<br />
(HBO of WO) geeft ge<strong>en</strong> garantie op e<strong>en</strong> baan:<br />
21% <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloz<strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> HBO of universitaire<br />
opleiding (13% HBO, 8% WO, in oktober 2010). <strong>De</strong><br />
verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> herkomstgroep<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> groot,<br />
variër<strong>en</strong>d <strong>van</strong> nog ge<strong>en</strong> 4% werkloosheid on<strong>de</strong>r<br />
autochton<strong>en</strong> tot bijna 14% on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> groep ‘overige<br />
niet-westerse allochton<strong>en</strong>’. Lan<strong>de</strong>lijke cijfers lat<strong>en</strong><br />
zi<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> werkloosheid on<strong>de</strong>r niet-westerse allochtone<br />
jonger<strong>en</strong> <strong>van</strong> 15 tot 25 jaar steeg (<strong>van</strong> 20% in<br />
2009 naar 23% in 2010), terwijl die voor autochtone<br />
jonger<strong>en</strong> gelijk bleef (10% in bei<strong>de</strong> jar<strong>en</strong>). <strong>De</strong> verwachting<br />
is dat in 2011 het aantal langdurig werkloz<strong>en</strong><br />
(langer dan drie jaar werkloos) voor het eerst in<br />
jar<strong>en</strong> weer zal to<strong>en</strong>em<strong>en</strong> als gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> verhoog<strong>de</strong><br />
instroom tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> crisis.<br />
In <strong>Amsterdam</strong> is sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> sterke economie,<br />
gericht op <strong>de</strong> combinatie <strong>van</strong> productie <strong>en</strong> consumptie.<br />
<strong>De</strong> aantrekkelijkheid <strong>van</strong> <strong>de</strong> woonomgeving,<br />
zeker ook door het culturele aanbod, werkt door in<br />
<strong>de</strong> hoge grondprijz<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad. <strong>De</strong> aantrekkelijkheid<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> blijft groei<strong>en</strong>. We zi<strong>en</strong> dit terug in<br />
an<strong>de</strong>re indicator<strong>en</strong>, zoals het aantal start<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rnemers dat inmid<strong>de</strong>ls alweer op e<strong>en</strong> hoger<br />
niveau ligt dan in 2009. Ver<strong>de</strong>r daalt het aantal<br />
winkels niet meer <strong>en</strong> is het aantal faillissem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong> blijkt te beschikk<strong>en</strong> over<br />
e<strong>en</strong> sterke <strong>en</strong> diverse sectorstructuur, die min<strong>de</strong>r<br />
gevoelig is geblek<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> recessie dan Ne<strong>de</strong>rland<br />
als geheel.<br />
Stabiliteit op veel terrein<strong>en</strong><br />
<strong>De</strong> sterke draagkracht <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad zi<strong>en</strong> we ook terug<br />
in <strong>de</strong> leefsituatie <strong>en</strong> participatie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers.<br />
<strong>De</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x is, na vooruitgang <strong>van</strong> 2006 op<br />
2008, nu – ondanks <strong>de</strong> crisis – gelijk geblev<strong>en</strong>. <strong>De</strong> ongunstig<br />
scor<strong>en</strong><strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> Zuidoost, Nieuw-West<br />
<strong>en</strong> (in min<strong>de</strong>re mate) Noord gaan er op lange termijn<br />
langzaam iets op vooruit.<br />
Ook zi<strong>en</strong> we positieve ontwikkeling<strong>en</strong> op het gebied<br />
<strong>van</strong> leefbaarheid <strong>en</strong> e<strong>en</strong> stabiel beeld op het<br />
gebied <strong>van</strong> veiligheid. <strong>De</strong> meeste <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
zijn tevre<strong>de</strong>n met hun buurt <strong>en</strong> die tevre<strong>de</strong>nheid<br />
neemt nog altijd toe. <strong>De</strong> leefbaarheid in <strong>de</strong> stad zit<br />
in e<strong>en</strong> opwaartse spiraal. In 2009 is er nog maar één<br />
buurt waaraan <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die er won<strong>en</strong> e<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
gev<strong>en</strong>: Overtoomse Veld. Inwoners <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
Kol<strong>en</strong>kitbuurt gav<strong>en</strong> in 2007 nog e<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
(5,7), maar nu net e<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> (6,1 in 2009). <strong>De</strong>s<br />
te opvall<strong>en</strong><strong>de</strong>r zijn <strong>de</strong> buurt<strong>en</strong> waar <strong>de</strong> waar<strong>de</strong>ring<br />
gedaald is: Hol<strong>en</strong>drecht (<strong>van</strong> 7,0 naar 6,7) <strong>en</strong> IJburg<br />
(<strong>van</strong> 7,4 naar 7,1).<br />
Sterke fragm<strong>en</strong>tatie<br />
<strong>De</strong> stad heeft te mak<strong>en</strong> met fragm<strong>en</strong>tatie: terwijl<br />
sommige gebie<strong>de</strong>n sterk vooruitgaan, blijv<strong>en</strong><br />
an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> achter. Vaak valt dit sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong> gebie<strong>de</strong>n<br />
binn<strong>en</strong> <strong>en</strong> buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring, maar niet overal <strong>en</strong> niet op<br />
elk thema.
| Sam<strong>en</strong>vatting <strong>en</strong> conclusies<br />
13<br />
In <strong>de</strong> huiz<strong>en</strong>prijz<strong>en</strong> per buurt treedt <strong>de</strong> ring nog altijd<br />
als scheidslijn op. In bei<strong>de</strong> gebie<strong>de</strong>n geldt dat <strong>de</strong><br />
huiz<strong>en</strong>prijz<strong>en</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> hogere sociaaleconomische<br />
status <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt, maar het prijsniveau ligt<br />
binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring structureel hoger. Nieuwbouwbuurt<strong>en</strong><br />
in Nieuw-West als <strong>De</strong> Aker (Q84), <strong>De</strong> E<strong>en</strong>dracht (P79)<br />
<strong>en</strong> Nieuw-Slot<strong>en</strong> (R88) vall<strong>en</strong> op: in vergelijking tot<br />
hun sociaaleconomische positie zijn <strong>de</strong> prijz<strong>en</strong> hier<br />
laag.<br />
<strong>De</strong> uitrol <strong>van</strong> <strong>de</strong> binn<strong>en</strong>stad <strong>en</strong> het overbrugg<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> twee<strong>de</strong>ling in <strong>de</strong> stad blijv<strong>en</strong> daarmee aandacht<br />
vrag<strong>en</strong>. <strong>De</strong> ste<strong>de</strong>lijke vernieuwingsproject<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
daarin e<strong>en</strong> belangrijke functie. Door <strong>de</strong> economische<br />
crisis is <strong>de</strong> voortgang <strong>van</strong> veel <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze project<strong>en</strong><br />
onzeker gewor<strong>de</strong>n.<br />
<strong>De</strong> fragm<strong>en</strong>tatie <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad zi<strong>en</strong> we ook terug in<br />
hoe m<strong>en</strong> <strong>de</strong>nkt over <strong>de</strong> m<strong>en</strong>ging <strong>van</strong> buurt<strong>en</strong>. In<br />
buurt<strong>en</strong> als <strong>de</strong> Pijp <strong>en</strong> Oud-West roem<strong>en</strong> bewoners<br />
<strong>de</strong> m<strong>en</strong>ging in hun buurt <strong>en</strong> vormt het e<strong>en</strong> belangrijk<br />
on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong> hun ste<strong>de</strong>lijk woonmilieu. In <strong>de</strong><br />
nieuwbouwbuurt<strong>en</strong> als <strong>De</strong> Aker <strong>en</strong> IJburg wordt <strong>de</strong><br />
homog<strong>en</strong>iteit gewaar<strong>de</strong>erd.<br />
Aantrekkelijke stad voor bewoners<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> sterke binding met<br />
<strong>de</strong> stad, het biedt e<strong>en</strong> plek waar verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
i<strong>de</strong>ntiteit<strong>en</strong> gecombineerd kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n. Uit<br />
on<strong>de</strong>rzoek naar lokale <strong>en</strong> nationale i<strong>de</strong>ntiteit<strong>en</strong> bij<br />
allochtone jonger<strong>en</strong> blijkt <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se i<strong>de</strong>ntiteit<br />
e<strong>en</strong> belangrijke kracht <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad. Het beeld<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> in term<strong>en</strong> <strong>van</strong> sociale cohesie <strong>en</strong><br />
polarisatie is re<strong>de</strong>lijk stabiel. <strong>De</strong> cijfers over ervar<strong>en</strong><br />
discriminatie op basis <strong>van</strong> etnische herkomst (uit <strong>de</strong><br />
Burgermonitor) lat<strong>en</strong> e<strong>en</strong> daling zi<strong>en</strong>. Marokkaanse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers voel<strong>en</strong> zich het vaakst gediscrimineerd,<br />
31% <strong>van</strong> h<strong>en</strong>, maar in 2006 was dat nog<br />
60%. Wel stijgt het aantal inci<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> dat gemeld is<br />
bij het Meldpunt Discriminatie. Dit heeft waarschijnlijk<br />
te mak<strong>en</strong> met <strong>de</strong> toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> aandacht voor<br />
het on<strong>de</strong>rwerp <strong>en</strong> het stimuler<strong>en</strong> <strong>van</strong> het mel<strong>de</strong>n<br />
<strong>van</strong> discriminatie. Aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant lijk<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers negatiever over <strong>de</strong> manier waarop<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> etnische of culturele<br />
achtergrond met elkaar omgaan in <strong>Amsterdam</strong>. In<br />
2009 vond bijna <strong>de</strong> helft (48%) dat <strong>de</strong> omgang goed<br />
ging, nu is dat gedaald naar 38%. Hiermee komt het<br />
beeld dat <strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong> over <strong>de</strong>ze omgang<br />
weer meer in lijn met dat in 2006 <strong>en</strong> 2007.<br />
<strong>De</strong> aantrekkelijkheid <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad als woonmilieu blijkt<br />
ook uit <strong>de</strong> bevolkingscijfers. <strong>De</strong> stad heeft er in <strong>de</strong><br />
afgelop<strong>en</strong> vier jaar ruim 37.000 inwoners bij gekreg<strong>en</strong>.<br />
Dit aantal is zelfs iets groter dan het inwonertal<br />
<strong>van</strong> voormalig stads<strong>de</strong>el <strong>De</strong> Baarsjes. <strong>De</strong> stad heeft<br />
sinds zestig jaar niet meer zo’n sterke bevolkingsgroei<br />
gek<strong>en</strong>d. Dit komt doordat er meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
naar <strong>de</strong> stad kom<strong>en</strong>. We zi<strong>en</strong> bijvoorbeeld e<strong>en</strong> groei<br />
in het aantal stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> dat naar <strong>Amsterdam</strong> komt.<br />
Daarnaast neemt het aantal gezinn<strong>en</strong> met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
toe. Gezinn<strong>en</strong> kiez<strong>en</strong> er vaker voor om langer in <strong>de</strong><br />
stad te blijv<strong>en</strong>. In teg<strong>en</strong>stelling tot <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> het<br />
land neemt het aan<strong>de</strong>el e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> af.<br />
<strong>De</strong> vergrijzing in <strong>de</strong> stad gaat min<strong>de</strong>r hard dan<br />
lan<strong>de</strong>lijk, wel zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> stijging in het aantal<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers in <strong>de</strong> leeftijd <strong>van</strong> 55 t/m 64 jaar.<br />
<strong>De</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze leeftijdsgroep is iets<br />
achteruitgegaan (<strong>van</strong> 100 in 2008 naar 98 in 2010)<br />
<strong>en</strong> het welzijnsniveau ligt <strong>van</strong>af 55 jaar on<strong>de</strong>r het<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. Daarbij is speciale aandacht nodig voor<br />
<strong>de</strong> positie <strong>van</strong> allochtone ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Mom<strong>en</strong>teel is in<br />
<strong>Amsterdam</strong> bijna e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> 55-plussers <strong>van</strong><br />
niet-Ne<strong>de</strong>rlandse herkomst <strong>en</strong> dit aan<strong>de</strong>el neemt<br />
toe. Allochtone ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn laagopgeleid <strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
meer gezondheidsproblem<strong>en</strong>, die vaak op jongere<br />
leeftijd beginn<strong>en</strong>.<br />
Hyperdiversiteit<br />
<strong>De</strong> diversiteit in <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se bevolking is zeer<br />
groot. <strong>De</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> inwoners heeft e<strong>en</strong> migratieachtergrond,<br />
zij hebb<strong>en</strong> wortels in 183 verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
herkomstlan<strong>de</strong>n. <strong>De</strong> bevolkingsgroei <strong>van</strong> <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong><br />
jar<strong>en</strong> ging gepaard met e<strong>en</strong> groei <strong>van</strong> <strong>de</strong> kleinere<br />
herkomstgroep<strong>en</strong>, on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re uit Oost-Europa<br />
<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> BRIC-lan<strong>de</strong>n (Brazilië, Rusland, India <strong>en</strong><br />
China). Ook <strong>de</strong> Ghanez<strong>en</strong> zijn toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in aantal,<br />
met 11.000 person<strong>en</strong> is <strong>de</strong>ze groep qua grootte nu<br />
vergelijkbaar met <strong>de</strong> groep Antillian<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>.<br />
Van <strong>de</strong> Surinaamse, Marokkaanse, Turkse <strong>en</strong><br />
Antilliaanse <strong>Amsterdam</strong>mers is bijna <strong>de</strong> helft in<br />
Ne<strong>de</strong>rland gebor<strong>en</strong>. <strong>De</strong> voorhoe<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze twee<strong>de</strong><br />
g<strong>en</strong>eratie is inmid<strong>de</strong>ls volwass<strong>en</strong> <strong>en</strong> begeeft zich<br />
op <strong>de</strong> arbeids- <strong>en</strong> woningmarkt <strong>en</strong> staat aan het<br />
begin <strong>van</strong> gezinsvorming. Uit <strong>de</strong> Diversiteits- <strong>en</strong><br />
Integratiemonitor komt dan ook naar vor<strong>en</strong> dat <strong>de</strong><br />
posities <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers binn<strong>en</strong> één herkomstgroep<br />
inmid<strong>de</strong>ls sterk uit elkaar lop<strong>en</strong>. Bijvoorbeeld,<br />
jonger<strong>en</strong> <strong>van</strong> niet-westerse herkomst met e<strong>en</strong> HBOof<br />
WO-opleiding hebb<strong>en</strong> nag<strong>en</strong>oeg ev<strong>en</strong> vaak werk<br />
als hun autochtone leeftijdsg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> (rond <strong>de</strong> 90% in<br />
2009). Maar daar staat teg<strong>en</strong>over dat laagopgelei<strong>de</strong><br />
jonger<strong>en</strong> <strong>van</strong> niet-westerse herkomst wel min<strong>de</strong>r vaak<br />
werkzaam zijn (50%) dan laagopgelei<strong>de</strong> autochton<strong>en</strong><br />
(80%), vooral omdat laagopgelei<strong>de</strong> vrouw<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
niet-westerse herkomst vaak niet werk<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> zeer<br />
diverse groep vorm<strong>en</strong> <strong>de</strong> overige niet-westerse allochton<strong>en</strong>,<br />
die op veel participatieterrein<strong>en</strong> slechter<br />
dan gemid<strong>de</strong>ld scor<strong>en</strong>, maar vaak beter dan Turk<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> Marokkan<strong>en</strong>. Verschill<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijker naar<br />
vor<strong>en</strong> wanneer on<strong>de</strong>rscheid gemaakt wordt naar<br />
subgroep<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> to<strong>en</strong>ame aan verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> groep<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong><strong>de</strong> posities <strong>van</strong> person<strong>en</strong> binn<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> groep vergrot<strong>en</strong> <strong>de</strong> diversiteit in <strong>de</strong> stad; er is<br />
sprake <strong>van</strong> hyperdiversiteit.<br />
Stijg<strong>en</strong>d opleidingsniveau<br />
Opleiding is e<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong><strong>de</strong> factor in participatie<br />
op <strong>de</strong> arbeidsmarkt <strong>en</strong> op vele an<strong>de</strong>re terrein<strong>en</strong>.<br />
Bijvoorbeeld, laagopgelei<strong>de</strong> alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>r<br />
betaald werk hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> ongunstigste leefsituatie.<br />
We zi<strong>en</strong> positieve ontwikkeling<strong>en</strong> op het gebied <strong>van</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijs: min<strong>de</strong>r zwakke schol<strong>en</strong>, hogere schooladviez<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> meer stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>; vooral (allochtone)<br />
meisjes. Maar er moet nog veel on<strong>de</strong>rzoek wor<strong>de</strong>n<br />
gedaan, bijvoorbeeld naar <strong>de</strong> effect<strong>en</strong> <strong>van</strong> voorschol<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> herkomstgroep<strong>en</strong> nem<strong>en</strong>
14 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
nauwelijks af. Basisschoolleerling<strong>en</strong> <strong>van</strong> niet-westerse<br />
herkomst krijg<strong>en</strong> bijvoorbeeld veel vaker e<strong>en</strong> laag<br />
schooladvies (praktijkon<strong>de</strong>rwijs of VMBO met leerwegon<strong>de</strong>rsteuning)<br />
dan autochton<strong>en</strong> (25% resp. 8%).<br />
In het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs (<strong>de</strong>r<strong>de</strong> leerjaar) volgt<br />
ongeveer 20% <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> <strong>van</strong> niet-westerse<br />
herkomst HAVO of VWO, bij <strong>de</strong> autochtone leerling<strong>en</strong><br />
is dit 50%. Opvall<strong>en</strong>d hierbij is <strong>de</strong> zwakke positie<br />
<strong>van</strong> Surinaamse kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>: zij volg<strong>en</strong><br />
min<strong>de</strong>r vaak HAVO of VWO dan gemid<strong>de</strong>ld on<strong>de</strong>r<br />
Surinaamse scholier<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland, terwijl autochtone<br />
leerling<strong>en</strong> uit <strong>Amsterdam</strong> dit juist vaker volg<strong>en</strong><br />
dan gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland. Ver<strong>de</strong>r is <strong>de</strong> Citoscore<br />
<strong>van</strong> Surinaamse scholier<strong>en</strong> laag <strong>en</strong> gaan ze vaak naar<br />
het praktijk- of leerwegon<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong>d on<strong>de</strong>rwijs<br />
(25%, <strong>en</strong> in <strong>de</strong> Bijlmer zelfs 30%).<br />
In het hoger on<strong>de</strong>rwijs zi<strong>en</strong> we positieve ontwikkeling<strong>en</strong>.<br />
Het aantal stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> <strong>van</strong> niet-westerse herkomst<br />
neemt toe in <strong>Amsterdam</strong>, vooral op het HBO.<br />
Meisjes volg<strong>en</strong> inmid<strong>de</strong>ls vaker hoger on<strong>de</strong>rwijs dan<br />
jong<strong>en</strong>s. In het basison<strong>de</strong>rwijs is er nog nauwelijks<br />
verschil in algem<strong>en</strong>e leerprestaties tuss<strong>en</strong> jong<strong>en</strong>s<br />
<strong>en</strong> meisjes, <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> ontstaan pas tij<strong>de</strong>ns het<br />
voortgezet on<strong>de</strong>rwijs, meisjes do<strong>en</strong> uitein<strong>de</strong>lijk<br />
vaker VWO-exam<strong>en</strong>. Meisjes strom<strong>en</strong> ook vaker dan<br />
jong<strong>en</strong>s op naar e<strong>en</strong> hoger type on<strong>de</strong>rwijs dan hun<br />
basisschooladvies luid<strong>de</strong>. Daarnaast is dui<strong>de</strong>lijk dat<br />
niet-westerse leerling<strong>en</strong> vaker op- <strong>en</strong> afstrom<strong>en</strong> dan<br />
autochtone leerling<strong>en</strong>. Ook hier do<strong>en</strong> <strong>de</strong> meisjes<br />
het beter dan <strong>de</strong> jong<strong>en</strong>s.<br />
Krachtige stad, maar<br />
met to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><br />
Over het algeme<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> we conclu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> dat het<br />
goed gaat met <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers,<br />
maar dat <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> die achter die gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>s<br />
schuil gaan groter wor<strong>de</strong>n. Groep<strong>en</strong> die buit<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
boot vall<strong>en</strong>, dreig<strong>en</strong> zo uit beeld te verdwijn<strong>en</strong>. We<br />
zi<strong>en</strong> ook to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> gebie<strong>de</strong>n.<br />
<strong>De</strong> bezuiniging<strong>en</strong> op <strong>de</strong> ste<strong>de</strong>lijke vernieuwing kunn<strong>en</strong><br />
dit ver<strong>de</strong>r versterk<strong>en</strong>. Als <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> Nieuw-West,<br />
Noord <strong>en</strong> Zuidoost (zoals Hol<strong>en</strong>drecht, <strong>De</strong> E<strong>en</strong>dracht<br />
of Nieuw<strong>en</strong>dam-Noord) relatief achterblijv<strong>en</strong>, terwijl<br />
an<strong>de</strong>re <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> (met name binn<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
ring) er alle<strong>en</strong> maar op vooruitgaan, dan heeft dat<br />
uitein<strong>de</strong>lijk negatieve gevolg<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> hele stad.<br />
Daarnaast neemt <strong>de</strong> druk op voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> toe.<br />
Dat zi<strong>en</strong> we binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring A10, waar <strong>de</strong> druk op<br />
<strong>de</strong> voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> aldaar groter wordt (gewild basison<strong>de</strong>rwijs,<br />
loting voor populaire mid<strong>de</strong>lbare schol<strong>en</strong>,<br />
wachtlijst<strong>en</strong> voor kin<strong>de</strong>rop<strong>van</strong>g, koopwoning<strong>en</strong><br />
mid<strong>de</strong>nsegm<strong>en</strong>t). <strong>De</strong> markt reageert vaak snel op<br />
g<strong>en</strong>trification <strong>en</strong> <strong>de</strong> daarmee sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong><strong>de</strong> vraag<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> veran<strong>de</strong>r<strong>en</strong><strong>de</strong> bevolking (bijvoorbeeld met<br />
winkelaanbod), maar voor <strong>de</strong> overheid is dat veel<br />
moeilijker. <strong>De</strong> grote druk op voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> vormt<br />
daarmee <strong>de</strong> keerzij<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> aantrekkelijkheid <strong>van</strong><br />
het gebied binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring A10. Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> voor<br />
<strong>de</strong>ze groep zijn dus e<strong>en</strong> aandachtspunt voor <strong>de</strong><br />
toekomst.<br />
Not<strong>en</strong><br />
1 Bron: Forum. Forum Monitor, Allochton<strong>en</strong><br />
op <strong>de</strong> arbeidsmarkt 2009-2010. 8e kwartaalmonitor:<br />
effect<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> economische crisis.<br />
Utrecht, maart 2011.<br />
2 Zie bijvoorbeeld: ‘<strong>Stad</strong> <strong>en</strong> Land’, CPB,<br />
<strong>de</strong> Groot e.a., <strong>De</strong>n Haag, <strong>de</strong>cember 2010;<br />
‘Unravelling the global city <strong>de</strong>bate’, <strong>van</strong> <strong>de</strong>r<br />
Waal, Erasmus Universiteit, juni 2010 <strong>en</strong><br />
publicaties op basis <strong>van</strong> het ACRE project,<br />
http://acre.socsci.uva.nl.<br />
3 Zie ook het proefschrift <strong>van</strong> Inge <strong>van</strong> <strong>de</strong>r<br />
Welle (‘Flexibele burgers, <strong>Amsterdam</strong>se<br />
jongvolwass<strong>en</strong><strong>en</strong> over lokale <strong>en</strong> nationale<br />
i<strong>de</strong>ntiteit<strong>en</strong>’, 2011) waaruit blijkt dat<br />
<strong>Amsterdam</strong>se jonger<strong>en</strong> zich ongeacht hun<br />
afkomst ‘<strong>Amsterdam</strong>mer’ voel<strong>en</strong>.
Inleiding
16 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Voor u ligt <strong>de</strong> zes<strong>de</strong> uitgave <strong>van</strong> <strong>de</strong> monitor <strong>De</strong> <strong>Staat</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong>. <strong>De</strong> monitor werd in 2000<br />
opgezet uit behoefte aan systematische gegev<strong>en</strong>s<br />
over ontwikkeling<strong>en</strong> op het sociale terrein in <strong>de</strong> stad.<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> biedt e<strong>en</strong> tweejaarlijks overzicht<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> situatie in <strong>de</strong> stad rond het bre<strong>de</strong> gebied <strong>van</strong><br />
participatie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers. Het biedt ook e<strong>en</strong><br />
overzicht <strong>van</strong> thema’s die daarmee sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>, zoals<br />
<strong>de</strong>mografische ontwikkeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontwikkeling<strong>en</strong><br />
op <strong>de</strong> woningmarkt, economische ontwikkeling<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> ontwikkeling<strong>en</strong> op het gebied <strong>van</strong> gezondheid<br />
alsme<strong>de</strong> leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid. Om <strong>de</strong> bruikbaarheid<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> uitkomst<strong>en</strong> <strong>van</strong> het on<strong>de</strong>rzoek voor<br />
beleidsmakers te vergrot<strong>en</strong>, is bij <strong>de</strong> keuze <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> aangeslot<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> doelstelling<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
het Programakkoord <strong>van</strong> <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong>. 1<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>VI</strong> is me<strong>de</strong> tot stand gekom<strong>en</strong><br />
door <strong>de</strong> bijdrage <strong>van</strong> me<strong>de</strong>werkers <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
geme<strong>en</strong>telijke di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> (zie colofon). Zij hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
concept<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> hoofdstukk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze rapportage<br />
gelez<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>van</strong> comm<strong>en</strong>taar voorzi<strong>en</strong>.<br />
Doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoeksvrag<strong>en</strong><br />
<strong>De</strong> participatiemonitor <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> heeft drie<br />
hoofddoelstelling<strong>en</strong>.<br />
1. Verkrijg<strong>en</strong> <strong>van</strong> gestructureer<strong>de</strong> informatie over<br />
sociaal-culturele ontwikkeling<strong>en</strong>. Zo wordt als het<br />
ware e<strong>en</strong> periodieke ‘<strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>’ binn<strong>en</strong><br />
het sociale domein gepres<strong>en</strong>teerd.<br />
2. Afstemming tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> monitor<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> vormt e<strong>en</strong> basismonitor<br />
(zie afb. 1). C<strong>en</strong>traal hierbij staan neg<strong>en</strong> basisterrein<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> participatie <strong>en</strong> leefbaarheid. <strong>De</strong><br />
afbeelding toont voorbeel<strong>de</strong>n <strong>van</strong> monitor<strong>en</strong> die<br />
gericht zijn op één of meer<strong>de</strong>re <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze basisterrein<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> Diversiteits- <strong>en</strong> Integratiemonitor,<br />
die voor e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el is gebaseerd op <strong>de</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>Stad</strong>, zoomt na<strong>de</strong>r in op verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
(herkomst)groep<strong>en</strong>. Daarnaast zijn er monitor<strong>en</strong><br />
die ingaan op <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> specifieke doelgroep<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> gebie<strong>de</strong>n (Jeugdmonitor, <strong>Staat</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> aandachtswijk<strong>en</strong>).<br />
3. Monitorfunctie.<br />
<strong>De</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>VI</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
gerelateerd aan <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> voorafgaan<strong>de</strong><br />
vijf meting<strong>en</strong> <strong>en</strong> hieruit volg<strong>en</strong> conclusies<br />
over ontwikkeling<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad.<br />
<strong>De</strong> monitor bestaat uit gestructureer<strong>de</strong> informatie<br />
over sociaaleconomische <strong>en</strong> sociaal-culturele ontwikkeling<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> stad. Hierbij staan <strong>de</strong> positie <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
c<strong>en</strong>traal. Het gaat om <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeksvrag<strong>en</strong>.<br />
• In welke mate participer<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers in<br />
<strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving op het gebied <strong>van</strong> on<strong>de</strong>rwijs,<br />
arbeid, welvaart, maatschappij, cultuur, politiek <strong>en</strong><br />
leefbaarheid <strong>en</strong> hoe is hun gezondheid? In welke<br />
mate zijn hier <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong><br />
in opgetre<strong>de</strong>n?<br />
• Welke groep<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> relatieve achterstand<br />
op één of meer <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze terrein<strong>en</strong>, me<strong>de</strong> gelet<br />
op achtergrondk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> zoals leeftijd, geslacht<br />
<strong>en</strong> etnische herkomst? En welke groep<strong>en</strong> zijn<br />
juist actiever op welke terrein<strong>en</strong>? Zijn hier <strong>de</strong><br />
afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> in opgetre<strong>de</strong>n?<br />
• Hoe is <strong>de</strong> participatiegraad <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
ruimtelijk ver<strong>de</strong>eld? Waar vin<strong>de</strong>n we ruimtelijke<br />
conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> (non)participatie? Hoe ontwikkel<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>ze conc<strong>en</strong>traties zich door <strong>de</strong> tijd?<br />
Om <strong>de</strong>ze vrag<strong>en</strong> te beantwoor<strong>de</strong>n kijk<strong>en</strong> we naar<br />
verschill<strong>en</strong> in participatie tuss<strong>en</strong> herkomstgroep<strong>en</strong>,<br />
tuss<strong>en</strong> leeftijdsgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong> mann<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong>, <strong>en</strong><br />
naar verschill<strong>en</strong> in sociaaleconomische status (opleiding<br />
<strong>en</strong> inkom<strong>en</strong>). Naar aanleiding <strong>van</strong> e<strong>en</strong> verzoek<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> to<strong>en</strong>malige Commissie WIJ tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> pres<strong>en</strong>tatie<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> vorige editie <strong>van</strong> dit on<strong>de</strong>rzoek besteedt<br />
<strong>de</strong>ze rapportage extra aandacht aan <strong>de</strong> positie <strong>van</strong><br />
twee groep<strong>en</strong>. T<strong>en</strong> eerste gaf <strong>de</strong> commissie aan<br />
meer informatie te will<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> over <strong>de</strong> subgroep<strong>en</strong><br />
binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> diverse groep ‘overige niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong>’, zoals uit Ghana, overig Afrika, Azië,<br />
<strong>en</strong> Mid<strong>de</strong>n- <strong>en</strong> Zuid-Amerika. T<strong>en</strong> twee<strong>de</strong> had <strong>de</strong><br />
Commissie behoefte aan meer informatie over <strong>de</strong><br />
positie <strong>van</strong> ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad.<br />
Afb. 1 <strong>De</strong> participatiemonitor <strong>en</strong> voorbeel<strong>de</strong>n <strong>van</strong> an<strong>de</strong>re monitor<strong>en</strong> op <strong>de</strong> participatieterrein<strong>en</strong><br />
Regionale<br />
<strong>en</strong>quête<br />
beroepsbevolking<br />
(REB)<br />
Jeugdmonitor<br />
Armoe<strong>de</strong>monitor<br />
Gezondheidsmonitor<br />
(GGD)<br />
Burgermonitor<br />
Kunst- <strong>en</strong><br />
Cultuurmonitor<br />
Sportmonitor<br />
Burgermonitor<br />
Won<strong>en</strong> in<br />
<strong>Amsterdam</strong> /<br />
Veiligheidsmonitor<br />
Culturele<br />
participatie<br />
On<strong>de</strong>rwijs Arbeid Inkom<strong>en</strong> Gezondheid Maatschappelijke<br />
participatie<br />
Sport<strong>de</strong>elname<br />
Politieke<br />
participatie<br />
Leefbaarheid<br />
<strong>en</strong> veiligheid<br />
Participatiemonitor (<strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>)<br />
Diversiteits- <strong>en</strong> Integratiemonitor
| Inleiding<br />
17<br />
<strong>De</strong> ruimtelijke verschill<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze rapportage<br />
aan bod op basis <strong>van</strong> <strong>de</strong> zev<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, naar<br />
buurt<strong>en</strong> <strong>en</strong> buurtcombinaties, <strong>en</strong> <strong>de</strong> door <strong>de</strong> di<strong>en</strong>st<br />
Won<strong>en</strong> Zorg <strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong> ontwikkel<strong>de</strong> woonmilieus.<br />
Behalve aan het regionale perspectief wordt<br />
bij alle thema’s (zo mogelijk) aandacht besteed aan<br />
<strong>de</strong> positie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> in vergelijking met an<strong>de</strong>re<br />
grote ste<strong>de</strong>n (G4) <strong>en</strong> heel Ne<strong>de</strong>rland.<br />
<strong>De</strong>ze rapportage gaat niet uitgebreid in op <strong>de</strong><br />
specifieke situatie in <strong>de</strong> aandachtswijk<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad,<br />
daarvoor verwijz<strong>en</strong> we naar <strong>de</strong> rapportage <strong>De</strong> <strong>Staat</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> Aandachtswijk<strong>en</strong> 2010 (O+S, juli 2010). Voor<br />
e<strong>en</strong> specifiek overzicht <strong>van</strong> <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> <strong>de</strong> jeugd<br />
in <strong>Amsterdam</strong> verwijz<strong>en</strong> we naar <strong>de</strong> Jeugdmonitor<br />
(<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Jeugd, Jeugdmonitor <strong>Amsterdam</strong><br />
2009, O+S, oktober 2009). Daarnaast is ongeveer<br />
gelijk met <strong>de</strong>ze rapportage <strong>de</strong> Diversiteits- <strong>en</strong><br />
Integratiemonitor 2010 (O+S, 2011) uitgekom<strong>en</strong> die<br />
na<strong>de</strong>r ingaat op <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> bevolkingsgroep<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> stad, zoals herkomstgroep<strong>en</strong>,<br />
man/vrouw-verschill<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> homoseksuel<strong>en</strong>.<br />
Tot slot versche<strong>en</strong> begin 2011 <strong>de</strong> Monografie<br />
Antillian<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> 2010 (O+S, januari 2011).<br />
Terrein<strong>en</strong> <strong>van</strong> participatie<br />
<strong>De</strong> afzon<strong>de</strong>rlijke participatieterrein<strong>en</strong> bestaan uit<br />
e<strong>en</strong> aantal primaire participatievorm<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal<br />
sociaal-culturele terrein<strong>en</strong>. Het gaat om <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
primaire participatievorm<strong>en</strong> met <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> hoofdthema’s:<br />
• On<strong>de</strong>rwijs: on<strong>de</strong>rwijs<strong>de</strong>elname <strong>en</strong> -prestaties<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se jeugd (o.a. toetsresultat<strong>en</strong>,<br />
schoolverzuim, doorstroom, voortijdig schoolverlat<strong>en</strong>).<br />
• Arbeid: <strong>de</strong>elname aan arbeid <strong>en</strong> e<strong>en</strong> analyse <strong>van</strong><br />
werkloosheid on<strong>de</strong>r groep<strong>en</strong>, ev<strong>en</strong>als ruimtelijke<br />
conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> werkloosheid.<br />
• Welvaart: inkom<strong>en</strong>s- <strong>en</strong> uitkeringsgegev<strong>en</strong>s,<br />
informatie over het rondkom<strong>en</strong> met het inkom<strong>en</strong>,<br />
(langdurige) armoe<strong>de</strong> <strong>en</strong> schul<strong>de</strong>n (schuldhulpverl<strong>en</strong>ing).<br />
Ver<strong>de</strong>r gaat <strong>de</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> in op <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
sociaal-culturele participatiedomein<strong>en</strong>:<br />
• Maatschappelijke participatie: waaron<strong>de</strong>r het<br />
actief <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan ver<strong>en</strong>igingsactiviteit<strong>en</strong>, het<br />
verricht<strong>en</strong> <strong>van</strong> vrijwilligerswerk, religieuze betrokk<strong>en</strong>heid<br />
<strong>en</strong> het hebb<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> sociaal netwerk<br />
versus sociaal geïsoleerd zijn.<br />
• Culturele <strong>en</strong> vrijetijdsparticipatie: het hebb<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> hobby’s, uitgaansactiviteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> cultuur<strong>de</strong>elname,<br />
lidmaatschap <strong>van</strong> ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>, sport<strong>de</strong>elname<br />
<strong>en</strong> vakantiegedrag.<br />
• Politieke participatie: politieke interesse, stemint<strong>en</strong>tie,<br />
politieke voorkeur <strong>en</strong> stemgedrag <strong>en</strong> meer<br />
subjectieve oor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> over <strong>de</strong> politiek, waaron<strong>de</strong>r<br />
politiek (zelf)vertrouw<strong>en</strong>.<br />
Behalve naar g<strong>en</strong>oem<strong>de</strong> participatievorm<strong>en</strong> kijkt <strong>de</strong><br />
<strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> naar <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> basisvoorwaar<strong>de</strong>n<br />
voor participatie <strong>en</strong> leefomstandighe<strong>de</strong>n:<br />
• Bevolking <strong>en</strong> woningmarkt: beschrijft <strong>de</strong> context<br />
waarin participatie plaatsvindt, aan <strong>de</strong> hand <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong>mografische ontwikkeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontwikkeling<strong>en</strong><br />
op <strong>de</strong> woningmarkt.<br />
• Gezondheid: gezondheid is e<strong>en</strong> basisvoorwaar<strong>de</strong><br />
voor participatie. Daarnaast kan participatie <strong>van</strong><br />
invloed zijn op <strong>de</strong> (ervar<strong>en</strong>) gezondheid. Hierbij<br />
wordt gekek<strong>en</strong> naar lev<strong>en</strong>sverwachting <strong>en</strong> sterfte,<br />
ervar<strong>en</strong> gezondheid, gerapporteer<strong>de</strong> aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>,<br />
klacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> fysieke beperking<strong>en</strong>, leefstijlfactor<strong>en</strong>,<br />
psychisch welzijn <strong>en</strong> zorggebruik (o.a.<br />
Wmo).<br />
• Economie: <strong>de</strong> thema’s arbeid <strong>en</strong> welvaart <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n tot participatie hang<strong>en</strong> nauw<br />
sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong> economische situatie <strong>en</strong> ontwikkeling<strong>en</strong><br />
daarin.<br />
• Leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid: o.a. het oor<strong>de</strong>el<br />
over woning <strong>en</strong> woonomgeving, sociale cohesie,<br />
<strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> mate <strong>van</strong> verloe<strong>de</strong>ring, criminaliteitscijfers,<br />
onveiligheidsgevoel<strong>en</strong>s, m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> over <strong>de</strong><br />
ontwikkeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt <strong>en</strong> verhuisg<strong>en</strong>eigdheid.<br />
Tot slot is het algem<strong>en</strong>e welzijnsniveau <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking<br />
bepaald met behulp <strong>van</strong> <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x.<br />
<strong>De</strong>ze in<strong>de</strong>x is sam<strong>en</strong>gesteld uit e<strong>en</strong> combinatie <strong>van</strong><br />
factor<strong>en</strong> op het gebied <strong>van</strong> participatie <strong>en</strong> leefbaarheid<br />
(zie hoofdstuk 1 <strong>en</strong> bijlage III).<br />
Metho<strong>de</strong><br />
In <strong>de</strong>ze monitor wor<strong>de</strong>n grofweg drie manier<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
informatie verzamel<strong>en</strong> gebruikt: e<strong>en</strong> <strong>en</strong>quête, <strong>de</strong><br />
<strong>Stad</strong>smonitor <strong>en</strong> overige bronn<strong>en</strong>. Hieron<strong>de</strong>r staat<br />
e<strong>en</strong> toelichting op <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>sbronn<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> Participatiemonitor: e<strong>en</strong> <strong>en</strong>quête on<strong>de</strong>r<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<br />
<strong>De</strong> basis voor <strong>de</strong>ze rapportage is e<strong>en</strong> <strong>en</strong>quête on<strong>de</strong>r<br />
e<strong>en</strong> steekproef <strong>van</strong> (zelfstandig won<strong>en</strong><strong>de</strong>) volwass<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers. Aan ruim 2.800 <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
<strong>van</strong> 18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r zijn in e<strong>en</strong> <strong>en</strong>quête vrag<strong>en</strong><br />
voorgelegd over participatie. Dit wordt <strong>de</strong><br />
Participatiemonitor g<strong>en</strong>oemd. <strong>De</strong> <strong>en</strong>quête werd in <strong>de</strong><br />
maan<strong>de</strong>n september <strong>en</strong> oktober 2010 afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>,<br />
zowel online, telefonisch, schriftelijk als face to face.<br />
Zie ver<strong>de</strong>r bijlage I voor e<strong>en</strong> toelichting op opzet <strong>en</strong><br />
respons.<br />
<strong>Stad</strong>smonitor: ruimtelijke dynamiek<br />
Informatie over <strong>de</strong> ruimtelijke ver<strong>de</strong>ling <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
participatie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers is beschikbaar<br />
<strong>van</strong>uit administratieve <strong>en</strong> statistische gegev<strong>en</strong>s.<br />
<strong>De</strong> <strong>Stad</strong>smonitor maakt conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
zichtbaar, bijvoorbeeld <strong>van</strong> werkloosheid, bijstandsgerechtig<strong>de</strong>n<br />
of culturele participatie. Het systeem<br />
geeft conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> geregistreer<strong>de</strong> e<strong>en</strong>he<strong>de</strong>n<br />
weer op basis <strong>van</strong> postco<strong>de</strong>gebie<strong>de</strong>n (zie voor e<strong>en</strong><br />
ver<strong>de</strong>re toelichting bijlage II). Hierbij vergelijk<strong>en</strong> we<br />
informatie met die uit voorgaan<strong>de</strong> meting<strong>en</strong>. Er zijn<br />
echter niet voor alle f<strong>en</strong>om<strong>en</strong><strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s beschikbaar<br />
op postco<strong>de</strong>niveau. In die gevall<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
ruimtelijke variaties naar buurtcombinaties, stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> woonmilieus getoond.
18 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Overige bronn<strong>en</strong><br />
T<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> zijn gegev<strong>en</strong>s gebruikt uit an<strong>de</strong>re databestan<strong>de</strong>n,<br />
on<strong>de</strong>rzoeksrapportages <strong>en</strong> monitor<strong>en</strong>.<br />
Het betreft publicaties <strong>van</strong> O+S zoals <strong>Amsterdam</strong><br />
in Cijfers, <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor, <strong>de</strong><br />
Kunst- <strong>en</strong> Cultuurmonitor, <strong>de</strong> Sportmonitor, <strong>de</strong><br />
Veiligheidsmonitor, <strong>de</strong> Regionale Enquête Beroepsbevolking<br />
(REB), Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> (WIA) <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se Armoe<strong>de</strong>monitor. Daarnaast wordt bijvoorbeeld<br />
gebruik gemaakt <strong>van</strong> an<strong>de</strong>re (geme<strong>en</strong>telijke)<br />
gegev<strong>en</strong>s zoals <strong>van</strong> <strong>de</strong> politie, <strong>de</strong> Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong><br />
Zorg <strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>, <strong>de</strong> Di<strong>en</strong>st Maatschappelijke<br />
Ontwikkeling, het UWV WERKbedrijf <strong>en</strong> <strong>de</strong> GGD.<br />
Ook is ter vergelijking gebruik gemaakt <strong>van</strong> lan<strong>de</strong>lijke<br />
gegev<strong>en</strong>sbronn<strong>en</strong> (bijvoorbeeld <strong>van</strong> het CBS <strong>en</strong> het<br />
Sociaal <strong>en</strong> Cultureel Planbureau) <strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s over<br />
<strong>de</strong> ste<strong>de</strong>n uit <strong>de</strong> G4 (naast <strong>Amsterdam</strong>, Rotterdam,<br />
<strong>De</strong>n Haag <strong>en</strong> Utrecht).<br />
Leeswijzer<br />
In Sam<strong>en</strong>vatting <strong>en</strong> conclusies wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> belangrijkste<br />
bevinding<strong>en</strong> <strong>van</strong> dit on<strong>de</strong>rzoek weergegev<strong>en</strong>.<br />
Daarna wordt – in hoofdstuk 1 – <strong>de</strong><br />
sam<strong>en</strong>gestel<strong>de</strong> maat <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> scores op<br />
participatieterrein<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong>: <strong>de</strong> algem<strong>en</strong>e<br />
leefsituatie, uitgedrukt in <strong>de</strong> leefsituatie. In hoofdstuk<br />
2 volgt e<strong>en</strong> beschrijving <strong>van</strong> <strong>de</strong>mografische<br />
ontwikkeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontwikkeling<strong>en</strong> op <strong>de</strong> woningmarkt<br />
<strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong> toelichting gegev<strong>en</strong> op <strong>de</strong><br />
woonmilieu-in<strong>de</strong>ling die in <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>re hoofdstukk<strong>en</strong><br />
gebruikt wordt. Hoofdstuk 3 beschrijft<br />
e<strong>en</strong> belangrijke voorwaar<strong>de</strong> voor participatie:<br />
gezondheid. In hoofdstuk 4 staat <strong>de</strong> situatie op<br />
het gebied <strong>van</strong> on<strong>de</strong>rwijs c<strong>en</strong>traal. Hoofdstuk 5<br />
gaat in op <strong>de</strong> belangrijkste economische ontwikkeling<strong>en</strong>.<br />
Vervolg<strong>en</strong>s wordt na<strong>de</strong>r ingegaan op<br />
twee primaire participatieterrein<strong>en</strong>: participatie<br />
in arbeid (hoofdstuk 6) <strong>en</strong> participatie in welvaart<br />
(hoofdstuk 7). Dan kom<strong>en</strong> <strong>de</strong> sociaal-culturele<br />
participatieterrein<strong>en</strong> aan bod: maatschappelijke<br />
participatie (hoofdstuk 8), participatie in hobby’s,<br />
cultuur, sport <strong>en</strong> vakantie (hoofdstuk 9) <strong>en</strong> politieke<br />
participatie (hoofdstuk 10). <strong>De</strong> thema’s leefbaarheid<br />
<strong>en</strong> veiligheid staan c<strong>en</strong>traal in hoofdstuk<br />
11. Het laatste, cumulatieve hoofdstuk geeft e<strong>en</strong><br />
globaal overzicht <strong>van</strong> participatie <strong>en</strong> leefbaarheid<br />
naar stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, woonmilieus <strong>en</strong> herkomstgroep<strong>en</strong>,<br />
<strong>en</strong> gaat in op ruimtelijke cumulatie <strong>van</strong><br />
achterstan<strong>de</strong>n.<br />
In <strong>de</strong> bijlag<strong>en</strong> staan toelichting<strong>en</strong> op <strong>de</strong> gebruikte<br />
metho<strong>de</strong>n <strong>van</strong> on<strong>de</strong>rzoek. In bijlage I<br />
wordt <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeksmetho<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>en</strong>quête<br />
(Participatiemonitor) beschrev<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> respons<br />
toegelicht. Bijlage II licht <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Stad</strong>smonitor (<strong>en</strong> <strong>de</strong> Regiomonitor) toe, waaron<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> werkwijze voor het kiez<strong>en</strong> <strong>van</strong> conc<strong>en</strong>tratiegebie<strong>de</strong>n.<br />
Bijlage III bevat e<strong>en</strong> overzicht<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> clusters <strong>en</strong> indicator<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> leefsituatiein<strong>de</strong>x.<br />
Tot slot geeft bijlage IV e<strong>en</strong> overzicht <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> buurtcombinaties in <strong>Amsterdam</strong><br />
in 2010.<br />
Noot<br />
1 Programakkoord 2010-2014, ‘Kiez<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>’.<br />
Bronvermelding<br />
Bij <strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> <strong>en</strong> afbeelding<strong>en</strong> in <strong>de</strong> rapportage<br />
wordt alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bronvermelding gegev<strong>en</strong> als <strong>de</strong><br />
gegev<strong>en</strong>s niet afkomstig zijn uit <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Stad</strong>-<strong>en</strong>quête. <strong>De</strong> voor <strong>de</strong>ze rapportage geraadpleeg<strong>de</strong><br />
literatuur staat achter in <strong>de</strong> rapportage.
1<br />
<strong>De</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se<br />
leefsituatie<br />
Sinds 2000 berek<strong>en</strong>t O+S elke twee jaar <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
leefsituatie-in<strong>de</strong>x. <strong>De</strong>ze sam<strong>en</strong>gestel<strong>de</strong> maat<br />
drukt het algehele welzijn <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers uit<br />
in e<strong>en</strong> getal (<strong>de</strong> leefsituatiescore) <strong>en</strong> laat <strong>de</strong> positie<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> groep<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers zi<strong>en</strong>.<br />
Na vooruitgang in <strong>de</strong> leefsituatie <strong>van</strong> 2006 op 2008 zi<strong>en</strong><br />
we dat <strong>de</strong> leefsituatie voor veel groep<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
in 2010 gelijk is aan die in 2008, maar hoger dan<br />
in 2004 <strong>en</strong> 2006. Daarmee is ook <strong>de</strong> leefsituatie voor<br />
<strong>de</strong> stad als geheel gelijk geblev<strong>en</strong>.
20 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Kernpunt<strong>en</strong><br />
• <strong>De</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatie steeg<br />
<strong>van</strong> 100 in 2004 <strong>en</strong> 2006 naar 102<br />
in 2008. In 2010 is <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
leefsituatie nog steeds 102.<br />
• <strong>De</strong> leefsituatie is t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong><br />
2008 op alle domein<strong>en</strong> stabiel<br />
geblev<strong>en</strong>, met uitzon<strong>de</strong>ring <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> domein<strong>en</strong> consumptiegoe<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> mobiliteit, die er wel op vooruit<br />
zijn gegaan.<br />
• <strong>De</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x hangt sterk<br />
sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong> leeftijd: on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> 45<br />
jaar is <strong>de</strong> score bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld <strong>en</strong><br />
voor 55-plussers on<strong>de</strong>rgemid<strong>de</strong>ld.<br />
• In vergelijking met 2008 gaan jonger<strong>en</strong><br />
erop vooruit (naar het niveau<br />
<strong>van</strong> 2004) <strong>en</strong> 55- t/m 64-jarig<strong>en</strong> erop<br />
achteruit (naar het niveau <strong>van</strong> 2006).<br />
• <strong>De</strong> leefsituatiescore <strong>van</strong> alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> ligt on<strong>de</strong>r<br />
het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>, die <strong>van</strong> (echt)par<strong>en</strong><br />
erbov<strong>en</strong>. In 2008 zag<strong>en</strong> we vooruitgang<br />
voor alle huishoudtypes, nu zi<strong>en</strong><br />
we nauwelijks veran<strong>de</strong>ring.<br />
• WW-ers, bijstandsgerechtig<strong>de</strong>n <strong>en</strong><br />
stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> gaan erop vooruit, naar<br />
<strong>de</strong> terugval <strong>van</strong> 2006 op 2008. Hun<br />
leefsituatie is nu weer conform <strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong> ervoor.<br />
• <strong>De</strong> leefsituatie voor <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
inkom<strong>en</strong>sgroep<strong>en</strong> is vrijwel niet<br />
veran<strong>de</strong>rd <strong>van</strong> 2008 op 2010. Alle<strong>en</strong><br />
zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> daling in <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
leefsituatiescore voor <strong>de</strong> op e<strong>en</strong> na<br />
hoogste inkom<strong>en</strong>sgroep.<br />
• Voor Surinamers <strong>en</strong> (in min<strong>de</strong>re mate)<br />
Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> autochton<strong>en</strong> zwakt <strong>de</strong><br />
to<strong>en</strong>ame in <strong>de</strong> leefsituatiescore <strong>van</strong><br />
2006 op 2008 weer (<strong>en</strong>igszins) af.<br />
<strong>De</strong> positie <strong>van</strong> westerse allochton<strong>en</strong><br />
is ver<strong>de</strong>r verbeterd. <strong>De</strong> overige groep<strong>en</strong><br />
blijv<strong>en</strong> op het niveau <strong>van</strong> 2008.<br />
• <strong>De</strong> positie <strong>van</strong> <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> is re<strong>de</strong>lijk<br />
stabiel over <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> he<strong>en</strong>, waarbij<br />
Noord, Zuidoost <strong>en</strong> Nieuw-West<br />
ongunstig <strong>en</strong> Zuid <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum<br />
gunstig scor<strong>en</strong>. <strong>De</strong> ongunstig<br />
scor<strong>en</strong><strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> Zuidoost <strong>en</strong><br />
Nieuw-West gaan er langzaam op<br />
vooruit.<br />
• Opleidingsniveau <strong>en</strong> werk zijn <strong>de</strong><br />
belangrijkste factor<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> leefsituatie.<br />
Toch verker<strong>en</strong> niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> met werk in e<strong>en</strong> relatief<br />
ongunstige leefsituatie. Laagopgelei<strong>de</strong><br />
alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>r betaald<br />
werk hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> ongunstigste leefsituatie.<br />
• <strong>De</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x hangt sam<strong>en</strong><br />
met opvatting<strong>en</strong> over leefbaarheid<br />
<strong>en</strong> veiligheid <strong>en</strong> met tevre<strong>de</strong>nheid<br />
over <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving.<br />
• <strong>De</strong> achterstand die <strong>Amsterdam</strong> in<br />
2006 t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke<br />
leefsituatie had heeft <strong>de</strong> stad in 2008<br />
niet kunn<strong>en</strong> verklein<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x is ontwikkeld door het Sociaal<br />
<strong>en</strong> Cultureel Planbureau. 1 <strong>De</strong> in<strong>de</strong>x wordt berek<strong>en</strong>d<br />
op basis <strong>van</strong> <strong>en</strong>quêtes, waarin vrag<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n gesteld<br />
over verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong> domein<strong>en</strong>: won<strong>en</strong>,<br />
gezondheid, consumptiegoe<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, vrijetijdsactiviteit<strong>en</strong>,<br />
mobiliteit, sociale participatie, sportactiviteit<strong>en</strong>,<br />
vakantie <strong>en</strong> sociaal netwerk. In bijlage III wordt <strong>de</strong><br />
meting <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze domein<strong>en</strong> na<strong>de</strong>r omschrev<strong>en</strong>. <strong>De</strong><br />
Afb 1.1 Re<strong>de</strong>neerschema voor <strong>de</strong> beschrijving <strong>van</strong> <strong>de</strong> leefsituatie (het leefsituatiemo<strong>de</strong>l)<br />
Individuele<br />
hulpbronn<strong>en</strong><br />
Leefsituatie<br />
(welzijn)<br />
Omgeving<br />
– fysiek<br />
– sociaal<br />
hoogte <strong>van</strong> <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x wordt beïnvloed<br />
door individuele hulpbronn<strong>en</strong> als inkom<strong>en</strong>, arbeid <strong>en</strong><br />
opleiding, <strong>de</strong> fysieke <strong>en</strong> sociale omgeving <strong>en</strong> door<br />
voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> (bijvoorbeeld zorg- <strong>en</strong> culturele voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>).<br />
Naast <strong>de</strong>ze factor<strong>en</strong> – die zijn te beïnvloe<strong>de</strong>n<br />
door beleid – spel<strong>en</strong> meer subjectieve factor<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> rol, zoals <strong>de</strong> tevre<strong>de</strong>nheid met <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> situatie<br />
<strong>en</strong> hoe m<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> leefomgeving <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
maatschappij aankijkt (zie afb. 1.1).<br />
Dit hoofdstuk gaat in op <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
leefsituatie-in<strong>de</strong>x voor <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>en</strong><br />
die voor <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> groep<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
afzon<strong>de</strong>rlijk. Daarbij wordt gekek<strong>en</strong> naar hulpbronn<strong>en</strong><br />
als inkom<strong>en</strong>, arbeid <strong>en</strong> opleiding <strong>en</strong> naar <strong>de</strong>mografische<br />
k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> als leeftijd, huishoudtype <strong>en</strong><br />
herkomstgroep. Ook wordt ingegaan op verschill<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> leefsituatie naar woonomgeving (on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re<br />
stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>) <strong>en</strong> beoor<strong>de</strong>ling <strong>van</strong> <strong>de</strong> woonomgeving<br />
(in term<strong>en</strong> <strong>van</strong> leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid). Vervolg<strong>en</strong>s<br />
komt <strong>de</strong> leefsituatie in relatie tot het subjectieve welzijn<br />
aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>, zoals ervar<strong>en</strong> geluk <strong>en</strong> tevre<strong>de</strong>nheid,<br />
<strong>en</strong> hoe m<strong>en</strong> aankijkt teg<strong>en</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Tot slot<br />
wordt <strong>de</strong> leefsituatie in <strong>Amsterdam</strong> met die in geheel<br />
Ne<strong>de</strong>rland vergelek<strong>en</strong>.<br />
Overheidsbeleid<br />
– comp<strong>en</strong>ser<strong>en</strong>d<br />
– on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong>d<br />
causale relatie<br />
verband<br />
–‘Subjectief’<br />
– welzijn<br />
– tevre<strong>de</strong>nheid<br />
– geluksgevoel<br />
bron: SCP<br />
Leefsituatie blijft op niveau 2008<br />
Voor <strong>de</strong> berek<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> het welzijnsniveau <strong>van</strong> 2010<br />
is <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x <strong>van</strong> 2010 uitgedrukt in die<br />
<strong>van</strong> 2004, zoals dat ook in 2006 <strong>en</strong> 2008 is gebeurd.<br />
In 2004 werd <strong>de</strong> in<strong>de</strong>x op gemid<strong>de</strong>ld 100 gesteld. 2<br />
Zo is voor elke respon<strong>de</strong>nt e<strong>en</strong> persoonlijke leefsituatie-in<strong>de</strong>xscore<br />
berek<strong>en</strong>d, die is afgezet teg<strong>en</strong> het
1 | <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se leefsituatie<br />
21<br />
Afb.1.2 Veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> in acht domeinscores <strong>van</strong> <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x, 2004, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
108<br />
106<br />
104<br />
102<br />
100<br />
98<br />
96<br />
94<br />
92<br />
90<br />
won<strong>en</strong><br />
consumptiegoe<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
vrijetijdsactiviteit<strong>en</strong><br />
sociale<br />
participatie<br />
sport<br />
vakantie<br />
mobiliteit<br />
gezondheid<br />
totaal<br />
2004 2008 (t.o.v. 2004) 2010 (t.o.v. 2004)<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> (100 in 2004). E<strong>en</strong> score <strong>van</strong> bijvoorbeeld<br />
104 betek<strong>en</strong>t gunstiger dan gemid<strong>de</strong>ld, e<strong>en</strong><br />
score <strong>van</strong> 96 ongunstiger. Vervolg<strong>en</strong>s is voor <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
groep<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>de</strong> huidige positie<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> ontwikkeling op <strong>de</strong> ‘ranglijst’ weergegev<strong>en</strong>.<br />
In 2008 was <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatie hoger dan<br />
in 2006: 100 in 2004 <strong>en</strong> 2006 teg<strong>en</strong> 102 in 2008,<br />
waarbij aangetek<strong>en</strong>d dat <strong>de</strong> <strong>en</strong>quêtes in 2008 vóór<br />
<strong>de</strong> krediet crisis plaatsvon<strong>de</strong>n. <strong>De</strong> <strong>en</strong>quêtes voor <strong>de</strong><br />
meting 2010 zijn in september <strong>en</strong> oktober 2010 afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we dat <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> score op <strong>de</strong><br />
leefsituatie-in<strong>de</strong>x gelijk blijft aan die <strong>van</strong> 2008: 102.<br />
Blijkbaar is <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers re<strong>de</strong>lijk<br />
stabiel <strong>en</strong> krachtig <strong>en</strong> is er ge<strong>en</strong> achteruitgang in <strong>de</strong><br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatie als gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> crisis.<br />
T<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2008 tre<strong>de</strong>n ge<strong>en</strong> of slechts zeer<br />
kleine verschuiving<strong>en</strong> op in <strong>de</strong> scores op <strong>de</strong> afzon<strong>de</strong>rlijke<br />
domein<strong>en</strong> (zie afb. 1.2). Blijkbaar veran<strong>de</strong>rt<br />
er niet veel op <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> participatieterrein<strong>en</strong>.<br />
Op <strong>de</strong> domein<strong>en</strong> consumptiegoe<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> mobiliteit<br />
zi<strong>en</strong> we wel e<strong>en</strong> stijg<strong>en</strong><strong>de</strong> tr<strong>en</strong>d. <strong>Amsterdam</strong>mers invester<strong>en</strong><br />
blijkbaar niet min<strong>de</strong>r in <strong>de</strong>ze zak<strong>en</strong> dan voor<br />
<strong>de</strong> crisis. Zie voor <strong>de</strong> precieze sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> domein<strong>en</strong> <strong>de</strong> bijlage.<br />
<strong>De</strong> leefsituatie <strong>van</strong><br />
groep<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
<strong>De</strong> leefsituatiescore <strong>en</strong> <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> die<br />
score verschill<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> groep<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers. T<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2008 zi<strong>en</strong> we<br />
niet zoveel verschuiving<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> die groep<strong>en</strong><br />
(zie afbeelding 1.3).<br />
Leeftijd<br />
Het welzijnsniveau, uitgedrukt in <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x,<br />
hangt sterk sam<strong>en</strong> met leeftijd. Over het algeme<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> slechtere leefsituatie dan<br />
jonger<strong>en</strong>. Tot 45 jaar is <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x hoger<br />
dan gemid<strong>de</strong>ld, <strong>van</strong>af 55 jaar lager dan gemid<strong>de</strong>ld.<br />
Jonger<strong>en</strong> (18 t/m 24 jaar) <strong>en</strong> volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> 25 tot<br />
35 jaar verker<strong>en</strong> in <strong>de</strong> gunstigste leefsituatie (bei<strong>de</strong><br />
108), ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong>af 75 jaar in <strong>de</strong> ongunstigste (85).<br />
In vergelijking met 2008 veran<strong>de</strong>rt er voor <strong>de</strong> meeste<br />
leeftijdsgroep<strong>en</strong> niets. Alle<strong>en</strong> <strong>de</strong> leefsituatiescore<br />
voor <strong>de</strong> leeftijdsgroep 55 t/m 64 jaar daalt; die ligt<br />
nu ongeveer op het niveau <strong>van</strong> 2006. <strong>De</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
leefsituatiescore voor <strong>de</strong> jongste leeftijdsgroep<br />
(18 t/m 24 jaar) stijgt daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> <strong>en</strong> ligt weer op<br />
het hoge niveau <strong>van</strong> 2004.<br />
Huishoudtype<br />
Het welzijnsniveau verschilt ook per huishoudtype.<br />
Alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n <strong>en</strong> e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> scor<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r<br />
het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>, (echt)par<strong>en</strong> met <strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
bov<strong>en</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> (zie afb. 1.3). In 2008 zag<strong>en</strong><br />
we vooruitgang voor alle huishoudtypes, nu zi<strong>en</strong> we<br />
nauwelijks veran<strong>de</strong>ring t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2008.<br />
Afb. 1.3 Gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatiescore voor leeftijdsgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong> huishoudsam<strong>en</strong>stelling,<br />
2004, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010 (afgeron<strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> in<strong>de</strong>xscore)<br />
leefsituatie- leefsituatie- leefsituatiescore<br />
2006 score 2008 score 2010<br />
leefsituatie- (uitgedrukt (uitgedrukt (uitgedrukt<br />
score 2004 in 2004) in 2004) in 2004)<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong> 100 100 102 102<br />
man 101 101 103 103<br />
vrouw 99 100 102 102<br />
18 t/m 24 jaar 107 105 105 108<br />
25 t/m 34 jaar 105 106 108 108<br />
35 t/m 44 jaar 103 103 105 104<br />
45 t/m 54 jaar 99 99 102 102<br />
55 t/m 64 jaar 94 97 100 98<br />
65 t/m 74 jaar 94 93 94 94<br />
75 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r 81 83 85 85<br />
alle<strong>en</strong>staand 95 97 98 97<br />
e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezin 96 97 99 99<br />
gezin zon<strong>de</strong>r kind 103 103 105 105<br />
gezin met kind(er<strong>en</strong>) 101 103 105 106
22<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 1.4 Gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatiescore naar hulpbronn<strong>en</strong> (opleidingsniveau,<br />
inkom<strong>en</strong>sbron <strong>en</strong> arbeid), 2004, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
2006 2008 2010<br />
(uitgedrukt (uitgedrukt (uitgedrukt<br />
2004 in 2004) in 2004) in 2004)<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong> 100 100 102 102<br />
opleidingsniveau<br />
ongeschoold (ge<strong>en</strong> opleiding, lager on<strong>de</strong>rwijs) 89 87 88 89<br />
laaggeschoold (VBO, MBO-kort,<br />
leerlingwez<strong>en</strong>, MAVO, VMBO) 96 93 97 96<br />
mid<strong>de</strong>lbaar geschoold (MBO-lang,<br />
HAVO, VWO) 105 103 104 105<br />
hooggeschoold (HBO, universiteit) 111 111 112 113<br />
arbeidsmarktpositie<br />
betaald werk 105 106 108 107<br />
ge<strong>en</strong> betaald werk 94 94 95 95<br />
voornaamste inkom<strong>en</strong>sbron<br />
loon, salaris 104 105 107 107<br />
eig<strong>en</strong> bedrijf 108 107 111 111<br />
(N)WW 97 95 89 92<br />
WAO-ANW, AAW 87 86 89 88<br />
RWW, bijstand 86 86 85 88<br />
AOW, p<strong>en</strong>sio<strong>en</strong> 89 91 92 91<br />
studiebeurs, ou<strong>de</strong>rbijdrage 112 109 107 112<br />
Opleiding<br />
<strong>De</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x hangt sterk sam<strong>en</strong> met het<br />
opleidingsniveau. <strong>Amsterdam</strong>mers zon<strong>de</strong>r afgeron<strong>de</strong><br />
opleiding bijvoorbeeld hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> score <strong>van</strong> 89,<br />
universitair geschool<strong>de</strong>n <strong>van</strong> 112.<br />
<strong>De</strong> leefsituatie voor <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> opleidingsniveaus<br />
is t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2008 niet veel veran<strong>de</strong>rd.<br />
<strong>De</strong> gunstiger positie voor alle opleidingsniveaus t<strong>en</strong><br />
opzichte <strong>van</strong> 2006 blijft <strong>en</strong>igszins gehandhaafd, met<br />
uitzon<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong> laaggeschool<strong>de</strong>n. <strong>De</strong>ze groep<br />
ging er <strong>van</strong> 2006 op 2008 nog op vooruit (<strong>van</strong> 93<br />
naar 97), maar stijgt nu niet ver<strong>de</strong>r (96).<br />
Werk <strong>en</strong> inkom<strong>en</strong><br />
Het welzijnsniveau <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers met betaald<br />
werk is in het algeme<strong>en</strong> gunstiger dan dat <strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
zon<strong>de</strong>r (zie afb. 1.4). Zo is <strong>de</strong> leefsituatiescore<br />
voor werk<strong>en</strong><strong>de</strong>n 107 <strong>en</strong> voor niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong>n 95.<br />
On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers met betaald werk is <strong>de</strong><br />
leefsituatie <strong>van</strong> h<strong>en</strong> die (<strong>de</strong>els ) buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> stad werk<strong>en</strong><br />
(112) gunstiger dan die <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die<br />
uitsluit<strong>en</strong>d in <strong>de</strong> stad werk<strong>en</strong> (106).<br />
<strong>De</strong> leefsituatie voor <strong>Amsterdam</strong>mers in e<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
arbeidsmarktpositie is vrijwel niet veran<strong>de</strong>rd<br />
t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2008. Voor sommige groep<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers zon<strong>de</strong>r betaald werk zi<strong>en</strong> we vooruitgang<br />
t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2008: WW-ers, bijstandsgerechtig<strong>de</strong>n<br />
<strong>en</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze groep<strong>en</strong> war<strong>en</strong> er <strong>van</strong><br />
2006 op 2008 op achteruitgegaan <strong>en</strong> hun situatie is<br />
nu meer conform <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> ervoor.<br />
Het inkom<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> belangrijke hulpbron voor <strong>de</strong><br />
leefsituatie. In het algeme<strong>en</strong> geldt: hoe hoger het<br />
inkom<strong>en</strong>, <strong>de</strong>s te gunstiger <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x (zie<br />
afb. 1.5). <strong>De</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>sklass<strong>en</strong><br />
zijn groot: <strong>de</strong> minst gunstige leefsituatie is 88, <strong>de</strong><br />
gunstigste 115.<br />
<strong>De</strong> leefsituatie voor <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>sgroep<strong>en</strong><br />
is vrijwel niet veran<strong>de</strong>rd <strong>van</strong> 2008 op 2010.<br />
Alle<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> daling in <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatiescore<br />
voor <strong>de</strong> op e<strong>en</strong> na hoogste inkom<strong>en</strong>sgroep<br />
(<strong>van</strong> 109 in 2008 naar 106 in 2010), zodat het niveau<br />
nu ongeveer gelijk is aan dat in 2006 <strong>en</strong> 2004 (bei<strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong> 107).<br />
Herkomstgroep<strong>en</strong><br />
Net als in voorgaan<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> zijn er grote verschill<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> leefsituatie tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> herkomstgroep<strong>en</strong> (zie<br />
afb. 1.6). 3 <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Marokkaanse <strong>en</strong><br />
Turkse afkomst hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> minst gunstige leefsituatiein<strong>de</strong>x<br />
(95). <strong>De</strong> sterk gediffer<strong>en</strong>tieer<strong>de</strong> groep overige<br />
niet-westerse allochton<strong>en</strong> heeft ook e<strong>en</strong> ongunstige<br />
leefsituatie (97), ev<strong>en</strong>als <strong>de</strong> Surinamers (96).<br />
Allochton<strong>en</strong> uit westerse lan<strong>de</strong>n <strong>en</strong> autochton<strong>en</strong><br />
scor<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>.<br />
Afb.1.5 Leefsituatie naar hulpbron inkom<strong>en</strong>, netto maan<strong>de</strong>lijks huishoudinkom<strong>en</strong> (exclusief stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>), 2004, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
116<br />
112<br />
108<br />
104<br />
100<br />
96<br />
92<br />
88<br />
84<br />
80<br />
700 euro of min<strong>de</strong>r<br />
701-1000 euro<br />
1001-1350 euro<br />
1351-2050 euro<br />
2051-3200 euro<br />
3201 euro of meer<br />
2004 2006 (uitgedrukt in 2004) 2008 (uitgedrukt in 2004) 2010 (uitgedrukt in 2004)
1 | <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se leefsituatie<br />
23<br />
Afb.1.6 Gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatiescore naar herkomstgroep<strong>en</strong>, 2004, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
108<br />
104<br />
100<br />
96<br />
92<br />
88<br />
84<br />
80<br />
Surinamers<br />
Turk<strong>en</strong><br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
overige niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong><br />
2004 2006 (uitgedrukt in 2004) 2008 (uitgedrukt in 2004) 2010 (uitgedrukt in 2004)<br />
Voor <strong>de</strong> leefsituatie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> niet-<br />
Ne<strong>de</strong>rlandse afkomst, maakt het verschil of zij in<br />
Ne<strong>de</strong>rland zijn gebor<strong>en</strong>. <strong>De</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie<br />
allochton<strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> veel gunstiger leefsituatie<br />
dan <strong>de</strong> eerste (106 teg<strong>en</strong>over 97). Bij westerse<br />
allochton<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> scores <strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste <strong>en</strong> twee<strong>de</strong><br />
g<strong>en</strong>eratie echter ongeveer gelijk: 107 resp. 108.<br />
Net als in voorgaan<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we dat <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eraties ook met leeftijdsverschill<strong>en</strong><br />
sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>; <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie is immers in<br />
het algeme<strong>en</strong> jonger.<br />
Het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> niveau <strong>van</strong> <strong>de</strong> leefsituatie is voor<br />
<strong>de</strong> meeste herkomstgroep<strong>en</strong> niet of nauwelijks veran<strong>de</strong>rd<br />
t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2008. Voor Surinamers <strong>en</strong> (in<br />
min<strong>de</strong>re mate) Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> autochton<strong>en</strong> is <strong>de</strong> to<strong>en</strong>ame<br />
<strong>van</strong> 2006 op 2008 (<strong>en</strong>igszins) afgezwakt. <strong>De</strong> positie<br />
<strong>van</strong> westerse allochton<strong>en</strong> is daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> opnieuw<br />
verbeterd.<br />
Om meer zicht te krijg<strong>en</strong> op het welzijnsniveau <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> sterk gediffer<strong>en</strong>tieer<strong>de</strong> groep overige niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> is <strong>de</strong>ze sinds <strong>de</strong> <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad<br />
IV ver<strong>de</strong>r opgesplitst naar wereld<strong>de</strong>el (zie afb. 1.7).<br />
Gezi<strong>en</strong> het kleine aantal respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> per groep<br />
moet<strong>en</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> met <strong>en</strong>ige voorzichtigheid wor<strong>de</strong>n<br />
geïnterpreteerd. Van <strong>de</strong> overige niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
blijk<strong>en</strong> Aziat<strong>en</strong> <strong>de</strong> minst ongunstige positie<br />
te hebb<strong>en</strong>. Hun positie is ook niet verslechterd t<strong>en</strong><br />
opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> vorige meting<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
<strong>van</strong> Aziatische afkomst kom<strong>en</strong> vaak uit China, maar<br />
zijn ook vaak hoogopgelei<strong>de</strong> politiek vluchteling<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> positie <strong>van</strong> Afrikan<strong>en</strong> is het ongunstigst <strong>en</strong> toont<br />
ook ge<strong>en</strong> verbetering. Tot <strong>de</strong>ze groep behoort e<strong>en</strong><br />
groei<strong>en</strong>d aantal Ghanez<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> groep met e<strong>en</strong><br />
ongunstige leefsituatie. <strong>De</strong> ongunstige positie <strong>van</strong><br />
Ghanez<strong>en</strong> komt ook naar vor<strong>en</strong> uit an<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong><br />
(zie hoofdstuk 2). 4<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers afkomstig uit Latijns-Amerikaanse<br />
lan<strong>de</strong>n had<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> vorige meting<strong>en</strong> e<strong>en</strong> score die<br />
relatief gunstig is voor overige niet-westerse allochton<strong>en</strong>,<br />
maar hebb<strong>en</strong> nu wel e<strong>en</strong> ongunstige score (97).<br />
Het aantal respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze groep is ev<strong>en</strong>wel<br />
klein <strong>en</strong> het lijkt erop dat dit keer meer laagopgelei<strong>de</strong>n<br />
aan <strong>de</strong> <strong>en</strong>quête hebb<strong>en</strong> meegedaan.<br />
<br />
Afb.1.7 Gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatiescore naar groep<strong>en</strong> afkomstig uit <strong>de</strong> overige<br />
niet-westerse lan<strong>de</strong>n, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
<strong>De</strong> leefsituatie naar woonomgeving<br />
<strong>Stad</strong>s<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
Dat <strong>de</strong> woonomgeving veel uitmaakt zi<strong>en</strong> we terug<br />
in <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> per stads<strong>de</strong>el. <strong>De</strong> in<strong>de</strong>x varieert<br />
<strong>van</strong> 98 in Noord tot 106 in C<strong>en</strong>trum (zie afb. 1.8).<br />
In vergelijking met 2004 zijn <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> wel kleiner gewor<strong>de</strong>n. <strong>De</strong> leefsituatie<br />
is gemid<strong>de</strong>ld g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> ongunstig in Noord, Zuidoost<br />
<strong>en</strong> Nieuw-West <strong>en</strong> gunstig in Zuid <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum. <strong>De</strong><br />
positie in Oost <strong>en</strong> West is gemid<strong>de</strong>ld.<br />
<strong>De</strong> positie <strong>van</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> is re<strong>de</strong>lijk<br />
stabiel. Wel zi<strong>en</strong> we <strong>van</strong>af 2008 e<strong>en</strong> gunstige tr<strong>en</strong>d<br />
in stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> ongunstige leefsituatie, zoals<br />
Zuidoost, Nieuw-West <strong>en</strong> Noord.<br />
Leefsituatie in <strong>de</strong> woonmilieus <strong>en</strong> aandachtswijk<strong>en</strong><br />
<strong>Stad</strong>s<strong>de</strong>l<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> min of meer kunstmatig vastgestel<strong>de</strong><br />
gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>. We kunn<strong>en</strong> ook kijk<strong>en</strong> naar gebie<strong>de</strong>n<br />
die overe<strong>en</strong>kom<strong>en</strong> qua bebouwing <strong>en</strong> bevolkingssam<strong>en</strong>stelling<br />
(zoals woonmilieus) of qua beleidsprioriteit:<br />
<strong>de</strong> aandachtswijk<strong>en</strong>.<br />
Aandachtswijk<strong>en</strong> scor<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld 99, an<strong>de</strong>re wijk<strong>en</strong><br />
gemid<strong>de</strong>ld 105. <strong>De</strong>ze gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> scores kom<strong>en</strong> vrijwel<br />
overe<strong>en</strong> met die in 2008 (98 versus 105). Zoom<strong>en</strong><br />
we in op <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, dan zi<strong>en</strong> we dat <strong>de</strong> leefsituatie<br />
in <strong>de</strong> aandachtwijk<strong>en</strong> <strong>van</strong> Zuidoost is verbeterd<br />
(<strong>van</strong> 96 naar 98) <strong>en</strong> in <strong>de</strong> aandachtswijk<strong>en</strong> <strong>van</strong> Oost<br />
is verslechterd (<strong>van</strong> 101 naar 98). In <strong>de</strong> overige stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
bleef <strong>de</strong> leefsituatie in <strong>de</strong> aandachtswijk<strong>en</strong><br />
gemid<strong>de</strong>ld gelijk. <strong>De</strong> verschill<strong>en</strong> in leefsituatie tuss<strong>en</strong><br />
2006 2008 2010<br />
(uitgedrukt (uitgedrukt (uitgedrukt<br />
in 2004) in 2004) in 2004)<br />
overige niet-westerse lan<strong>de</strong>n 96 97 97<br />
waaron<strong>de</strong>r:<br />
Azië (n=96, n=101, n=77) 96 98 98<br />
Latijns-Amerika (n=46, n=45, n=35) 100 101 97<br />
Afrika (n=83, n=108, n=101) 97 95 95
24 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 1.8 Leefsituatie scores (SLI) per stads<strong>de</strong>el, 2004, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
108<br />
104<br />
100<br />
96<br />
92<br />
88<br />
84<br />
80<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Zuid<br />
West<br />
Oost<br />
Nieuw-West<br />
Zuidoost<br />
Noord<br />
2004 2006 (uitgedrukt in 2004) 2008 (uitgedrukt in 2004) 2010 (uitgedrukt in 2004)<br />
aandachtwijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> overige wijk<strong>en</strong> zijn het grootst in<br />
Nieuw-West <strong>en</strong> Oost (zie afb. 1.9).<br />
Afb. 1.9 Leefsituatiescores (SLI) naar type wijk<strong>en</strong> per stads<strong>de</strong>el, 2010<br />
108<br />
106<br />
104<br />
102<br />
100<br />
98<br />
96<br />
94<br />
92<br />
West<br />
aandachtswijk<br />
Nieuw-West<br />
Oost<br />
ge<strong>en</strong> aandachtswijk<br />
Noord<br />
Zuidoost<br />
Afb. 1.10 Gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatiescore per woonmilieu, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
gemid<strong>de</strong>ld<br />
Transitie<br />
Vergrijs<strong>de</strong> Tuinstad<br />
Verbinding<br />
Dorp <strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
Suburb<br />
Mo<strong>de</strong>rne <strong>Stad</strong> <strong>en</strong><br />
Compacte Vernieuwing<br />
C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trumrand<br />
Welgesteld Ste<strong>de</strong>lijk<br />
Transformatie<br />
Water <strong>en</strong> Gro<strong>en</strong><br />
totaal<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
90 92 94 96 98 100 102 104 106 108 110 112<br />
SLI 2006 SLI 2008 SLI 2010<br />
<strong>De</strong> leefsituatie verschilt ook sterk tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
woonmilieus (afb. 1.10, zie voor e<strong>en</strong> beschrijving<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> woonmilieus hoofdstuk 2). Gebie<strong>de</strong>n met<br />
veel nieuwbouw <strong>en</strong> gebie<strong>de</strong>n met veel bewoners met<br />
e<strong>en</strong> hoge sociaaleconomische status (zoals <strong>de</strong> woonmilieus<br />
welgesteld ste<strong>de</strong>lijk, c<strong>en</strong>trum, dorp) k<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> gunstige leefsituatie. Herstructureringsgebie<strong>de</strong>n<br />
met veel bewoners met e<strong>en</strong> lage sociaaleconomische<br />
status (zoals transitie, vergrijs<strong>de</strong> tuinstad <strong>en</strong> verbinding)<br />
hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ongunstige leefsituatie. In vrijwel<br />
alle woonmilieus zi<strong>en</strong> we na <strong>de</strong> vooruitgang <strong>van</strong> 2006<br />
op 2008 nu stilstand of e<strong>en</strong> lichte achteruitgang.<br />
Alle<strong>en</strong> in het nieuwbouwmilieu uit <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> neg<strong>en</strong>tig<br />
transformatie, waarin relatief veel corporatiewoning<strong>en</strong><br />
ligg<strong>en</strong> (zoals <strong>De</strong> Aker, Nieuw Slot<strong>en</strong> <strong>en</strong> Ecowijk),<br />
is <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatie na stilstand <strong>van</strong> 2006<br />
op 2008 gesteg<strong>en</strong>. Daarnaast zi<strong>en</strong> we in <strong>de</strong> herstructureringsgebie<strong>de</strong>n<br />
transitie, die veelal ligg<strong>en</strong> in<br />
Nieuw-West, Noord <strong>en</strong> Zuidoost, lichte vooruitgang<br />
in <strong>de</strong> leefsituatie.<br />
Leefsituatie naar combinaties <strong>van</strong><br />
achtergrondk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>: werk <strong>en</strong><br />
opleiding meest on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>nd<br />
Zoals gezegd: <strong>de</strong> leefsituatie varieert naar <strong>de</strong>mografische<br />
k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>, hulpbronn<strong>en</strong> <strong>en</strong> woongebied. Het<br />
is echter niet dui<strong>de</strong>lijk welke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> het meest<br />
on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>nd zijn <strong>en</strong> wat het effect is <strong>van</strong> combinaties<br />
<strong>van</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>. Om hier zicht op te krijg<strong>en</strong> is<br />
e<strong>en</strong> segm<strong>en</strong>tatieanalyse uitgevoerd waarbij <strong>de</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
wel/ge<strong>en</strong> betaald werk, inkom<strong>en</strong>, opleiding,<br />
huishou<strong>de</strong>n, sekse, leeftijd, herkomst <strong>en</strong> stads<strong>de</strong>el<br />
zijn opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. 5 <strong>De</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze analyse zijn<br />
weergegev<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> boomdiagram, waarbij <strong>de</strong> eerste<br />
tak <strong>de</strong> meest on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> factor weergeeft<br />
(zie afb. 1.11). 6<br />
Het al dan niet hebb<strong>en</strong> <strong>van</strong> betaald werk blijkt <strong>de</strong><br />
meest on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> factor voor <strong>de</strong> score op <strong>de</strong><br />
leefsituatie-in<strong>de</strong>x, gevolgd door g<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> opleiding.<br />
<strong>De</strong>ze factor<strong>en</strong> war<strong>en</strong> ook in voorgaan<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
belangrijkste.<br />
Bij <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers met betaald werk blijkt na<br />
het opleidingsniveau <strong>de</strong> herkomst het belangrijkst.<br />
<strong>De</strong> gunstigste leefsituatie hebb<strong>en</strong> hooggeschool<strong>de</strong>n
1 | <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se leefsituatie<br />
25<br />
Afb. 1.11 Analyse <strong>van</strong> <strong>de</strong> leefsituatie naar achtergrondk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> (gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> score op leefsituatie-in<strong>de</strong>x 2010, uitgedrukt in 2004)<br />
leefsituatie<br />
gemid<strong>de</strong>ld<br />
102<br />
betaald werk<br />
107<br />
ge<strong>en</strong> betaald werk<br />
(of onbek<strong>en</strong>d)<br />
95<br />
ongeschoold<br />
97<br />
laag geschoold<br />
101<br />
mid<strong>de</strong>lbaar<br />
geschoold/an<strong>de</strong>rs<br />
105<br />
hoog<br />
geschoold<br />
114<br />
ongeschoold<br />
86<br />
laag geschoold/<br />
an<strong>de</strong>rs/onbek<strong>en</strong>d<br />
91<br />
mid<strong>de</strong>lbaar<br />
geschoold<br />
103<br />
hoog<br />
geschoold<br />
108<br />
nietwesters<br />
97<br />
Turks/<br />
Marokkaans<br />
99<br />
nietwesters<br />
105<br />
alle<strong>en</strong>staand<br />
80<br />
alle<strong>en</strong>staand<br />
84<br />
35-65 jarig<strong>en</strong>/<br />
75-plus<br />
94<br />
alle<strong>en</strong>staand/<br />
e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezin<br />
102<br />
westers/<br />
autochtoon<br />
104<br />
overig nietwesters,<br />
Surinaams/<br />
Antilliaans<br />
103<br />
autochtoon<br />
115<br />
e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezin/2<br />
volw.<br />
zon<strong>de</strong>r kind<br />
88<br />
nietalle<strong>en</strong>staand<br />
94<br />
25-34 jarig<strong>en</strong>/<br />
65-74 jarig<strong>en</strong><br />
105<br />
2 volw. met<br />
kind/2 volw.<br />
zon<strong>de</strong>r kind/<br />
an<strong>de</strong>rs<br />
113<br />
autochtoon<br />
107<br />
westers<br />
117<br />
2 volw. met<br />
kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>/<br />
an<strong>de</strong>rs<br />
92<br />
18-24 jarig<strong>en</strong><br />
111<br />
westers<br />
110<br />
met betaald werk die <strong>van</strong> westerse herkomst zijn<br />
(117). Ongeschool<strong>de</strong>n met betaald werk (97) <strong>en</strong><br />
laag geschool<strong>de</strong>n <strong>van</strong> niet-westerse herkomst (97)<br />
hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> ongunstigste leefsituatiescore.<br />
Bij <strong>de</strong> groep zon<strong>de</strong>r betaald werk is na opleidingsniveau<br />
<strong>de</strong> gezinssam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> belang, waarbij<br />
alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> ongunstige positie innem<strong>en</strong>:<br />
80 (ongeschoold) <strong>en</strong> 84 (laaggeschoold).<br />
Voor mid<strong>de</strong>lbaar geschool<strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>r betaald werk<br />
is <strong>de</strong> leeftijd belangrijker. Het gemid<strong>de</strong>ld ligt in <strong>de</strong>ze<br />
groep op 103. Binn<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze groep hebb<strong>en</strong> jonger<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> gunstige leefsituatie (111). Het gaat hier vaak om<br />
stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>. Net als in voorgaan<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ongeschool<strong>de</strong><br />
alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>r betaald werk <strong>de</strong><br />
laagste scores: 81 in 2006, 79 in 2008 <strong>en</strong> 80 in 2010.<br />
Etnische herkomst is voor <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x dus<br />
min<strong>de</strong>r belangrijk dan sociaaleconomische factor<strong>en</strong>,<br />
maar speelt wel e<strong>en</strong> rol. In het algeme<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
werk<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> niet-westerse herkomst<br />
e<strong>en</strong> ongunstigere leefsituatie dan an<strong>de</strong>re,<br />
ev<strong>en</strong> hoog opgelei<strong>de</strong>, werk<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers.<br />
Leefsituatie naar leefbaarheid<br />
<strong>en</strong> veiligheid<br />
In <strong>de</strong> vorige rapportage kwam al aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> dat<br />
het welzijnsniveau sam<strong>en</strong>hangt met verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
aspect<strong>en</strong> <strong>van</strong> leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid. <strong>De</strong>ze<br />
relaties wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> nu volg<strong>en</strong><strong>de</strong> subparagraf<strong>en</strong><br />
toegelicht. E<strong>en</strong> beschrijving <strong>van</strong> <strong>de</strong> ontwikkeling<strong>en</strong><br />
op het gebied <strong>van</strong> leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid is te<br />
vin<strong>de</strong>n in hoofdstuk 11.<br />
Sociale cohesie <strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers die veel sociale cohesie in hun buurt<br />
ervar<strong>en</strong>, hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> gunstiger leefsituatie dan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
die weinig sociale cohesie ervar<strong>en</strong> (zie afb. 1.12).<br />
Bei<strong>de</strong> factor<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> elkaar overig<strong>en</strong>s beïnvloe<strong>de</strong>n.<br />
<strong>De</strong> leefsituatie is in alle categorieën <strong>van</strong> sociale<br />
cohesie gedaald naar het niveau <strong>van</strong> 2006 of lager.<br />
<strong>De</strong> leefsituatiescore hangt ook sam<strong>en</strong> met het<br />
vertrouw<strong>en</strong> dat m<strong>en</strong> in buurtbewoners heeft (zie<br />
afb. 1.13). <strong>Amsterdam</strong>mers die ge<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> in<br />
hun buurtg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> scor<strong>en</strong> laag (94) <strong>en</strong> zij<br />
die veel vertrouw<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> hoog (108).<br />
Gevoel<strong>en</strong>s <strong>van</strong> onveiligheid<br />
Het welzijnsniveau hangt ook sam<strong>en</strong> met onveiligheidsgevoel<strong>en</strong>s.<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die zich wele<strong>en</strong>s onveilig<br />
voel<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> iets lagere score (101, 2008:<br />
101) dan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die zich nooit onveilig voel<strong>en</strong> (103,<br />
2008:103). <strong>De</strong> mate waarin m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zich onveilig<br />
voel<strong>en</strong> is <strong>van</strong> grotere invloed: m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die zich vaak<br />
onveilig voel<strong>en</strong>, hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> veel lagere score (96,<br />
2008: 94) dan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die zich zel<strong>de</strong>n onveilig voel<strong>en</strong><br />
(105, 2008: 108; ‘soms’: 101).
26<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 1.12 Leefsituatiescore <strong>en</strong> sociale cohesie, 2000-2010<br />
2000 2002 2004 2006 2008 2010<br />
totaalscore 0-2 (geringe cohesie) 96 94 94 97 98 95<br />
totaalscore 3-4 99 102 102 102 103 101<br />
totaalscore 5-6 101 102 102 102 103 105<br />
totaalscore 7-10 (grote cohesie) 103 102 101 103 105 104<br />
gemid<strong>de</strong>ld 100 100 100 100 102 102<br />
Buurtontwikkeling <strong>en</strong> buurtinzet<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die vin<strong>de</strong>n dat hun buurt erop achteruit is<br />
gegaan hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> relatief ongunstige leefsituatie (94),<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die vin<strong>de</strong>n dat <strong>de</strong> buurt erop vooruit is gegaan<br />
e<strong>en</strong> gunstige (106). <strong>De</strong> leefsituatiescore is gedaald voor<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die vin<strong>de</strong>n dat <strong>de</strong> buurt achteruit is gegaan.<br />
Ook blijkt dat <strong>Amsterdam</strong>mers die zich <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong><br />
twaalf maan<strong>de</strong>n hebb<strong>en</strong> ingezet voor stad of buurt<br />
e<strong>en</strong> betere leefsituatiescore hebb<strong>en</strong> (105) dan zij die<br />
dat niet <strong>de</strong><strong>de</strong>n (102).<br />
Afb. 1.13 Leefsituatiescore <strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> in buurtbewoners, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
2008 2010<br />
veel vertrouw<strong>en</strong> 108 108<br />
re<strong>de</strong>lijk vertrouw<strong>en</strong> 103 102<br />
weinig vertrouw<strong>en</strong> 98 100<br />
ge<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> 95 94<br />
Afb. 1.14 Leefsituatiescore <strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> ontwikkeling buurt, 2004, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
2004 2006 2008 2010<br />
achteruit 95 96 96 94<br />
gelijk geblev<strong>en</strong> 103 101 104 103<br />
vooruit 101 105 105 106<br />
gemid<strong>de</strong>ld 100 100 102 102<br />
Afb. 1.15 Gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatiescore naar lev<strong>en</strong>stevre<strong>de</strong>nheid <strong>en</strong> geluk, 2004, 2006,<br />
2008 <strong>en</strong> 2010<br />
2004 2006 2008 2010<br />
Lev<strong>en</strong>stevre<strong>de</strong>nheid 5 categorieën<br />
zeer ontevre<strong>de</strong>n (rapportcijfer 1-2) 87 86 86 90<br />
ontevre<strong>de</strong>n (3-4) 90 88 91 90<br />
niet tevre<strong>de</strong>n/niet ontevre<strong>de</strong>n (5-6) 94 95 94 93<br />
tevre<strong>de</strong>n (7-8) 103 104 105 105<br />
zeer tevre<strong>de</strong>n (9-10) 102 106 106 106<br />
Mate <strong>van</strong> zich gelukkig voel<strong>en</strong><br />
ongelukkig 85 80 * 82 90**<br />
niet zo gelukkig 90 90 90 89<br />
niet gelukkig, niet ongelukkig 93 94 94 95<br />
gelukkig 102 103 104 103<br />
erg gelukkig 106 108 109 108<br />
* klein aantal respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>, n=57<br />
** klein aantal respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>, n=27<br />
Betere leefsituatie voor tevre<strong>de</strong>n<br />
<strong>en</strong> optimistische m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
<strong>De</strong> leefsituatie varieert sterk met <strong>de</strong> mate waarin<br />
m<strong>en</strong> zich tevre<strong>de</strong>n <strong>en</strong> gelukkig voelt. Hoe meer tevre<strong>de</strong>n<br />
m<strong>en</strong> is <strong>en</strong> hoe gelukkiger m<strong>en</strong> zich voelt, <strong>de</strong>s<br />
te hoger ligt <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x (zie afb. 1.15). Voor<br />
<strong>de</strong> meeste groep<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers is <strong>de</strong> leefsituatiescore<br />
vrijwel gelijk aan die in 2008, met uitzon<strong>de</strong>ring<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> meest pessimistische. Die zat<strong>en</strong> blijkbaar<br />
al aan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rgr<strong>en</strong>s; hun leefsituatie is erop vooruitgegaan.<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers zijn niet vaker ontevre<strong>de</strong>n of ongelukkig<br />
dan in 2008. Acht <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
<strong>van</strong> 18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r voel<strong>en</strong> zich gelukkig (80%),<br />
<strong>van</strong> wie 19% erg gelukkig. Zesti<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t is ‘niet<br />
gelukkig, niet ongelukkig’ <strong>en</strong> 4% voelt zich ‘niet zo<br />
gelukkig’ of ‘ongelukkig’. Dit komt globaal overe<strong>en</strong><br />
met het beeld in 2008 <strong>en</strong> 2006. E<strong>en</strong>zelf<strong>de</strong> soort<br />
ver<strong>de</strong>ling geldt voor <strong>de</strong> mate <strong>van</strong> tevre<strong>de</strong>nheid met<br />
het eig<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> (zie afb. 1.17, laatste regel).<br />
<strong>De</strong> leefsituatie is ook gunstiger naarmate m<strong>en</strong> meer<br />
tevre<strong>de</strong>n is over het eig<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> aspect<strong>en</strong> daar<strong>van</strong><br />
<strong>en</strong> over <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. Ev<strong>en</strong>als in <strong>de</strong> vorige rapportage<br />
komt naar vor<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> leefsituatie bij m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
die tevre<strong>de</strong>n zijn over <strong>de</strong> regering <strong>en</strong> <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse<br />
<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>se sam<strong>en</strong>leving, hoger ligt dan die <strong>van</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die daar zeer tevre<strong>de</strong>n over zijn. Het gaat<br />
daarbij, ev<strong>en</strong>als bij <strong>de</strong> zeer ontevre<strong>de</strong>n<strong>en</strong>, wel om<br />
e<strong>en</strong> relatief klein aantal m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> (zie afb. 1.16). <strong>De</strong><br />
grootste verschill<strong>en</strong> in <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x bestaan<br />
tuss<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die ontevre<strong>de</strong>n zijn over hun<br />
vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n- <strong>en</strong> k<strong>en</strong>niss<strong>en</strong>kring <strong>en</strong> hun maatschappelijke<br />
positie <strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die daar (zeer) tevre<strong>de</strong>n<br />
over zijn.<br />
Ondanks <strong>de</strong> kredietcrisis zijn <strong>Amsterdam</strong>mers niet<br />
vaak ontevre<strong>de</strong>n over aspect<strong>en</strong> <strong>van</strong> hun lev<strong>en</strong> (zie<br />
afb. 1.17). E<strong>en</strong> uitzon<strong>de</strong>ring hierop vormt <strong>de</strong> regering,<br />
daarover is bijna e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>de</strong>el (zeer) ontevre<strong>de</strong>n<br />
(32%). In 2008 was e<strong>en</strong> kwart ontevre<strong>de</strong>n over <strong>de</strong><br />
regering (25%). Het rapportcijfer dat <strong>de</strong> regering<br />
krijgt is dan ook gedaald; <strong>van</strong> e<strong>en</strong> 5,4 in 2008 naar<br />
e<strong>en</strong> 5,0 in 2010. Hierbij is het belangrijk te be<strong>de</strong>nk<strong>en</strong><br />
dat <strong>de</strong> <strong>en</strong>quêtes voor dit on<strong>de</strong>rzoek plaatsvon<strong>de</strong>n *<br />
in september <strong>en</strong> oktober 2010, tij<strong>de</strong>ns <strong>en</strong> kort na<br />
<strong>de</strong> (langdurige) kabinetsformatie. Op 30 september<br />
wer<strong>de</strong>n het regeerakkoord <strong>en</strong> het gedoogakkoord<br />
gepres<strong>en</strong>teerd.
1 | <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se leefsituatie<br />
27<br />
Afb. 1.16 Gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatiescore naar tevre<strong>de</strong>nheid met aspect<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving <strong>en</strong> eig<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>ssituatie, 2010<br />
zeer ontevre- niet tevre<strong>de</strong>n, zeer<br />
<strong>de</strong>n (rapport- ontevre<strong>de</strong>n niet ontevre- tevre<strong>de</strong>n tevre<strong>de</strong>n<br />
cijfer 1-2) (3-4) <strong>de</strong>n (5-6) (7-8) (9-10)<br />
Ne<strong>de</strong>rlandse sam<strong>en</strong>leving 96 98 102 105 97<br />
regering 99 104 105 101 94<br />
<strong>Amsterdam</strong>se sam<strong>en</strong>leving 96 92 101 105 101<br />
vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n/k<strong>en</strong>niss<strong>en</strong>kring 90 84 91 104 106<br />
maatschappelijke positie 89 86 97 105 107<br />
opleiding 92 93 98 104 107<br />
financiële mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> huishou<strong>de</strong>n 90 91 98 105 108<br />
Afb. 1.17 Mate <strong>van</strong> tevre<strong>de</strong>nheid met aspect<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving <strong>en</strong> eig<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>ssituatie, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (tuss<strong>en</strong> haakjes 2008))<br />
zeer ontevre- niet tevre<strong>de</strong>n, zeer gemid<strong>de</strong>ld<br />
<strong>de</strong>n (rapport- ontevre<strong>de</strong>n niet ontevre- tevre<strong>de</strong>n tevre<strong>de</strong>n rapportcijfer<br />
cijfer 1-2) (3-4) <strong>de</strong>n (5-6) (7-8) (9-10) (2008)<br />
Ne<strong>de</strong>rlandse sam<strong>en</strong>leving 2 7 31 51 7 6,5 (6,3)<br />
regering 13 19 40 19 2 5,0 (5,4)<br />
<strong>Amsterdam</strong>se sam<strong>en</strong>leving 2 5 27 56 8 6,8 (6,4)<br />
vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n/k<strong>en</strong>niss<strong>en</strong>kring 1 2 8 51 36 8,0 (7,8)<br />
maatschappelijke positie 2 3 17 58 15 7,2 (7,0)<br />
opleiding 2 5 16 52 21 7,3 (7,2)<br />
financiële mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> huishou<strong>de</strong>n 4 7 22 52 13 6,8 (6,6)<br />
eig<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> 1 3 14 57 22 7,6 (7,3)<br />
Politieke interesse <strong>en</strong> participatie<br />
Ook maakt het verschil of m<strong>en</strong> interesse heeft in<br />
politiek. In overe<strong>en</strong>stemming met eer<strong>de</strong>re jar<strong>en</strong> zi<strong>en</strong><br />
we dat <strong>Amsterdam</strong>mers die (<strong>en</strong>ige) interesse hebb<strong>en</strong><br />
voor geme<strong>en</strong>tepolitiek e<strong>en</strong> hogere leefsituatiescore<br />
hebb<strong>en</strong> dan zij die daarin niet geïnteresseerd zijn.<br />
Ook m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die aangev<strong>en</strong> (waarschijnlijk) te gaan<br />
stemm<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> hogere score dan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die<br />
aangev<strong>en</strong> niet te gaan stemm<strong>en</strong> of nog niet wet<strong>en</strong> of<br />
ze gaan stemm<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong>zelf<strong>de</strong> beeld zi<strong>en</strong> we bij het hebb<strong>en</strong> <strong>van</strong> vertrouw<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>teraad <strong>en</strong> het politieke zelfvertrouw<strong>en</strong><br />
(zie afb. 1.18). Zie hoofdstuk 10 voor e<strong>en</strong><br />
toelichting op het begrip politiek zelfvertrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>re bespreking <strong>van</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> voor politieke<br />
participatie.<br />
Ook <strong>de</strong> politieke voorkeur bij geme<strong>en</strong>teraads-/stads<strong>de</strong>elverkiezing<strong>en</strong><br />
hangt sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong> leefsituatie:<br />
hoge scores vin<strong>de</strong>n we bij aanhangers <strong>van</strong> D66 (111),<br />
<strong>de</strong> VVD (111) <strong>en</strong> – in min<strong>de</strong>re mate – Gro<strong>en</strong>Links<br />
(105). <strong>Amsterdam</strong>mers met e<strong>en</strong> voorkeur voor CDA<br />
of PvdA scor<strong>en</strong> juist lager dan gemid<strong>de</strong>ld (94 resp.<br />
98). Dat geldt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die niet will<strong>en</strong><br />
zegg<strong>en</strong> op welke partij ze zou<strong>de</strong>n stemm<strong>en</strong> (96).<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers die op <strong>de</strong> SP zou<strong>de</strong>n stemm<strong>en</strong> of<br />
hun keuze nog moet<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong> scor<strong>en</strong> vrij gemid<strong>de</strong>ld<br />
(SP: 102, weet nog niet: 103).<br />
Afb. 1.18 Leefsituatiescore naar opvatting<strong>en</strong> over politiek, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
2006 2008 2010<br />
Interesse in <strong>Amsterdam</strong>se geme<strong>en</strong>tepolitiek<br />
zeer geïnteresseerd 102 103 103<br />
tamelijk geïnteresseerd 104 105 105<br />
weinig geïnteresseerd 100 103 104<br />
niet geïnteresseerd 93 95 95<br />
Stemint<strong>en</strong>tie (geme<strong>en</strong>te- <strong>en</strong> stads<strong>de</strong>elverkiezing<strong>en</strong>)<br />
ga zeker stemm<strong>en</strong> 102 104 104<br />
ga misschi<strong>en</strong> stemm<strong>en</strong> 98 103 100<br />
ga zeker niet stemm<strong>en</strong> 93 93 96<br />
weet niet 90 93 90<br />
Vertrouw<strong>en</strong> in geme<strong>en</strong>teraad<br />
v e e l v e r t ro u w e n 106<br />
re<strong>de</strong>lijk vertrouw<strong>en</strong> 104<br />
ge<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> 98<br />
helemaal ge<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> 96<br />
Politiek zelfvertrouw<strong>en</strong><br />
hoog 108 110 112<br />
gemid<strong>de</strong>ld 103 105 104<br />
laag 99 100 99<br />
<strong>Amsterdam</strong> gemid<strong>de</strong>ld 100 102 102
28 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 1.19 Leefsituatiescore naar vertrouw<strong>en</strong> in <strong>de</strong> toekomst, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
2008 SLI 2008 2010 SLI 2010<br />
veel vertrouw<strong>en</strong> 20% 108 26% 108<br />
vertrouw<strong>en</strong> 60% 104 55% 103<br />
weinig vertrouw<strong>en</strong> 10% 94 11% 93<br />
ge<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> 8% 90 5% 92<br />
weet niet, ge<strong>en</strong> antwoord 2% 90 3% 92<br />
totaal 100% 102 100% 102<br />
Vertrouw<strong>en</strong> in <strong>de</strong> toekomst<br />
<strong>De</strong> leefsituatie blijkt ook sam<strong>en</strong> te hang<strong>en</strong> met <strong>de</strong><br />
mate waarin m<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> heeft in <strong>de</strong> toekomst:<br />
<strong>de</strong> leefsituatie is gunstiger naarmate m<strong>en</strong> meer<br />
vertrouw<strong>en</strong> in <strong>de</strong> toekomst heeft (zie afb. 1.19).<br />
In vergelijking met 2008 is <strong>de</strong> leefsituatiescore voor<br />
vrijwel alle groep<strong>en</strong> ongeveer gelijk geblev<strong>en</strong>. <strong>De</strong><br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatiescore <strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die ge<strong>en</strong><br />
vertrouw<strong>en</strong> in <strong>de</strong> toekomst hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> die ge<strong>en</strong><br />
antwoord hebb<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> op <strong>de</strong> betreff<strong>en</strong><strong>de</strong> vraag<br />
is echter wel toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
Ook hier geldt dat m<strong>en</strong> ondanks <strong>de</strong> kredietcrisis<br />
niet min<strong>de</strong>r vertrouw<strong>en</strong> in <strong>de</strong> toekomst heeft dan in<br />
<strong>de</strong> 2008. Acht <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong><br />
(veel) vertrouw<strong>en</strong> in <strong>de</strong> toekomst. Zesti<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t<br />
heeft weinig of ge<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> in <strong>de</strong> toekomst.<br />
Vergelijking met lan<strong>de</strong>lijke leefsituatie<br />
In vergelijking met geheel Ne<strong>de</strong>rland scoort<br />
<strong>Amsterdam</strong> dui<strong>de</strong>lijk slechter, maar het verschil<br />
is niet groter gewor<strong>de</strong>n. Het Sociaal <strong>en</strong> Cultureel<br />
Planbureau 7 heeft berek<strong>en</strong>d dat <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
score op <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x in heel Ne<strong>de</strong>rland<br />
to<strong>en</strong>eemt: <strong>van</strong> 100 in 1999 naar 105 in 2008 (zie<br />
afb. 1.20; meer rec<strong>en</strong>te cijfers zijn niet beschikbaar). 8<br />
In afbeelding 1.21 is <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> leefsituatie<br />
<strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> sociale groep<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
Afb. 1.20 Gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> Leefsituatie In<strong>de</strong>x (SLI) in Ne<strong>de</strong>rland <strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> (uitgedrukt in het Ne<strong>de</strong>rlandse gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>van</strong><br />
1999, 2004, 2006 <strong>en</strong> 2008)<br />
verschil verschil verschil<br />
2004 t.o.v. 2006 t.o.v. 2008 t.o.v.<br />
1999/2000 2004 2006 2008 1999/2000 1999/2000 1999/2000<br />
<strong>Amsterdam</strong> 94 97 97 98 +3% +3% +4%<br />
Ne<strong>de</strong>rland* 100 102 104 105 +2% +4% +4%<br />
verschil <strong>Amsterdam</strong> met Ne<strong>de</strong>rland –6% –5% –7% –7%<br />
* bron: SCP, <strong>De</strong> Sociale <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland 2007 <strong>en</strong> 2009.<br />
Afb. 1.21 Ontwikkeling<strong>en</strong> in <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatie voor bevolkingsgroep<strong>en</strong> in geheel Ne<strong>de</strong>rland* <strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong><br />
(+ = vooruitgang, – = achteruitgang, = = (vrijwel) gelijk)<br />
Ne<strong>de</strong>rland <strong>Amsterdam</strong> Ne<strong>de</strong>rland <strong>Amsterdam</strong> <strong>Amsterdam</strong> Ne<strong>de</strong>rland <strong>Amsterdam</strong><br />
2002-2004 2002-2004 2004-2006 2004-2006 2006-2008 2006-2008 2008-2010<br />
jonger<strong>en</strong> (18 t/m 24 jaar) – = + – = = +<br />
45 t/m 54 jaar = = = = + + =<br />
55 t/ 64 jaar = + + + + + –<br />
65 t/m 74 jaar + + + = = = =<br />
75 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r – – + + + + =<br />
laagste inkom<strong>en</strong>sgroep – = + – + + =<br />
hoogste inkom<strong>en</strong>sgroep + + = = + = =<br />
ge<strong>en</strong> betaald werk = = + = = = =<br />
wel betaald werk = = = = + = =<br />
laag opgelei<strong>de</strong>n – = + – + + =<br />
hoog opgelei<strong>de</strong>n + + = = = = =<br />
par<strong>en</strong> met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> – – + + + + –<br />
alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n + – + + = = –<br />
par<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> + = + = + = =<br />
e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> + – + = + + –<br />
totaal = = + = + = –<br />
*<br />
* bron: SCP, <strong>De</strong> Sociale <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland 2007 <strong>en</strong> 2009.
1 | <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se leefsituatie<br />
29<br />
met die <strong>van</strong> alle Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs te vergelijk<strong>en</strong>. We zi<strong>en</strong><br />
veel overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2006-2008, meer<br />
dan in <strong>de</strong> voorgaan<strong>de</strong> perio<strong>de</strong>n, maar ook e<strong>en</strong> aantal<br />
verschill<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> ontwikkeling<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> leeftijdsgroep<strong>en</strong><br />
volg<strong>en</strong> in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2006-2008 in<br />
<strong>Amsterdam</strong> <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> tr<strong>en</strong>d als in Ne<strong>de</strong>rland. In e<strong>en</strong><br />
eer<strong>de</strong>re perio<strong>de</strong> zag<strong>en</strong> we nog dat <strong>de</strong><br />
lan<strong>de</strong>lijke vooruitgang voor jonger<strong>en</strong> niet optrad in<br />
<strong>Amsterdam</strong>, er was zelfs sprake <strong>van</strong> achteruitgang<br />
(die in 2008 tot stilstand is gekom<strong>en</strong>). <strong>De</strong> vooruitgang<br />
voor 75-plussers zi<strong>en</strong> we in bei<strong>de</strong> populaties<br />
optre<strong>de</strong>n.<br />
<strong>De</strong> in 2006 geconstateer<strong>de</strong> verbetering voor<br />
Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs met e<strong>en</strong> laag inkom<strong>en</strong> treedt pas in<br />
2008 in <strong>Amsterdam</strong> op <strong>en</strong> zwakt daarna weer af. Voor<br />
<strong>de</strong> hoogste inkom<strong>en</strong>sgroep zag<strong>en</strong> we in <strong>Amsterdam</strong><br />
vooruitgang <strong>van</strong> 2006 op 2008, in Ne<strong>de</strong>rland niet.<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers met betaald werk ging<strong>en</strong> er <strong>van</strong><br />
2006 op 2008 op vooruit <strong>en</strong> die tr<strong>en</strong>d zag<strong>en</strong> we niet<br />
in <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse leefsituatie terug.<br />
Het algem<strong>en</strong>e beeld is dat <strong>Amsterdam</strong> in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong><br />
2006-2008 meer gunstige ontwikkeling<strong>en</strong> voor groep<strong>en</strong><br />
k<strong>en</strong>t dan Ne<strong>de</strong>rland als geheel, maar dat veel<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong>ze ontwikkeling<strong>en</strong> weer t<strong>en</strong>iet wor<strong>de</strong>n gedaan<br />
in 2010.<br />
Not<strong>en</strong><br />
1 Sociaal <strong>en</strong> Cultureel Planbureau (SCP). <strong>De</strong><br />
sociale staat <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland 2009. <strong>De</strong>n Haag,<br />
2010. E<strong>en</strong> overzicht <strong>van</strong> <strong>de</strong> ontwikkeling<br />
<strong>van</strong> SCP-leefsituatie-in<strong>de</strong>x sinds 1974 staat<br />
in: Jero<strong>en</strong> Boelhouwer, Wellbeing in the<br />
Netherlands. The SCP life situation in<strong>de</strong>x<br />
since 1974 (2010).<br />
2 <strong>De</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x <strong>van</strong> 2004 kon niet uitgedrukt<br />
wor<strong>de</strong>n in die <strong>van</strong> 2002 omdat in 2004<br />
<strong>de</strong> berek<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> <strong>de</strong> in<strong>de</strong>x is gewijzigd.<br />
3 Vanaf 2006 gebruikt O+S <strong>de</strong> <strong>de</strong>finitie <strong>van</strong><br />
het C<strong>en</strong>traal Bureau voor <strong>de</strong> <strong>Statistiek</strong> voor<br />
het bepal<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> herkomstgroep. Volg<strong>en</strong>s<br />
<strong>de</strong> nieuwe <strong>de</strong>finitie is e<strong>en</strong> allochtoon iemand<br />
<strong>van</strong> wie minimaal één <strong>van</strong> <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs in het<br />
buit<strong>en</strong>land is gebor<strong>en</strong>. In <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> <strong>de</strong>finitie<br />
werd iemand die Ne<strong>de</strong>rlandse ou<strong>de</strong>rs had <strong>en</strong><br />
zelf in het buit<strong>en</strong>land gebor<strong>en</strong> was, ook tot <strong>de</strong><br />
allochton<strong>en</strong> gerek<strong>en</strong>d. <strong>De</strong> allochton<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>eld in westerse allochton<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
niet-westerse allochton<strong>en</strong>. Allochton<strong>en</strong> uit<br />
Europa, Noord-Amerika, Oceanië, Japan <strong>en</strong><br />
Indonesië wor<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong> westerse allochton<strong>en</strong><br />
gerek<strong>en</strong>d. In <strong>de</strong> nieuwe <strong>de</strong>finitie vall<strong>en</strong> dus<br />
ook <strong>de</strong> Zuid- <strong>en</strong> Oost-European<strong>en</strong> hieron<strong>de</strong>r.<br />
Alle overige allochton<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong><br />
niet-westerse allochton<strong>en</strong> gerek<strong>en</strong>d. <strong>De</strong><br />
niet-westerse allochton<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n doorgaans<br />
on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>eld in Surinamers, Antillian<strong>en</strong> (inclusief<br />
Aruban<strong>en</strong>), Turk<strong>en</strong>, Marokkan<strong>en</strong> <strong>en</strong> overige<br />
niet-westerse allochton<strong>en</strong>. In <strong>de</strong>ze rapportage<br />
<strong>en</strong> in <strong>de</strong> vorige rapportage is voor 2006 <strong>en</strong><br />
2008 <strong>de</strong> nieuwe in<strong>de</strong>ling in herkomstgroep<strong>en</strong><br />
gehanteerd <strong>en</strong> voor <strong>de</strong> overige jar<strong>en</strong> nog <strong>de</strong><br />
oorspronkelijke in<strong>de</strong>ling, t<strong>en</strong>zij an<strong>de</strong>rs vermeld.<br />
4 O+S. Diversiteits- <strong>en</strong> Integratiemonitor 2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
5 In <strong>de</strong> analyse zijn <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> acht k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>:<br />
– Participatie op <strong>de</strong> arbeidsmarkt (drie categorieën:<br />
wel betaald werk, ge<strong>en</strong> betaald<br />
werk, onbek<strong>en</strong>d).<br />
– Hoogte <strong>van</strong> inkom<strong>en</strong> (vier categorieën: laag,<br />
gemid<strong>de</strong>ld, hoog, onbek<strong>en</strong>d).<br />
– Opleidingsniveau (vijf categorieën:<br />
ongeschoold, laag, mid<strong>de</strong>lbaar, hoog,<br />
an<strong>de</strong>rs/onbek<strong>en</strong>d (vaak e<strong>en</strong> opleiding in<br />
het buit<strong>en</strong>land)).<br />
– Huishoudtype (vijf categorieën: alle<strong>en</strong>staand,<br />
twee volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>,<br />
twee volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezin,<br />
an<strong>de</strong>rs).<br />
– Sekse (twee categorieën: man, vrouw).<br />
– Leeftijd (zev<strong>en</strong> categorieën: 18-24, 25-34,<br />
35-44, 45-54, 55-64, 65-74, 75 jaar <strong>en</strong><br />
ou<strong>de</strong>r).<br />
– Herkomstgroep (aan <strong>de</strong> hand <strong>van</strong> geboorteland<br />
respon<strong>de</strong>nt, geboorteland va<strong>de</strong>r <strong>en</strong><br />
geboorteland moe<strong>de</strong>r; zes categorieën:<br />
autochtoon, overige westerse lan<strong>de</strong>n,<br />
Antilliaans/Surinaams, Turks, Marokkaans,<br />
overige niet-westerse lan<strong>de</strong>n).<br />
– <strong>Stad</strong>s<strong>de</strong>el (7 stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>).<br />
6 In <strong>de</strong> figuur zijn alle<strong>en</strong> <strong>de</strong> factor<strong>en</strong> tot <strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>ling weergegev<strong>en</strong>,<br />
waar bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> voor geldt dat er mimimaal<br />
50 respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> in elke groep zitt<strong>en</strong>. Bij<br />
meer ge<strong>de</strong>tailleer<strong>de</strong> uitsplitsing<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong><br />
groep<strong>en</strong> te klein om uit <strong>de</strong> analyse naar vor<strong>en</strong><br />
te kom<strong>en</strong>.<br />
7 SCP-gegev<strong>en</strong>s over <strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke leefsituatiein<strong>de</strong>x<br />
in 2010 zijn nog niet beschikbaar.<br />
8 SCP. <strong>De</strong> Sociale <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland 2008.<br />
<strong>De</strong>n Haag, september 2009. Cijfers over<br />
<strong>Amsterdam</strong> zijn niet <strong>van</strong>uit <strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke<br />
SCP-<strong>en</strong>quête beschikbaar, omdat daar e<strong>en</strong> te<br />
klein aantal respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> is geënquêteerd.
30 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong>
2<br />
Bevolking,<br />
woningmarkt<br />
<strong>en</strong> woonmilieus<br />
<strong>De</strong> sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking veran<strong>de</strong>rt door<br />
migratie <strong>en</strong> gezinsuitbreiding. <strong>De</strong>ze <strong>de</strong>mografische<br />
ontwikkeling<strong>en</strong> zijn verbon<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> situatie op<br />
<strong>de</strong> woningmarkt. <strong>De</strong> diversiteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> woningmarkt komt tot uiting in <strong>de</strong> verschei<strong>de</strong>nheid<br />
aan woonmilieus. <strong>De</strong>ze on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> staan c<strong>en</strong>traal in<br />
dit hoofdstuk.
32<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Kernpunt<strong>en</strong><br />
• <strong>De</strong> bevolking <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> is<br />
<strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong> sterk toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>:<br />
in vier jaar tijd kwam<strong>en</strong> er 37.500<br />
inwoners bij.<br />
• In 2010 is <strong>de</strong> bevolking met 12.800<br />
gegroeid, <strong>de</strong> sterkste to<strong>en</strong>ame in<br />
zestig jaar.<br />
• <strong>Amsterdam</strong> trekt per saldo zowel<br />
person<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland<br />
als uit het buit<strong>en</strong>land aan.<br />
• Het aan<strong>de</strong>el gezinn<strong>en</strong> met twee<br />
ou<strong>de</strong>rs neemt toe, het aan<strong>de</strong>el<br />
gezinn<strong>en</strong> met één ou<strong>de</strong>r af.<br />
• Na <strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> met veel nieuwbouw<br />
groeit <strong>de</strong> woningvoorraad min<strong>de</strong>r<br />
sterk.<br />
• Het aan<strong>de</strong>el koopwoning<strong>en</strong> neemt<br />
nog steeds sterk toe.<br />
• <strong>De</strong> kredietcrisis heeft consequ<strong>en</strong>ties<br />
voor <strong>de</strong> woningmarkt: lagere woningprijz<strong>en</strong>,<br />
meer te koop staan<strong>de</strong> woning<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r verkochte woning<strong>en</strong>.<br />
Participatie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving<br />
vindt plaats in <strong>de</strong> context <strong>van</strong> ontwikkeling<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking <strong>en</strong> <strong>de</strong> woningmarkt. Dit hoofdstuk<br />
beschrijft <strong>de</strong> <strong>de</strong>mografische ontwikkeling<strong>en</strong> in<br />
<strong>Amsterdam</strong> in term<strong>en</strong> <strong>van</strong> het aantal inwoners, hun<br />
herkomst, leeftijdsopbouw <strong>en</strong> gezinssam<strong>en</strong>stelling.<br />
Ook wor<strong>de</strong>n ontwikkeling<strong>en</strong> op <strong>de</strong> woningmarkt behan<strong>de</strong>ld<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> woonmilieus toegelicht.<br />
<strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se bevolking<br />
Bevolkingsom<strong>van</strong>g blijft groei<strong>en</strong><br />
Het aantal inwoners <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> blijft groei<strong>en</strong>.<br />
Op 1 januari 2011 tel<strong>de</strong> <strong>de</strong> stad 780.559 inwoners. 1<br />
Dit zijn er bijna 12.800 meer dan e<strong>en</strong> jaar eer<strong>de</strong>r,<br />
e<strong>en</strong> naoorlogs record. In <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> 2005 <strong>en</strong> 2006 had<br />
<strong>Amsterdam</strong> nog rond <strong>de</strong> 743.000 inwoners. Daarna<br />
is het inwonertal steeds sterker toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>: 0,6%<br />
in 2007, 1,2% in 2008 <strong>en</strong> 1,5% in 2009. In 2010<br />
groei<strong>de</strong> het inwonertal zelfs met 1,7%. In totaal is <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se bevolking in <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> vier jaar met<br />
circa 37.500 gegroeid. Dit aantal is groter dan het<br />
inwonertal <strong>van</strong> voormalig stads<strong>de</strong>el <strong>De</strong> Baarsjes.<br />
<strong>De</strong> groei is opgebouwd uit e<strong>en</strong> geboorteoverschot<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vestigingsoverschot. In <strong>de</strong> migratiecijfers<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong> toont <strong>Amsterdam</strong> e<strong>en</strong> dubbele<br />
aantrekkingskracht: als vestigingsplaats voor an<strong>de</strong>re<br />
Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs én voor buit<strong>en</strong>lan<strong>de</strong>rs. 2<br />
Autochtone gezinn<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> meer kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
<strong>De</strong> sterke groei <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking is grot<strong>en</strong><strong>de</strong>els het<br />
gevolg <strong>van</strong> natuurlijke aanwas: geboorte minus sterfte.<br />
Natuurlijke aanwas is al ti<strong>en</strong> jaar lang e<strong>en</strong> stabiele<br />
groeifactor in <strong>Amsterdam</strong>. Dit geboorteoverschot<br />
neemt <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong> zelfs licht toe. In 2010 wer<strong>de</strong>n<br />
circa 6.000 meer <strong>Amsterdam</strong>mers gebor<strong>en</strong> dan er<br />
overle<strong>de</strong>n, wat gelijkstaat aan bijna <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
bevolkingsgroei dat jaar.<br />
Het gemid<strong>de</strong>ld aantal kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> vrouw krijgt<br />
k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> opvall<strong>en</strong><strong>de</strong> ontwikkeling. Bij <strong>Amsterdam</strong>se<br />
vrouw<strong>en</strong> <strong>van</strong> niet-westerse herkomst ligt het geboortecijfer<br />
hoger dan bij autochtone vrouw<strong>en</strong>. Vooral<br />
Marokkaanse vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> in iets min<strong>de</strong>re mate Turkse<br />
vrouw<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> relatief veel kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Het hoge<br />
geboortecijfer on<strong>de</strong>r niet-westerse bevolkingsgroep<strong>en</strong><br />
neemt echter af, terwijl dat <strong>van</strong> <strong>de</strong> autochtone<br />
bevolking gestaag to<strong>en</strong>eemt. Conform <strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke<br />
tr<strong>en</strong>d krijg<strong>en</strong> autochtone gezinn<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
meer kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> ze vaker in <strong>de</strong><br />
stad won<strong>en</strong>. Voorhe<strong>en</strong> vertrokk<strong>en</strong> veel autochtone<br />
gezinn<strong>en</strong> uit <strong>Amsterdam</strong> voordat ze e<strong>en</strong> kind kreg<strong>en</strong>.<br />
Teg<strong>en</strong>woordig gaan ze vaak pas na <strong>de</strong> geboorte <strong>van</strong><br />
het eerste of twee<strong>de</strong> kind weg.<br />
Afb. 2.1 Veran<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se bevolkingsom<strong>van</strong>g, 2000-2010<br />
x 1.000<br />
14<br />
12<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
–2<br />
–4<br />
–6<br />
–8<br />
2000<br />
2001<br />
2002<br />
2003<br />
2004<br />
2005<br />
2006<br />
2007<br />
2008<br />
2009<br />
2010<br />
geboorteoverschot binn<strong>en</strong>lands migratiesaldo buit<strong>en</strong>lands migratiesaldo toe-/afname bevolking 1 )<br />
1<br />
) Toe-/afname bevolking is inclusief administratieve correcties. bron: O+S
2 | Bevolking, woningmarkt <strong>en</strong> woonmilieus<br />
33<br />
Migratieoverschot met binn<strong>en</strong>land<br />
<strong>De</strong> opvall<strong>en</strong><strong>de</strong> to<strong>en</strong>ame in <strong>de</strong> bevolkingsgroei <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> laatste vier jar<strong>en</strong> hangt sam<strong>en</strong> met veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> migratiestrom<strong>en</strong>. In 2006 had <strong>Amsterdam</strong><br />
voor het eerst sinds lang e<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>lands vestigingsoverschot:<br />
er verhuis<strong>de</strong>n meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>van</strong>uit<br />
Ne<strong>de</strong>rland naar <strong>de</strong> hoofdstad dan omgekeerd.<br />
Dit overschot is me<strong>de</strong> ontstaan doordat <strong>de</strong> gestage<br />
trek <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers naar Almere is afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
Ook zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> groei in het aantal stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> dat<br />
naar <strong>Amsterdam</strong> komt.<br />
Meer gezinn<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad<br />
Het aantal huishou<strong>de</strong>ns in <strong>Amsterdam</strong> is tuss<strong>en</strong> 2000<br />
<strong>en</strong> 2010 met 4% toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Vooral het aantal huishou<strong>de</strong>ns<br />
met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> is gegroeid: e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong><br />
9%. Zij kiez<strong>en</strong> er vaker voor om langer in <strong>de</strong> stad te<br />
blijv<strong>en</strong> won<strong>en</strong>.<br />
In <strong>de</strong> beginjar<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze eeuw steeg het aantal<br />
e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> rap, net als in <strong>de</strong> rest <strong>van</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rland. Vanaf 2004 stagneert <strong>de</strong>ze ontwikkeling<br />
in <strong>Amsterdam</strong>. <strong>De</strong> laatste jar<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> daling<br />
<strong>van</strong> het aan<strong>de</strong>el e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> <strong>en</strong> juist e<strong>en</strong><br />
sterke to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> het aan<strong>de</strong>el tweeou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong>.<br />
In Ne<strong>de</strong>rland neemt het aan<strong>de</strong>el e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong><br />
nog steeds sterk toe, terwijl het aan<strong>de</strong>el tweeou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong><br />
daar kleiner wordt. Het aan<strong>de</strong>el gezinn<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>r ligt in <strong>Amsterdam</strong><br />
(37%) nog steeds veel hoger dan lan<strong>de</strong>lijk (19%).<br />
<strong>De</strong> afname <strong>van</strong> het aan<strong>de</strong>el e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> in<br />
<strong>Amsterdam</strong> wordt voornamelijk veroorzaakt door e<strong>en</strong><br />
veran<strong>de</strong>r<strong>en</strong><strong>de</strong> sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking. Zo<br />
neemt het aantal Surinaamse <strong>en</strong> Antilliaanse gezinn<strong>en</strong><br />
af <strong>en</strong> twee <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> die gezinn<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezin.<br />
Als die groep vertrekt daalt ook het totaal<br />
aantal alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs in <strong>de</strong> stad. Tegelijkertijd<br />
neemt het aantal Turkse <strong>en</strong> Marokkaanse gezinn<strong>en</strong><br />
toe <strong>en</strong> <strong>van</strong> die gezinn<strong>en</strong> bestaat ‘slechts’ e<strong>en</strong> vijf<strong>de</strong><br />
uit e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong>. Daarnaast is er in <strong>Amsterdam</strong><br />
e<strong>en</strong> lichte afname <strong>van</strong> het aan<strong>de</strong>el e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>r autochtone gezinn<strong>en</strong> (33% in 2010).<br />
Afb. 2.2 Bevolking naar nieuwe stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, 1 januari 2000 <strong>en</strong> 2011<br />
x 1.000<br />
140<br />
120<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
0<br />
Zuidoost<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
2000 2011<br />
Noord<br />
Oost<br />
West<br />
Afb. 2.3 Allochtone bevolking naar herkomstgroepering, 1 januari 2000 <strong>en</strong> 2011<br />
120<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
0<br />
x 1.000<br />
Surinamers<br />
2000 2011<br />
Antillian<strong>en</strong><br />
Turk<strong>en</strong><br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
Zuid<br />
overige<br />
niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
Afb. 2.4 Gemid<strong>de</strong>ld aantal kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> per vrouw in <strong>Amsterdam</strong>, 2000-2009<br />
3,5<br />
3,0<br />
2,5<br />
2,0<br />
1,5<br />
Nieuw-West<br />
bron: O+S<br />
westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
bron: O+S<br />
Vooral Oost trekt veel gezinn<strong>en</strong><br />
Het aantal gezinn<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> neemt dus sterk<br />
toe. Die groei komt grot<strong>en</strong><strong>de</strong>els <strong>van</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n die als twintigers naar <strong>de</strong> stad kom<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> als <strong>de</strong>rtigers e<strong>en</strong> gezin sticht<strong>en</strong>. Gezinn<strong>en</strong> kiez<strong>en</strong><br />
er vaker voor om langer in <strong>de</strong> stad te blijv<strong>en</strong>. <strong>De</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
nieuwbouwlocaties die er in <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong><br />
jar<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad zijn bijgekom<strong>en</strong>, bie<strong>de</strong>n voor vel<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> uitkomst. <strong>De</strong>nk bijvoorbeeld aan het Oostelijk<br />
Hav<strong>en</strong>gebied <strong>en</strong> IJburg, maar ook kleinere locaties<br />
als Het Fun<strong>en</strong>, Olympisch Kwartier, Park <strong>de</strong> Meer <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> oostoever <strong>van</strong> <strong>de</strong> Sloterplas. Op <strong>de</strong>ze plekk<strong>en</strong> zijn<br />
veel gezinn<strong>en</strong> met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> won<strong>en</strong>. Zo nam<br />
in stads<strong>de</strong>el Oost, met veel nieuwbouwlocaties, het<br />
aantal huishou<strong>de</strong>ns in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2000-2010 met<br />
21% toe, terwijl het aantal gezinn<strong>en</strong> met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
met liefst 38% to<strong>en</strong>am. Maar ook in <strong>de</strong> oudbouw zijn<br />
plekk<strong>en</strong> aan te wijz<strong>en</strong> waar juist het aan<strong>de</strong>el gezinn<strong>en</strong><br />
met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> groeit. In <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong><br />
Zuid nam het aantal gezinn<strong>en</strong> met bijna 10% toe,<br />
terwijl <strong>de</strong> groei <strong>van</strong> het aantal huishou<strong>de</strong>ns achterbleef<br />
met circa 2%.<br />
1,0<br />
0,5<br />
0,0<br />
2000<br />
2001<br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
2002<br />
2003<br />
2004<br />
2005<br />
2006<br />
Migratieoverschot met buit<strong>en</strong>land<br />
E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re bron <strong>van</strong> <strong>de</strong> sterke bevolkingsgroei <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> stad is <strong>de</strong> buit<strong>en</strong>landse migratie, die <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong><br />
sterk <strong>van</strong> karakter is veran<strong>de</strong>rd. In 2006 was nog<br />
sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> historisch gezi<strong>en</strong> hoog vertrekoverschot<br />
met het buit<strong>en</strong>land <strong>van</strong> ruim 6.000 person<strong>en</strong>. In<br />
<strong>de</strong> daaropvolg<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> vestigingsoverschot<br />
ontstaan: in 2010 kwam<strong>en</strong> er per saldo 4.400 bij. <strong>De</strong><br />
groei <strong>van</strong> <strong>de</strong> immigratie doet zich vooral voor on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> groep Overige niet-westerse allochton<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>r immigrant<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> <strong>en</strong> nieuwe lidstat<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> Europese Unie (EU). Het migratiesaldo <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> traditionele immigratielan<strong>de</strong>n (Suriname, Antill<strong>en</strong>,<br />
Turkije <strong>en</strong> Marokko) ligt <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong> rond <strong>de</strong> nul.<br />
2007<br />
Turk<strong>en</strong> autochton<strong>en</strong> totale bevolking<br />
2008<br />
2009<br />
bron: O+S
34<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 2.5 Oost-European<strong>en</strong> uit EU in <strong>Amsterdam</strong>, 1 januari 2000-2011<br />
4.000<br />
3.500<br />
3.000<br />
2.500<br />
2.000<br />
1.500<br />
1.000<br />
500<br />
0<br />
Pol<strong>en</strong> Bulgar<strong>en</strong> Roem<strong>en</strong><strong>en</strong> Tsjech<strong>en</strong>, Slowak<strong>en</strong> Hongar<strong>en</strong><br />
Est<strong>en</strong>, Lett<strong>en</strong>, Litouwers<br />
bron: O+S<br />
Helft <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers is allochtoon<br />
<strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se bevolking bestaat voor 50% uit<br />
autochton<strong>en</strong>, 35% uit niet-westerse allochton<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
voor 15% uit westerse allochton<strong>en</strong>. 3 Marokkan<strong>en</strong><br />
vorm<strong>en</strong> met bijna 71.000 <strong>de</strong> grootste buit<strong>en</strong>landse<br />
herkomstgroep, gevolgd door Surinamers met<br />
69.000. Er won<strong>en</strong> circa 41.000 Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> kleine<br />
12.000 Antillian<strong>en</strong>. Van <strong>de</strong> Marokkaanse, Surinaamse,<br />
Turkse <strong>en</strong> Antilliaanse <strong>Amsterdam</strong>mers is bijna <strong>de</strong><br />
helft in Ne<strong>de</strong>rland gebor<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarmee <strong>van</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong><br />
g<strong>en</strong>eratie. Ruim 80.000 inwoners <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong><br />
zijn overige niet-westerse allochton<strong>en</strong>.<br />
<strong>Amsterdam</strong> in trek bij Ghanez<strong>en</strong><br />
On<strong>de</strong>r overige niet-westerse allochton<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong><br />
Ghanez<strong>en</strong> e<strong>en</strong> grote groep. Er won<strong>en</strong> circa 11.000<br />
Ghanez<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>. Na e<strong>en</strong> kleine afname in<br />
<strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2006-2007 neemt het aantal Ghanez<strong>en</strong><br />
door immigratie weer toe. Qua om<strong>van</strong>g is <strong>de</strong> groep<br />
nu vergelijkbaar met <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Antillian<strong>en</strong>.<br />
On<strong>de</strong>r jonger<strong>en</strong> is <strong>de</strong> groep Ghanez<strong>en</strong> al groter dan<br />
<strong>de</strong> Antillian<strong>en</strong>. Ghanez<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> min of meer<br />
historisch gegroei<strong>de</strong> band met <strong>Amsterdam</strong>, on<strong>de</strong>r<br />
Afb. 2.6 Veran<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se woningvoorraad, 2000-2010<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
–2<br />
–4<br />
2000<br />
x 1.000<br />
2000<br />
2001<br />
2001<br />
nieuwbouw<br />
2002<br />
2002<br />
2003<br />
2003<br />
2004<br />
2004<br />
2005<br />
overige op-/afvoer 1 )<br />
2005<br />
1<br />
) Overige op- <strong>en</strong> afvoer betreft m.n. sloop <strong>en</strong> verbouw <strong>van</strong> woning<strong>en</strong>. bron: DPG/OGA/O+S<br />
2006<br />
2006<br />
2007<br />
2007<br />
to<strong>en</strong>ame<br />
2008<br />
2008<br />
2009<br />
2009<br />
2010<br />
2011<br />
2010<br />
an<strong>de</strong>re door <strong>de</strong> slav<strong>en</strong>han<strong>de</strong>l. Meer dan <strong>de</strong> helft <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> Ghanez<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland woont in <strong>Amsterdam</strong>.<br />
Hier<strong>van</strong> woont ruim twee <strong>de</strong>r<strong>de</strong> (72%) in Zuidoost,<br />
met name in Bijlmer C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Bijlmer Oost.<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers uit Ghana zijn honkvast: zev<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> ti<strong>en</strong> Ghanez<strong>en</strong> die in 2000 in <strong>Amsterdam</strong> woon<strong>de</strong>n,<br />
won<strong>en</strong> er ti<strong>en</strong> jaar later nog. Twee <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong><br />
h<strong>en</strong> woont zelfs nog steeds in Zuidoost.<br />
Aantal Oost-European<strong>en</strong> neemt toe<br />
In 2004 is <strong>de</strong> Europese Unie uitgebreid met acht<br />
Oost-Europese lan<strong>de</strong>n: Pol<strong>en</strong>, Hongarije, Tsjechië,<br />
Slowakije, Slov<strong>en</strong>ië, Estland, Letland <strong>en</strong> Litouw<strong>en</strong>. In<br />
2007 kwam<strong>en</strong> daar nog Roem<strong>en</strong>ië <strong>en</strong> Bulgarije bij.<br />
Sinds die tijd neemt het aantal person<strong>en</strong> uit <strong>de</strong>ze<br />
Oost-Europese lidstat<strong>en</strong> sterk toe in <strong>Amsterdam</strong>:<br />
<strong>van</strong> circa 5.000 in 2004 tot 12.300 in 2011. Hier<strong>van</strong><br />
is 32% <strong>van</strong> Poolse herkomst, terwijl dit aan<strong>de</strong>el voor<br />
heel Ne<strong>de</strong>rland op 55% ligt. <strong>De</strong> groei <strong>van</strong> het aantal<br />
Oost-European<strong>en</strong> komt vooral door <strong>de</strong> instroom <strong>van</strong><br />
nieuwe arbeidsmigrant<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se woningvoorraad<br />
<strong>De</strong> bevolkingsgroei hangt sterk sam<strong>en</strong> met het beschikbaar<br />
kom<strong>en</strong> <strong>van</strong> woning<strong>en</strong>. Door <strong>de</strong> oplevering<br />
<strong>van</strong> relatief veel nieuwbouwwoning<strong>en</strong> kon het aantal<br />
inwoners <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> na 2006 sterk to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>.<br />
In <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2007-2010 steeg <strong>de</strong> woningvoorraad<br />
in <strong>Amsterdam</strong> met bijna 16.000 woning<strong>en</strong>, terwijl<br />
<strong>de</strong> bevolking in die vier jar<strong>en</strong> met 37.500 person<strong>en</strong><br />
to<strong>en</strong>am. <strong>De</strong> to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> <strong>de</strong> woningvoorraad hangt<br />
niet alle<strong>en</strong> af <strong>van</strong> nieuwbouw, maar ook <strong>van</strong> sloop<br />
<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re toevoeging<strong>en</strong> dan wel onttrekking<strong>en</strong>.<br />
Met <strong>de</strong> rec<strong>en</strong>te aanwas is <strong>de</strong> woningvoorraad <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong> toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> tot 395.000 woning<strong>en</strong> op<br />
1 januari 2011. 4<br />
Min<strong>de</strong>r nieuwbouw<br />
In 2009 <strong>en</strong> 2010 wer<strong>de</strong>n 4.400 resp. 4.100 nieuwbouwwoning<strong>en</strong><br />
opgeleverd. Dat is min<strong>de</strong>r dan in <strong>de</strong><br />
twee jar<strong>en</strong> ervoor, maar nog steeds ruim bov<strong>en</strong> het<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> laatste ti<strong>en</strong> jaar. <strong>De</strong>ze grote productie<br />
lijkt opvall<strong>en</strong>d gezi<strong>en</strong> <strong>de</strong> economische crisis,<br />
maar <strong>Amsterdam</strong>se woningbouw vergt veel tijd in<br />
planning <strong>en</strong> uitvoering. <strong>De</strong> project<strong>en</strong> die <strong>de</strong> laatste<br />
jar<strong>en</strong> zijn opgeleverd dater<strong>en</strong> grot<strong>en</strong><strong>de</strong>els <strong>van</strong> vóór<br />
<strong>de</strong> crisis. <strong>De</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> zal <strong>de</strong> terugval in voorraadgroei<br />
doorzett<strong>en</strong>, juist als gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> crisis.<br />
In 2009 <strong>en</strong> 2010 is <strong>de</strong> meeste nieuwbouw opgeleverd<br />
in <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> Nieuw-West <strong>en</strong> Oost. In Nieuw-<br />
West wer<strong>de</strong>n ruim 3.000 woning<strong>en</strong> gebouwd. <strong>De</strong>ze<br />
productie vond grot<strong>en</strong><strong>de</strong>els plaats in het ka<strong>de</strong>r <strong>van</strong><br />
ste<strong>de</strong>lijke vernieuwing: nieuwbouw kwam in plaats<br />
<strong>van</strong> gesloopte woning<strong>en</strong>. Door <strong>de</strong> economische crisis<br />
zijn veel ste<strong>de</strong>lijke vernieuwingsproject<strong>en</strong> vertraagd.<br />
Zo is on<strong>de</strong>r meer bij project<strong>en</strong> in Geuz<strong>en</strong>veld <strong>en</strong><br />
Overtoomse Veld <strong>de</strong> bouw nag<strong>en</strong>oeg stil kom<strong>en</strong> te<br />
ligg<strong>en</strong>.<br />
In stads<strong>de</strong>el Oost kwam<strong>en</strong> er in 2009 <strong>en</strong> 2010 zo’n<br />
2.350 nieuwbouwwoning<strong>en</strong> bij. Het overgrote <strong>de</strong>el<br />
hier<strong>van</strong> is gebouwd op IJburg, het grootste uitbrei-
2 | Bevolking, woningmarkt <strong>en</strong> woonmilieus<br />
35<br />
dingsgebied <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>. Begin 2011 ston<strong>de</strong>n<br />
er op IJburg e<strong>en</strong> kleine 7.000 woning<strong>en</strong>. In totaal<br />
moet<strong>en</strong> er circa 18.500 woning<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> te staan.<br />
Sterke to<strong>en</strong>ame aantal koopwoning<strong>en</strong><br />
<strong>De</strong> woningvoorraad <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> bestaat voor het<br />
overgrote <strong>de</strong>el uit huurwoning<strong>en</strong>. Het aan<strong>de</strong>el koopwoning<strong>en</strong><br />
ligt traditioneel ver on<strong>de</strong>r het Ne<strong>de</strong>rlands<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>, waar meer dan <strong>de</strong> helft koopwoning<br />
is. In 1990 was het eig<strong>en</strong>woningbezit in <strong>Amsterdam</strong><br />
slechts 7%. <strong>De</strong> laatste twee <strong>de</strong>c<strong>en</strong>nia is het aan<strong>de</strong>el<br />
koopwoning<strong>en</strong> echter sterk toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. In 2000<br />
lag het aan<strong>de</strong>el op 15% <strong>en</strong> in 2010 op 27%. 5 <strong>De</strong><br />
sterke to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> koopwoning<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> is<br />
<strong>de</strong>els het gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> grote productie <strong>van</strong> nieuwe<br />
koopwoning<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong>els <strong>van</strong> <strong>de</strong> massale verkoop <strong>van</strong><br />
bestaan<strong>de</strong> huurwoning<strong>en</strong>. Hierdoor neemt het aantal<br />
koopwoning<strong>en</strong> sterker toe dan <strong>de</strong> groei <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
woningvoorraad.<br />
Kredietcrisis ook op woningmarkt merkbaar<br />
<strong>De</strong> gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> kredietcrisis war<strong>en</strong> in 2009 goed<br />
zichtbaar op <strong>de</strong> woningmarkt <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>: <strong>de</strong><br />
woningprijz<strong>en</strong> daal<strong>de</strong>n, het aantal woning<strong>en</strong> dat te<br />
koop stond nam toe <strong>en</strong> er wer<strong>de</strong>n min<strong>de</strong>r woning<strong>en</strong><br />
verkocht (vooral min<strong>de</strong>r dure koopwoning<strong>en</strong> buit<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> ring A10).<br />
In 2009 lag<strong>en</strong> prijz<strong>en</strong> voor bestaan<strong>de</strong> woning<strong>en</strong> ruim<br />
10% lager dan medio 2008, to<strong>en</strong> <strong>de</strong> woningmarkt<br />
e<strong>en</strong> voorlopige top bereikte. <strong>De</strong> prijs fluctueer<strong>de</strong><br />
rond <strong>de</strong> 250.000 euro; in <strong>de</strong> loop <strong>van</strong> 2009 lek<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
prijz<strong>en</strong> zich rond dit niveau te stabiliser<strong>en</strong>. <strong>De</strong> lagere<br />
prijz<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> positief gevolg: m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> voor<br />
wie e<strong>en</strong> koopwoning voorhe<strong>en</strong> te duur was kop<strong>en</strong><br />
nu wel. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> kopers zijn naar verhouding meer<br />
alle<strong>en</strong>won<strong>en</strong><strong>de</strong>n, jonger<strong>en</strong>, starters <strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> stad.<br />
Binn<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong> zijn <strong>de</strong> woningprijz<strong>en</strong> vooral<br />
gedaald in gebie<strong>de</strong>n met veel dure woning<strong>en</strong>, met<br />
name in <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid. In stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
waar veel goedkope woning<strong>en</strong> staan (Noord,<br />
Zuidoost <strong>en</strong> Nieuw-West) zijn <strong>de</strong> prijz<strong>en</strong> veel min<strong>de</strong>r<br />
gedaald; in sommige <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze gebie<strong>de</strong>n zijn <strong>de</strong> prijz<strong>en</strong><br />
zelfs iets gesteg<strong>en</strong>.<br />
Waar<strong>de</strong>ring voor <strong>de</strong> stad uit zich<br />
in hoge grondprijs<br />
Ondanks <strong>de</strong> economische crisis lijkt <strong>Amsterdam</strong> te<br />
bloei<strong>en</strong> als nooit tevor<strong>en</strong>. Het C<strong>en</strong>traal Planbureau<br />
heeft onlangs <strong>de</strong> gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> aantrekkingskracht<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> stad op <strong>de</strong> grondprijz<strong>en</strong> in beeld gebracht. 7<br />
<strong>De</strong> grondprijz<strong>en</strong> zijn in <strong>de</strong> Randstad veel hoger dan<br />
in an<strong>de</strong>re <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> het land, in ste<strong>de</strong>n hoger dan<br />
in het ommeland <strong>en</strong> in <strong>de</strong> binn<strong>en</strong>ste<strong>de</strong>n hoger dan<br />
aan <strong>de</strong> stadsrand. <strong>De</strong> prijs <strong>van</strong> grond in het c<strong>en</strong>trum<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> is tweehon<strong>de</strong>rd keer zo hoog als<br />
die op het platteland in Oost-Groning<strong>en</strong>. Binn<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong> komt nog altijd <strong>de</strong> scheiding <strong>van</strong> <strong>de</strong> ring<br />
A10 naar vor<strong>en</strong>, zowel in grondprijz<strong>en</strong> als huiz<strong>en</strong>prijz<strong>en</strong>.<br />
Uit het on<strong>de</strong>rzoek <strong>van</strong> het C<strong>en</strong>traal Planbureau<br />
blijkt dat e<strong>en</strong> klein aantal factor<strong>en</strong> verklaart waarom<br />
<strong>de</strong> grond in <strong>de</strong> stad veel duur<strong>de</strong>r is dan op het platteland.<br />
Het prijsverschil komt voor <strong>de</strong> helft voort uit<br />
productiefactor<strong>en</strong> als <strong>de</strong> bereikbaarheid <strong>van</strong> werk <strong>en</strong><br />
Afb. 2.7 Woningvoorraad <strong>Amsterdam</strong> naar eig<strong>en</strong>dom, 1 januari 2000-2010 6<br />
400<br />
350<br />
300<br />
250<br />
200<br />
150<br />
100<br />
50<br />
0<br />
x 1.000<br />
2000<br />
2001<br />
eig<strong>en</strong> woning<br />
voor <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re helft uit consumptieve voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
zoals podiumkunst<strong>en</strong>, winkels, e<strong>en</strong> historische<br />
binn<strong>en</strong>stad <strong>en</strong> horeca. Juist <strong>de</strong>ze combinatie <strong>van</strong><br />
productie <strong>en</strong> consumptie maakt <strong>Amsterdam</strong> tot e<strong>en</strong><br />
aantrekkelijke stad om in te won<strong>en</strong>.<br />
Woonmilieus<br />
2002<br />
2003<br />
2004<br />
corporatiewoning<br />
2005<br />
2006<br />
<strong>Amsterdam</strong> k<strong>en</strong>t grote ruimtelijke verschill<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze<br />
diversiteit is inzichtelijk te mak<strong>en</strong> door buurt<strong>en</strong> in<br />
te <strong>de</strong>l<strong>en</strong> op basis <strong>van</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> woning<strong>en</strong>,<br />
woonomgeving <strong>en</strong> bevolking. Combinaties <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong>ze k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n woonmilieus g<strong>en</strong>oemd. 8<br />
Afbeelding 2.8 geeft e<strong>en</strong> overzicht <strong>van</strong> <strong>de</strong> verspreiding<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> woonmilieus over <strong>de</strong> stad op basis<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> situatie in 2008. Hieron<strong>de</strong>r volgt e<strong>en</strong> korte<br />
beschrijving <strong>van</strong> <strong>de</strong> twaalf woonmilieus uit 2008. 9<br />
C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> c<strong>en</strong>trumrand<br />
In het ou<strong>de</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> zijn twee woonmilieus<br />
te on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n: c<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> c<strong>en</strong>trumrand.<br />
K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor bei<strong>de</strong> is e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>modaal sociaaleconomisch<br />
niveau in combinatie met kleine <strong>en</strong> ou<strong>de</strong><br />
woning<strong>en</strong>. <strong>De</strong> kwaliteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> woning<strong>en</strong> lijkt niet<br />
<strong>de</strong> belangrijkste re<strong>de</strong>n om in het c<strong>en</strong>trum te won<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> woning<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n veelal bewoond door kleine<br />
huishou<strong>de</strong>ns.<br />
C<strong>en</strong>trum omvat het historische <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> binn<strong>en</strong>stad.<br />
Het aan<strong>de</strong>el koopwoning<strong>en</strong> <strong>en</strong> huurwoning<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> particuliere sector is hoog. <strong>De</strong> corporatiesector<br />
omvat nog ge<strong>en</strong> 10% <strong>van</strong> <strong>de</strong> voorraad. Het perc<strong>en</strong>tage<br />
etnische min<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n is laag, wel won<strong>en</strong> er<br />
veel buit<strong>en</strong>lan<strong>de</strong>rs uit westerse lan<strong>de</strong>n. Van alle<br />
woonmilieus behoort <strong>de</strong> doorstroming in dit woonmilieu<br />
tot <strong>de</strong> hoogste.<br />
C<strong>en</strong>trumrand omvat e<strong>en</strong> groot <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> binn<strong>en</strong>stad<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong><strong>de</strong>-eeuwse gor<strong>de</strong>l (met name<br />
Oud-West <strong>en</strong> <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> Pijp). In vergelijking met het<br />
woonmilieu c<strong>en</strong>trum lijkt <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>domsverhouding<br />
<strong>van</strong> woning<strong>en</strong> meer op die in <strong>de</strong> stad als geheel.<br />
2007<br />
2008<br />
2009<br />
2010<br />
particuliere huur<br />
bron: DPG/DBGA/OGA/O+S
36 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 2.8 Woonmilieus in <strong>Amsterdam</strong>, 2008<br />
c<strong>en</strong>trum<br />
c<strong>en</strong>trumrand<br />
welgesteld ste<strong>de</strong>lijk<br />
vergrijs<strong>de</strong> tuinstad<br />
verbinding<br />
transitie<br />
dorp<br />
Nb 1 <strong>Amsterdam</strong>se suburb<br />
Nb 2 transformatie<br />
Nb 3 water <strong>en</strong> gro<strong>en</strong><br />
Nb 4 mo<strong>de</strong>rne stad<br />
Nb 5 compacte vernieuwing<br />
bron: Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong>, Zorg <strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong><br />
Welgesteld ste<strong>de</strong>lijk <strong>en</strong> dorp<br />
Tot het woonmilieu welgesteld ste<strong>de</strong>lijk behor<strong>en</strong> grote<br />
<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Von<strong>de</strong>lparkbuurt, Willemsparkbuurt,<br />
Apollobuurt, Schinkelbuurt <strong>en</strong> het Museumkwartier,<br />
maar ook <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> Buit<strong>en</strong>vel<strong>de</strong>rt, <strong>De</strong> Baarsjes <strong>en</strong><br />
Watergraafsmeer. K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor dit woonmilieu is<br />
<strong>de</strong> zeer hoge sociaaleconomische status. Woning<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld e<strong>en</strong> hoge waar<strong>de</strong> <strong>en</strong> het woningbezit<br />
is relatief hoog. Het perc<strong>en</strong>tage gezinn<strong>en</strong> ligt<br />
rond het ste<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>, het perc<strong>en</strong>tage<br />
kin<strong>de</strong>rloze par<strong>en</strong> ligt erbov<strong>en</strong>. <strong>De</strong> grootte <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
woning<strong>en</strong> maakt dat er vaak ruim wordt gewoond.<br />
Dit woonmilieu is <strong>en</strong>igszins vergrijsd. <strong>De</strong> doorstroming<br />
is gematigd.<br />
Het woonmilieu dorp, dat juist ver <strong>van</strong> het stadsc<strong>en</strong>trum<br />
ligt, wordt gek<strong>en</strong>merkt door e<strong>en</strong> hoge<br />
welstand <strong>en</strong> veel gro<strong>en</strong>e buit<strong>en</strong>ruimte. Vergrijzing<br />
bestaat er naast gezinslev<strong>en</strong>. Het mer<strong>en</strong><strong>de</strong>el <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> woning<strong>en</strong> wordt bewoond door <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>aar.<br />
Voorbeel<strong>de</strong>n zijn dorp<strong>en</strong> als Durgerdam, Holysloot<br />
<strong>en</strong> Ransdorp in Noord <strong>en</strong> aan <strong>de</strong> westkant Slot<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> Osdorperweg.<br />
Transitie, verbinding <strong>en</strong> vergrijs<strong>de</strong> tuinstad<br />
<strong>De</strong>ze drie woonmilieus kom<strong>en</strong> veel voor in herstructureringsgebie<strong>de</strong>n.<br />
E<strong>en</strong> woonmilieu dat zich in<br />
sociaaleconomisch opzicht rondom het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
bevindt is vergrijs<strong>de</strong> tuinstad. Het zijn meestal naoorlogse<br />
woonblokk<strong>en</strong> waar niet al te veel veran<strong>de</strong>ring<br />
is opgetre<strong>de</strong>n. Dat uit zich bijvoorbeeld in <strong>de</strong> hoge<br />
graad <strong>van</strong> vergrijzing <strong>en</strong> e<strong>en</strong> hoog aan<strong>de</strong>el m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> woonduur <strong>van</strong> langer dan twintig jaar. E<strong>en</strong><br />
groot <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> vooroorlogse tuindorp<strong>en</strong> behoort<br />
ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s tot dit woonmilieu.<br />
<strong>De</strong> an<strong>de</strong>re twee woonmilieus vorm<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
kwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se buurt<strong>en</strong> <strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
lager dan gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> welstand. K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor<br />
het woonmilieu transitie is <strong>de</strong> hoge doorstroming. <strong>De</strong><br />
woning<strong>en</strong> zijn vrijwel uitsluit<strong>en</strong>d corporatiewoning<strong>en</strong>,<br />
die veelal door allochton<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n bewoond. Het<br />
aan<strong>de</strong>el gezinn<strong>en</strong> is relatief hoog, maar in <strong>de</strong> woning<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> grootte heeft m<strong>en</strong> doorgaans<br />
weinig ruimte. Tot dit woonmilieu behor<strong>en</strong> grote<br />
<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Bijlmer <strong>en</strong> overig Zuidoost, <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> naoorlogse westelijke <strong>en</strong> noor<strong>de</strong>lijke tuinste<strong>de</strong>n,<br />
oud-Noord <strong>en</strong> e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> Indische Buurt.<br />
Het woonmilieu verbinding lijkt qua woningprofiel<br />
<strong>en</strong>igszins op c<strong>en</strong>trumrand. <strong>De</strong> woning<strong>en</strong> zijn ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />
aan <strong>de</strong> kleine kant <strong>en</strong> er won<strong>en</strong> vaak alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n.<br />
Het aan<strong>de</strong>el gezinn<strong>en</strong> ligt rond het ste<strong>de</strong>lijk<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. Het aan<strong>de</strong>el corporatiewoning<strong>en</strong> ligt<br />
echter veel hoger dan in c<strong>en</strong>trumrand. <strong>De</strong> sociaaleconomische<br />
k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> verton<strong>en</strong> scores b<strong>en</strong>e<strong>de</strong>n<br />
het ste<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. Dit woonmilieu komt veel<br />
voor in Oost, <strong>De</strong> Baarsjes <strong>en</strong> Bos <strong>en</strong> Lommer.<br />
Vijf nieuwbouwmilieus<br />
In <strong>de</strong> in<strong>de</strong>ling <strong>van</strong> 2008 wor<strong>de</strong>n vijf nieuwbouwmilieus<br />
on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n. <strong>De</strong>ze woonmilieus kom<strong>en</strong><br />
overe<strong>en</strong> wat betreft e<strong>en</strong> zekere dominantie <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> koopsector <strong>en</strong> re<strong>de</strong>lijk hoge WOZ-waar<strong>de</strong>n.<br />
<strong>De</strong> <strong>de</strong>mografische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> bevolkingsdynamiek<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> woonmilieus wijz<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> fasering.
2 | Bevolking, woningmarkt <strong>en</strong> woonmilieus<br />
37<br />
<strong>Amsterdam</strong>se suburb<br />
Het eerste nieuwbouwmilieu bestaat uit uitbreidingswijk<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong>af 1980 die overweg<strong>en</strong>d in Zuidoost ligg<strong>en</strong>,<br />
in <strong>de</strong> richting <strong>van</strong> Abcou<strong>de</strong>, aangevuld met het dorp<br />
Driemond. Ook <strong>en</strong>kele vergrijs<strong>de</strong> buurt<strong>en</strong> met hoge<br />
welstand in Noord vall<strong>en</strong> eron<strong>de</strong>r. Inmid<strong>de</strong>ls zijn in <strong>de</strong><br />
‘nieuwbouwbuurt<strong>en</strong>’ <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se suburb <strong>de</strong><br />
verhuisg<strong>en</strong>eigdheid <strong>en</strong> dynamiek tot <strong>de</strong> laagste <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> stad gaan behor<strong>en</strong>.<br />
Transformatie<br />
Het twee<strong>de</strong> nieuwbouwmilieu omvat <strong>de</strong> opvolgers<br />
<strong>van</strong> het eerste nieuwbouwmilieu, met als voorbeel<strong>de</strong>n<br />
<strong>De</strong> Aker, Nieuw Slot<strong>en</strong>, E<strong>en</strong>dracht, GWL-terrein<br />
(Ecowijk), maar ook Twiske-West, Zeeburgerdijk-<br />
Oost, Entrepot-Noordwest, Architect<strong>en</strong>buurt <strong>en</strong><br />
Witt<strong>en</strong>burg. Het gaat om nieuwbouwproject<strong>en</strong> uit <strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong> neg<strong>en</strong>tig waarbij oorspronkelijk onbewoon<strong>de</strong><br />
terrein<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n bebouwd met woning<strong>en</strong>. <strong>De</strong> naam<br />
transformatie duidt op <strong>de</strong>ze omzetting <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>en</strong>e<br />
functie naar <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re. Opvall<strong>en</strong>d voor <strong>de</strong>ze twee<strong>de</strong><br />
nieuwbouwfase is dat het aan<strong>de</strong>el corporatiewoning<strong>en</strong><br />
groter is dan in <strong>de</strong> eerste fase. Dit hogere aan<strong>de</strong>el<br />
betaalbare woning<strong>en</strong> werkt ook door in an<strong>de</strong>re<br />
sociaaleconomische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>.<br />
Water <strong>en</strong> gro<strong>en</strong><br />
Het <strong>de</strong>r<strong>de</strong> nieuwbouwmilieu heeft <strong>van</strong> <strong>de</strong> vijf nieuwbouwmilieus<br />
het hoogste aan<strong>de</strong>el woning<strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> hoge WOZ-waar<strong>de</strong>. Dit woonmilieu blinkt uit<br />
door <strong>de</strong> grote hoeveelheid ruimte in <strong>de</strong> omgeving<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> woning<strong>en</strong>. In sommige gevall<strong>en</strong>, zoals het<br />
Oostelijk Hav<strong>en</strong>gebied <strong>en</strong> e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> IJburg, gaat<br />
het bij die buit<strong>en</strong>ruimte om water. Bij Twiske-Oost<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> Walvisbuurt in Noord gaat het om weiland, bij<br />
Park <strong>de</strong> Meer om <strong>de</strong> parkachtige omgeving <strong>van</strong> het<br />
voormalige Ajax-stadion. <strong>De</strong> naam water <strong>en</strong> gro<strong>en</strong> refereert<br />
aan <strong>de</strong> grote hoeveelheid blauwe <strong>en</strong> gro<strong>en</strong>e<br />
buit<strong>en</strong>ruimte in dit woonmilieu.<br />
Mo<strong>de</strong>rne stad<br />
Het vier<strong>de</strong> nieuwbouwmilieu k<strong>en</strong>merkt zich door<br />
e<strong>en</strong> voor nieuwbouwwijk<strong>en</strong> hoog aan<strong>de</strong>el alle<strong>en</strong>won<strong>en</strong><strong>de</strong>n<br />
<strong>en</strong> s<strong>en</strong>ior<strong>en</strong>. Het gaat om e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>gvorm<br />
<strong>van</strong> inbreidingsbuurt<strong>en</strong> (Koningin Wilhelminaplein,<br />
Olympisch <strong>Stad</strong>ion, Zui<strong>de</strong>rhof, VU-kwartier, Het<br />
Fun<strong>en</strong>, Oostelijke Han<strong>de</strong>lska<strong>de</strong>, Julianapark, <strong>de</strong><br />
Omval) <strong>en</strong> <strong>en</strong>kele kleine ste<strong>de</strong>lijke vernieuwingsbuurt<strong>en</strong><br />
zoals E<strong>en</strong>drachtspark (Geuz<strong>en</strong>veld), Meer<br />
<strong>en</strong> Oever (Osdorp) <strong>en</strong> <strong>De</strong> Kl<strong>en</strong>ckebuurt t<strong>en</strong> zui<strong>de</strong>n<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> Zuidas in Buit<strong>en</strong>vel<strong>de</strong>rt. <strong>De</strong>ze buurt<strong>en</strong> zijn<br />
niet meer te zi<strong>en</strong> als <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se teg<strong>en</strong>hangers<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> gezinswijk<strong>en</strong> in <strong>de</strong> groeikern, maar als<br />
mo<strong>de</strong>rne aanvulling<strong>en</strong> op het inmid<strong>de</strong>ls florer<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se c<strong>en</strong>trum, <strong>van</strong>daar <strong>de</strong> aanduiding<br />
mo<strong>de</strong>rne stad.<br />
Compacte vernieuwing<br />
Het vijf<strong>de</strong> <strong>en</strong> laatste nieuwbouwmilieu is e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>gvorm<br />
<strong>van</strong> <strong>en</strong>erzijds nieuwbouw op leeg terrein zoals<br />
<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> IJburg (Steigereiland-Zuid <strong>en</strong> Hav<strong>en</strong>eiland-<br />
Noordwest) <strong>en</strong> Westerdokseiland in stads<strong>de</strong>el<br />
C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> an<strong>de</strong>rzijds om<strong>van</strong>grijke <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
ste<strong>de</strong>lijke vernieuwing in <strong>de</strong> Bijlmermeer. Ook het<br />
Zuidwestkwadrant-Zuid in Osdorp valt in dit woonmilieu.<br />
Het aan<strong>de</strong>el corporatiewoning<strong>en</strong> ligt voor e<strong>en</strong><br />
nieuwbouwmilieu hoog, het aan<strong>de</strong>el woning<strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> hoge WOZ-waar<strong>de</strong> juist laag. Grote woning<strong>en</strong><br />
zijn min<strong>de</strong>r dominant. Dit is e<strong>en</strong> woonmilieu met<br />
e<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijk lagere sociaaleconomische status dan<br />
gewoon is voor nieuwbouwbegripp<strong>en</strong>.<br />
Om ruimtelijke verschill<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad weer te gev<strong>en</strong><br />
wordt in <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> hoofdstukk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze<br />
rapportage gebruikgemaakt <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze woonmilieuin<strong>de</strong>ling.<br />
Omdat in <strong>de</strong> <strong>en</strong>quête <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> het<br />
aantal respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> voor sommige woonmilieus te<br />
klein is om repres<strong>en</strong>tatieve uitsprak<strong>en</strong> over te kunn<strong>en</strong><br />
do<strong>en</strong>, wor<strong>de</strong>n sommige woonmilieus sam<strong>en</strong>g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> woonmilieus c<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> c<strong>en</strong>trumrand wor<strong>de</strong>n<br />
sam<strong>en</strong>g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, alsme<strong>de</strong> <strong>de</strong> woonmilieus dorp <strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se suburb <strong>en</strong> <strong>de</strong> nieuwbouwmilieus<br />
mo<strong>de</strong>rne stad <strong>en</strong> compacte vernieuwing.<br />
Not<strong>en</strong><br />
1 <strong>De</strong> standgegev<strong>en</strong>s <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking op<br />
1 januari 2011 zijn gebaseerd op voorlopige<br />
cijfers.<br />
2 CBS. Bevolking groeit vooral in regio’s met<br />
dubbele aantrekkingskracht. Webmagazine,<br />
27 <strong>de</strong>cember 2010.<br />
3 Person<strong>en</strong> waar<strong>van</strong> t<strong>en</strong> minste één ou<strong>de</strong>r in het<br />
buit<strong>en</strong>land is gebor<strong>en</strong>, wor<strong>de</strong>n allochton<strong>en</strong><br />
g<strong>en</strong>oemd. <strong>De</strong> allochton<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>eld<br />
in westerse allochton<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong>. Allochton<strong>en</strong> uit Europa,<br />
Noord-Amerika, Oceanië, Japan <strong>en</strong> Indonesië<br />
wor<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong> westerse allochton<strong>en</strong> gerek<strong>en</strong>d.<br />
Alle overige allochton<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n tot<br />
<strong>de</strong> niet-westerse allochton<strong>en</strong> gerek<strong>en</strong>d. <strong>De</strong><br />
niet-westerse allochton<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n doorgaans<br />
on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>eld in Surinamers, Antillian<strong>en</strong><br />
(inclusief Aruban<strong>en</strong>), Turk<strong>en</strong>, Marokkan<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
overige niet-westerse allochton<strong>en</strong>.<br />
4 <strong>De</strong> standgegev<strong>en</strong>s <strong>van</strong> <strong>de</strong> woningvoorraad op<br />
1 januari 2011 zijn gebaseerd op voorlopige<br />
cijfers.<br />
5 Dit cijfer <strong>van</strong> O+S ligt on<strong>de</strong>r dat <strong>van</strong> het on<strong>de</strong>rzoek<br />
‘Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> 2009’ (WiA),<br />
dat op e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>woningbezit <strong>van</strong> 28,8%<br />
uitkomt. Het cijfer <strong>van</strong> O+S is gebaseerd op<br />
administraties, het WiA-on<strong>de</strong>rzoek op e<strong>en</strong><br />
bewoners<strong>en</strong>quête. <strong>De</strong> voornaamste re<strong>de</strong>n <strong>van</strong><br />
verschil is dat e<strong>en</strong> bewoner het begrip eig<strong>en</strong>dom<br />
an<strong>de</strong>rs interpreteert dan <strong>de</strong> administraties.<br />
6 <strong>De</strong> aantall<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze afbeelding zijn gebaseerd<br />
op administraties <strong>van</strong> woning<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
wijk<strong>en</strong> <strong>en</strong>igszins af <strong>van</strong> <strong>de</strong> uitkomst<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
het WiA-on<strong>de</strong>rzoek; zie voorgaan<strong>de</strong> noot.<br />
7 C<strong>en</strong>traal Planbureau, H. <strong>de</strong> Groot e.a.<br />
<strong>Stad</strong> <strong>en</strong> land. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
8 Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong>, K. Dignum. Ste<strong>de</strong>lijke<br />
dynamiek bij stagner<strong>en</strong><strong>de</strong> woningmarkt:<br />
<strong>Amsterdam</strong>se woonmilieus 2003. <strong>Amsterdam</strong>,<br />
2004.<br />
9 Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong>, Zorg <strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>. Won<strong>en</strong><br />
in <strong>Amsterdam</strong> 2009. Stand <strong>van</strong> zak<strong>en</strong>.<br />
Hoofdstuk 5, pp. 75-94. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
Voor e<strong>en</strong> beschrijving <strong>van</strong> <strong>de</strong> veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong><br />
t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> woonmilieu-in<strong>de</strong>ling<br />
<strong>van</strong> 2003, zie: Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong>, K. Dignum.<br />
Transformatie door nieuwbouw <strong>Amsterdam</strong>se<br />
Woonmilieus 2008. Factsheet september 2009.
38 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong>
3 Gezondheid<br />
Iemands gezondheid is <strong>van</strong> grote invloed op <strong>de</strong> mate<br />
waarin dieg<strong>en</strong>e participeert in <strong>de</strong> stad. Dit kan twee<br />
kant<strong>en</strong> op werk<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> slechte gezondheid kan je er<strong>van</strong><br />
weerhou<strong>de</strong>n mee te do<strong>en</strong> aan maatschappelijke activiteit<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> meedo<strong>en</strong> aan maatschappelijke activiteit<strong>en</strong><br />
kan <strong>de</strong> gezondheid juist bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Dit hoofdstuk gaat<br />
in op <strong>de</strong> gezondheid, leefstijl <strong>en</strong> het zorggebruik <strong>van</strong><br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> groep<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers.
40 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Kernpunt<strong>en</strong><br />
• <strong>De</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> lev<strong>en</strong>sverwachting<br />
<strong>van</strong> pasgebor<strong>en</strong><strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
neemt toe maar ligt lager dan in<br />
Ne<strong>de</strong>rland; mann<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
wor<strong>de</strong>n gemid<strong>de</strong>ld 1,3 jaar min<strong>de</strong>r<br />
oud <strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> 2,0 jaar.<br />
• <strong>De</strong> sterfte aan hart- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong><br />
neemt af. Ruim e<strong>en</strong> kwart <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> sterfgevall<strong>en</strong> betreft hart- <strong>en</strong><br />
vaatziekt<strong>en</strong>, drie <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> kanker.<br />
Kanker wordt dus steeds meer <strong>de</strong><br />
promin<strong>en</strong>tste doodsoorzaak.<br />
• <strong>Amsterdam</strong>mers voel<strong>en</strong> zich vaker<br />
niet zo gezond dan overige Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs.<br />
Dit verschil blijft wanneer<br />
er rek<strong>en</strong>ing wordt gehou<strong>de</strong>n met<br />
verschill<strong>en</strong> in leeftijd <strong>en</strong> geslacht.<br />
• Drie <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
hebb<strong>en</strong> last <strong>van</strong> e<strong>en</strong> langdurige<br />
ziekte, aando<strong>en</strong>ing of handicap,<br />
on<strong>de</strong>r 55-plussers geldt dat voor<br />
zes <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong>. Bijna e<strong>en</strong> kwart<br />
voelt zich hierdoor belemmerd in<br />
zijn dagelijkse bezighe<strong>de</strong>n of vrije<br />
tijd, 12% in sterke mate.<br />
• <strong>De</strong> gezondheid <strong>van</strong> allochtone<br />
ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> is slechter dan <strong>van</strong> autochtone<br />
ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> gezondheidsproblem<strong>en</strong><br />
beginn<strong>en</strong> voor h<strong>en</strong> vaak ook op<br />
jongere leeftijd.<br />
• <strong>De</strong> gevon<strong>de</strong>n gezondheidsverschill<strong>en</strong><br />
hang<strong>en</strong> sterk sam<strong>en</strong> met sociaaleconomische<br />
factor<strong>en</strong>: <strong>de</strong> gezondheid<br />
is gunstiger naarmate <strong>de</strong> gevolg<strong>de</strong><br />
opleiding <strong>en</strong> het inkom<strong>en</strong> hoger zijn.<br />
• Bewoners <strong>van</strong> C<strong>en</strong>trum zijn het<br />
positiefst over hun psychische<br />
gesteldheid, bewoners <strong>van</strong> Zuidoost<br />
<strong>en</strong> Noord gev<strong>en</strong> juist vaker dan<br />
gemid<strong>de</strong>ld aan zich neerslachtig <strong>en</strong><br />
somber te voel<strong>en</strong>.<br />
• <strong>Amsterdam</strong>mers rok<strong>en</strong> <strong>en</strong> drink<strong>en</strong><br />
ev<strong>en</strong> vaak als gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland.<br />
Hoger opgelei<strong>de</strong>n rok<strong>en</strong><br />
min<strong>de</strong>r, maar drink<strong>en</strong> meer dan lager<br />
opgelei<strong>de</strong>n.<br />
• Vier <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
<strong>van</strong> 16 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r hebb<strong>en</strong> overgewicht,<br />
<strong>van</strong> wie 10% ernstig. Ernstig<br />
overgewicht komt ongeveer twee<br />
keer zo vaak voor on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
<strong>van</strong> Turkse (23%), Marokkaanse<br />
(20%) <strong>en</strong> Surinaamse herkomst (17%).<br />
• Vrouw<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> vaker gebruik <strong>van</strong><br />
zorgvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> dan mann<strong>en</strong>.<br />
Laagopgelei<strong>de</strong>n gebruik<strong>en</strong> vaker<br />
zorgvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> dan hoogopgelei<strong>de</strong>n,<br />
met uitzon<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong> tandarts<br />
<strong>en</strong> alternatieve g<strong>en</strong>eeswijz<strong>en</strong>.<br />
• Ti<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> (zelfstandig<br />
won<strong>en</strong><strong>de</strong>) <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r maakt gebruik <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> Wmo-voorzi<strong>en</strong>ing, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
65-plussers is dat 31%. Hulp in het<br />
huishou<strong>de</strong>n is <strong>de</strong> meest gebruikte<br />
voorzi<strong>en</strong>ing.<br />
• Bij Bureau Jeugdzorg kwam<strong>en</strong> in<br />
2009 circa 3.500 aanmelding<strong>en</strong><br />
binn<strong>en</strong>. Eind 2009 had het bureau<br />
5.289 cliënt<strong>en</strong> in zorg, bijna 4% <strong>van</strong><br />
alle <strong>Amsterdam</strong>se jonger<strong>en</strong> (0 t/m<br />
17 jaar). Jonger<strong>en</strong> uit Zuidoost <strong>en</strong><br />
Noord zijn daarbij oververteg<strong>en</strong>woordigd.<br />
<strong>De</strong> gezondheid <strong>van</strong> <strong>en</strong> zorg aan <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
staan c<strong>en</strong>traal in dit hoofdstuk. Hierbij kom<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
volg<strong>en</strong><strong>de</strong> thema’s aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>: lev<strong>en</strong>sverwachting<br />
<strong>en</strong> sterfteoorzak<strong>en</strong>, ervar<strong>en</strong> gezondheid <strong>en</strong> last <strong>van</strong><br />
ziekt<strong>en</strong> <strong>en</strong> beperking<strong>en</strong>, <strong>de</strong> psychische gezondheid,<br />
leefstijlfactor<strong>en</strong> <strong>en</strong> zorggebruik (waaron<strong>de</strong>r Wmovoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>,<br />
jeugdgezondheidszorg <strong>en</strong> jeugdzorg).<br />
Lev<strong>en</strong>sverwachting <strong>en</strong> sterfte<br />
Lev<strong>en</strong>sverwachting neemt toe<br />
Verbetering<strong>en</strong> in leefomstandighe<strong>de</strong>n <strong>en</strong> medische<br />
zorg hebb<strong>en</strong> ertoe geleid dat <strong>de</strong> lev<strong>en</strong>sverwachting<br />
Afb. 3.1 Gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> lev<strong>en</strong>sverwachting bij geboorte voor mann<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong><br />
in <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rland, 1997-2002 <strong>en</strong> 2003-2008 (in jar<strong>en</strong>)<br />
jaar<br />
84<br />
82<br />
80<br />
78<br />
76<br />
74<br />
72<br />
70<br />
<strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> is toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. In vergelijking<br />
met vijf jaar gele<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n in <strong>Amsterdam</strong> mann<strong>en</strong><br />
2,1 jaar ou<strong>de</strong>r <strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> 1,3 jaar. <strong>De</strong> lev<strong>en</strong>sverwachting<br />
bij geboorte ligt bij mann<strong>en</strong> nu op 76,3 jaar<br />
<strong>en</strong> bij vrouw<strong>en</strong> 80,8 jaar. <strong>De</strong> lev<strong>en</strong>sverwachting is<br />
daarmee nog wel lager dan gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland:<br />
mann<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> wor<strong>de</strong>n gemid<strong>de</strong>ld 1,3 jaar<br />
min<strong>de</strong>r oud <strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> 2,0 jaar.<br />
<strong>De</strong> verschill<strong>en</strong> in lev<strong>en</strong>sverwachting tuss<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se mann<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n kleiner<br />
(perio<strong>de</strong> 1997-2002: 5,3 jaar, perio<strong>de</strong> 2003-2008<br />
4,5 jaar), doordat <strong>de</strong> lev<strong>en</strong>sverwachting <strong>van</strong> vrouw<strong>en</strong><br />
(+1,3 jaar) min<strong>de</strong>r hard to<strong>en</strong>eemt dan die <strong>van</strong> mann<strong>en</strong><br />
(+2,1 jaar). Lan<strong>de</strong>lijk zijn <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
mann<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> in die perio<strong>de</strong>n ev<strong>en</strong> groot<br />
geblev<strong>en</strong> (5,2 jaar, bei<strong>de</strong> seks<strong>en</strong> 2,0 jaar gesteg<strong>en</strong>).<br />
Min<strong>de</strong>r sterfte door hart- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong><br />
<strong>De</strong> stijging in lev<strong>en</strong>sverwachting hangt sam<strong>en</strong> met<br />
het afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> risico om aan e<strong>en</strong> hart- of vaatziekte<br />
te overlij<strong>de</strong>n (zie afb. 3.2). Dat risico is zo sterk afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
dat hart- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong> niet langer <strong>de</strong> meest<br />
voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> doodsoorzaak zijn (26,4% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
sterfgevall<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> in 2009). <strong>De</strong> meest<br />
voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> doodsoorzaak is nu kanker (30,0%).<br />
Dat is ook in <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> het land zo (29,0% hart- <strong>en</strong><br />
vaatziekt<strong>en</strong>, 31,6% kanker). 1<br />
68<br />
mann<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong><br />
mann<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rland<br />
vrouw<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong><br />
vrouw<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rland<br />
1997-2002<br />
2003-2008<br />
bron: GGD <strong>Amsterdam</strong>
3 | Gezondheid<br />
41<br />
Ervar<strong>en</strong> gezondheid<br />
<strong>en</strong> fysieke beperking<strong>en</strong><br />
Kwart vindt eig<strong>en</strong> gezondheid niet goed<br />
Driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rvraag<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r vindt <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> gezondheid goed tot<br />
zeer goed (76%). Dit komt vrijwel overe<strong>en</strong> met <strong>de</strong><br />
vorige rapportage <strong>en</strong> is iets min<strong>de</strong>r dan in <strong>de</strong> jar<strong>en</strong><br />
daarvoor (75% in 2008, 80% in 2006 <strong>en</strong> 2004, 78% in<br />
2002; in 2000 is dit niet gevraagd). In heel Ne<strong>de</strong>rland<br />
voel<strong>en</strong> ongeveer acht <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>van</strong> 12 jaar<br />
<strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r zich (zeer) gezond. 2<br />
Bijna e<strong>en</strong> kwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers beoor<strong>de</strong>elt<br />
<strong>de</strong> eig<strong>en</strong> <strong>de</strong> gezondheid als min<strong>de</strong>r dan goed: 19%<br />
zegt ‘gaat wel/matig’ <strong>en</strong> 4% spreekt <strong>van</strong> e<strong>en</strong> (zeer)<br />
slechte gezondheid. 3 Dit aan<strong>de</strong>el komt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />
vrijwel overe<strong>en</strong> met dat in 2008 <strong>en</strong> ligt iets hoger dan<br />
in <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> daarvoor.<br />
Uit <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Gezondheidsmonitor <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
GGD komt naar vor<strong>en</strong> dat <strong>Amsterdam</strong>mers iets<br />
min<strong>de</strong>r vaak e<strong>en</strong> matig/slechte gezondheid ervar<strong>en</strong><br />
dan bewoners <strong>van</strong> <strong>De</strong>n Haag <strong>en</strong> Rotterdam, maar<br />
zichzelf vaker ongezond inschatt<strong>en</strong> dan bewoners<br />
<strong>van</strong> Utrecht. Cijfers <strong>van</strong> het CBS lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> dat<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers, <strong>en</strong> overige bewoners <strong>van</strong> <strong>de</strong> G4-<br />
regio’s, hun gezondheid iets vaker als min<strong>de</strong>r dan<br />
goed beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> (21% in GGD-regio <strong>Amsterdam</strong>)<br />
dan Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs gemid<strong>de</strong>ld (19%, cijfers zijn gecorrigeerd<br />
voor leeftijd <strong>en</strong> geslacht).<br />
Uiteraard hangt <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> gezondheid sam<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> leeftijd. Vooral <strong>van</strong>af 35 jaar gaat <strong>de</strong> leeftijd<br />
e<strong>en</strong> rol spel<strong>en</strong>. Tot 35 jaar voel<strong>en</strong> neg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers zich gezond, daarna daalt het<br />
<strong>van</strong> acht <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> 35- t/m 44-jarig<strong>en</strong><br />
(78%) naar <strong>de</strong> helft on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> 75-plussers (52%). Ook<br />
<strong>de</strong> gezinssituatie speelt e<strong>en</strong> rol; alle<strong>en</strong>won<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers ervar<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r vaak dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> gezondheid (67%). Mann<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> iets<br />
vaker e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> gezondheid dan vrouw<strong>en</strong> (80% om<br />
73%).<br />
Afb. 3.2 Aan<strong>de</strong>el sterfgevall<strong>en</strong> door kanker <strong>en</strong> hart- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rland, 1999-2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
40<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
1999<br />
2000<br />
2001<br />
kanker Ne<strong>de</strong>rland<br />
2002<br />
hart- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rland<br />
2003<br />
2004<br />
2005<br />
Niet-westerse allochton<strong>en</strong> voel<strong>en</strong> zich vaker min<strong>de</strong>r<br />
gezond (65%) dan autochton<strong>en</strong> (81%) <strong>en</strong> westerse<br />
allochton<strong>en</strong> (83%). Surinamers zijn nog het positiefst<br />
(70% voelt zich gezond), maar Marokkan<strong>en</strong> (60%),<br />
Turk<strong>en</strong> (62%) <strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> groep overige nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong> (64%) gev<strong>en</strong> relatief weinig aan<br />
dat ze zich gezond voel<strong>en</strong>. <strong>De</strong>rgelijke verschill<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
uiteraard met <strong>de</strong> leeftijdssam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze<br />
groep<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong>, maar blijv<strong>en</strong> overeind wanneer<br />
daarvoor wordt gecorrigeerd.<br />
Lan<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rzoek laat zi<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> gezondheid <strong>van</strong><br />
vluchteling<strong>en</strong>groep<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland gemid<strong>de</strong>ld slechter<br />
is dan die <strong>van</strong> autochton<strong>en</strong>. Iets min<strong>de</strong>r dan 70%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> Afghan<strong>en</strong>, Irakez<strong>en</strong> <strong>en</strong> Iraniërs geeft aan e<strong>en</strong><br />
goe<strong>de</strong> gezondheid te hebb<strong>en</strong>, teg<strong>en</strong>over 83% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
autochtone Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Somaliërs geeft<br />
78% aan zich gezond te voel<strong>en</strong>. <strong>De</strong> migrant<strong>en</strong> uit<br />
<strong>de</strong> vluchteling<strong>en</strong>groep<strong>en</strong> zijn gemid<strong>de</strong>ld jonger dan<br />
autochtone Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs <strong>en</strong> <strong>de</strong> gezondheidsverschill<strong>en</strong><br />
wor<strong>de</strong>n dan ook groter wanneer we <strong>de</strong> jonger<strong>en</strong><br />
buit<strong>en</strong> beschouwing lat<strong>en</strong>. Vooral <strong>de</strong> gezondheidstoestand<br />
<strong>van</strong> vluchteling<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> 45 <strong>en</strong> 65 jaar is<br />
slecht. 4<br />
2006<br />
kanker <strong>Amsterdam</strong><br />
Gezondheid hangt sterk sam<strong>en</strong> met sociaaleconomische<br />
factor<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong>mers ervar<strong>en</strong> vaker e<strong>en</strong><br />
goe<strong>de</strong> gezondheid naarmate zij hoger zijn opgeleid<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> hoger inkom<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. <strong>De</strong> verschill<strong>en</strong> zijn<br />
onveran<strong>de</strong>rd groot. Bijvoorbeeld, <strong>van</strong> <strong>de</strong> ongeschool<strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers ervaart maar <strong>de</strong> helft e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong><br />
gezondheid (53%), terwijl dat on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> hoogopgelei<strong>de</strong>n<br />
91% is. <strong>De</strong>rgelijk grote verschill<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we<br />
ook terug tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>sgroep<strong>en</strong>. Ver<strong>de</strong>r is <strong>de</strong><br />
gezondheid <strong>van</strong> uitkeringsgerechtig<strong>de</strong>n min<strong>de</strong>r goed<br />
dan <strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die betaald werk hebb<strong>en</strong>.<br />
In <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we gezondheidsverschill<strong>en</strong> die<br />
voortkom<strong>en</strong> uit verschill<strong>en</strong> in <strong>de</strong>mografische opbouw<br />
<strong>en</strong> sociaaleconomische status (zie afb. 3.3). Inwoners<br />
<strong>van</strong> stads<strong>de</strong>el C<strong>en</strong>trum rapporter<strong>en</strong> het vaakst e<strong>en</strong><br />
goe<strong>de</strong> gezondheid <strong>en</strong> die <strong>van</strong> stads<strong>de</strong>el Noord het<br />
minst vaak. <strong>De</strong>rgelijke verschill<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we ook als we<br />
kijk<strong>en</strong> naar woonmilieus (zie voor e<strong>en</strong> beschrijving<br />
2007<br />
hart- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong><br />
2008<br />
Afb. 3.3 Ervar<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> gezondheid <strong>en</strong> ge<strong>en</strong> gezondheidsklacht<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r inwoners<br />
(18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r) per stads<strong>de</strong>el, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong> gemid<strong>de</strong>ld<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
West<br />
Zuid<br />
Oost<br />
Nieuw-West<br />
Zuidoost<br />
(zeer) goe<strong>de</strong> gezondheid<br />
2009<br />
bron: CBS<br />
Noord<br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90<br />
ge<strong>en</strong> last <strong>van</strong> langdurige ziekt<strong>en</strong>, aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> of handicaps
42<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 3.4 Mate <strong>van</strong> ervar<strong>en</strong> beperking<strong>en</strong> per terrein, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
dagelijkse<br />
mate <strong>van</strong> beperking bezighe<strong>de</strong>n thuis vrije tijd school/werk<br />
niet 78 78 77<br />
licht 12 10 6<br />
sterk 9 9 5<br />
ge<strong>en</strong> antwoord / niet <strong>van</strong> toepassing 1 2 13<br />
hoofdstuk 2). Bewoners <strong>van</strong> herstructureringsmilieus<br />
(zoals transitie <strong>en</strong> vergrijs<strong>de</strong> tuinstad) ervar<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
slechtere gezondheid dan bewoners <strong>van</strong> nieuwbouwgebie<strong>de</strong>n,<br />
gebie<strong>de</strong>n in <strong>en</strong> rond het c<strong>en</strong>trum <strong>en</strong><br />
dorpsgebie<strong>de</strong>n.<br />
Ver<strong>de</strong>r blijkt <strong>de</strong> gezondheid <strong>van</strong> bewoners <strong>van</strong> aandachtswijk<strong>en</strong><br />
min<strong>de</strong>r goed dan die <strong>van</strong> bewoners <strong>van</strong><br />
an<strong>de</strong>re wijk<strong>en</strong>. Zo gev<strong>en</strong> drie <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> bewoners<br />
<strong>van</strong> aandachtswijk<strong>en</strong> aan dat hun gezondheid matig<br />
of slecht is (30%), teg<strong>en</strong>over nog ge<strong>en</strong> twee <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
ti<strong>en</strong> (18%) in <strong>de</strong> overige wijk<strong>en</strong>.<br />
Drie <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> last<br />
<strong>van</strong> ziekt<strong>en</strong> <strong>en</strong> aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
Drie <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<br />
(29%) gev<strong>en</strong> aan last te hebb<strong>en</strong> <strong>van</strong> één of meer<br />
langdurige ziekt<strong>en</strong>, aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> of handicaps, al<br />
dan niet als gevolg <strong>van</strong> ou<strong>de</strong>rdom. Dit komt vrijwel<br />
overe<strong>en</strong> met het aan<strong>de</strong>el in <strong>de</strong> vorige rapportages<br />
(2008: 31%, 2006: 33%, 2004: 31%; in 2002 <strong>en</strong> 2000<br />
is dit niet gevraagd). Volg<strong>en</strong>s lan<strong>de</strong>lijke cijfers, gebaseerd<br />
op huisarts<strong>en</strong>registraties, heeft ruim e<strong>en</strong> kwart<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs (27,5%) e<strong>en</strong> chronische ziekte. 5<br />
Afb. 3.5 Perc<strong>en</strong>tage inwoners (18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r) sterk belemmerd door één of meer<br />
chronische aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> per stads<strong>de</strong>el, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
gemid<strong>de</strong>ld<br />
Zuidoost<br />
Noord<br />
Nieuw-West<br />
Zuid<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
West<br />
Oost<br />
%<br />
0 5 10 15 20 25 30<br />
licht tot matig beperkt<br />
sterk beperkt<br />
Gezondheidsklacht<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> uiteraard toe met <strong>de</strong><br />
leeftijd. Van <strong>de</strong> 18- t/m 34-jarig<strong>en</strong> heeft 10% last<br />
<strong>van</strong> ziekt<strong>en</strong> <strong>en</strong> aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, teg<strong>en</strong>over 57% on<strong>de</strong>r<br />
55-plussers (35 t/m 54 jaar: 30%). Vrouw<strong>en</strong> gev<strong>en</strong><br />
vaker aan <strong>de</strong>rgelijke klacht<strong>en</strong> te hebb<strong>en</strong> dan mann<strong>en</strong><br />
(33% resp. 26%).<br />
Het voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>rgelijke klacht<strong>en</strong> blijkt ook<br />
hier sam<strong>en</strong> te hang<strong>en</strong> met sociaaleconomische<br />
factor<strong>en</strong>. Zo heeft <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> ongeschool<strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers last <strong>van</strong> langdurige ziekt<strong>en</strong>, aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
of handicaps (52%), terwijl dat on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
hoogopgelei<strong>de</strong>n (HBO/WO) maar voor 14% geldt.<br />
<strong>De</strong>rgelijke verschill<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we ook tuss<strong>en</strong> inkom<strong>en</strong>sgroep<strong>en</strong>.<br />
Van <strong>de</strong> herkomstgroep<strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Turkse <strong>en</strong> Marokkaanse herkomst<br />
het vaakst <strong>de</strong>rgelijke gezondheidsklacht<strong>en</strong><br />
(bei<strong>de</strong> 35%), westerse allochton<strong>en</strong> het minst vaak<br />
(25%). <strong>De</strong> verschill<strong>en</strong> zijn hier niet zo groot als bij<br />
<strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> gezondheid.<br />
Wordt gekek<strong>en</strong> naar woongebie<strong>de</strong>n dan zi<strong>en</strong> we <strong>de</strong><br />
hiervoor beschrev<strong>en</strong> effect<strong>en</strong> <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong> in <strong>de</strong>mografische<br />
opbouw <strong>en</strong> sociaaleconomische factor<strong>en</strong><br />
terug (zie afb. 3.2 <strong>en</strong> 3.3). Bewoners <strong>van</strong> <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
Noord, Zuid <strong>en</strong> Nieuw-West hebb<strong>en</strong> vaker dan<br />
gemid<strong>de</strong>ld last <strong>van</strong> langdurige ziekt<strong>en</strong>, aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
of handicaps. In West, C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Oost wor<strong>de</strong>n<br />
daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r vaak <strong>de</strong>rgelijke gezondheidsklacht<strong>en</strong><br />
gerapporteerd. Bewoners <strong>van</strong> het woonmilieu<br />
vergrijs<strong>de</strong> tuinstad, waar veel ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> won<strong>en</strong>,<br />
hebb<strong>en</strong> het vaakst gezondheidsklacht<strong>en</strong>.<br />
Bijna kwart ervaart lichamelijke beperking<strong>en</strong><br />
Ev<strong>en</strong>als in <strong>de</strong> vorige rapportage geeft bijna e<strong>en</strong><br />
kwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rvraag<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (23%)<br />
aan (<strong>en</strong>igszins) belemmerd te zijn bij het uitvoer<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> dagelijkse bezighe<strong>de</strong>n (thuis, school/opleiding/<br />
werk) of in <strong>de</strong> vrije tijd als gevolg <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ziekte, aando<strong>en</strong>ing<br />
of handicap. In <strong>de</strong> rapportages daarvoor lag<br />
het perc<strong>en</strong>tage <strong>Amsterdam</strong>mers met e<strong>en</strong> lichamelijke<br />
beperking iets hoger (2006: 27%, 2004: 26%, 2002:<br />
27%; in 2000 is dit niet gevraagd). Twaalf proc<strong>en</strong>t<br />
geeft aan in sterke mate beperkt te zijn op één of<br />
meer <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze terrein<strong>en</strong> (2008: 11%).<br />
Cijfers <strong>van</strong> het CBS lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> dat het aan<strong>de</strong>el inwoners<br />
met e<strong>en</strong> lichamelijke beperking in GGD-regio<br />
<strong>Amsterdam</strong> hoger ligt dan het lan<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
<strong>en</strong> het hoogst is <strong>van</strong> alle GGD-regio’s in het land. 6<br />
Ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> uiteraard vaker fysieke beperking<strong>en</strong><br />
dan jonger<strong>en</strong>. Zo geeft 8% <strong>van</strong> <strong>de</strong> 18- t/m 34-jarig<strong>en</strong><br />
aan beperking<strong>en</strong> te on<strong>de</strong>rvin<strong>de</strong>n, 25% <strong>van</strong> <strong>de</strong> 35- t/m<br />
54-jarig<strong>en</strong> <strong>en</strong> 40% <strong>van</strong> <strong>de</strong> 55-plussers. Vrouw<strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong><br />
vaker lichamelijke beperking<strong>en</strong> dan mann<strong>en</strong><br />
(27% teg<strong>en</strong>over 19%) <strong>en</strong> alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n gev<strong>en</strong> vaker<br />
aan lichamelijke beperking<strong>en</strong> te ervar<strong>en</strong> dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
(31%).<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> niet-westerse afkomst, vooral<br />
Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> Marokkan<strong>en</strong> (30% resp. 28%), gev<strong>en</strong> vaker<br />
aan fysieke beperking<strong>en</strong> te hebb<strong>en</strong> dan westerse<br />
allochton<strong>en</strong> (17%) <strong>en</strong> autochton<strong>en</strong> (22%).<br />
<strong>De</strong> sociaaleconomische status speelt ook hier e<strong>en</strong><br />
belangrijke rol. Het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat<br />
beperking<strong>en</strong> ervaart is on<strong>de</strong>r ongeschool<strong>de</strong>n <strong>en</strong><br />
laaggeschool<strong>de</strong>n (32%) twee keer zo groot als on<strong>de</strong>r<br />
hoger geschool<strong>de</strong>n (16%). Hiermee sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>d<br />
rapporter<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers met lage inkom<strong>en</strong>s<br />
vaker lichamelijke belemmering<strong>en</strong> dan <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
met hogere inkom<strong>en</strong>s. Zo hebb<strong>en</strong> vier <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
ti<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> netto inkom<strong>en</strong> tot 1.000 euro<br />
beperking<strong>en</strong> (42%), teg<strong>en</strong>over nog niet één <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
ti<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> netto inkom<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> <strong>de</strong> 3.200<br />
euro (9%).
3 | Gezondheid<br />
43<br />
Bewoners <strong>van</strong> stads<strong>de</strong>el Zuidoost rapporter<strong>en</strong> het<br />
vaakst beperking<strong>en</strong> (27%), bewoners <strong>van</strong> Oost het<br />
minst vaak (18%, zie afb. 3.6). Wat opvalt is dat Zuid<br />
qua aan<strong>de</strong>el bewoners met beperking<strong>en</strong> vrij gemid<strong>de</strong>ld<br />
scoort, maar dat er wel relatief veel bewoners<br />
met e<strong>en</strong> sterke belemmering won<strong>en</strong>. In Noord<br />
won<strong>en</strong> juist veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> lichte tot matige<br />
beperking. Bewoners <strong>van</strong> het woonmilieu vergrijs<strong>de</strong><br />
tuinstad, veelal ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, on<strong>de</strong>rvin<strong>de</strong>n het vaakst<br />
fysieke beperking<strong>en</strong> (29%). Bewoners <strong>van</strong> welgesteld<br />
ste<strong>de</strong>lijk, met veelal e<strong>en</strong> hoge sociaaleconomische<br />
status, <strong>en</strong> <strong>van</strong> het nieuwbouwmilieu transformatie<br />
(<strong>De</strong> Aker, Nieuw Slot<strong>en</strong>, E<strong>en</strong>drachtspark <strong>en</strong> het<br />
GWL-terrein bijvoorbeeld ) ervar<strong>en</strong> het minst vaak<br />
beperking<strong>en</strong>: bei<strong>de</strong> 17%.<br />
Afb. 3.6 Hoe vaak heeft u zich <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> 4 wek<strong>en</strong> …… gevoeld?, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
voortdur<strong>en</strong>d/<br />
meestal soms zel<strong>de</strong>n/nooit<br />
neerslachtig <strong>en</strong> somber 8 28 54<br />
kalm <strong>en</strong> rustig 72 18 8<br />
<strong>en</strong>ergiek 61 25 12<br />
Afb. 3.7 Mate waarin m<strong>en</strong> zich <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> 4 wek<strong>en</strong> neerslachtig <strong>en</strong> somber voel<strong>de</strong><br />
per stads<strong>de</strong>el, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong> gemid<strong>de</strong>ld<br />
Psychische gezondheid<br />
Ook is gevraagd naar <strong>de</strong> psychische gezondheid. Het<br />
gaat om drie vrag<strong>en</strong> over <strong>de</strong> mate waarin m<strong>en</strong> zich<br />
<strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> vier wek<strong>en</strong> neerslachtig <strong>en</strong> somber,<br />
kalm <strong>en</strong> rustig of <strong>en</strong>ergiek voel<strong>de</strong> (zie afb. 3.6). Acht<br />
proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers geeft aan zich <strong>de</strong><br />
afgelop<strong>en</strong> vier wek<strong>en</strong> meestal of voortdur<strong>en</strong>d neerslachtig<br />
<strong>en</strong> somber te hebb<strong>en</strong> gevoeld (9% in 2008,<br />
zie afb. 3.7). Ruim <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
(54%, 2008 56%) had zel<strong>de</strong>n of nooit <strong>de</strong>rgelijke<br />
gevoel<strong>en</strong>s <strong>en</strong> 28% (2008 32%) voel<strong>de</strong> zich soms neerslachtig<br />
<strong>en</strong> somber.<br />
Ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s 8% voel<strong>de</strong> zich <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> vier wek<strong>en</strong><br />
zel<strong>de</strong>n of nooit kalm <strong>en</strong> rustig (2008 9%). Zev<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (72%, 2008 67%) voel<strong>de</strong>n<br />
zich <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> vier wek<strong>en</strong> meestal of voortdur<strong>en</strong>d<br />
kalm <strong>en</strong> rustig. Twee <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> (18%, 2008 22%)<br />
voel<strong>de</strong>n zich soms kalm <strong>en</strong> rustig.<br />
Twaalf proc<strong>en</strong>t (2008 11%) voel<strong>de</strong> zich in die perio<strong>de</strong><br />
zel<strong>de</strong>n of nooit <strong>en</strong>ergiek. Zes <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> (61%, 2008:<br />
57%) voel<strong>de</strong>n zich wel meestal of voortdur<strong>en</strong>d <strong>en</strong>ergiek<br />
<strong>en</strong> drie <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> soms (28%, 2008: 28%).<br />
Niet-westerse allochton<strong>en</strong> voel<strong>en</strong> zich vaker neerslachtig<br />
<strong>en</strong> somber dan westerse allochton<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong>. Ook voel<strong>en</strong> niet-westerse allochton<strong>en</strong>,<br />
met uitzon<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> Surinamers, zich min<strong>de</strong>r<br />
vaak <strong>en</strong>ergiek. Overige niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> Surinamers voel<strong>en</strong> zich het vaakst zel<strong>de</strong>n of nooit<br />
kalm <strong>en</strong> rustig. <strong>De</strong>rgelijke verschill<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> het<br />
sterkst naar vor<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> g<strong>en</strong>eraties: eerste g<strong>en</strong>eratie<br />
allochton<strong>en</strong> voel<strong>en</strong> zich vaker (soms) neerslachtig<br />
<strong>en</strong> somber, voel<strong>en</strong> zich min<strong>de</strong>r vaak <strong>en</strong>ergiek <strong>en</strong><br />
zijn min<strong>de</strong>r vaak kalm <strong>en</strong> rustig dan allochton<strong>en</strong> die<br />
hier gebor<strong>en</strong> zijn.<br />
Het psychisch welbevin<strong>de</strong>n hangt sam<strong>en</strong> met sociaaleconomische<br />
factor<strong>en</strong>; het is gunstiger naarmate<br />
<strong>de</strong> gevolg<strong>de</strong> opleiding <strong>en</strong> het inkom<strong>en</strong> hoger zijn.<br />
Daarnaast rapporter<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met werkloosheidsuitkering,<br />
bijstandsuitkering of uitkering <strong>van</strong>wege<br />
ziekte of handicap e<strong>en</strong> slechtere geestelijke gezondheid<br />
dan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> inkom<strong>en</strong> uit werk.<br />
E<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> <strong>en</strong> alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n ervar<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
min<strong>de</strong>r goe<strong>de</strong> geestelijke gezondheid dan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
uit an<strong>de</strong>re gezinsvorm<strong>en</strong>. Mann<strong>en</strong> rapporter<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
Zuidoost<br />
Noord<br />
Zuid<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Nieuw-West<br />
West<br />
Oost<br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100<br />
voortdur<strong>en</strong>d/meestal<br />
soms<br />
betere geestelijke gezondheid dan vrouw<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong>rgelijke verschill<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we weerspiegeld in<br />
gezondheidsverschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> woongebie<strong>de</strong>n.<br />
Bewoners <strong>van</strong> stads<strong>de</strong>el C<strong>en</strong>trum zijn het positiefst<br />
over hun psychische gesteldheid, bewoners <strong>van</strong> Zuidoost<br />
<strong>en</strong> Noord gev<strong>en</strong> juist vaker dan gemid<strong>de</strong>ld aan<br />
zich neerslachtig <strong>en</strong> somber te voel<strong>en</strong> (zie afb. 3.7).<br />
In <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Gezondheidsmonitor 2008 wer<strong>de</strong>n<br />
psychische klacht<strong>en</strong> gemet<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> hand <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> internationaal scre<strong>en</strong>inginstrum<strong>en</strong>t bestaan<strong>de</strong> uit<br />
ti<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> naar psychische klacht<strong>en</strong>. Op <strong>de</strong>ze wijze<br />
gemet<strong>en</strong> heeft bijna <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
(48%) last <strong>van</strong> psychische klacht<strong>en</strong>, 41% <strong>van</strong> mil<strong>de</strong><br />
<strong>en</strong> 7% <strong>van</strong> ernstige. Lager opgelei<strong>de</strong>n, vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> er relatief veel last <strong>van</strong> (zie afb. 3.8).<br />
Het perc<strong>en</strong>tage met ernstige psychische klacht<strong>en</strong><br />
ligt hoog on<strong>de</strong>r Turkse (26%), Marokkaanse (15%)<br />
<strong>en</strong> Surinaamse <strong>Amsterdam</strong>mers (12%, teg<strong>en</strong>over<br />
7% gemid<strong>de</strong>ld). Daarbij valt op dat vrouw<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
Marokkaanse herkomst veel vaker <strong>de</strong>rgelijke klacht<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> (20%) dan mann<strong>en</strong> (10%). Dat geldt ook,<br />
maar min<strong>de</strong>r sterk, voor <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Turkse<br />
herkomst (vrouw<strong>en</strong>: 29% ernstige psychische klacht<strong>en</strong>,<br />
mann<strong>en</strong> 23%).<br />
Uit lan<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rzoek komt naar vor<strong>en</strong> dat <strong>de</strong><br />
psychische gezondheid <strong>van</strong> vluchteling<strong>en</strong>groep<strong>en</strong> in<br />
Ne<strong>de</strong>rland gemid<strong>de</strong>ld slechter is dan die <strong>van</strong> autochton<strong>en</strong>.<br />
Van h<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> Somalische Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs<br />
<strong>de</strong> beste psychische gezondheid. Ook hier hang<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met het feit dat <strong>de</strong> vluchteling<strong>en</strong>groep<strong>en</strong><br />
relatief jong zijn <strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we dat <strong>de</strong><br />
verschill<strong>en</strong> met name ontstaan bij het ou<strong>de</strong>r wor<strong>de</strong>n.<br />
zel<strong>de</strong>n/nooit
44 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 3.8 Aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 16 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r met mil<strong>de</strong> tot ernstige <strong>de</strong>pressieve of angstklacht<strong>en</strong> naar leeftijd,<br />
geslacht <strong>en</strong> opleidingsniveau, 2008 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, <strong>de</strong> gele lijn geeft het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> in <strong>de</strong> stad weer)<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
16-34<br />
jaar<br />
35-54<br />
jaar<br />
55-74<br />
jaar<br />
75 jaar<br />
<strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<br />
mann<strong>en</strong><br />
vrouw<strong>en</strong><br />
LO<br />
MAVO,<br />
LBO<br />
HAVO, VWO,<br />
MBO<br />
HBO,<br />
WO<br />
bron: GGD <strong>Amsterdam</strong>, <strong>Amsterdam</strong>se Gezondsheidsmonitor 2008<br />
Hoger opgelei<strong>de</strong> vluchteling<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> betere<br />
psychische gezondheid dan lager opgelei<strong>de</strong>n. <strong>De</strong><br />
psychische gezondheid is slechter wanneer iemand<br />
langer in <strong>de</strong> op<strong>van</strong>g heeft gezet<strong>en</strong> <strong>en</strong> wanneer<br />
partner of kind in het buit<strong>en</strong>land won<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s dit<br />
on<strong>de</strong>rzoek werkt e<strong>en</strong> slechte gezondheid negatief uit<br />
op <strong>de</strong> inburgering, het ler<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse taal<br />
<strong>en</strong> het vin<strong>de</strong>n <strong>van</strong> betaald werk. 7<br />
Uit on<strong>de</strong>rzoek <strong>van</strong> het CBS blijkt dat bewoners <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> GGD-regio <strong>Amsterdam</strong> vaker psychische klacht<strong>en</strong><br />
ervar<strong>en</strong> dan Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs gemid<strong>de</strong>ld. Op basis <strong>van</strong><br />
M<strong>en</strong>tal Health Inv<strong>en</strong>tory-5 had in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2005-<br />
2008 13% <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze bevolking <strong>van</strong> 12 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<br />
last <strong>van</strong> psychische klacht<strong>en</strong>, in Ne<strong>de</strong>rland was dat<br />
10%. <strong>De</strong>ze aan<strong>de</strong>l<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> stabiel.<br />
In <strong>de</strong> overige GGD-regio’s <strong>van</strong> <strong>de</strong> G4 ligg<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
perc<strong>en</strong>tages ook hoger dan lan<strong>de</strong>lijk: <strong>De</strong>n Haag <strong>en</strong><br />
Utrecht 13%, Rotterdam-Rijnmond 11%. 8<br />
Leefstijlfactor<strong>en</strong> 9<br />
Daling aantal rokers<br />
Volg<strong>en</strong>s <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Gezondheidsmonitor<br />
rookte in 2008 27% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se bevolking<br />
<strong>van</strong> 16 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r. Dat is ongeveer ev<strong>en</strong> veel als<br />
gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland (CBS: 28% on<strong>de</strong>r 12 jaar<br />
<strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r) <strong>en</strong> <strong>de</strong> overige G4, met uitzon<strong>de</strong>ring <strong>van</strong><br />
Utrecht (24%, Rotterdam 28%, <strong>De</strong>n Haag 28%).<br />
Het aan<strong>de</strong>el rokers daalt. In 1993 rookte nog 42%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se bevolking, in 2000 39% <strong>en</strong> in<br />
2004 33%. Het aan<strong>de</strong>el rokers is in <strong>Amsterdam</strong> <strong>de</strong><br />
afgelop<strong>en</strong> acht jaar sneller gedaald dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
in Ne<strong>de</strong>rland. Als <strong>de</strong>ze daling zich voortzet wordt<br />
<strong>de</strong> beleidsdoelstelling <strong>van</strong> het <strong>Amsterdam</strong>se college<br />
– 25% rokers in 2011 – gehaald.<br />
Rokers zijn vaker man (29%) dan vrouw (24%).<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> hoge opleiding rok<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r vaak<br />
<strong>en</strong> áls ze rok<strong>en</strong>, rok<strong>en</strong> ze min<strong>de</strong>r dan lager opgelei<strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers. Mann<strong>en</strong> in <strong>de</strong> leeftijd <strong>van</strong> 55 tot 75<br />
jaar zijn relatief vaak zware rokers. Van <strong>de</strong> herkomstgroep<strong>en</strong><br />
rok<strong>en</strong> Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> Surinamers het vaakst (34%<br />
resp. 32%) <strong>en</strong> Marokkan<strong>en</strong> het minst vaak (16%).<br />
Kijk<strong>en</strong> we ook naar sekseverschill<strong>en</strong> dan rok<strong>en</strong> Turkse<br />
<strong>en</strong> Surinaamse mann<strong>en</strong> het vaakst (45% resp. 43%) <strong>en</strong><br />
Marokkaanse vrouw<strong>en</strong> het minst vaak (9%).<br />
Eén op <strong>de</strong> vijf is zware of overmatige drinker<br />
Van <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 16 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r was<br />
in 2008 20% e<strong>en</strong> zware of overmatige drinker. 10<br />
Dit perc<strong>en</strong>tage neemt toe naarmate het opleidingsniveau<br />
stijgt (13% LO, 24% HBO/WO). Zwaar<br />
(geleg<strong>en</strong>heidsgebruik) of overmatig alcoholgebruik<br />
(gewoontedrink<strong>en</strong>) komt on<strong>de</strong>r hoogopgelei<strong>de</strong><br />
werk<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (26%) <strong>en</strong> on<strong>de</strong>r<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers met e<strong>en</strong> bijstandsuitkering het<br />
vaakst voor (26%). Inwoners <strong>van</strong> stads<strong>de</strong>el C<strong>en</strong>trum<br />
<strong>en</strong> voormalige stads<strong>de</strong>el Oud-Zuid hor<strong>en</strong> het vaakst<br />
tot <strong>de</strong> zware of overmatige drinkers (bei<strong>de</strong> 30%),<br />
inwoners <strong>van</strong> Nieuw-West <strong>en</strong> Zuidoost het minst vaak<br />
(12 tot 18%). <strong>De</strong>ze verschill<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> overeind als we<br />
alle<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse <strong>Amsterdam</strong>mers kijk<strong>en</strong>.<br />
Er zijn dui<strong>de</strong>lijke verschill<strong>en</strong> per herkomstgroep. Van<br />
<strong>de</strong> Marokkaanse (89%) <strong>en</strong> Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
(69%) is e<strong>en</strong> grote meer<strong>de</strong>rheid geheelonthou<strong>de</strong>r.<br />
Ter vergelijking, <strong>van</strong> <strong>de</strong> autochtone <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
drinkt e<strong>en</strong> op <strong>de</strong> neg<strong>en</strong> (11%) nooit alcohol. Volg<strong>en</strong>s<br />
<strong>de</strong>ze cijfers <strong>van</strong> <strong>de</strong> GGD <strong>Amsterdam</strong> kan 7% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 16 t/m 54 jaar als probleemdrinker<br />
wor<strong>de</strong>n beschouwd.<br />
Het aan<strong>de</strong>el zware of overmatige drinkers in <strong>de</strong><br />
GGD-regio <strong>Amsterdam</strong> is ongeveer gelijk aan het<br />
lan<strong>de</strong>lijke. In heel Ne<strong>de</strong>rland was 18% <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking<br />
<strong>van</strong> 12 jaar of ou<strong>de</strong>r in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2005-2008<br />
e<strong>en</strong> zware of overmatige drinker. Van <strong>de</strong> vier grote<br />
ste<strong>de</strong>n heeft <strong>de</strong> regio <strong>Amsterdam</strong> <strong>de</strong> meeste zware<br />
of overmatige drinkers, gevolgd door <strong>de</strong> GGDregio’s<br />
Utrecht (17%), <strong>De</strong>n Haag (16%) <strong>en</strong> Rotterdam-<br />
Rijnmond (14%). 11<br />
Het <strong>Amsterdam</strong>se college streeft ernaar om het<br />
scha<strong>de</strong>lijk alcoholgebruik terug te dring<strong>en</strong>. In vergelijking<br />
met 2004 is het perc<strong>en</strong>tage overmatige<br />
drinkers on<strong>de</strong>r mann<strong>en</strong> gedaald, <strong>van</strong> 21% naar 16%<br />
in 2008. Ook on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se vrouw<strong>en</strong> daal<strong>de</strong><br />
dit aan<strong>de</strong>el licht (<strong>van</strong> 8% in 2004 naar 5% in 2008).
3 | Gezondheid<br />
45<br />
Voor <strong>de</strong> zware drinkers zi<strong>en</strong> we ge<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijke<br />
daling (mann<strong>en</strong>: 17% in 2000, 15% in 2004, 18% in<br />
2008; vrouw<strong>en</strong>: 7% in 2000, 5% in 2004 <strong>en</strong> in 2008).<br />
Hoewel <strong>Amsterdam</strong>se jonger<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r drink<strong>en</strong> dan<br />
Ne<strong>de</strong>rlandse jonger<strong>en</strong> in het algeme<strong>en</strong>, steeg in<br />
<strong>Amsterdam</strong> het aantal ambulanceritt<strong>en</strong> in verband<br />
met jonger<strong>en</strong> (ook toerist<strong>en</strong>) die on<strong>de</strong>r invloed <strong>van</strong><br />
alcohol onwel wer<strong>de</strong>n of gewond raakt<strong>en</strong>. 12<br />
Vier <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
hebb<strong>en</strong> overgewicht<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met overgewicht lop<strong>en</strong> meer kans op hart<strong>en</strong><br />
vaatziekt<strong>en</strong>, suikerziekte, verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> vorm<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> kanker <strong>en</strong> gewrichtsklacht<strong>en</strong>. Voornaamste<br />
oorzaak is te weinig lichaamsbeweging in combinatie<br />
met ongezond et<strong>en</strong>. In hoofdstuk 9 wordt<br />
na<strong>de</strong>r ingegaan op het beweg<strong>en</strong> <strong>en</strong> sport<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers.<br />
Uit <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Gezondheidsmonitor 2008<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> GGD komt naar vor<strong>en</strong> dat vier <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 16 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r overgewicht<br />
hebb<strong>en</strong> (40%), <strong>van</strong> wie één op <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> ernstig (10%).<br />
Dat is iets min<strong>de</strong>r vaak dan in Rotterdam <strong>en</strong> <strong>De</strong>n<br />
Haag (48% resp. 47%) <strong>en</strong> heel Ne<strong>de</strong>rland (46%, <strong>van</strong><br />
wie 11% ernstig; cijfer CBS over 2005-2008, over<br />
20-plussers).<br />
On<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Turkse (23%),<br />
Marokkaanse (20%) <strong>en</strong> Surinaamse herkomst (17%)<br />
komt overgewicht zo’n twee keer vaker voor dan<br />
gemid<strong>de</strong>ld (10%). Ook komt het veel vaker on<strong>de</strong>r<br />
laagopgelei<strong>de</strong>n voor (24% <strong>van</strong> inwoners met alle<strong>en</strong><br />
lager on<strong>de</strong>rwijs). Vrouw<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> vaker ernstig<br />
overgewicht dan mann<strong>en</strong> (12% versus 8%), maar<br />
mann<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> weer vaker matig overgewicht<br />
(36% versus 24% on<strong>de</strong>r vrouw<strong>en</strong>).<br />
Het aantal m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met overgewicht neemt wereldwijd<br />
al jar<strong>en</strong> toe, zo ook in Ne<strong>de</strong>rland. Begin jar<strong>en</strong><br />
tachtig had e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking te kamp<strong>en</strong><br />
met overgewicht, nu is dat bijna <strong>de</strong> helft. Het aan<strong>de</strong>el<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met ernstig overgewicht verdubbel<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> 5 naar 12%. Sinds ongeveer 2000 schommelt<br />
het perc<strong>en</strong>tage met overgewicht rond <strong>de</strong> 40% voor<br />
vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> 50% voor mann<strong>en</strong>. <strong>De</strong> grote stijging in<br />
het perc<strong>en</strong>tage m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met overgewicht lijkt af te<br />
vlakk<strong>en</strong>, maar het perc<strong>en</strong>tage mann<strong>en</strong> met ernstig<br />
overgewicht blijft wel to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>. Opvall<strong>en</strong>d is dat<br />
overgewicht vaker voorkomt on<strong>de</strong>r mann<strong>en</strong>, maar<br />
dat vrouw<strong>en</strong> iets vaker kamp<strong>en</strong> met ernstig overgewicht<br />
(obesitas). 13<br />
Overgewicht on<strong>de</strong>r jonger<strong>en</strong><br />
Uit <strong>de</strong> vorige rapportage kwam reeds naar vor<strong>en</strong><br />
dat het aantal <strong>Amsterdam</strong>se jonger<strong>en</strong> dat te dik is<br />
stijgt <strong>en</strong> dat ze op steeds jongere leeftijd te dik zijn.<br />
Vooral het perc<strong>en</strong>tage kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> met ernstig overgewicht<br />
(obesitas) neemt toe. Ongeveer 15% kampt<br />
met ernstig overgewicht, 60% <strong>van</strong> <strong>de</strong> jonger<strong>en</strong> beweegt<br />
te weinig. Overgewicht komt on<strong>de</strong>r jonger<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> allochtone afkomst vaker voor dan on<strong>de</strong>r jonger<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> autochtone afkomst 14 , vooral on<strong>de</strong>r Turkse<br />
<strong>en</strong> Marokkaanse meisjes. 15<br />
<strong>Amsterdam</strong> is e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> zes geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die zich in<br />
november 2010 hebb<strong>en</strong> aangeslot<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> Jonger<strong>en</strong><br />
Op Gezond Gewicht (JOGG)-aanpak. JOGG richt<br />
zich op <strong>de</strong> leeftijdsgroep 0- t/m 19-jarig<strong>en</strong> (<strong>en</strong> hun<br />
ou<strong>de</strong>rs <strong>en</strong> omgeving), waarbij geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zich inzett<strong>en</strong><br />
om beweg<strong>en</strong> <strong>en</strong> gezond et<strong>en</strong> gemakkelijk <strong>en</strong><br />
aantrekkelijk te mak<strong>en</strong>. Het doel is om <strong>de</strong> stijging<br />
<strong>van</strong> jonger<strong>en</strong> met overgewicht om te zett<strong>en</strong> in e<strong>en</strong><br />
daling. Naast dit nieuwe project bestaat er al sinds<br />
2002 het project JUMP-in <strong>van</strong> <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te <strong>en</strong> GGD<br />
<strong>Amsterdam</strong>. JUMP-in rolt verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> project<strong>en</strong><br />
uit via <strong>de</strong> <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se basisschol<strong>en</strong>;<br />
zestig <strong>van</strong> <strong>de</strong> 207 basisschol<strong>en</strong> (29%) do<strong>en</strong> al mee.<br />
Gezondheid ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
In <strong>Amsterdam</strong> won<strong>en</strong> circa 167.000 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
55 jaar of ou<strong>de</strong>r, ongeveer 22% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
bevolking. <strong>De</strong> 65-plussers mak<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
mom<strong>en</strong>teel 11% <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking uit. In hoofdstuk 2<br />
kwam naar vor<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> vergrijzing in <strong>de</strong> stad meevalt<br />
t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland, maar dat<br />
er wel sprake is <strong>van</strong> verou<strong>de</strong>ring: het aan<strong>de</strong>el 55- t/m<br />
64-jarig<strong>en</strong> neemt toe. Door <strong>de</strong>ze veran<strong>de</strong>ring in <strong>de</strong><br />
bevolkingssam<strong>en</strong>stelling zal <strong>de</strong> vergrijzing ook in<br />
<strong>Amsterdam</strong> gaan spel<strong>en</strong>, maar niet zo sterk als in <strong>de</strong><br />
rest <strong>van</strong> het land. Mom<strong>en</strong>teel is in <strong>Amsterdam</strong> bijna<br />
e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> 55-plussers <strong>van</strong> niet-Ne<strong>de</strong>rlandse<br />
herkomst. Allochtone ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> meer<br />
gezondheidsproblem<strong>en</strong>, die vaak op e<strong>en</strong> jongere<br />
leeftijd beginn<strong>en</strong>. Zo geeft bijvoorbeeld 40% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
allochtone ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> gezondheid te<br />
hebb<strong>en</strong>, teg<strong>en</strong>over 65% <strong>van</strong> <strong>de</strong> autochtone ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
In <strong>de</strong> Gezondheidsmonitor 2008 <strong>van</strong> <strong>de</strong> GGD<br />
<strong>Amsterdam</strong> wordt e<strong>en</strong> beeld gegev<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> gezondheid<br />
<strong>van</strong> ou<strong>de</strong>re <strong>Amsterdam</strong>mers. Zo vindt 30%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> 55-plussers <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> gezondheid matig of<br />
slecht, on<strong>de</strong>r 75-plussers is dat 42%. <strong>De</strong>rti<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> 55-plussers <strong>en</strong> 28% <strong>van</strong> <strong>de</strong> 75-plussers heeft<br />
moeite met het uitvoer<strong>en</strong> <strong>van</strong> dagelijkse activiteit<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> vorm <strong>van</strong> beperking<strong>en</strong> in <strong>de</strong> persoonlijke<br />
verzorging of bij <strong>de</strong> mobiliteit. Het uitvoer<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
huishou<strong>de</strong>lijke activiteit<strong>en</strong> kost 44% <strong>van</strong> <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
moeite <strong>en</strong> 20% krijgt daar hulp bij. Ver<strong>de</strong>r blijkt dat<br />
ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> vaker kamp<strong>en</strong> met overgewicht (54% <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> 55-plussers) <strong>en</strong> vaker gevoel<strong>en</strong>s <strong>van</strong> e<strong>en</strong>zaamheid<br />
rapporter<strong>en</strong> dan jonger<strong>en</strong>.<br />
Er bestaan grote verschill<strong>en</strong> in gezondheid <strong>en</strong> lev<strong>en</strong>sverwachting<br />
tuss<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> groep<strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
Ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> vaak e<strong>en</strong> lage opleiding <strong>en</strong> gezondheidsproblem<strong>en</strong><br />
kom<strong>en</strong> meer voor bij e<strong>en</strong> lagere<br />
economische status. Vooral in <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> Nieuw-<br />
West, Noord <strong>en</strong> Oost won<strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> laag<br />
inkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> lage opleiding.<br />
<strong>De</strong> geme<strong>en</strong>teraad <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> werkt, in sam<strong>en</strong>werking<br />
met on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re <strong>de</strong> GGD, aan het ontwikkel<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> Prev<strong>en</strong>tief Gezondheidson<strong>de</strong>rzoek voor<br />
Ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (PGO) om <strong>de</strong> gezondheid <strong>en</strong> het welzijn<br />
<strong>van</strong> ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad te bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Het doel <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> <strong>de</strong>rgelijk PGO is signaler<strong>en</strong> <strong>van</strong> risicofactor<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
(gezondheids)problem<strong>en</strong>, het gev<strong>en</strong> <strong>van</strong> persoonlijk<br />
advies <strong>en</strong> het verwijz<strong>en</strong> op maat. Op twee locaties in<br />
<strong>de</strong> stad (Noord <strong>en</strong> voormalig stads<strong>de</strong>el <strong>De</strong> Baarsjes)<br />
is er al e<strong>en</strong> vorm <strong>van</strong> PGO, namelijk e<strong>en</strong> consultatie-
46 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 3.9 Contact met tandarts of mondhygiënist in het afgelop<strong>en</strong> jaar on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 16 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r naar leeftijd,<br />
geslacht <strong>en</strong> opleiding, 2008 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. <strong>de</strong> gele lijn geeft het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> in <strong>de</strong> stad weer)<br />
%<br />
80<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
16-34<br />
jaar<br />
35-54<br />
jaar<br />
55-74<br />
jaar<br />
75 jaar<br />
<strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<br />
mann<strong>en</strong><br />
vrouw<strong>en</strong><br />
LO<br />
MAVO,<br />
LBO<br />
HAVO, VWO,<br />
MBO<br />
HBO,<br />
WO<br />
<strong>Amsterdam</strong> 16+<br />
bron: GGD <strong>Amsterdam</strong>s, <strong>Amsterdam</strong>se Gezondsheidsmonitor 2008<br />
bureau voor ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (CbO). 16 Ook wordt <strong>van</strong>af 2010<br />
in verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> (Zuidoost, Oost, West <strong>en</strong><br />
Nieuw-West) gewerkt met e<strong>en</strong> meldpunt <strong>de</strong>m<strong>en</strong>tie<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> casemanager voor ie<strong>de</strong>re ou<strong>de</strong>re met <strong>de</strong>m<strong>en</strong>tie,<br />
bijvoorbeeld e<strong>en</strong> wijkverpleegkundige of maatschappelijk<br />
werker die <strong>de</strong> professionele <strong>en</strong> mantelzorg<br />
coördineert. In <strong>Amsterdam</strong> lij<strong>de</strong>n naar schatting<br />
13.000 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> aan <strong>de</strong>m<strong>en</strong>tie, ongeveer zev<strong>en</strong>ti<strong>en</strong><br />
per 1.000 inwoners. E<strong>en</strong> groot <strong>de</strong>el <strong>van</strong> h<strong>en</strong>, 70%,<br />
woont thuis <strong>en</strong> is vaak afhankelijk <strong>van</strong> mantelzorg. 17<br />
Zorggebruik<br />
Vrouw<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> vaker zorgvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> 18<br />
In <strong>de</strong> Gezondheidsmonitor 2008 <strong>van</strong> <strong>de</strong> GGD wordt<br />
e<strong>en</strong> overzicht gegev<strong>en</strong> <strong>van</strong> het zorggebruik <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 16 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r. Bijna driekwart<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers heeft het afgelop<strong>en</strong> jaar contact<br />
gehad met <strong>de</strong> huisarts (74%). Over <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong><br />
twee maan<strong>de</strong>n gezi<strong>en</strong> heeft ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> (36%)<br />
contact gehad met <strong>de</strong> huisarts. Het huisarts<strong>en</strong>bezoek<br />
is, conform <strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke tr<strong>en</strong>d, sinds 2000 gedaald<br />
(<strong>van</strong> 44% in 1999/2000 naar 39% in 2004 <strong>en</strong> 36% in<br />
2008).<br />
Het bezoek aan <strong>de</strong> huisarts neemt toe met <strong>de</strong><br />
leeftijd. Zo heeft 29% <strong>van</strong> <strong>de</strong> 16- t/m 34-jarig<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
huisarts bezocht, teg<strong>en</strong>over 55% <strong>van</strong> <strong>de</strong> 75-plussers.<br />
<strong>Amsterdam</strong>se vrouw<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> vaker contact met <strong>de</strong><br />
huisarts dan mann<strong>en</strong> (41% resp. 31% in <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong><br />
twee maan<strong>de</strong>n) <strong>en</strong> het contact met <strong>de</strong> huisarts neemt<br />
toe naarmate <strong>de</strong> g<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> opleiding lager is (51%<br />
lager opgelei<strong>de</strong>n, 31% on<strong>de</strong>r HBO/WO).<br />
Ruim e<strong>en</strong> kwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (26%) heeft<br />
in het voorgaan<strong>de</strong> jaar contact gehad met paramedici<br />
(zoals e<strong>en</strong> fysiotherapeut), één op <strong>de</strong> neg<strong>en</strong><br />
met GGZ/Maatschappelijk werk (11%) <strong>en</strong> 4% met<br />
thuiszorg. Vrouw<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> meer <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze zorgvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
gebruik dan mann<strong>en</strong>. In teg<strong>en</strong>stelling met<br />
an<strong>de</strong>re vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> zorg, neemt het contact met<br />
GGZ/Maatschappelijk werk af met het stijg<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> leeftijd.<br />
Bijna vier op <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (37%) bracht<strong>en</strong><br />
het afgelop<strong>en</strong> jaar e<strong>en</strong> bezoek aan e<strong>en</strong> medisch<br />
specialist. Lan<strong>de</strong>lijk ligt dit perc<strong>en</strong>tage op 43 in<br />
2009. 19 Vrouw<strong>en</strong> had<strong>de</strong>n vaker dan mann<strong>en</strong> contact<br />
met e<strong>en</strong> medisch specialist (41% resp. 34%). Ou<strong>de</strong>re<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers mak<strong>en</strong> meer gebruik <strong>van</strong> specialistische<br />
zorg dan jongere <strong>Amsterdam</strong>mers.<br />
Alternatieve g<strong>en</strong>eeswijz<strong>en</strong> zijn on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
populair, zo blijkt uit e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek <strong>van</strong> O+S. Ruim<br />
één op <strong>de</strong> vijf <strong>Amsterdam</strong>mers (22%) heeft het<br />
afgelop<strong>en</strong> jaar e<strong>en</strong> alternatieve arts of therapeut<br />
bezocht, vaak voor homeopathie <strong>en</strong> acupunctuur. Dat<br />
is meer dan lan<strong>de</strong>lijk gezi<strong>en</strong>. Voor Ne<strong>de</strong>rland ligg<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> schatting<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> 10 <strong>en</strong> 15%. Vooral vrouw<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> hoger opgelei<strong>de</strong>n mak<strong>en</strong> gebruik <strong>van</strong> alternatieve<br />
g<strong>en</strong>eeswijz<strong>en</strong>. 20<br />
Ruim twee <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (68%)<br />
bezocht in 2008 e<strong>en</strong> tandarts of mondhygiënist (zie<br />
afb. 3.9). Dat is gelijk aan dat in <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re G4, maar<br />
min<strong>de</strong>r dan het lan<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> (74%). 21 Bij<br />
an<strong>de</strong>r vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> zorg zi<strong>en</strong> we ge<strong>en</strong> verschil met<br />
an<strong>de</strong>re Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs. Net als bij <strong>de</strong> alternatieve<br />
g<strong>en</strong>eeswijz<strong>en</strong>, <strong>en</strong> in teg<strong>en</strong>stelling tot an<strong>de</strong>re vorm<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> zorg, bezoek<strong>en</strong> hoger opgelei<strong>de</strong>n (HBO/WO:<br />
76%) meer <strong>de</strong> tandarts of mondhygiënist dan lager<br />
opgelei<strong>de</strong>n (50%). Ver<strong>de</strong>r speelt leeftijd e<strong>en</strong> rol:<br />
bezoek aan tandarts of mondhygiënist is het hoogst<br />
on<strong>de</strong>r 35- t/m 54-jarig<strong>en</strong> (73%) <strong>en</strong> het laagst on<strong>de</strong>r<br />
75-plussers (39%). Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers blijk<strong>en</strong><br />
weinig naar <strong>de</strong> tandarts te gaan (57%). Kijk<strong>en</strong> we<br />
naar gebie<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> stad, dan blijkt dat bewoners<br />
<strong>van</strong> het voormalig stads<strong>de</strong>el Bos <strong>en</strong> Lommer <strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
stads<strong>de</strong>el Zuidoost maar weinig naar <strong>de</strong> tandarts<br />
of mondhygiënist gaan (59%) <strong>en</strong> bewoners <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
voormalige stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> Zeeburg (75%), Westerpark<br />
(74%) <strong>en</strong> Zui<strong>de</strong>ramstel (74%) juist veel.<br />
Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong>uit <strong>de</strong> Wmo<br />
<strong>De</strong> Wet maatschappelijke on<strong>de</strong>rsteuning (Wmo) is in<br />
2007 lan<strong>de</strong>lijk ingevoerd <strong>en</strong> heeft als doel: het bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> zelfredzaamheid <strong>en</strong> <strong>de</strong>elname aan <strong>de</strong><br />
sam<strong>en</strong>leving. In <strong>Amsterdam</strong> zijn stad <strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>
3 | Gezondheid<br />
47<br />
sam<strong>en</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijk voor <strong>de</strong> Wmo. 22 Ti<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t<br />
<strong>van</strong> (zelfstandig won<strong>en</strong><strong>de</strong>) <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r geeft in e<strong>en</strong> <strong>en</strong>quête in 2010 aan<br />
gebruik te mak<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> of meer voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> die<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Wmo vall<strong>en</strong> (2009: 7%), on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> 65-plussers<br />
geldt dat voor 31%. 23 Daarbij is hulp in het<br />
huishou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> meest gebruikte voorzi<strong>en</strong>ing, gevolgd<br />
door woningaanpassing <strong>en</strong> e<strong>en</strong> scootmobiel. Min<strong>de</strong>r<br />
vaak wor<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> AOV-voorzi<strong>en</strong>ing (Aanvull<strong>en</strong>d<br />
Op<strong>en</strong>baar Vervoer), rolstoel, persoonsgebon<strong>de</strong>n budget,<br />
aangepaste auto, maaltijdvoorzi<strong>en</strong>ing, person<strong>en</strong>alarmering<br />
of welzijns- of ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong>werk g<strong>en</strong>oemd.<br />
On<strong>de</strong>r ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> is het gebruik <strong>van</strong> Wmovoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
zoals verwacht veel hoger dan on<strong>de</strong>r<br />
jonger<strong>en</strong> (31% on<strong>de</strong>r 65-plussers, 10% on<strong>de</strong>r 50-<br />
t/m 64-jarig<strong>en</strong> <strong>en</strong> 5% of min<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>r 50-minners).<br />
Laagopgelei<strong>de</strong>n zijn bijna vier keer vaker cliënt (23%)<br />
dan hoger opgelei<strong>de</strong>n (6%), m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r betaald<br />
werk zijn vaker cliënt (23%) dan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met werk<br />
(3%) <strong>en</strong> niet-westerse allochton<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> vaker<br />
e<strong>en</strong> Wmo-voorzi<strong>en</strong>ing (14%) dan autochton<strong>en</strong> (9%).<br />
Diverse Wmo-voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> zijn aan te vrag<strong>en</strong> bij<br />
e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> 27 Lokett<strong>en</strong> Zorg <strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong> die<br />
gevestigd zijn in <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> alle<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r k<strong>en</strong>t dat<br />
loket inmid<strong>de</strong>ls (32%, 2009 29%) <strong>en</strong> <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (47%, 2009: 38%). Vier proc<strong>en</strong>t heeft er al<br />
gebruik <strong>van</strong> gemaakt. <strong>De</strong> bek<strong>en</strong>dheid <strong>van</strong> het loket<br />
on<strong>de</strong>r 65-plussers is toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> (<strong>van</strong> 44% in 2009<br />
naar 50% in 2010) <strong>en</strong> ook is het aantal Wmo-cliënt<strong>en</strong><br />
in die groep toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> (<strong>van</strong> 22% naar 31%). <strong>De</strong><br />
Wmo-help<strong>de</strong>sk (e<strong>en</strong> ste<strong>de</strong>lijke help<strong>de</strong>sk voor algem<strong>en</strong>e<br />
Wmo-vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> voor het aanvrag<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
AOV-pas) is bij 15% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers bek<strong>en</strong>d,<br />
terwijl 4% er wel e<strong>en</strong>s contact mee heeft gehad. 24<br />
Naast bov<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> <strong>en</strong>quêtegegev<strong>en</strong>s zijn <strong>van</strong>uit<br />
<strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te gegev<strong>en</strong>s beschikbaar over jaarlijkse<br />
aantall<strong>en</strong> verstrekte voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>. 25 Om zelfstandig<br />
te kunn<strong>en</strong> (blijv<strong>en</strong>) won<strong>en</strong> biedt <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te on<strong>de</strong>r<br />
meer hulp bij het huishou<strong>de</strong>n, maaltijdvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> woningaanpassing<strong>en</strong>. Jaarlijks wor<strong>de</strong>n ruim<br />
417.000 maaltij<strong>de</strong>n geserveerd in wijkrestaurants<br />
<strong>en</strong> bijna 393.000 thuismaaltij<strong>de</strong>n verstrekt. Dit is<br />
ev<strong>en</strong>als <strong>de</strong> hulp bij het huishou<strong>de</strong>n toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> (zie<br />
afb. 3.10). Daarnaast wor<strong>de</strong>n veel kluss<strong>en</strong> in het huis<br />
uitgevoerd <strong>en</strong> woningaanpassing<strong>en</strong> aangebracht.<br />
Ook wor<strong>de</strong>n verhuiskost<strong>en</strong>vergoeding<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>. In<br />
2009 was het aantal toegek<strong>en</strong><strong>de</strong> woonvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
gesteg<strong>en</strong>, maar in 2010 is het aantal weer op het<br />
niveau <strong>van</strong> <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> ervoor: in totaal rond <strong>de</strong> 6.500<br />
toek<strong>en</strong>ning<strong>en</strong> aan woonruimteaanpassing<strong>en</strong>, verhuiskost<strong>en</strong>vergoeding<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> woonvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>.<br />
Vanuit <strong>de</strong> Wmo wor<strong>de</strong>n ook voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> gebo<strong>de</strong>n<br />
ter bevor<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong> mobiliteit. Het gebruik<br />
<strong>van</strong> het collectieve Aanvull<strong>en</strong>d Op<strong>en</strong>baar Vervoer<br />
(AOV) 26 , dat in <strong>Amsterdam</strong> verzorgd wordt door<br />
Connexxion <strong>en</strong> <strong>Stad</strong>smobiel, is flink toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
Er wer<strong>de</strong>n in 2010 circa 800.000 ritt<strong>en</strong> uitgevoerd,<br />
voor circa 35.000 cliënt<strong>en</strong>. Het gaat om zowel nieuwe<br />
cliënt<strong>en</strong> als om bestaan<strong>de</strong> cliënt<strong>en</strong> die meer gebruik<br />
mak<strong>en</strong> <strong>van</strong> het AOV. Bij Beschermd Vervoer, het AOV<br />
voor 65-plussers zon<strong>de</strong>r lichamelijke beperking die<br />
Afb. 3.10 Jaarcijfers meest voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> product<strong>en</strong> uit het Wmo-basispakket t.a.v.<br />
zelfstandige huishouding, fysieke woonproblem<strong>en</strong> <strong>en</strong> sociale redzaamheid,<br />
2007-2009<br />
liever niet meer met het gewone op<strong>en</strong>baar vervoer<br />
will<strong>en</strong> reiz<strong>en</strong>, gaat het bijvoorbeeld om 3.300 individuele<br />
gebruikers per maand <strong>en</strong> 18.000 tot 20.000<br />
maan<strong>de</strong>lijkse ritt<strong>en</strong>. 27 Naast het AOV heeft <strong>de</strong><br />
geme<strong>en</strong>te in 2009 ruim 13.000 individuele vervoersvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
verstrekt, zoals rolstoel<strong>en</strong>, scootmobiel<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> vervoersvergoeding<strong>en</strong>.<br />
Eén <strong>van</strong> <strong>de</strong> speerpunt<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Wmo is <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rsteuning<br />
<strong>van</strong> mantelzorgers <strong>en</strong> vrijwilligers. Dat<br />
gebeurt door mid<strong>de</strong>l <strong>van</strong> het beantwoor<strong>de</strong>n <strong>van</strong><br />
vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> het gev<strong>en</strong> <strong>van</strong> advies aan mantelzorgers,<br />
bemid<strong>de</strong>ling<strong>en</strong> voor vrijwilligerswerk (1.550 in 2009),<br />
training<strong>en</strong> voor vrijwilligers (vijfti<strong>en</strong> training<strong>en</strong>, voor<br />
297 vrijwilligers) <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rsteuning <strong>van</strong> vrijwilligersorganisaties<br />
(401 organisaties). Het aantal di<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
voor <strong>de</strong>ze groep<strong>en</strong> is toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, me<strong>de</strong> dankzij<br />
actief beleid op dit gebied.<br />
Vanuit <strong>de</strong> Wmo wordt ook maatschappelijke op<strong>van</strong>g<br />
geregeld <strong>en</strong> geïnterv<strong>en</strong>ieerd bij huiselijk geweld<br />
<strong>en</strong> overlast. Het gaat hierbij om on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re bijna<br />
3.500 melding<strong>en</strong> bij het Meldpunt Zorg <strong>en</strong> Overlast,<br />
5.000 crisisinterv<strong>en</strong>ties <strong>en</strong> bijna 4.000 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> persoonsgerichte aanpak. Het aantal interv<strong>en</strong>ties<br />
inzake huiselijk geweld, zorg- <strong>en</strong> crisisinterv<strong>en</strong>ties <strong>en</strong><br />
buurtbemid<strong>de</strong>ling<strong>en</strong> is sterk gesteg<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte<br />
<strong>van</strong> 2007 <strong>en</strong> 2008.<br />
Jeugdgezondheidszorg<br />
<strong>De</strong> Jeugdgezondheidszorg (JGZ) <strong>van</strong> <strong>de</strong> GGD biedt<br />
prev<strong>en</strong>tieve zorg aan in <strong>de</strong> OKC’s (Ou<strong>de</strong>r Kind<br />
C<strong>en</strong>tra) <strong>en</strong> op schol<strong>en</strong>. <strong>De</strong> doelstelling <strong>van</strong> <strong>de</strong> JGZ is<br />
het bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> bescherm<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> gezondheid,<br />
groei <strong>en</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> jeugdig<strong>en</strong> <strong>van</strong> 0 tot 19 jaar.<br />
Belangrijk hierbij is e<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>t hoog bereik <strong>van</strong><br />
kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun ou<strong>de</strong>rs. <strong>De</strong> cijfers over 2009 <strong>en</strong> 2010<br />
lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> dat het gew<strong>en</strong>ste bereik behaald wordt.<br />
2007 2008 2009<br />
Hulp bij het huishou<strong>de</strong>n (Hbh, aantal cliënt<strong>en</strong>) 20.787 27.017 28.319<br />
Maatwerk 176 231 345<br />
sociale alarmering (aansluiting<strong>en</strong>) ± 10.000 ± 10.000 9.580<br />
thuismaaltij<strong>de</strong>n verstrekt 343.790 364.758 392.792<br />
thuisadministratie (aantal cliënt<strong>en</strong>) 806 1.162 1.265<br />
cliënton<strong>de</strong>rsteuning (aantal cliënt<strong>en</strong>) 2.745 3.753 4.444<br />
maatschappelijke steunsystem<strong>en</strong> 95 344<br />
kleine woningaanpassing<strong>en</strong> 1.690 3.402 3.026<br />
kluss<strong>en</strong>hulp (verrichte kluss<strong>en</strong>) 15.846 15.879 13.650<br />
verhuiskost<strong>en</strong>vergoeding<strong>en</strong> 1.570 1.597 1.878<br />
roer<strong>en</strong><strong>de</strong> woningaanpassing<strong>en</strong> 790 850 1.003<br />
eettafels 35 47 31<br />
wijkrestaurants (verstrekte maaltij<strong>de</strong>n) 308.313 357.881 417.011<br />
gebruikers voedselbank per week 1026-1046 834-854 841<br />
bron: Di<strong>en</strong>st WZS, <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Wmo, 2011
48 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 3.11 Bereik Jeugdgezondheidszorg per stads<strong>de</strong>el, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
Het bereik <strong>van</strong> 0- tot 1-jarig<strong>en</strong> is in 2010 gemid<strong>de</strong>ld<br />
95% (2009 94%), terwijl <strong>de</strong> norm minimaal 93% is. 28<br />
Het bereik on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze doelgroep is het hoogst in<br />
Zuid (96%) <strong>en</strong> het laagst in Zuidoost (93%, zie afb.<br />
3.11). Van <strong>de</strong> 3-jarig<strong>en</strong> is gemid<strong>de</strong>ld 94% bereikt (in<br />
Afb. 3.12 Aan<strong>de</strong>el jonger<strong>en</strong> (0 t/m 17 jaar) per stads<strong>de</strong>el dat in 2009 is aangemeld<br />
bij Bureau Jeugdzorg (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong> gemid<strong>de</strong>ld<br />
Zuidoost<br />
Noord<br />
West<br />
Nieuw-West<br />
Oost<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
bereik bereik bereik bereik<br />
0-1 jarig<strong>en</strong> 3 jarig<strong>en</strong> 5 jarig<strong>en</strong> 10 jarig<strong>en</strong><br />
Noord 94 92 86 69<br />
Oost 95 96 88 82<br />
Zuid 96 92 91 78<br />
C<strong>en</strong>trum 95 97 90 90<br />
Nieuw-West 95 94 88 67<br />
West 95 94 91 78<br />
Zuidoost 93 91 84 71<br />
totaal <strong>Amsterdam</strong> 95 94 88 75<br />
* Exclusief <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> die naar het speciaal on<strong>de</strong>rwijs gaan. bron: GGD <strong>Amsterdam</strong> (JGZ), maart 2011<br />
Zuid<br />
%<br />
0 1 2 3 4<br />
2009 84%). Hier is <strong>de</strong> norm minimaal 90%. Ook hier<br />
is het bereik het laagst in Zuidoost (91%). In C<strong>en</strong>trum<br />
(97%) is het bereik bij 3-jarig<strong>en</strong> het hoogst. <strong>De</strong> scre<strong>en</strong>ing<br />
<strong>van</strong> 5-jarig<strong>en</strong> wordt <strong>van</strong>af 2010 grot<strong>en</strong><strong>de</strong>els op<br />
school verricht. Daardoor is het bereik gesteg<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
72% in 2009 naar 88% in 2010. Het strev<strong>en</strong> is om met<br />
<strong>de</strong> nieuwe werkwijze <strong>de</strong> norm te kunn<strong>en</strong> verhog<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> 70% tot 95%. Het bereik on<strong>de</strong>r 5-jarig<strong>en</strong> is het<br />
hoogst in C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> West (90% resp. 91%) <strong>en</strong> het<br />
laagst in Zuidoost (84%). Van <strong>de</strong> 10-jarig<strong>en</strong> wordt<br />
driekwart door <strong>de</strong> JGZ bereikt, relatief het meest in<br />
C<strong>en</strong>trum (90%) <strong>en</strong> het minst in Nieuw-West (67%).<br />
Het bereik on<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> 14 is naar schatting<br />
88% (86% in 2009, bij e<strong>en</strong> norm <strong>van</strong> 90%). 29<br />
Bureau Jeugdzorg<br />
Jonger<strong>en</strong>, hun ou<strong>de</strong>rs <strong>en</strong> professionals kunn<strong>en</strong> bij<br />
Bureau Jeugdzorg terecht voor informatie, advies<br />
<strong>en</strong> hulp met betrekking tot opgroei<strong>en</strong> <strong>en</strong> opvoe<strong>de</strong>n.<br />
Bij Bureau Jeugdzorg in <strong>Amsterdam</strong> kwam<strong>en</strong> in 2009<br />
3.499 aanmelding<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>, ongeveer ev<strong>en</strong>veel<br />
als in 2008 (3.533). Eind 2009 had het bureau<br />
5.289 cliënt<strong>en</strong>, in 2008 nog 5.598.<br />
Veertig proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> cliënt<strong>en</strong> betrof meisjes,<br />
60% jong<strong>en</strong>s. <strong>De</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> cliënt<strong>en</strong> viel on<strong>de</strong>r<br />
Jeugdhulpverl<strong>en</strong>ing (51%, 2.675, 2008: 2.812), e<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>de</strong>el on<strong>de</strong>r Jeugdbescherming (34%, 1.785,<br />
2008: 1.871) <strong>en</strong> <strong>de</strong> overig<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r Jeugdreclassering<br />
(16%, 825, 2008: 914 cliënt<strong>en</strong>). 30 Daarnaast ston<strong>de</strong>n<br />
324 cliënt<strong>en</strong> (2008: 410) op <strong>de</strong> wachtlijst.<br />
Bijna 4% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se jonger<strong>en</strong> (0 t/m<br />
17 jaar) stond eind 2009 als cliënt ingeschrev<strong>en</strong> bij<br />
Bureau Jeugdzorg <strong>en</strong> 2,5% <strong>van</strong> <strong>de</strong> jonger<strong>en</strong> meld<strong>de</strong><br />
zich in 2009 aan als cliënt.<br />
<strong>De</strong> aangemel<strong>de</strong> jonger<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> het vaakst (absoluut<br />
<strong>en</strong> relatief) uit <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> Zuidoost (671 jonger<strong>en</strong>,<br />
3,6% <strong>van</strong> <strong>de</strong> jonger<strong>en</strong> daar) <strong>en</strong> Noord (668, 3,5%)<br />
<strong>en</strong> het minst vaak uit Zuid (244, 1,3%) <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum<br />
(152, 1,6%, zie afb. 3.12). <strong>De</strong>rgelijke verschill<strong>en</strong> zag<strong>en</strong><br />
we ook in <strong>de</strong> vorige rapportage.<br />
bron: Bureau Jeugdzorg, bewerking O+S
3 | Gezondheid<br />
49<br />
Not<strong>en</strong><br />
1 CBS.<br />
2 CBS Statline, cijfer over 2008, in: SCP. <strong>De</strong><br />
Sociale <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland 2007. <strong>De</strong>n Haag,<br />
2007.<br />
3 1% <strong>van</strong> <strong>de</strong> geënquêteer<strong>de</strong>n heeft ge<strong>en</strong> antwoord<br />
op <strong>de</strong>ze vraag gegev<strong>en</strong> of gaf aan het<br />
niet te wet<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> zijn bij <strong>de</strong><br />
ver<strong>de</strong>re analyses naar verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> groep<strong>en</strong><br />
(bijvoorbeeld stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, herkomstgroep<strong>en</strong>)<br />
ver<strong>de</strong>r buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong>.<br />
4 SCP. Vluchteling<strong>en</strong>groep<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland.<br />
Over <strong>de</strong> integratie <strong>van</strong> Afghaanse, Iraakse,<br />
Iraanse <strong>en</strong> Somalische migrant<strong>en</strong>. <strong>De</strong>n Haag,<br />
februari 2011.<br />
5 NIVEL, LINH 2003-2007, zie: SCP. <strong>De</strong><br />
Sociale <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland. Hoofdstuk 7,<br />
Gezondheid <strong>en</strong> zorg. <strong>De</strong>n Haag, 2009.<br />
6 CBS (POLS). Het betreft lichamelijke beperking<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2005-2008 gecorrigeerd<br />
voor leeftijd <strong>en</strong> geslacht. Gerapporteerd in:<br />
www.zorgatlas.nl <strong>van</strong> het RIVM. <strong>De</strong> vraagstelling<br />
<strong>van</strong> het CBS is an<strong>de</strong>rs dan in onze<br />
<strong>en</strong>quête. Het CBS heeft aan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> gevraagd<br />
om <strong>van</strong> zev<strong>en</strong> activiteit<strong>en</strong>, aan te gev<strong>en</strong> of<br />
ze <strong>de</strong>ze zon<strong>de</strong>r moeite, met <strong>en</strong>ige moeite,<br />
met grote moeite, of niet kunn<strong>en</strong> verricht<strong>en</strong><br />
(zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong> OESO-indicator). Person<strong>en</strong> die<br />
t<strong>en</strong>minste één activiteit niet of alle<strong>en</strong> met<br />
grote moeite kunn<strong>en</strong> verricht<strong>en</strong>, wor<strong>de</strong>n als<br />
lichamelijk beperkt beschouwd. Volg<strong>en</strong>s <strong>de</strong>ze<br />
metho<strong>de</strong> is 16,5% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
12 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r beperkt, teg<strong>en</strong>over 12,5%<br />
lan<strong>de</strong>lijk.<br />
7 SCP. Vluchteling<strong>en</strong>groep<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland.<br />
Over <strong>de</strong> integratie <strong>van</strong> Afghaanse, Iraakse,<br />
Iraanse <strong>en</strong> Somalische migrant<strong>en</strong>. <strong>De</strong>n Haag,<br />
februari 2011.<br />
8 Het betreft CBS-cijfers. Psychische klacht<strong>en</strong><br />
zijn bepaald aan <strong>de</strong> hand <strong>van</strong> <strong>de</strong> M<strong>en</strong>tal<br />
Health Inv<strong>en</strong>tory (MHI-5) <strong>en</strong> gecorrigeerd<br />
voor leeftijd <strong>en</strong> geslacht.<br />
9 Bron, t<strong>en</strong>zij an<strong>de</strong>rs vermeld in <strong>de</strong>ze paragraaf:<br />
Zo gezond is <strong>Amsterdam</strong>. Eindrapportage<br />
<strong>Amsterdam</strong>se Gezondheidsmonitor 2008.<br />
GGD <strong>Amsterdam</strong>, november 2009.<br />
10 Volg<strong>en</strong>s <strong>de</strong> GGD <strong>Amsterdam</strong> valt on<strong>de</strong>r zware<br />
drinkers: t<strong>en</strong> minste 1 dag in <strong>de</strong> week meer<br />
dan 5 (voor mann<strong>en</strong>) of meer dan 3 (voor<br />
vrouw<strong>en</strong>) consumpties alcoholhou<strong>de</strong>n<strong>de</strong> drank<br />
nem<strong>en</strong>. Overmatige drinkers: gedur<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> week t<strong>en</strong> minste 21 (voor mann<strong>en</strong>) of<br />
14 (voor vrouw<strong>en</strong>) glaz<strong>en</strong> alcoholhou<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
drank drink<strong>en</strong>.<br />
11 CBS.<br />
12 GGD <strong>Amsterdam</strong>.<br />
13 CBS-cijfers g<strong>en</strong>oemd door RIVM in artikel<br />
‘Neemt het aantal m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met overgewicht<br />
of on<strong>de</strong>rgewicht toe of af?’ zie: www.nationaal<br />
kompas.nl/gezondheids<strong>de</strong>terminant<strong>en</strong>/<br />
persoonsgebon<strong>de</strong>n/lichaam.<br />
14 GGD <strong>Amsterdam</strong>. Jeugdgezondheidsmonitor<br />
<strong>Amsterdam</strong>. Facsheet gezondheid, welzijn<br />
<strong>en</strong> leefstijl <strong>van</strong> leerling<strong>en</strong> in <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> klas<br />
<strong>van</strong> het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs in <strong>Amsterdam</strong>;<br />
schooljaar 2005-2006 <strong>en</strong> 2006-2007.<br />
September 2008.<br />
15 GGD <strong>Amsterdam</strong>, cluster JGZ <strong>en</strong> EDG.<br />
Facsheet Gewicht <strong>van</strong> 2- tot 4-jarig<strong>en</strong>.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2008.<br />
16 GGD <strong>Amsterdam</strong>. Prev<strong>en</strong>tief Gezondheidson<strong>de</strong>rzoek<br />
voor ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>.<br />
Inv<strong>en</strong>tariser<strong>en</strong>d on<strong>de</strong>rzoek. <strong>Amsterdam</strong>,<br />
augustus 2010.<br />
17 Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong> Zorg <strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>,<br />
geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong>. <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Wmo.<br />
<strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Wmo kwalitatief <strong>en</strong> cijfermatig<br />
in beeld 2010. Maart, 2011.<br />
18 Bron, t<strong>en</strong>zij an<strong>de</strong>rs vermeld in <strong>de</strong>ze paragraaf:<br />
Zo gezond is <strong>Amsterdam</strong>. Eindrapportage<br />
<strong>Amsterdam</strong>se Gezondheidsmonitor 2008.<br />
GGD <strong>Amsterdam</strong>, november 2009.<br />
19 CBS.<br />
20 O+S. Alternatieve g<strong>en</strong>eeswijz<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong>,<br />
april 2010.<br />
21 Lan<strong>de</strong>lijk cijfer <strong>van</strong> CBS over 2009.<br />
22 <strong>De</strong> Wmo geeft <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te <strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkheid<br />
om m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met beperking<strong>en</strong> te<br />
on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong> zodat zij e<strong>en</strong> huishou<strong>de</strong>n kunn<strong>en</strong><br />
voer<strong>en</strong>, zich in <strong>en</strong> om <strong>de</strong> woning kunn<strong>en</strong><br />
verplaats<strong>en</strong>, zich lokaal kunn<strong>en</strong> verplaats<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong>el kunn<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> aan het sociale verkeer.<br />
In <strong>Amsterdam</strong> zijn stad <strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
sam<strong>en</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijk voor <strong>de</strong> Wmo. <strong>De</strong><br />
stad is verantwoor<strong>de</strong>lijk voor individuele<br />
Wmo-voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> (hulp bij het huishou<strong>de</strong>n,<br />
rolstoel<strong>en</strong>, vervoers- <strong>en</strong> woonvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>)<br />
<strong>en</strong> voor voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> voor maatschappelijke<br />
op<strong>van</strong>g, vrouw<strong>en</strong>op<strong>van</strong>g <strong>en</strong> verslavingszorg.<br />
<strong>De</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> zijn verantwoor<strong>de</strong>lijk voor<br />
welzijnsvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, variër<strong>en</strong>d <strong>van</strong> maaltijdvoorzi<strong>en</strong>ing<br />
<strong>en</strong> thuisadministratie tot lichte<br />
vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> dagbesteding <strong>en</strong> bewegingsactiviteit<strong>en</strong>.<br />
23 O+S. 1-meting Wmo. <strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
24 I<strong>de</strong>m.<br />
25 Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong> Zorg <strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>,<br />
geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong>. <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Wmo.<br />
<strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Wmo kwalitatief <strong>en</strong> cijfermatig<br />
in beeld 2010. Maart, 2011.<br />
26 Het Aanvull<strong>en</strong>d Op<strong>en</strong>baar Vervoer (AOV) is<br />
speciaal vervoer voor <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
65 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r <strong>en</strong> voor <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
met e<strong>en</strong> beperking. Het vervoer br<strong>en</strong>gt h<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong>ur tot <strong>de</strong>ur, zev<strong>en</strong> dag<strong>en</strong> per week <strong>van</strong><br />
06.00 uur ‘s ocht<strong>en</strong>ds tot 01.00 uur ‘s nachts.<br />
Het AOV vervoert h<strong>en</strong> naar sociale <strong>en</strong> recreatieve<br />
bestemming<strong>en</strong>, dus niet naar werk,<br />
school of dagbehan<strong>de</strong>ling. In het AOV reist<br />
m<strong>en</strong> over het algeme<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met an<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
in e<strong>en</strong> person<strong>en</strong>bus. Er zijn vijf vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
AOV, al gelang naar <strong>de</strong> mate <strong>van</strong> beperking<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> cliënt, Beschermd Vervoer is daar e<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong>. Om gebruik te kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> <strong>van</strong> het<br />
AOV is e<strong>en</strong> vervoerspas nodig die is aan te<br />
vrag<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> Wmo Help<strong>de</strong>sk.<br />
27 <strong>De</strong>ze gegev<strong>en</strong>s over het maan<strong>de</strong>lijks aantal<br />
ritt<strong>en</strong> <strong>en</strong> gebruikers kom<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> di<strong>en</strong>st<br />
Won<strong>en</strong> Zorg <strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te<br />
<strong>Amsterdam</strong> (www.wzs.amsterdam.nl), maart<br />
2011.<br />
28 E<strong>en</strong> kind is bereikt als het gedur<strong>en</strong><strong>de</strong> e<strong>en</strong><br />
jaar minimaal één keer op het consultatiebureau<br />
is geweest of gebruik heeft gemaakt<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> JGZ op school of op het OKC. Bron:<br />
Jeugdgezondheidszorg GGD <strong>Amsterdam</strong>.<br />
Rapportage Jeugdgezondheidszorg 2010.<br />
Alle stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong>, maart 2011.<br />
29 In september 2010 is het voorgezet on<strong>de</strong>rwijs<br />
gestart met digitalisering <strong>en</strong> op 31 oktober<br />
2010 is dit voltooid. Hierdoor is dit perc<strong>en</strong>tage<br />
e<strong>en</strong> schatting op basis <strong>van</strong> praktijkervaring<strong>en</strong>.<br />
Bron, zie vorige noot.<br />
30 Jeugdreclassering is het uitvoer<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
door <strong>de</strong> rechter, <strong>de</strong> Raad voor <strong>de</strong> Kin<strong>de</strong>rbescherming<br />
of <strong>de</strong> Officier <strong>van</strong> Justitie<br />
opgeleg<strong>de</strong> begeleiding aan jonger<strong>en</strong>. In<br />
<strong>de</strong> agglomeratie <strong>Amsterdam</strong> wordt <strong>de</strong><br />
jeugd reclassering uitgevoerd door Bureau<br />
Jeugdzorg. <strong>De</strong> jeugdreclassering schrijft e<strong>en</strong><br />
plan waarin staat wat <strong>de</strong> jongere, sam<strong>en</strong> met<br />
zijn ou<strong>de</strong>rs, gaat do<strong>en</strong> om te voorkom<strong>en</strong> dat<br />
<strong>de</strong> jongere opnieuw in <strong>de</strong> fout gaat. Daarnaast<br />
verzorgt BJAA vrijwillige jeugdhulpverl<strong>en</strong>ing<br />
(na zelfmelding cliënt of verwijzing via bijvoorbeeld<br />
<strong>de</strong> huisarts of school) <strong>en</strong> treedt op als<br />
(gezins)voogd (Jeugdbescherming).
50 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong>
4 Participatie<br />
in on<strong>de</strong>rwijs<br />
Participatie in on<strong>de</strong>rwijs vormt e<strong>en</strong> belangrijke basis<br />
voor participatie in <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>leving. E<strong>en</strong> goe<strong>de</strong><br />
opleiding verhoogt <strong>de</strong> kans<strong>en</strong> op <strong>de</strong> arbeidsmarkt,<br />
waarmee ver<strong>de</strong>re participatie mogelijk wordt. Wat zijn<br />
<strong>de</strong> belangrijkste ontwikkeling<strong>en</strong> in het on<strong>de</strong>rwijs?<br />
Veran<strong>de</strong>rt het opleidingsniveau <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
jeugd <strong>en</strong> wat is <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong> het <strong>Amsterdam</strong>se<br />
on<strong>de</strong>rwijs?
52 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Kernpunt<strong>en</strong><br />
• Het opleidingsniveau <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
jeugd stijgt: meer leerling<strong>en</strong><br />
krijg<strong>en</strong> op <strong>de</strong> basisschool e<strong>en</strong> VWOadvies,<br />
meer leerling<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
slag<strong>en</strong> voor het VWO, meer leerling<strong>en</strong><br />
volg<strong>en</strong> hogere MBO-niveaus <strong>en</strong><br />
het aantal stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad blijft<br />
stijg<strong>en</strong>.<br />
• Meisjes do<strong>en</strong> het <strong>van</strong>af het voortgezet<br />
on<strong>de</strong>rwijs beter dan jong<strong>en</strong>s.<br />
• Veel leerling<strong>en</strong> hal<strong>en</strong> via het stapel<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> opleiding<strong>en</strong> e<strong>en</strong> hoger diploma,<br />
ook is er op- <strong>en</strong> afstroom op alle<br />
niveaus te zi<strong>en</strong>. Vooral niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> wissel<strong>en</strong> <strong>van</strong> niveau<br />
<strong>en</strong> stapel<strong>en</strong> opleiding<strong>en</strong>.<br />
• Kwaliteit <strong>van</strong> schol<strong>en</strong> blijft e<strong>en</strong><br />
aandachtspunt. In het basison<strong>de</strong>rwijs<br />
daalt het aantal (zeer) zwakke<br />
basisschol<strong>en</strong>. Ook op het speciaal<br />
basison<strong>de</strong>rwijs, het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs<br />
<strong>en</strong> het MBO zijn er (zeer) zwakke<br />
schol<strong>en</strong> of af<strong>de</strong>ling<strong>en</strong>.<br />
• Het aantal leerling<strong>en</strong> in het speciaal<br />
basison<strong>de</strong>rwijs is gedaald <strong>van</strong> 1862 in<br />
2005/’06 naar 1492 in 2009/’10. Het<br />
<strong>Amsterdam</strong>se basison<strong>de</strong>rwijs telt in<br />
2010 793 leerling<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> rugzakje<br />
in het gewone basison<strong>de</strong>rwijs, <strong>de</strong>ze<br />
leerling<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> vooral op school in<br />
Zuid <strong>en</strong> Oost.<br />
• In het <strong>de</strong>r<strong>de</strong> leerjaar in het voortgezet<br />
on<strong>de</strong>rwijs volg<strong>en</strong> relatief veel leerling<strong>en</strong><br />
VWO (22%) <strong>en</strong> VMBO-b/k (31%).<br />
• Het verzuim stijgt, on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re door<br />
betere melding<strong>en</strong>. Op het MBO is <strong>de</strong><br />
verzuimregistratie nog niet op or<strong>de</strong>.<br />
• Het aan<strong>de</strong>el voortijdige schoolverlaters<br />
is in <strong>Amsterdam</strong> gedaald<br />
(met 28% t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2005/’06),<br />
maar is nog steeds relatief groot<br />
(5,7%).<br />
Naast <strong>de</strong> aantall<strong>en</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> die op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
niveaus on<strong>de</strong>rwijs volg<strong>en</strong> staan ook <strong>de</strong> kwaliteit<br />
<strong>van</strong> het <strong>Amsterdam</strong>se on<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> <strong>de</strong> werkelijk<br />
gevolg<strong>de</strong> schoolcarrières in dit hoofdstuk c<strong>en</strong>traal.<br />
Ontwikkeling<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> schooladviez<strong>en</strong>, Citoscores,<br />
gevolg<strong>de</strong> schoolniveaus <strong>en</strong> ein<strong>de</strong>xam<strong>en</strong>resultat<strong>en</strong><br />
zijn daarbij <strong>van</strong> belang. Ook is er op alle niveaus aandacht<br />
voor verzuim. Hiernaast is er speciale aandacht<br />
voor doorstroom binn<strong>en</strong> schoolsoort<strong>en</strong> <strong>en</strong> het combiner<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> stapel<strong>en</strong> <strong>van</strong> opleiding<strong>en</strong>. Verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes <strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
herkomstgroep<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n, waar rele<strong>van</strong>t, g<strong>en</strong>oemd.<br />
Voor- <strong>en</strong> vroegschoolse educatie<br />
Voor- <strong>en</strong> vroegschoolse educatie (VVE) bestaat uit<br />
twee on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong>: <strong>de</strong> voorschoolse educatie <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
vroegschoolse educatie. <strong>De</strong> voorschoolse educatie<br />
is bedoeld voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> 2,5 t/m 3 jaar met e<strong>en</strong><br />
indicatie VVE <strong>en</strong> vindt plaats in peuterspeelzal<strong>en</strong> of<br />
in <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rop<strong>van</strong>g. <strong>De</strong>ze voorschol<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> sam<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> basisschool waar <strong>de</strong> vroegschoolse educatie<br />
plaatsvindt. <strong>De</strong> vroegschool is bedoeld voor 4- <strong>en</strong><br />
5-jarig<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> indicatie VVE.<br />
Afb. 4.1 Locaties VVE <strong>en</strong> reguliere kin<strong>de</strong>rdagverblijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> peuterspeelzal<strong>en</strong>, 2010<br />
bron: DMO
4 | Participatie in on<strong>de</strong>rwijs<br />
53<br />
Kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> GGD e<strong>en</strong><br />
indicatie VVE als thuis ge<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rlands wordt<br />
gesprok<strong>en</strong>, <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs e<strong>en</strong> laag opleidingsniveau<br />
hebb<strong>en</strong>, <strong>de</strong> thuissituatie ge<strong>en</strong> stimuler<strong>en</strong><strong>de</strong> omgeving<br />
is (afwezigheid <strong>van</strong> speelgoed <strong>en</strong> voorleesboek<strong>en</strong>,<br />
weinig interactie tuss<strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r <strong>en</strong> kind) of<br />
er sprake is <strong>van</strong> pedagogische onmacht.<br />
In 1998 zijn <strong>de</strong> eerste voorschol<strong>en</strong> <strong>van</strong> start gegaan.<br />
Er werd begonn<strong>en</strong> op neg<strong>en</strong> locaties, mer<strong>en</strong><strong>de</strong>els<br />
in het west<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad. In Zuidoost <strong>en</strong> Noord is<br />
m<strong>en</strong> later begonn<strong>en</strong>, maar <strong>van</strong>af 2004 is hier het<br />
aanbod aan voorschoolse educatie sterk uitgebreid.<br />
In augustus 2010 is <strong>de</strong> Wet ontwikkelingskans<strong>en</strong> door<br />
kwaliteit <strong>en</strong> educatie (<strong>de</strong> wet OKE) in werking getre<strong>de</strong>n.<br />
<strong>De</strong>ze wet heeft als ambitie dat alle kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> die<br />
het nodig hebb<strong>en</strong>, toegang hebb<strong>en</strong> tot voorschoolse<br />
educatie. Sinds het begin <strong>van</strong> 2011 bie<strong>de</strong>n alle stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> voorschool gratis aan in <strong>de</strong> peuterspeelzal<strong>en</strong>,<br />
aan leerling<strong>en</strong> met <strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r indicatie VVE.<br />
Afb. 4.2 Doelgroeppeuters op <strong>de</strong> voorschool, 1 <strong>de</strong>cember 2010<br />
aantal doel- % bereik doelgroep<br />
peuters groep peuters<br />
C<strong>en</strong>trum 231 13%<br />
West 947 70%<br />
Nieuw-West 1.429 55%<br />
Zuid 512 35%<br />
Oost 846 45%<br />
Noord 901 73%<br />
Zuidoost 1.294 55%<br />
onbek<strong>en</strong>d 32<br />
<strong>Amsterdam</strong> 6.192 55%<br />
bron: DMO<br />
Afb. 4.3 Peuters (2,5 tot 3 jaar) uit <strong>de</strong> doelgroep die <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan voorschoolse<br />
programma’s naar stads<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> voorschool, 31 juli 2004-2010<br />
In 2010 telt <strong>Amsterdam</strong> 206 voorschol<strong>en</strong>, waar plaats<br />
is voor 5.739 leerling<strong>en</strong>. Voorschol<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> gevestigd<br />
zijn in peuterspeelzal<strong>en</strong> (<strong>Amsterdam</strong> telt er 164)<br />
<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rop<strong>van</strong>g (42). Tachtig proc<strong>en</strong>t<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> voorschol<strong>en</strong> is dus in e<strong>en</strong> peuterspeelzaal<br />
gevestigd, 20% in e<strong>en</strong> kin<strong>de</strong>rop<strong>van</strong>g. <strong>De</strong> meeste<br />
voorschol<strong>en</strong> zijn te vin<strong>de</strong>n in buurt<strong>en</strong> waar veel doelgroepkin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
won<strong>en</strong>. Afbeelding 4.1 laat zi<strong>en</strong> dat<br />
stads<strong>de</strong>el C<strong>en</strong>trum zeer weinig voorschol<strong>en</strong> heeft,<br />
terwijl daar wel reguliere kin<strong>de</strong>rdagverblijv<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
peuterspeelzal<strong>en</strong> zijn. In Zuidoost is <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rop<strong>van</strong>g<br />
e<strong>en</strong> relatief grote aanbie<strong>de</strong>r <strong>van</strong> voorschol<strong>en</strong><br />
(43% <strong>van</strong> <strong>de</strong> voorschol<strong>en</strong> is in e<strong>en</strong> kin<strong>de</strong>rop<strong>van</strong>g<br />
gevestigd), mogelijk als gevolg <strong>van</strong> het hoge aantal<br />
alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rs in dit stads<strong>de</strong>el.<br />
<strong>De</strong> voorschool is toegankelijk voor alle kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, ook<br />
voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> die niet binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> doelgroep vall<strong>en</strong>.<br />
In totaal nem<strong>en</strong> 5.192 kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (<strong>van</strong> 0 t/m 3 jaar)<br />
<strong>de</strong>el aan <strong>de</strong> voorschool, dat betek<strong>en</strong>t dat er nog 547<br />
plaats<strong>en</strong> beschikbaar zijn. Van alle kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> die op <strong>de</strong><br />
voorschool zitt<strong>en</strong> behoort 65% tot <strong>de</strong> doelgroep. In<br />
<strong>Amsterdam</strong> won<strong>en</strong> 6.192 doelgroeppeuters, <strong>van</strong> wie<br />
er 3.408 <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> voorschool. Van <strong>de</strong> doelgroep<br />
wordt dus 55% bereikt (zie afb. 4.2). <strong>De</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid zitt<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> in hun bereik <strong>van</strong> doelgroeppeuters.<br />
In C<strong>en</strong>trum wordt bijvoorbeeld 13% <strong>van</strong> <strong>de</strong> 231 doelgroepleerling<strong>en</strong><br />
bereikt. Dit is historisch zo gegroeid.<br />
Om zoveel mogelijk doelgroepleerling<strong>en</strong> te bereik<strong>en</strong><br />
is <strong>de</strong> eerste jar<strong>en</strong> vooral geïnvesteerd in VVE-locaties<br />
in stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> waar veel doelgroepleerling<strong>en</strong> won<strong>en</strong>.<br />
800<br />
700<br />
600<br />
500<br />
400<br />
300<br />
200<br />
100<br />
0<br />
2004<br />
2007<br />
C<strong>en</strong>trum Nieuw-West Oost Zuidoost<br />
West Zuid Noord<br />
Taalniveau leidsters niet toereik<strong>en</strong>d<br />
Eind 2008 bleek dat het taalniveau <strong>van</strong> <strong>de</strong> leidsters<br />
op <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se voorschol<strong>en</strong> niet toereik<strong>en</strong>d<br />
was. Daarop heeft <strong>de</strong> Universiteit <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>de</strong><br />
minimale norm voor <strong>de</strong> taalvaardigheid <strong>van</strong> <strong>de</strong> leidsters<br />
vastgesteld (sprek<strong>en</strong> <strong>en</strong> lez<strong>en</strong> B2, schrijv<strong>en</strong> B1)<br />
<strong>en</strong> het ROC e<strong>en</strong> nascholingsprogramma ontwikkeld.<br />
Van <strong>de</strong> 815 leidsters die getoetst wer<strong>de</strong>n is bijna <strong>de</strong><br />
helft in één keer geslaagd. Van <strong>de</strong> leidsters die met<br />
<strong>de</strong> training zijn begonn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> inmid<strong>de</strong>ls 149 <strong>de</strong><br />
taalnorm behaald. Van <strong>de</strong> overige <strong>de</strong>elnemers is e<strong>en</strong><br />
groot <strong>de</strong>el nog in training.<br />
2010<br />
bron: DMO<br />
In afb. 4.3 is te zi<strong>en</strong> dat het aantal doelgroeppeuters<br />
dat <strong>de</strong>elneemt aan <strong>de</strong> voorschoolse programma’s<br />
sinds 2004 to<strong>en</strong>eemt. Van <strong>de</strong> 207 basisschol<strong>en</strong> in<br />
<strong>Amsterdam</strong> bie<strong>de</strong>n er 116 vroegschoolse educatie<br />
aan in <strong>de</strong> groep<strong>en</strong> 1 <strong>en</strong> 2. <strong>De</strong> schoolbestur<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
in april 2011 beslot<strong>en</strong> dat alle <strong>Amsterdam</strong>se basisschol<strong>en</strong><br />
vroegschool wor<strong>de</strong>n. Er zijn ge<strong>en</strong> cijfers<br />
bek<strong>en</strong>d <strong>van</strong> <strong>de</strong>elname door doelgroepkin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> aan<br />
<strong>de</strong> vroegschoolse educatie, dit werd in 2010 nog niet<br />
bijgehou<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> betreff<strong>en</strong><strong>de</strong> basisschol<strong>en</strong>.<br />
Basison<strong>de</strong>rwijs<br />
In het schooljaar 2009/’10 tell<strong>en</strong> <strong>de</strong> 207 schol<strong>en</strong><br />
in het primair on<strong>de</strong>rwijs 58.458 leerling<strong>en</strong>. Sinds<br />
2005/’06 stijgt het aantal basisschoolleerling<strong>en</strong> in<br />
<strong>Amsterdam</strong> constant in lijn met <strong>de</strong> bevolkingsgroei,<br />
<strong>de</strong> laatste vijf jaar met 4% in totaal. T<strong>en</strong> opzichte<br />
<strong>van</strong> 2008/’09 zijn er bijvoorbeeld 762 leerling<strong>en</strong><br />
extra bijgekom<strong>en</strong>, ongeveer <strong>de</strong>rtig klass<strong>en</strong>. Van alle<br />
leer ling<strong>en</strong> die in <strong>Amsterdam</strong> op school zitt<strong>en</strong> woont
54 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rland<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
Afb. 4.4 Gewichtleerling<strong>en</strong> in het basison<strong>de</strong>rwijs naar stads<strong>de</strong>el, 2009/2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Zuid<br />
Oost<br />
Noord<br />
Nieuw-West<br />
Zuidoost<br />
West<br />
0 20 40 60 80 100<br />
zeer lage opleiding ou<strong>de</strong>rs (gewicht = 1,2)<br />
ge<strong>en</strong> achterstand (gewicht = 0)<br />
lage opleiding ou<strong>de</strong>rs (gewicht = 0,3)<br />
bron: OCW/DUO/CBS<br />
ongeveer 3% niet in <strong>Amsterdam</strong>. Daarnaast gaat<br />
2% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se leerling<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> school<br />
buit<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong> (bijvoorbeeld in Badhoevedorp,<br />
Diem<strong>en</strong>, Halfweg of Amstelve<strong>en</strong>).<br />
E<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> in het basison<strong>de</strong>rwijs<br />
komt met e<strong>en</strong> taalachterstand op school <strong>en</strong> heeft<br />
meer begeleiding nodig dan an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Voor die extra<br />
begeleiding krijg<strong>en</strong> schol<strong>en</strong> extra geld, dat wordt<br />
ver<strong>de</strong>eld via leerlinggewicht<strong>en</strong>. <strong>De</strong> gewicht<strong>en</strong>regeling<br />
gaat uit <strong>van</strong> het opleidingsniveau <strong>van</strong> <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs:<br />
hoe min<strong>de</strong>r opleiding zij hebb<strong>en</strong>, hoe hoger het<br />
leerlinggewicht. 1 Van alle <strong>Amsterdam</strong>se leerling<strong>en</strong><br />
heeft 19% ou<strong>de</strong>rs met e<strong>en</strong> zeer lage opleiding (gewicht<br />
is 1,2), dit is ruim hoger dan het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
in Ne<strong>de</strong>rland <strong>van</strong> 6%. Voor 9% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
leerling<strong>en</strong> geldt dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs maximaal VMBO-t<br />
hebb<strong>en</strong> afgerond (gewicht is 0,3). In Ne<strong>de</strong>rland geldt<br />
dit voor 8% <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong>. <strong>De</strong> overige leerling<strong>en</strong><br />
(72%) hebb<strong>en</strong> minimaal één ou<strong>de</strong>r die VMBO-t of<br />
Afb. 4.5 Basisschooladvies leerling<strong>en</strong> in groep 8 naar leerlinggewicht, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
gewicht <strong>van</strong> 1,2 (zeer<br />
lage opleiding ou<strong>de</strong>rs)<br />
gewicht <strong>van</strong> 0,3<br />
(lage opleiding ou<strong>de</strong>rs)<br />
ge<strong>en</strong> gewicht<br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
praktijkon<strong>de</strong>rwijs<br />
VMBO-g/t<br />
HAVO/VWO<br />
VMBO met LWOO<br />
VMBO-t/HAVO<br />
VWO<br />
VMBO-b/k<br />
HAVO<br />
kopklas<br />
bron: DMO<br />
%<br />
hoger heeft afgerond, bij h<strong>en</strong> is er dus ge<strong>en</strong> sprake<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> achterstandssituatie (in Ne<strong>de</strong>rland is dit<br />
86%).<br />
In <strong>Amsterdam</strong> zijn achterstandsleerling<strong>en</strong> niet gelijkmatig<br />
over <strong>de</strong> stad ver<strong>de</strong>eld (zie afb. 4.4). West <strong>en</strong><br />
Nieuw-West hebb<strong>en</strong> veel leerling<strong>en</strong> (bijna e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong>)<br />
met ou<strong>de</strong>rs die zeer laag opgeleid zijn (gewicht 1,2).<br />
In Zuidoost <strong>en</strong> Noord is het totaal aantal gewichtleerling<strong>en</strong><br />
ook vrij hoog (33%-38%), maar daar heeft<br />
e<strong>en</strong> groter aan<strong>de</strong>el ou<strong>de</strong>rs e<strong>en</strong> lage opleiding<br />
(gewicht 0,3).<br />
Meer adviez<strong>en</strong> HAVO/VWO<br />
Het basisschooladvies wordt gebruikt om leerling<strong>en</strong><br />
op het juiste niveau tot e<strong>en</strong> mid<strong>de</strong>lbare school toe<br />
te lat<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze adviez<strong>en</strong> variër<strong>en</strong> <strong>van</strong> PRO (praktijkon<strong>de</strong>rwijs)<br />
tot VWO. Leerling<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ook dubbeladviez<strong>en</strong><br />
(zoals VMBO-t/HAVO) hebb<strong>en</strong>. <strong>De</strong> helft <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se leerling<strong>en</strong> heeft het advies HAVO<br />
<strong>en</strong>/of VWO, e<strong>en</strong> kwart heeft het advies VMBO-t of<br />
VMBO-t/HAVO <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s rond e<strong>en</strong> kwart heeft<br />
e<strong>en</strong> advies voor beroepsgericht on<strong>de</strong>rwijs, het advies<br />
VMBO-b/k of PRO. <strong>De</strong> schooladviez<strong>en</strong> in 2010 verschill<strong>en</strong><br />
relatief weinig met 2009, wel zijn <strong>de</strong> adviez<strong>en</strong><br />
HAVO/VWO <strong>en</strong> VWO met 2 proc<strong>en</strong>tpunt<strong>en</strong> gesteg<strong>en</strong>.<br />
Opleidingsniveau ou<strong>de</strong>rs<br />
<strong>van</strong> invloed op schooladvies<br />
Als we <strong>de</strong> schooladviez<strong>en</strong> <strong>van</strong> leerling<strong>en</strong> met <strong>en</strong><br />
zon<strong>de</strong>r gewicht vergelijk<strong>en</strong>, zi<strong>en</strong> we dat leerling<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> leerlinggewicht (met laag of zeer laag opgelei<strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs) dui<strong>de</strong>lijk lagere adviez<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
dan <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r gewicht. Twee<strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> gewichtleerling<strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> advies VMBO/PRO<br />
teg<strong>en</strong>over e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r<br />
gewicht (zie afb. 4.5). Opleidingsniveau <strong>van</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
blijkt dus e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> voorspeller <strong>van</strong> on<strong>de</strong>rwijsniveau.<br />
Na <strong>de</strong> basisschool volg<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> met laagopgelei<strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs on<strong>de</strong>rwijs op e<strong>en</strong> lager niveau dan<br />
leerling<strong>en</strong> met hoogopgelei<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs.<br />
E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re indicatie voor <strong>de</strong> belangrijke rol <strong>van</strong> het<br />
opleidingsniveau <strong>van</strong> ou<strong>de</strong>rs voor het opleidingsniveau<br />
<strong>van</strong> leerling<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> gevon<strong>de</strong>n verschil<br />
tuss<strong>en</strong> schooladviez<strong>en</strong> <strong>van</strong> autochtone leerling<strong>en</strong>.<br />
Autochtone ou<strong>de</strong>rs die niet in <strong>Amsterdam</strong> zijn gebor<strong>en</strong>,<br />
zijn vaak hoogopgelei<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Autochtone<br />
ou<strong>de</strong>rs die wel in <strong>Amsterdam</strong> zijn gebor<strong>en</strong>, zijn vaker<br />
laagopgelei<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. We zi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk verschil<br />
tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> schooladviez<strong>en</strong> voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> bei<strong>de</strong><br />
groep<strong>en</strong> ou<strong>de</strong>rs. Gemid<strong>de</strong>ld krijgt 14% <strong>van</strong> alle<br />
autochtone leerling<strong>en</strong> het advies VMBO-b/k<br />
(incl. LWOO: leerwegon<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong>d on<strong>de</strong>rwijs) of<br />
PRO. Van <strong>de</strong> autochtone leerling<strong>en</strong> <strong>van</strong> wie bei<strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs niet in <strong>Amsterdam</strong> gebor<strong>en</strong> zijn krijgt slechts<br />
3% e<strong>en</strong> advies VMBO-b/k (incl. LWOO) of PRO,<br />
teg<strong>en</strong>over 28% <strong>van</strong> <strong>de</strong> autochtone leerling<strong>en</strong> <strong>van</strong> wie<br />
bei<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs in <strong>Amsterdam</strong> gebor<strong>en</strong> zijn. Kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> hoogopgelei<strong>de</strong> autochtone <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
kom<strong>en</strong> dus (haast) niet op <strong>de</strong> laagste niveaus <strong>van</strong><br />
het <strong>Amsterdam</strong>se VMBO terecht.
4 | Participatie in on<strong>de</strong>rwijs<br />
55<br />
Citoscores<br />
In het laatste jaar <strong>van</strong> <strong>de</strong> basisschool mak<strong>en</strong> <strong>de</strong> meeste<br />
<strong>Amsterdam</strong>se leerling<strong>en</strong> e<strong>en</strong> Citotoets. <strong>De</strong>ze toets<br />
geeft inzicht in het leerniveau <strong>van</strong> het kind <strong>en</strong> wordt,<br />
sam<strong>en</strong> met het schooladvies <strong>van</strong> <strong>de</strong> doc<strong>en</strong>t, gebruikt<br />
om leerling<strong>en</strong> toe te lat<strong>en</strong> op het juiste voortgezet<br />
on<strong>de</strong>rwijs. Voor leerling<strong>en</strong> die extra aandacht nodig<br />
hebb<strong>en</strong> bestaan in het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs aparte<br />
leertraject<strong>en</strong>: het praktijkon<strong>de</strong>rwijs (PRO) <strong>en</strong> het leerwegon<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong>d<br />
on<strong>de</strong>rwijs (LWOO). Het laatste<br />
traject is voor leerling<strong>en</strong> die wel VMBO aankunn<strong>en</strong>,<br />
maar daar extra begeleiding bij nodig hebb<strong>en</strong>. <strong>De</strong><br />
Citotoets levert voor <strong>de</strong>ze leerling<strong>en</strong> te weinig inzicht<br />
voor e<strong>en</strong> optimale schoolkeuze op <strong>en</strong> is dus voor h<strong>en</strong><br />
niet verplicht (al do<strong>en</strong> zij wel vaak mee). Voor <strong>de</strong> berek<strong>en</strong>ing<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Citoscore<br />
wor<strong>de</strong>n alle<strong>en</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> leerling<strong>en</strong> meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
die niet het advies PRO of LWOO hebb<strong>en</strong>.<br />
In 2010 tel<strong>de</strong> 82% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se leerling<strong>en</strong><br />
mee voor het berek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
Citoscore, net zoveel als in 2009. <strong>De</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
Citoscore in <strong>Amsterdam</strong> in 2010 is 537,3, vrijwel<br />
gelijk aan <strong>de</strong> score in 2009: 537,1. <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
score is al jar<strong>en</strong> hoger dan het Ne<strong>de</strong>rlandse gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
(535,8 in 2010).<br />
Afb. 4.6 Gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> Citoscore <strong>en</strong> perc<strong>en</strong>tage <strong>de</strong>elname aan Citotoets naar<br />
herkomstgroep, 2010<br />
<strong>De</strong> ver<strong>de</strong>ling <strong>van</strong> <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> Citoscores over <strong>de</strong><br />
stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> is ongeveer gelijk aan 2009. <strong>De</strong> voormalige<br />
stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> Geuz<strong>en</strong>veld-Slotermeer <strong>en</strong> <strong>De</strong><br />
Baarsjes do<strong>en</strong> het echter bedui<strong>de</strong>nd beter dan in<br />
2009. Er zijn verschill<strong>en</strong> in <strong>de</strong> uitslag <strong>van</strong> <strong>de</strong> Citotoets<br />
naar etnische herkomst (zie afb. 4.6), dat komt overe<strong>en</strong><br />
met het beeld dat gewichtleerling<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld<br />
lagere adviez<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>. In <strong>Amsterdam</strong> hebb<strong>en</strong><br />
niet-westerse allochtone leerling<strong>en</strong> vaker e<strong>en</strong> leerlinggewicht.<br />
Zo scor<strong>en</strong> <strong>de</strong> Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
met e<strong>en</strong> score <strong>van</strong> 533,1 het laagst. Van <strong>de</strong> Turkse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers doet wel 77% mee aan <strong>de</strong> Citotoets.<br />
<strong>De</strong> Marokkaanse <strong>en</strong> Surinaamse <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
scor<strong>en</strong> met 533,5 <strong>en</strong> 534 hoger, maar min<strong>de</strong>r <strong>van</strong> h<strong>en</strong><br />
nem<strong>en</strong> <strong>de</strong>el aan <strong>de</strong> Citoets (72% <strong>en</strong> 73%).<br />
35 schol<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>t ge<strong>en</strong><br />
afspiegeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt<br />
Segregatie in het on<strong>de</strong>rwijs komt <strong>de</strong>els door woonsegregatie:<br />
in wijk<strong>en</strong> met relatief veel niet-westerse<br />
kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> staan meer schol<strong>en</strong> met relatief veel niet-<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> % <strong>de</strong>elname<br />
Citoscore aan Citotoets<br />
Turks 533,1 77<br />
Marokkaans 533,5 73<br />
Surinaams 534,0 72<br />
Antilliaans 535,6 73<br />
overige niet-westerse allochton<strong>en</strong> 536,4 79<br />
autochton<strong>en</strong> 540,5 92<br />
westerse allochton<strong>en</strong> 540,7 90<br />
gemid<strong>de</strong>ld <strong>Amsterdam</strong> 537,3 82<br />
bron: DMO & CITO<br />
Afb. 4.7 Te witte <strong>en</strong> te zwarte basisschol<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt, 2009/’10<br />
te witte school<br />
te zwarte school<br />
school afspiegeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt<br />
aan<strong>de</strong>el allochtone kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in <strong>de</strong> buurt<br />
tot 25%<br />
25 – 50%<br />
50 – 75%<br />
meer dan 75%<br />
bron: DMO
56 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 4.8 Leeftijdsopbouw doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in het primair on<strong>de</strong>rwijs in Ne<strong>de</strong>rland <strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
%<br />
t/m 30<br />
Ne<strong>de</strong>rland<br />
31-40<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
41-50<br />
51-60<br />
61 <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<br />
bron: OiC<br />
westerse leerling<strong>en</strong>. Maar omdat ou<strong>de</strong>rs <strong>en</strong> leerling<strong>en</strong><br />
soms voor e<strong>en</strong> school buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> buurt<br />
kiez<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> schol<strong>en</strong> in vergelijking met hun eig<strong>en</strong><br />
buurt te zwart of te wit zijn. 2 In schooljaar 2009/’10<br />
zijn 27 schol<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> afspiegeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt als het<br />
gaat om achterstand <strong>en</strong> 36 schol<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> afspiegeling<br />
qua herkomst (zie afb. 4.7). Voor 35 schol<strong>en</strong> geldt dat<br />
ze op meer perman<strong>en</strong>te basis (in drie verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong>) ge<strong>en</strong> afspiegeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt zijn (achterstand<br />
of herkomst).<br />
Om segregatie in het on<strong>de</strong>rwijs teg<strong>en</strong> te gaan lop<strong>en</strong><br />
er <strong>en</strong>kele pilots in <strong>Amsterdam</strong>, die vooral gericht zijn<br />
op het bevor<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>van</strong> buurtschol<strong>en</strong>. Als alle kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
in hun eig<strong>en</strong> buurt naar school gaan, dan zou <strong>de</strong><br />
segregatie moet<strong>en</strong> afnem<strong>en</strong>.<br />
Hoeveel kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in hun eig<strong>en</strong> buurt naar school<br />
gaan, hangt af <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>finitie <strong>van</strong> buurt. Wanneer<br />
e<strong>en</strong> buurt wordt ge<strong>de</strong>finieerd als buurtcombinatie,<br />
dan blijkt 57% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se leerling<strong>en</strong> in <strong>de</strong><br />
buurt naar school te gaan. Wanneer wordt uitgegaan<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> cirkel <strong>van</strong> 750 meter rondom <strong>de</strong> school, dan<br />
is dit 66%. Bij e<strong>en</strong> cirkel <strong>van</strong> duiz<strong>en</strong>d meter stijgt het<br />
aan<strong>de</strong>el naar 75%.<br />
Hier wor<strong>de</strong>n buurtschol<strong>en</strong> ge<strong>de</strong>finieerd als schol<strong>en</strong><br />
waar<strong>van</strong> minimaal 70% <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> woont in <strong>de</strong><br />
buurtcombinatie waarin <strong>de</strong> school staat. Dan zijn 73<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> 203 basisschol<strong>en</strong> buurtschol<strong>en</strong>. Vooral in <strong>de</strong><br />
stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> West is het aan<strong>de</strong>el buurtschol<strong>en</strong><br />
klein (15 <strong>en</strong> 19%). Het aan<strong>de</strong>el buurtschol<strong>en</strong><br />
is het grootst in Zuidoost <strong>en</strong> Noord (57 <strong>en</strong> 64%).<br />
Verzuim in het primair on<strong>de</strong>rwijs stabiel<br />
In <strong>Amsterdam</strong> heeft 2,0% <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> in het<br />
primair on<strong>de</strong>rwijs in het schooljaar 2009/’10 verzuimd.<br />
Dat is min<strong>de</strong>r dan in <strong>de</strong> twee schooljar<strong>en</strong> daarvoor:<br />
2,5 <strong>en</strong> 2,9%. Schol<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> aanpak <strong>van</strong> verzuim<br />
k<strong>en</strong>nelijk verbeterd. Zij wer<strong>de</strong>n daarbij on<strong>de</strong>rsteund<br />
door Bureau Leerplicht, dat bijvoorbeeld informatie<br />
over luxeverzuim gaf.<br />
Acht op <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vrouw<br />
In 2009 werk<strong>en</strong> er ongeveer 5.000 person<strong>en</strong> op e<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se basisschol<strong>en</strong>, 82% <strong>van</strong> h<strong>en</strong> is<br />
vrouw. Dit perc<strong>en</strong>tage is iets hoger dan in 2005, to<strong>en</strong><br />
79% vrouw was (<strong>de</strong>ze gegev<strong>en</strong>s verschill<strong>en</strong> niet t<strong>en</strong><br />
opzichte <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>s). 3 Het aan<strong>de</strong>el<br />
vrouw<strong>en</strong> in directiefuncties ligt in <strong>Amsterdam</strong><br />
e<strong>en</strong> stuk lager: 44% <strong>van</strong> <strong>de</strong> directeur<strong>en</strong> <strong>en</strong> 58% <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> adjunct-directeur<strong>en</strong> is vrouw, veel hoger dan<br />
<strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>s (30% <strong>en</strong> 49%). 4 Ver<strong>de</strong>r<br />
vergrijst het <strong>Amsterdam</strong>se primair on<strong>de</strong>rwijs iets<br />
sterker dan gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland (zie afb. 4.8),<br />
in <strong>Amsterdam</strong> is 40% <strong>van</strong> <strong>de</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in het basison<strong>de</strong>rwijs<br />
bov<strong>en</strong> <strong>de</strong> 50, in Ne<strong>de</strong>rland 36%. 5<br />
Rec<strong>en</strong>te gegev<strong>en</strong>s over het aan<strong>de</strong>el niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
in het personeel zijn er niet. Wel is bek<strong>en</strong>d<br />
dat in 2006 in het <strong>Amsterdam</strong>se basison<strong>de</strong>rwijs 17%<br />
<strong>van</strong> het on<strong>de</strong>rwijz<strong>en</strong>d personeel, 8% <strong>van</strong> <strong>de</strong> directie<br />
<strong>en</strong> 34% <strong>van</strong> het on<strong>de</strong>rwijs on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong>d personeel<br />
<strong>van</strong> niet-westerse allochtone herkomst was. 6<br />
Afname <strong>van</strong> het aantal (zeer) zwakke basisschol<strong>en</strong><br />
Het aantal (zeer) zwakke basisschol<strong>en</strong> neemt af<br />
in <strong>Amsterdam</strong>. In januari 2011 beoor<strong>de</strong>el<strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
On<strong>de</strong>rwijsinspectie twee basisschol<strong>en</strong> als zeer zwak<br />
<strong>en</strong> neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong> als zwak, e<strong>en</strong> kwart <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze schol<strong>en</strong><br />
ligt in Zuidoost. Het aantal zwakke schol<strong>en</strong> is gedaald<br />
met 36%: in januari 2008 war<strong>en</strong> nog vijf basisschol<strong>en</strong><br />
zeer zwak <strong>en</strong> 28 zwak. <strong>De</strong>ze verbetering is mogelijk<br />
het gevolg <strong>van</strong> het in 2008 gestarte Programma<br />
Kwaliteitsaanpak Basison<strong>de</strong>rwijs <strong>Amsterdam</strong> (KBA),<br />
dat als doel heeft <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong> het basison<strong>de</strong>rwijs<br />
in <strong>Amsterdam</strong> te verbeter<strong>en</strong>. <strong>De</strong> schol<strong>en</strong> die<br />
meedo<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> twee jaar lang on<strong>de</strong>rsteuning <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te bij het verbeter<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong><br />
het on<strong>de</strong>rwijs. Doel <strong>van</strong> kwaliteitsverbetering is om<br />
ervoor te zorg<strong>en</strong> dat kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> voorbereiding<br />
krijg<strong>en</strong> op hun ver<strong>de</strong>re schoolcarrière. Vijfti<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>elnem<strong>en</strong><strong>de</strong> schol<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n intuss<strong>en</strong> niet meer als<br />
(zeer) zwak beoor<strong>de</strong>eld. In januari 2011 nem<strong>en</strong> 110<br />
schol<strong>en</strong> <strong>de</strong>el aan e<strong>en</strong> of meer on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
Kwaliteitsaanpak Basison<strong>de</strong>rwijs, zoals <strong>de</strong> verbeteraanpak,<br />
<strong>de</strong> Leergang of het Meesterplan Nieuw-West.<br />
Mom<strong>en</strong>teel zijn vijfti<strong>en</strong> schol<strong>en</strong> die <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan<br />
<strong>de</strong> verbeteraanpak nog (zeer) zwak. Er zijn dus zes<br />
(zeer) zwakke schol<strong>en</strong> die niet meedo<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> verbeteraanpak.<br />
Min<strong>de</strong>r leerling<strong>en</strong> in speciaal basison<strong>de</strong>rwijs<br />
In 2009/’10 volg<strong>en</strong> 1.492 leerling<strong>en</strong> les op e<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> veerti<strong>en</strong> schol<strong>en</strong> voor speciaal basison<strong>de</strong>rwijs in<br />
<strong>Amsterdam</strong>. Dit zijn schol<strong>en</strong> voor moeilijk ler<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> met opvoedproblem<strong>en</strong> <strong>en</strong> kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
die an<strong>de</strong>rszins speciale zorg <strong>en</strong> aandacht nodig<br />
hebb<strong>en</strong>. Het speciaal basison<strong>de</strong>rwijs streeft ernaar<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> kerndoel<strong>en</strong> te hal<strong>en</strong> als het reguliere basison<strong>de</strong>rwijs,<br />
maar leerling<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> er wel langer over<br />
do<strong>en</strong> (tot <strong>en</strong> met hun 14e).<br />
Er is e<strong>en</strong> sterke daling in leerlingaantall<strong>en</strong> in het<br />
speciaal basison<strong>de</strong>rwijs te zi<strong>en</strong>, 20% t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong><br />
2005/’06. Dit lijkt e<strong>en</strong> gevolg <strong>van</strong> het overheidsbeleid<br />
om zoveel mogelijk leerling<strong>en</strong> in het reguliere basison<strong>de</strong>rwijs<br />
te hou<strong>de</strong>n. 7 Sinds 2003 kunn<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> beperking binn<strong>en</strong> het reguliere on<strong>de</strong>rwijs<br />
naar school. Voor <strong>de</strong>ze zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong> ‘leerling<strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> rugzakje’ krijg<strong>en</strong> schol<strong>en</strong> extra geld. Het <strong>Amsterdam</strong>se<br />
basison<strong>de</strong>rwijs telt mom<strong>en</strong>teel 793 <strong>van</strong> die
4 | Participatie in on<strong>de</strong>rwijs<br />
57<br />
leerling<strong>en</strong>. 8 <strong>De</strong> meeste leerling<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> rugzakje<br />
zitt<strong>en</strong> in Zuid <strong>en</strong> Oost op school (18% resp. 19%<br />
<strong>van</strong> alle rugzakleerling<strong>en</strong>) <strong>en</strong> <strong>de</strong> minste in Zuidoost<br />
(7%). Het is niet bek<strong>en</strong>d hoeveel leerling<strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />
rugzakje in eer<strong>de</strong>re jar<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> op e<strong>en</strong> basisschool<br />
zat<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> speciale basison<strong>de</strong>rwijsschol<strong>en</strong><br />
(zeer) zwak<br />
Per 1 januari 2011 k<strong>en</strong>t het speciaal basison<strong>de</strong>rwijs<br />
vier zwakke schol<strong>en</strong> <strong>en</strong> één zeer zwakke. Ruim e<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> schol<strong>en</strong> voor speciaal basison<strong>de</strong>rwijs<br />
wordt dus als zwak beoor<strong>de</strong>eld door <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsinspectie.<br />
Speciaal on<strong>de</strong>rwijs<br />
In het (voortgezet) speciaal on<strong>de</strong>rwijs zitt<strong>en</strong> in<br />
2009/’10 3.507 leerling<strong>en</strong> (<strong>van</strong> 4 t/m 22 jaar) op e<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> 34 schol<strong>en</strong>, het aantal is met 2% licht gedaald<br />
t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2008/’09. Vaak zijn schol<strong>en</strong> voor<br />
primair <strong>en</strong> voortgezet speciaal on<strong>de</strong>rwijs sam<strong>en</strong>gevoegd.<br />
Het speciaal on<strong>de</strong>rwijs is ver<strong>de</strong>eld in clusters.<br />
<strong>De</strong> clusters 1 t/m 3 bestaan uit schol<strong>en</strong> voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
met visuele (REC 1), communicatieve (REC 2)<br />
of verstan<strong>de</strong>lijke <strong>en</strong>/of lichamelijke handicaps (REC<br />
3). Cluster 4 bestaat uit schol<strong>en</strong> voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> met<br />
ernstige ontwikkelingsstoorniss<strong>en</strong> (psychiatrische of<br />
gedragsstoorniss<strong>en</strong> <strong>en</strong> langdurig psychiatrisch ziek<strong>en</strong>).<br />
In het speciaal on<strong>de</strong>rwijs zijn jong<strong>en</strong>s al jar<strong>en</strong> in<br />
<strong>de</strong> meer<strong>de</strong>rheid, 71% <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> op speciaal<br />
basison<strong>de</strong>rwijs of het (voortgezet) speciaal on<strong>de</strong>rwijs<br />
is jong<strong>en</strong>. <strong>De</strong> verhouding jong<strong>en</strong>/meisje verschilt per<br />
cluster, <strong>van</strong> 55 % (REC 1) tot 83% (REC 4).<br />
Uit on<strong>de</strong>rzoek <strong>van</strong> het SCP blijkt dat niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> in <strong>de</strong> clusters 1, 2 <strong>en</strong> 3 zijn oververteg<strong>en</strong>woordigd.<br />
9 In <strong>Amsterdam</strong> zi<strong>en</strong> we <strong>de</strong>ze oververteg<strong>en</strong>woordiging<br />
<strong>van</strong> niet-westerse allochton<strong>en</strong> ook bij<br />
<strong>de</strong> clusters 2 <strong>en</strong> 3 (cluster 1 heeft te weinig leerling<strong>en</strong><br />
om iets over hun aan<strong>de</strong>el te zegg<strong>en</strong>). Van alle leerling<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> wie <strong>de</strong> etniciteit bek<strong>en</strong>d is, is op REC 2 65%<br />
<strong>van</strong> niet-westerse herkomst (zie afb. 4.9). Op REC 3<br />
is dit perc<strong>en</strong>tage 72. In <strong>de</strong> hele leeftijdsgroep <strong>van</strong><br />
4- tot 18-jarig<strong>en</strong> is 56% <strong>van</strong> niet-westerse allochtone<br />
herkomst.<br />
Op het REC 4 (on<strong>de</strong>rwijs voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> met ernstige<br />
ontwikkelingsstoorniss<strong>en</strong>) zijn niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
juist licht on<strong>de</strong>rverteg<strong>en</strong>woordigd, net als in <strong>de</strong><br />
rest <strong>van</strong> het land: 53% <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> op het REC<br />
4 in <strong>Amsterdam</strong> is niet-westerse allochtoon, terwijl<br />
<strong>van</strong> alle <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 4 tot 18 jaar 56% dat<br />
is. Het SCP geeft als mogelijke verklaring voor <strong>de</strong>ze<br />
(lichte) on<strong>de</strong>rverteg<strong>en</strong>woordiging dat mogelijk e<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> voortijdig het on<strong>de</strong>rwijs heeft<br />
verlat<strong>en</strong> of omdat er e<strong>en</strong> gebrekkige signalering <strong>van</strong><br />
gedragsproblem<strong>en</strong> bij migrant<strong>en</strong>kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> is dan wel<br />
omdat <strong>de</strong> attitu<strong>de</strong> <strong>van</strong> migrant<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rs an<strong>de</strong>rs is<br />
dan die <strong>van</strong> autochtone ou<strong>de</strong>rs. 10<br />
Verzuim op REC 4-schol<strong>en</strong> hoog<br />
Het verzuim blijkt vooral e<strong>en</strong> probleem op REC<br />
4-schol<strong>en</strong>. Dat komt voornamelijk doordat leerling<strong>en</strong><br />
Afb. 4.9 Jonger<strong>en</strong> <strong>van</strong> 4 tot 18 jaar op het (voortgezet) speciaal on<strong>de</strong>rwijs naar<br />
herkomstgroep, 2010/’11 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
totaal <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
(leeftijd 4-18)<br />
REC 4 (n=1195)<br />
REC 3 (n=1321)<br />
REC 2 (n=898)<br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
onbek<strong>en</strong>d<br />
Marokkaans<br />
autochtoon<br />
op <strong>de</strong>ze schol<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> met (gedrags)-<br />
problem<strong>en</strong> of psychiatrische stoorniss<strong>en</strong>. In REC 4<br />
voor 12-plussers is het verzuim met 22,3% hoog.<br />
Het aan<strong>de</strong>el verzuimers is echter t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong><br />
2007/’08 gedaald. To<strong>en</strong> was het 30,5%. In REC 4 is<br />
het verzuim <strong>van</strong> kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> t/m 12 jaar met 3,3% in<br />
2009/’10 relatief laag (in 2007/’08 was dat nog 6,4%).<br />
In REC 1-3 is het verzuim vergelijkbaar met het verzuim<br />
in het primair on<strong>de</strong>rwijs: 2,8%, e<strong>en</strong> lichte stijging<br />
t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2007/’08. To<strong>en</strong> was het nog 1,8%.<br />
Voortgezet on<strong>de</strong>rwijs<br />
Surinaams/Antilliaans<br />
overig niet-westers<br />
bron: DMO (peildatum 29 oktober 2010) <strong>en</strong> O+S (peildatum 1 januari 2010)<br />
<strong>Amsterdam</strong> telt 65 mid<strong>de</strong>lbare schol<strong>en</strong> met in<br />
2009/2010 in totaal 34.909 leerling<strong>en</strong>. Het aantal<br />
leerling<strong>en</strong> is <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong> constant. Van h<strong>en</strong> woont<br />
13% niet in <strong>Amsterdam</strong>, <strong>de</strong>els omdat <strong>Amsterdam</strong><br />
e<strong>en</strong> regiofunctie vervult voor omring<strong>en</strong><strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tes<br />
Turks<br />
overig westers<br />
Afb. 4.10 On<strong>de</strong>rwijsniveau leerling<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> leerjaar in <strong>de</strong> G4 <strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rland, 2009/’10<br />
(proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
Utrecht<br />
Rotterdam<br />
<strong>De</strong>n Haag<br />
Ne<strong>de</strong>rland<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
VWO<br />
VMBO g/t<br />
PRO<br />
HAVO/VWO<br />
VMBO b/k<br />
HAVO<br />
VMBO b/k + LWOO<br />
bron: CBS
58 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 4.11 Aan<strong>de</strong>el leerling<strong>en</strong> in <strong>de</strong>r<strong>de</strong> klas dat HAVO/VWO volgt naar herkomstgroep <strong>en</strong> geslacht, 2005-2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong><br />
meisjes<br />
westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong><br />
jong<strong>en</strong>s<br />
westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
2005/’06 2006/’07 2007/’08 2008/’09 2009/’10<br />
bron: CBS<br />
zon<strong>de</strong>r mid<strong>de</strong>lbare schol<strong>en</strong>, zoals Diem<strong>en</strong>,<br />
Landsmeer <strong>en</strong> Badhoevedorp. In totaal gaat ongeveer<br />
4% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se leerling<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong><br />
mid<strong>de</strong>lbare school buit<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>, voornamelijk<br />
in Amstelve<strong>en</strong>, Weesp <strong>en</strong> Zaandam.<br />
Groot aan<strong>de</strong>el leerling<strong>en</strong> doet VWO in leerjaar 3<br />
In <strong>de</strong> eerste twee leerjar<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lbare school<br />
zitt<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> nog vaak in gem<strong>en</strong>g<strong>de</strong> (brug)klass<strong>en</strong>.<br />
Om e<strong>en</strong> i<strong>de</strong>e te krijg<strong>en</strong> <strong>van</strong> het niveau <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se leerling<strong>en</strong> is het niveau in het <strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
leerjaar e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> indicator. Zo zi<strong>en</strong> we dat er in<br />
<strong>Amsterdam</strong> in vergelijking met Ne<strong>de</strong>rland <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>re vier grote ste<strong>de</strong>n (zie afb. 4.10) relatief weinig<br />
leerling<strong>en</strong> VMBO-g/t <strong>en</strong> HAVO volg<strong>en</strong>. Ver<strong>de</strong>r is het<br />
aan<strong>de</strong>el leerling<strong>en</strong> dat VWO volgt voor e<strong>en</strong> grote<br />
stad relatief hoog (22% in <strong>Amsterdam</strong>, 17% in <strong>De</strong>n<br />
Haag, 16% in Rotterdam, 24% in Utrecht <strong>en</strong> 21% in<br />
heel Ne<strong>de</strong>rland).<br />
Niet-westerse allochton<strong>en</strong> zijn in <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rland oververteg<strong>en</strong>woordigd in het VMBO-b/k<br />
<strong>en</strong> in het praktijkon<strong>de</strong>rwijs. Autochtone <strong>Amsterdam</strong>se<br />
leerling<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> relatief weinig VMBO-b/k <strong>en</strong><br />
praktijkon<strong>de</strong>rwijs vergelek<strong>en</strong> met autochtone leerling<strong>en</strong>.<br />
In <strong>Amsterdam</strong> volgt 47% <strong>van</strong> <strong>de</strong> niet-westerse<br />
allochtone leerling<strong>en</strong> in <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> klas VMBO-b/k of<br />
praktijkon<strong>de</strong>rwijs, teg<strong>en</strong>over 21% <strong>van</strong> <strong>de</strong> autochtone<br />
leerling<strong>en</strong>. In heel Ne<strong>de</strong>rland is dit 45% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
niet-westerse allochtone leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> 27% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
autochtone leerling<strong>en</strong>.<br />
Stijging aan<strong>de</strong>el VWO-leerling<strong>en</strong>,<br />
daling aan<strong>de</strong>el VMBO-leerling<strong>en</strong><br />
Het aan<strong>de</strong>el leerling<strong>en</strong> dat in het <strong>de</strong>r<strong>de</strong> leerjaar<br />
VWO volgt blijft stijg<strong>en</strong>: <strong>van</strong> 17% in 2002/’03 tot 24%<br />
2009/’10. Het aan<strong>de</strong>el leerling<strong>en</strong> dat in het <strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
leerjaar VMBO (incl. LWOO) volgt, blijft dal<strong>en</strong>: <strong>van</strong><br />
59% in 2002/’03 tot 50% in 2009/’10.<br />
<strong>De</strong> stijging <strong>van</strong> het aan<strong>de</strong>el VWO-leerling<strong>en</strong> in het<br />
<strong>de</strong>r<strong>de</strong> leerjaar geldt voor alle herkomstgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
zowel voor jong<strong>en</strong>s als meisjes. Afbeelding 4.11 laat<br />
het aan<strong>de</strong>el leerling<strong>en</strong> in <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> klas dat op het<br />
HAVO of VWO zit ver<strong>de</strong>eld naar herkomstgroep <strong>en</strong><br />
geslacht zi<strong>en</strong>. Dui<strong>de</strong>lijk is dat er meer meisjes HAVO<br />
of VWO volg<strong>en</strong> dan jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> dat alle groep<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
stijg<strong>en</strong><strong>de</strong> lijn lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>. Die groei is in <strong>Amsterdam</strong><br />
over <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> sinds 2005/’06 gemid<strong>de</strong>ld 7%, dit<br />
is hoger dan in heel Ne<strong>de</strong>rland (4%). Vooral on<strong>de</strong>r<br />
meisjes <strong>en</strong> westerse allochtone leerling<strong>en</strong> is <strong>de</strong> groei<br />
in <strong>Amsterdam</strong> hoger dan gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland.<br />
Terwijl er ge<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> war<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> schooladviez<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes, zi<strong>en</strong> we in <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
klas dui<strong>de</strong>lijke verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes.<br />
Dat heeft te mak<strong>en</strong> met <strong>de</strong> op- <strong>en</strong> afstroom <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze<br />
groep<strong>en</strong>, daar gaan we in <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> alinea ver<strong>de</strong>r<br />
op in.<br />
Jong<strong>en</strong>s strom<strong>en</strong> vaker af, meisjes vaker op<br />
Leerling<strong>en</strong> die in 2006/’07 in groep 8 zat<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun<br />
schooladvies kreg<strong>en</strong>, zitt<strong>en</strong> in 2009/’10 in <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
klas. Van al die leerling<strong>en</strong> volgt 67% in het <strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
leerjaar nog steeds voortgezet on<strong>de</strong>rwijs op het<br />
niveau <strong>van</strong> het advies. Wanneer m<strong>en</strong> e<strong>en</strong> dubbeladvies<br />
heeft gekreg<strong>en</strong> (bijvoorbeeld HAVO/VWO), dan<br />
is het behal<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> niveaus in het<br />
<strong>de</strong>r<strong>de</strong> leerjaar gewone doorstroom. Acht proc<strong>en</strong>t<br />
blijft zitt<strong>en</strong>, 11% ‘stroomt af’ naar e<strong>en</strong> lager niveau <strong>en</strong><br />
15% ‘stroomt op’ naar e<strong>en</strong> hoger niveau.<br />
Hier zijn opmerkelijke verschill<strong>en</strong> zichtbaar tuss<strong>en</strong><br />
jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
herkomstgroep<strong>en</strong> (zie afb. 4.12). In het algeme<strong>en</strong><br />
zi<strong>en</strong> we dat meisjes vaker opstrom<strong>en</strong> <strong>en</strong> min<strong>de</strong>r<br />
vaak blijv<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> (17% stroomt op, 9% af <strong>en</strong> 7%<br />
blijft zitt<strong>en</strong>) dan jong<strong>en</strong>s (12% stroomt op, 13% af <strong>en</strong><br />
10% blijft zitt<strong>en</strong>).<br />
Daarnaast is dui<strong>de</strong>lijk dat niet-westerse allochtone<br />
leerling<strong>en</strong> vaker op- <strong>en</strong> afstrom<strong>en</strong> <strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong><br />
dan autochtone leerling<strong>en</strong>. Van alle niet-westerse allochtone<br />
meisjes stroomt bijvoorbeeld 21% op naar<br />
e<strong>en</strong> hoger niveau (10% stroomt af <strong>en</strong> 7% blijft zitt<strong>en</strong>).<br />
Van alle niet-westerse allochtone jong<strong>en</strong>s stroomt<br />
16% af, 12% blijft zitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> 13% stroomt op. Westerse<br />
allochtone leerling<strong>en</strong> strom<strong>en</strong> vaker op dan autochtone.<br />
<strong>De</strong>ze resultat<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>n erop dat het moeilijk is<br />
om aan het ein<strong>de</strong> <strong>van</strong> groep 8 allochtone leerling<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> advies te gev<strong>en</strong> dat gelijk is aan het niveau dat
4 | Participatie in on<strong>de</strong>rwijs<br />
59<br />
ze drie jaar later volg<strong>en</strong>; autochtone leerling<strong>en</strong><br />
volg<strong>en</strong> na drie jaar vaker het geadviseer<strong>de</strong> niveau.<br />
Als we niet naar herkomst <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> kijk<strong>en</strong><br />
maar naar het basisschooladvies (zie afb. 4.13), dan<br />
zi<strong>en</strong> we dat leerling<strong>en</strong> met het advies VMBO-basis,<br />
VMBO-ka<strong>de</strong>r <strong>en</strong> HAVO relatief vaak opstrom<strong>en</strong> (minimaal<br />
20%) <strong>en</strong> dat leerling<strong>en</strong> met het advies VMBO-k,<br />
VMBO-g/t of HAVO relatief vaak afstrom<strong>en</strong> (ongeveer<br />
20%). Zo stroomt 34% <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> met het<br />
advies VMBO-b door naar VMBO-k (<strong>van</strong> <strong>de</strong> jong<strong>en</strong>s is<br />
dit 31%, <strong>van</strong> <strong>de</strong> meisjes 37%). Van <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> met<br />
het advies VMBO-b zon<strong>de</strong>r LWOO stroomt zelfs ruim<br />
<strong>de</strong> helft door naar VMBO-k, <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> met<br />
het advies VMBO-b inclusief LWOO is dit 30%. Het<br />
grootste aan<strong>de</strong>el afstromers is te vin<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r leerling<strong>en</strong><br />
met het advies VMBO-g/t. Van h<strong>en</strong> stroomt<br />
20% af (naar VMBO-b/k), 8% blijft zitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> 16%<br />
stroomt op (naar HAVO of VWO). Hier geldt weer dat<br />
vooral jong<strong>en</strong>s afstrom<strong>en</strong> (25% teg<strong>en</strong>over 16% <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> meisjes) <strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> (10% teg<strong>en</strong>over 7% <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> meisjes). Meisjes strom<strong>en</strong> vooral op (16% teg<strong>en</strong>over<br />
9% <strong>van</strong> <strong>de</strong> jong<strong>en</strong>s). Ook leerling<strong>en</strong> met het advies<br />
HAVO strom<strong>en</strong> zowel veel op (21%; jong<strong>en</strong>s 18%<br />
<strong>en</strong> meisjes 25%) als af (20%; jong<strong>en</strong>s 22% <strong>en</strong> meisjes<br />
17%) <strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> relatief vaak zitt<strong>en</strong> (10%; jong<strong>en</strong>s 12%<br />
<strong>en</strong> meisjes 8%). Leerling<strong>en</strong> met het advies HAVO/<br />
VWO kunn<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> of afstrom<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
do<strong>en</strong> dit relatief weinig (5% <strong>en</strong> 8%).<br />
Ein<strong>de</strong>xam<strong>en</strong>resultat<strong>en</strong> stabiel<br />
<strong>De</strong> slagingsperc<strong>en</strong>tages in het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs<br />
zijn re<strong>de</strong>lijk stabiel. <strong>Amsterdam</strong> scoort altijd iets<br />
on<strong>de</strong>r het lan<strong>de</strong>lijke gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. <strong>Amsterdam</strong> loopt<br />
wel in, maar vooral omdat heel Ne<strong>de</strong>rland daalt. Op<br />
het VWO slaagt in 2009/’10 zowel in <strong>Amsterdam</strong> als<br />
in Ne<strong>de</strong>rland 91% <strong>van</strong> <strong>de</strong> exam<strong>en</strong>kandidat<strong>en</strong>, op<br />
het HAVO zijn <strong>de</strong>ze perc<strong>en</strong>tages 86 (<strong>Amsterdam</strong>) <strong>en</strong><br />
87. Op het VMBO scoort <strong>Amsterdam</strong> lager: 91% op<br />
VMBO-t <strong>en</strong> 92% op VMBO b-k teg<strong>en</strong>over 94% <strong>en</strong><br />
95% lan<strong>de</strong>lijk.<br />
<strong>De</strong> slagingsperc<strong>en</strong>tages on<strong>de</strong>r jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes<br />
zijn vrijwel gelijk, maar – <strong>en</strong> dit is in lijn met <strong>de</strong><br />
stijg<strong>en</strong><strong>de</strong> aantall<strong>en</strong> meisjes op het VWO in <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
klas – in <strong>Amsterdam</strong> is het aan<strong>de</strong>el meisjes on<strong>de</strong>r<br />
ein<strong>de</strong>xam<strong>en</strong>kandidat<strong>en</strong> in het VWO groter: 57% <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se ein<strong>de</strong>xam<strong>en</strong>kandidat<strong>en</strong> in het VWO<br />
is meisje, lan<strong>de</strong>lijk is dit 54%. On<strong>de</strong>r niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> is dit perc<strong>en</strong>tage zelfs 62 (lan<strong>de</strong>lijk 56).<br />
Op alle an<strong>de</strong>re niveaus is het aan<strong>de</strong>el jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong><br />
meisjes gelijk.<br />
Het ROA 11 conclu<strong>de</strong>ert dat meisjes beter prester<strong>en</strong><br />
omdat ze meer profiter<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> fase dan<br />
jong<strong>en</strong>s (<strong>de</strong> bov<strong>en</strong>bouw <strong>van</strong> HAVO <strong>en</strong> VWO hebb<strong>en</strong><br />
die twee<strong>de</strong> fase sinds 1998). Vaardighe<strong>de</strong>n die<br />
meisjes beter ligg<strong>en</strong> (bijvoorbeeld zelfstandig of in<br />
groepsverband ler<strong>en</strong>) zijn in <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> fase belangrijker<br />
gewor<strong>de</strong>n, vaardighe<strong>de</strong>n waarin jong<strong>en</strong>s beter<br />
zijn (bijvoorbeeld rek<strong>en</strong>vaardigheid) juist min<strong>de</strong>r<br />
belangrijk. <strong>De</strong> on<strong>de</strong>rzoekers vin<strong>de</strong>n dat meisjes dubbel<br />
bevoor<strong>de</strong>eld zijn. T<strong>en</strong> eerste volg<strong>en</strong> zij on<strong>de</strong>rwijs<br />
waar ze geschikter voor zijn dan jong<strong>en</strong>s. T<strong>en</strong> twee<strong>de</strong><br />
wor<strong>de</strong>n ze beoor<strong>de</strong>eld op <strong>de</strong>ze vaardighe<strong>de</strong>n <strong>en</strong><br />
Afb. 4.12 Leerling<strong>en</strong> die in <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> klas op of afgestroomd zijn t.o.v. hun<br />
basisschooladvies naar herkomstgroep <strong>en</strong> geslacht, 2009/’10 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
autochton<strong>en</strong><br />
westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
V (n=942)<br />
M (n=943)<br />
V (n=205)<br />
M (n=190)<br />
V (n=1533)<br />
M (n=1519)<br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
blijv<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> afstroom doorstroom opstroom<br />
Afb. 4.13 Leerling<strong>en</strong> die in <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> klas op of afgestroomd zijn t.o.v. hun<br />
basisschooladvies naar basisschooladvies, 2009/’10 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
VWO (n=958)<br />
HAVO/VWO (n=623)<br />
HAVO (n=804)<br />
VMBO t/HAVO (n=510)<br />
VMBO g/t (n=790)<br />
VMBO k (n=620)<br />
VMBO b/k (n=220)<br />
VMBO b (n=674)<br />
wor<strong>de</strong>n overige vaardighe<strong>de</strong>n min<strong>de</strong>r belangrijk.<br />
Dat <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes tij<strong>de</strong>ns<br />
<strong>de</strong> twee<strong>de</strong> fase groter wor<strong>de</strong>n laat het on<strong>de</strong>rzoek<br />
<strong>van</strong> ROA zi<strong>en</strong>. Maar ook in <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> klas zijn er in<br />
<strong>Amsterdam</strong> al dui<strong>de</strong>lijke verschill<strong>en</strong> te zi<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes.<br />
Neg<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> af<strong>de</strong>ling<strong>en</strong><br />
scoort onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
Per januari 2010 scor<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsinspectie<br />
vier <strong>Amsterdam</strong>se VWO-af<strong>de</strong>ling<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong>.<br />
Hiernaast scor<strong>en</strong> twee VMBO-af<strong>de</strong>ling<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> schol<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong>, één school<br />
scoort op alle (VMBO-)af<strong>de</strong>ling<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong>.<br />
In totaal scor<strong>en</strong> neg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> 103 <strong>Amsterdam</strong>se<br />
af<strong>de</strong>ling<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong>, 9%. Hiernaast zijn op<br />
zev<strong>en</strong>ti<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> 98 bov<strong>en</strong>bouwaf<strong>de</strong>ling<strong>en</strong> <strong>en</strong> zev<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> 47 on<strong>de</strong>rbouwaf<strong>de</strong>ling<strong>en</strong> <strong>de</strong> r<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>tscijfers<br />
onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong>.<br />
bron: DMO<br />
PRO (n=106)<br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
blijv<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> afstroom doorstroom opstroom<br />
bron: DMO
60 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 4.14 Brugklasleerling<strong>en</strong> naar sam<strong>en</strong>stelling leerling<strong>en</strong>populatie basis- <strong>en</strong> mid<strong>de</strong>lbare school, 2010<br />
po <strong>en</strong> vo zwart<br />
po of vo zwart<br />
po <strong>en</strong> vo gem<strong>en</strong>gd<br />
po of vo wit<br />
po <strong>en</strong> vo wit<br />
bron: DMO<br />
Twee op <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> op zowel zwarte<br />
basis- als mid<strong>de</strong>lbare school<br />
In <strong>Amsterdam</strong> heeft e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
gesegregeer<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijscarrière. Twintig proc<strong>en</strong>t zit<br />
zowel op e<strong>en</strong> zwarte basisschool als op e<strong>en</strong> zwarte<br />
mid<strong>de</strong>lbare school (schol<strong>en</strong> met meer dan 80% leerling<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> niet-westerse herkomst), <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> h<strong>en</strong><br />
zit op <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lbare school op het VMBO-basis of<br />
-ka<strong>de</strong>r. Ti<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se leerling<strong>en</strong><br />
zit zowel op e<strong>en</strong> witte basis als mid<strong>de</strong>lbare school<br />
(e<strong>en</strong> school met min<strong>de</strong>r dan 20% <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> niet-westerse herkomst), <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> h<strong>en</strong> zit op<br />
het VWO.<br />
<strong>De</strong>ze segregatie wordt voor e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el verklaard door<br />
woonsegregatie. Leerling<strong>en</strong> in wijk<strong>en</strong> met relatief<br />
veel niet-westerse allochton<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> vaker op e<strong>en</strong><br />
zwarte school. Ook kan segregatie op het voortgezet<br />
on<strong>de</strong>rwijs voor e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el verklaard wor<strong>de</strong>n door het<br />
verschil in on<strong>de</strong>rwijsniveau tuss<strong>en</strong> autochton<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
niet-westerse allochton<strong>en</strong>.<br />
Naast woonsegregatie <strong>en</strong> e<strong>en</strong> verschil in on<strong>de</strong>rwijsniveau<br />
zijn er ook an<strong>de</strong>re re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> voor segregatie in<br />
het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs. Er zijn namelijk ook witte<br />
VMBO-schol<strong>en</strong> (basis <strong>en</strong> ka<strong>de</strong>r) <strong>en</strong> zwarte HAVO/<br />
VWO-schol<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad. Daarom heeft O+S on<strong>de</strong>rzocht<br />
op welke wijze verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> groep<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong><br />
hun school kiez<strong>en</strong>.<br />
Van alle leerling<strong>en</strong> die in 2009/’10 in groep 8 zat<strong>en</strong><br />
is bepaald welke schol<strong>en</strong> ze met hun schooladvies<br />
kon<strong>de</strong>n kiez<strong>en</strong>. Omdat bek<strong>en</strong>d is welke school <strong>de</strong>ze<br />
leerling<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> gekoz<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> we bepal<strong>en</strong><br />
welke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> school leerling<strong>en</strong> bewust<br />
of onbewust <strong>van</strong> belang acht<strong>en</strong>. <strong>De</strong> belangrijkste<br />
factor blijkt <strong>de</strong> afstand naar <strong>de</strong> school: hoe dichter bij<br />
huis, hoe beter. Ver<strong>de</strong>r is ook het aan<strong>de</strong>el leerling<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> herkomstgroep <strong>van</strong> belang. Autochtone<br />
leerling<strong>en</strong> will<strong>en</strong> bijvoorbeeld ongeveer 500 meter<br />
ver<strong>de</strong>r reiz<strong>en</strong> voor 10% meer autochtone leerling<strong>en</strong>.<br />
Dit is het minst belangrijk voor allochtone HAVO/<br />
VWO-leerling<strong>en</strong>, zij vin<strong>de</strong>n het belangrijk dat er e<strong>en</strong><br />
zeker aan<strong>de</strong>el allochtone leerling<strong>en</strong> op <strong>de</strong> school<br />
zit, maar die hoev<strong>en</strong> niet tot <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> etniciteit te<br />
behor<strong>en</strong>. Ook zijn schol<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> hoger niveau dan<br />
het schooladvies aantrekkelijker. Voor e<strong>en</strong> gymnasiumaf<strong>de</strong>ling<br />
rijdt e<strong>en</strong> leerling met het advies HAVO<br />
<strong>en</strong>/of VWO e<strong>en</strong> halve tot e<strong>en</strong> hele kilometer ver<strong>de</strong>r.<br />
Omgekeerd: leerling<strong>en</strong> met het advies VMBO-t reiz<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> kilometer extra om e<strong>en</strong> school met VMBObasis<br />
<strong>en</strong> -ka<strong>de</strong>r te mij<strong>de</strong>n.<br />
Dit betek<strong>en</strong>t uitein<strong>de</strong>lijk dat allochtone VMBOleerling<strong>en</strong><br />
(basis <strong>en</strong> ka<strong>de</strong>r) terechtkom<strong>en</strong> op e<strong>en</strong><br />
school dichtbij hun huis, die door veel an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> geme<strong>de</strong>n<br />
wordt. Autochtone VMBO-leerling<strong>en</strong> (basis<br />
<strong>en</strong> ka<strong>de</strong>r) gaan namelijk naar e<strong>en</strong> zo wit mogelijke<br />
school, bijvoorbeeld gro<strong>en</strong>schol<strong>en</strong> of specifieke vakschol<strong>en</strong>.<br />
Leerling<strong>en</strong> <strong>van</strong> het VMBO-t mij<strong>de</strong>n schol<strong>en</strong><br />
die VMBO-basis <strong>en</strong> -ka<strong>de</strong>r aanbie<strong>de</strong>n, omdat dit e<strong>en</strong><br />
lager advies is dan zij hebb<strong>en</strong> gekreg<strong>en</strong>.<br />
Ver<strong>de</strong>r is on<strong>de</strong>rzocht waar leerling<strong>en</strong> <strong>van</strong> zwakke basisschol<strong>en</strong><br />
in het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs terechtkom<strong>en</strong>.<br />
Er zijn ongeveer ti<strong>en</strong> schol<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> waar<br />
meer dan 40% <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> afkomstig is <strong>van</strong>
4 | Participatie in on<strong>de</strong>rwijs<br />
61<br />
e<strong>en</strong> zwakke basisschool. Acht <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze schol<strong>en</strong> zijn<br />
VMBO-schol<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze schol<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> specifieke<br />
instroom: leerling<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> zwakkere startpositie.<br />
Gymnasiast<strong>en</strong> niet min<strong>de</strong>r tevre<strong>de</strong>n na loting<br />
Elk jaar krijgt e<strong>en</strong> aantal mid<strong>de</strong>lbare schol<strong>en</strong> in<br />
<strong>Amsterdam</strong> te mak<strong>en</strong> met meer aanmelding<strong>en</strong> dan er<br />
plaats<strong>en</strong> zijn. Sommige schol<strong>en</strong> lot<strong>en</strong> om <strong>de</strong> beschikbare<br />
plaats<strong>en</strong> zo eerlijk mogelijk te ver<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. O+S<br />
heeft in opdracht <strong>van</strong> DMO 12 on<strong>de</strong>rzocht hoe het<br />
gaat met <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> die zijn uitgeloot.<br />
Uitgelote leerling<strong>en</strong> do<strong>en</strong> het vrijwel ev<strong>en</strong> goed als<br />
leerling<strong>en</strong> die wel naar <strong>de</strong> school <strong>van</strong> hun eerste<br />
keuze mocht<strong>en</strong>. Wel blijk<strong>en</strong> uitgelote leerling<strong>en</strong><br />
min<strong>de</strong>r tevre<strong>de</strong>n met school <strong>en</strong> met hun lev<strong>en</strong> in het<br />
algeme<strong>en</strong>. VMBO’ers lijk<strong>en</strong> <strong>de</strong> meeste hin<strong>de</strong>r <strong>van</strong><br />
uitloting te on<strong>de</strong>rvin<strong>de</strong>n (zie afb. 4.15). Ook HAVO/<br />
VWO-leerling<strong>en</strong> die wer<strong>de</strong>n uitgeloot zijn wat min<strong>de</strong>r<br />
tevre<strong>de</strong>n met hun lev<strong>en</strong> dan leerling<strong>en</strong> die hetzelf<strong>de</strong><br />
niveau volg<strong>en</strong> maar niet wer<strong>de</strong>n geloot of niet hoef<strong>de</strong>n<br />
te lot<strong>en</strong>. Van leerling<strong>en</strong> met <strong>de</strong> voorkeur voor <strong>de</strong><br />
categorale gymnasia wordt vaak gesteld dat ze hin<strong>de</strong>r<br />
on<strong>de</strong>rvin<strong>de</strong>n <strong>van</strong> uitloting, maar uit dit on<strong>de</strong>rzoek<br />
blijkt dat uitloting bij h<strong>en</strong> niet tot min<strong>de</strong>r tevre<strong>de</strong>nheid<br />
met <strong>de</strong> school of het lev<strong>en</strong> leidt.<br />
Verzuim stabiel<br />
Het verzuim in het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs ligt <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong><br />
drie jaar (2007-2010) rond hetzelf<strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>.<br />
Ti<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerplichtige jonger<strong>en</strong> op<br />
e<strong>en</strong> mid<strong>de</strong>lbare school verzuimt wel e<strong>en</strong>s <strong>en</strong> 4,5%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> bov<strong>en</strong>leerplichtige jonger<strong>en</strong>. Het gaat hier<br />
om verzuim dat gemeld wordt. 13 Het werkelijke verzuim<br />
ligt naar schatting e<strong>en</strong> factor 1,2 hoger dan het<br />
gemel<strong>de</strong> verzuim aan Bureau Leerplicht Plus. 14<br />
Vergrijzing on<strong>de</strong>r doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
sterker dan in Ne<strong>de</strong>rland<br />
In 2009 werk<strong>en</strong> er ongeveer 5.000 doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in het<br />
<strong>Amsterdam</strong>se voortgezet on<strong>de</strong>rwijs. Ruim <strong>de</strong> helft<br />
<strong>van</strong> h<strong>en</strong> (52%) is vrouw. Dit is e<strong>en</strong> lichte stijging<br />
t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2005, to<strong>en</strong> 50% vrouw was. In<br />
Ne<strong>de</strong>rland lag<strong>en</strong> <strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> <strong>de</strong> perc<strong>en</strong>tages lager:<br />
44 in 2005 <strong>en</strong> 47 in 2009. <strong>De</strong> vergrijzing on<strong>de</strong>r<br />
doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> is in <strong>Amsterdam</strong> dui<strong>de</strong>lijker zichtbaar dan<br />
in heel Ne<strong>de</strong>rland (zie afb. 4.16). Zo is in <strong>Amsterdam</strong><br />
70% <strong>van</strong> <strong>de</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> 40 jaar of ou<strong>de</strong>r teg<strong>en</strong>over<br />
65% in heel Ne<strong>de</strong>rland. 15<br />
Rec<strong>en</strong>te gegev<strong>en</strong>s over het aan<strong>de</strong>el niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> in het personeel zijn er niet Wel is bek<strong>en</strong>d<br />
dat in 2006 in het <strong>Amsterdam</strong> voortgezet on<strong>de</strong>rwijs<br />
17% <strong>van</strong> het on<strong>de</strong>rwijz<strong>en</strong>d personeel, 3% <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> directie <strong>en</strong> 23% <strong>van</strong> het on<strong>de</strong>rwijs on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong>d<br />
personeel <strong>van</strong> niet-westerse allochtone herkomst<br />
was. 16<br />
MBO<br />
In 2009/’10 volg<strong>en</strong> 29.229 leerling<strong>en</strong> e<strong>en</strong> opleiding<br />
aan twee <strong>van</strong> <strong>de</strong> vijf <strong>Amsterdam</strong>se MBO-instelling<strong>en</strong>,<br />
het ROC <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> of het Mediacollege. Van<br />
die 29.229 leerling<strong>en</strong> woont 41% in <strong>Amsterdam</strong>, <strong>de</strong><br />
Afb. 4.15 Cijfer <strong>van</strong> leerling<strong>en</strong> voor school in het algeme<strong>en</strong> naar niveau <strong>en</strong> uitgeloot/<br />
niet uitgeloot<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
VMBO<br />
(b, k, b/k of g/t)<br />
VMBO/<br />
HAVO<br />
op school voorkeur<br />
HAVO<br />
uitgeloot<br />
HAVO/<br />
VWO<br />
rest in ste<strong>de</strong>n als Almere, Haarlem, Haarlemmermeer,<br />
Hilversum <strong>en</strong> Purmer<strong>en</strong>d. Er zijn ge<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s<br />
beschikbaar over <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> op <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
vestiging<strong>en</strong> <strong>van</strong> het ROC ASA, het Hout <strong>en</strong><br />
Meubileringscollege <strong>en</strong> Wellant. In <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze<br />
paragraaf gaat het daarom niet over leerling<strong>en</strong> die<br />
in <strong>Amsterdam</strong> on<strong>de</strong>rwijs volg<strong>en</strong>, maar alle<strong>en</strong> over<br />
MBO-stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> die in <strong>Amsterdam</strong> won<strong>en</strong>.<br />
In 2009/’10 volg<strong>en</strong> 19.905 <strong>Amsterdam</strong>se jonger<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> MBO-opleiding (zie afb. 4.17). <strong>De</strong> grootste groep<br />
(41%) volgt niveau 4: mid<strong>de</strong>nka<strong>de</strong>r/specialist<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
kwart volgt niveau 3: vakopleiding <strong>en</strong> nog e<strong>en</strong> kwart<br />
niveau 2: basisberoepsopleiding. Vijf proc<strong>en</strong>t volgt<br />
e<strong>en</strong> assist<strong>en</strong>t<strong>en</strong>opleiding (niveau 1). <strong>De</strong>ze opleiding<br />
is niet voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> voor e<strong>en</strong> startkwalificatie voor <strong>de</strong><br />
arbeidsmarkt. T<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2005 is het aantal<br />
leerling<strong>en</strong> dat niveau 4 of 3 volgt toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
(niveau 4 met 15% <strong>en</strong> niveau 3 met 13%). Het<br />
aantal leerling<strong>en</strong> dat niveau 2 of 1 volgt is gedaald<br />
(2 met 11% <strong>en</strong> 1 met 36%). <strong>De</strong> stijging <strong>van</strong> het aantal<br />
leerling<strong>en</strong> op niveau 3 is ev<strong>en</strong> groot als in geheel<br />
Ne<strong>de</strong>rland, voor <strong>de</strong> overige opleiding<strong>en</strong> gold in<br />
Ne<strong>de</strong>rland e<strong>en</strong> lichte stijging <strong>van</strong> 4 tot 8%.<br />
Op het MBO is het mogelijk om studie <strong>en</strong> stage te<br />
combiner<strong>en</strong> (<strong>de</strong> beroepsoplei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> leerweg, BOL).<br />
E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re mogelijkheid is om studie <strong>en</strong> werk te<br />
combiner<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> stu<strong>de</strong>nt werkt dan vier dag<strong>en</strong> in <strong>de</strong><br />
week <strong>en</strong> gaat e<strong>en</strong> dag naar school (<strong>de</strong> beroepsbegelei<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
leerweg, BBL). In <strong>Amsterdam</strong> is <strong>de</strong> BOL op<br />
VWO<br />
Gymnasium<br />
Afb. 4.16 Leeftijdsopbouw doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs in Ne<strong>de</strong>rland <strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
40<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
t/m 30<br />
Ne<strong>de</strong>rland<br />
31-40<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
41-50<br />
51-60<br />
61 <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<br />
bron: O+S<br />
bron: OiC
62 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 4.17 Aantal MBO-stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> naar niveau <strong>en</strong> soort opleiding, 2005-2010<br />
x 1.000<br />
8<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
1<br />
0<br />
BOL<br />
BBL<br />
BOL<br />
BBL<br />
BOL<br />
BBL<br />
BOL<br />
BBL<br />
niveau 1 niveau 2 niveau 3 niveau 4<br />
2005/’06 2007/’08 2009/’10<br />
bron: CBS<br />
alle niveaus het populairst. Lan<strong>de</strong>lijk is dit niet het geval:<br />
<strong>de</strong> BOL <strong>en</strong> BBL zijn ev<strong>en</strong> populair. In <strong>Amsterdam</strong><br />
volgt bijvoorbeeld 18% <strong>van</strong> alle MBO-leerling<strong>en</strong> BOL<br />
op niveau 2 <strong>en</strong> maar 9% BBL op niveau 2. Lan<strong>de</strong>lijk is<br />
dit 13 resp. 12%.<br />
Vaak doorstroom naar hoger niveau<br />
na behal<strong>en</strong> MBO-diploma<br />
In 2008/’09 haal<strong>de</strong>n 6.253 <strong>Amsterdam</strong>se MBOleerling<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> diploma. Ruim e<strong>en</strong> kwart <strong>van</strong> h<strong>en</strong><br />
(28%) haalt e<strong>en</strong> diploma in <strong>de</strong> richting han<strong>de</strong>l/administratie<br />
<strong>en</strong> juridische di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing. In <strong>Amsterdam</strong><br />
stu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> aan <strong>de</strong>ze studierichting af<br />
dan lan<strong>de</strong>lijk. Daarnaast zijn zorg (24%) <strong>en</strong> persoonlijke<br />
di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing, vervoer <strong>en</strong> veiligheid (17%)<br />
populaire studies. In Ne<strong>de</strong>rland stu<strong>de</strong>ert ook e<strong>en</strong><br />
groot aan<strong>de</strong>el leerling<strong>en</strong> af in <strong>de</strong> richting techniek,<br />
industrie <strong>en</strong> bouw (21%). Dat perc<strong>en</strong>tage ligt in<br />
<strong>Amsterdam</strong> aanzi<strong>en</strong>lijk lager: 11%.<br />
Leerling<strong>en</strong> op het MBO strom<strong>en</strong> vaak door naar e<strong>en</strong><br />
hoger niveau. E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r ge<strong>de</strong>elte verlaat juist het<br />
Afb. 4.18 Niveau <strong>van</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> vijf jaar na <strong>de</strong> start <strong>van</strong> e<strong>en</strong> MBO-opleiding<br />
in 2005/’06, naar niveau (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
niveau 1 in 2005/’06<br />
niveau 2 in 2005/’06<br />
niveau 3 in 2005/’06<br />
niveau 4 in 2005/’06<br />
0 20 40 60 80 100<br />
ge<strong>en</strong> diploma<br />
MBO 2 diploma<br />
in MBO<br />
MBO 3 diploma<br />
MBO 1 diploma<br />
MBO 4 diploma<br />
%<br />
bron: CBS<br />
MBO zon<strong>de</strong>r diploma, zij hebb<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> startkwalificatie<br />
<strong>en</strong> zijn dus voortijdig schoolverlater (waarover<br />
in <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> paragraaf meer). In afbeelding 4.18<br />
is goed te zi<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> MBO-carrières<br />
zijn, 35% <strong>van</strong> <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> die in 2005/’06 zijn begonn<strong>en</strong><br />
aan MBO 1 heeft vijf jaar later e<strong>en</strong> diploma;<br />
23% heeft e<strong>en</strong> diploma op het niveau MBO 2 <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
rest zit nog op school (6%) of is uitgestroomd zon<strong>de</strong>r<br />
diploma (23%). Van <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> die in 2005/’06 zijn<br />
begonn<strong>en</strong> met MBO 2 heeft 48% vijf jaar later e<strong>en</strong><br />
diploma; 12% <strong>van</strong> h<strong>en</strong> heeft zelfs e<strong>en</strong> diploma op het<br />
niveau MBO 3 of 4. <strong>De</strong> rest zit nog op school (13%)<br />
of is uitgestroomd zon<strong>de</strong>r diploma (25%).<br />
Van <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> die zijn begonn<strong>en</strong> aan niveau 3 of<br />
4 zit e<strong>en</strong> op <strong>de</strong> vijf nog op school, is e<strong>en</strong> op <strong>de</strong> vijf<br />
uitgestroomd <strong>en</strong> heeft <strong>de</strong> rest e<strong>en</strong> diploma gehaald.<br />
Van <strong>de</strong> MBO 3-stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> heeft na vijf jaar e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
e<strong>en</strong> MBO 4-diploma.<br />
Als we kijk<strong>en</strong> of e<strong>en</strong> jongere ingeschrev<strong>en</strong> staat om<br />
on<strong>de</strong>rwijs te volg<strong>en</strong> het jaar nadat hij zijn diploma<br />
heeft gehaald zi<strong>en</strong> we interessante verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
autochtone <strong>Amsterdam</strong>mers (<strong>en</strong> westerse allochton<strong>en</strong>)<br />
<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> niet-westerse herkomst.<br />
In alle gevall<strong>en</strong> stu<strong>de</strong>ert e<strong>en</strong> groter aan<strong>de</strong>el allochtone<br />
leerling<strong>en</strong> het jaar erna ver<strong>de</strong>r dan autochtone<br />
leerling<strong>en</strong> (zie afb. 4.19). Van <strong>de</strong> niet-westerse allochtone<br />
leerling<strong>en</strong> die in 2008/’09 e<strong>en</strong> MBO 4-diploma<br />
hebb<strong>en</strong> gehaald stroomt <strong>de</strong> helft door naar e<strong>en</strong><br />
HBO-opleiding <strong>en</strong> nog 5% naar e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re MBOopleiding;<br />
43% stroomt uit <strong>en</strong> gaat (waarschijnlijk)<br />
werk<strong>en</strong>. Van <strong>de</strong> autochtone leerling<strong>en</strong> gaat 35% na<br />
het afron<strong>de</strong>n <strong>van</strong> het MBO 4 naar het HBO <strong>en</strong> 4%<br />
naar het MBO; 61% stopt met stu<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
Stages<br />
Uit on<strong>de</strong>rzoek <strong>van</strong> Colo blijkt dat <strong>de</strong> economische<br />
crisis ook <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se stagemarkt heeft bereikt.<br />
Daar waar voorhe<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n war<strong>en</strong><br />
in vrijwel alle branches is er in 2009 e<strong>en</strong> verlies<br />
aan met name leerbaanmogelijkhe<strong>de</strong>n. In <strong>de</strong> laatste<br />
vier maan<strong>de</strong>n <strong>van</strong> 2009 zijn in Groot-<strong>Amsterdam</strong><br />
892 jonger<strong>en</strong> geplaatst op e<strong>en</strong> leerwerkbaan (BBL);<br />
twee<strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> h<strong>en</strong> had nog ge<strong>en</strong> startkwalificatie,
4 | Participatie in on<strong>de</strong>rwijs<br />
63<br />
<strong>de</strong> rest leer<strong>de</strong> ver<strong>de</strong>r na het eer<strong>de</strong>r behal<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
MBO-diploma. In <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> perio<strong>de</strong> zijn 3.381 jonger<strong>en</strong><br />
geplaatst op e<strong>en</strong> stage (BOL). Van h<strong>en</strong> had 83%<br />
nog ge<strong>en</strong> startkwalificatie. Er is e<strong>en</strong> re<strong>de</strong>lijk tot groot<br />
tekort aan leerban<strong>en</strong> in <strong>de</strong> sector<strong>en</strong> <strong>de</strong>tailhan<strong>de</strong>l<br />
food <strong>en</strong> non-food, dierverzorging, mobiliteit, horeca<br />
<strong>en</strong> bakkerij. Uit <strong>de</strong> cijfers blijkt ver<strong>de</strong>r dat er voor e<strong>en</strong><br />
aantal beroep<strong>en</strong> steeds min<strong>de</strong>r kans<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> baan<br />
zijn. Met name schoonheidsspecialist<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> moeilijker<br />
e<strong>en</strong> baan vin<strong>de</strong>n. Dit geldt in wat min<strong>de</strong>re mate<br />
voor kappers <strong>en</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> in <strong>de</strong> sector<strong>en</strong> hout <strong>en</strong><br />
meubel, mobiliteit, textiel, industrie <strong>en</strong> reiz<strong>en</strong>.<br />
Ti<strong>en</strong> MBO-opleiding<strong>en</strong> zwak <strong>en</strong> neg<strong>en</strong> met onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
exam<strong>en</strong>resultat<strong>en</strong><br />
<strong>De</strong> On<strong>de</strong>rwijsinspectie beoor<strong>de</strong>elt <strong>de</strong> kwaliteit <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> MBO-opleiding<strong>en</strong>. Per februari 2011 zijn ti<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se opleiding<strong>en</strong> zeer zwak <strong>en</strong> <strong>van</strong> neg<strong>en</strong><br />
opleiding<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> exam<strong>en</strong>resultat<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong>.<br />
Zes <strong>van</strong> <strong>de</strong> 446 opleiding<strong>en</strong> <strong>van</strong> het ROC<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> zijn zeer zwak <strong>en</strong> drie opleiding<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> exam<strong>en</strong>kwaliteit. Dit betek<strong>en</strong>t<br />
dat 3,2% <strong>van</strong> <strong>de</strong> 28.911 leerling<strong>en</strong> <strong>van</strong> het ROC <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong> e<strong>en</strong> zeer zwakke opleiding volgt.<br />
Amarantis (ROC ASA) verzorgt 354 opleiding<strong>en</strong> in<br />
geheel Ne<strong>de</strong>rland, zes <strong>van</strong> die opleiding<strong>en</strong> zijn zeer<br />
zwak (waar<strong>van</strong> drie in <strong>Amsterdam</strong>) <strong>en</strong> ti<strong>en</strong> opleiding<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> exam<strong>en</strong>kwaliteit (waar<strong>van</strong><br />
vier in <strong>Amsterdam</strong>). In totaal volgt 4,2% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
19.474 Ne<strong>de</strong>rlandse <strong>de</strong>elnemers <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze instelling<br />
zeer zwak on<strong>de</strong>rwijs.<br />
E<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> 34 opleiding<strong>en</strong> <strong>van</strong> het Mediacollege<br />
<strong>Amsterdam</strong> is zeer zwak. Dit betreft 7,9% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
2372 <strong>de</strong>elnemers <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze instelling. Ook het Hout<strong>en</strong><br />
Meubileringscollege, dat twintig opleiding<strong>en</strong> in<br />
heel Ne<strong>de</strong>rland verzorgt, heeft twee <strong>Amsterdam</strong>se<br />
opleiding<strong>en</strong> met onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> exam<strong>en</strong>resultaat.<br />
Verzuim flink gesteg<strong>en</strong>, verzuimregistratie<br />
nog niet in or<strong>de</strong><br />
Het MBO houdt verzuim niet goed bij. Slechts neg<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> 64 on<strong>de</strong>rzochte MBO-af<strong>de</strong>ling<strong>en</strong> heeft <strong>de</strong><br />
verzuimregistratie voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> op or<strong>de</strong>. On<strong>de</strong>rzoek<br />
<strong>van</strong> O+S laat zi<strong>en</strong> dat het werkelijke verzuim in<br />
2009/’10 naar schatting tweemaal zo hoog was als<br />
het verzuim dat is gemeld aan Bureau Leerplicht<br />
Plus. 18<br />
Maar verzuim wordt wel beter dan voorhe<strong>en</strong> geregistreerd.<br />
Als gevolg daar<strong>van</strong> <strong>en</strong> als gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
verhoog<strong>de</strong> aandacht <strong>van</strong> leerplichtambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> in het<br />
ka<strong>de</strong>r <strong>van</strong> het programma <strong>De</strong> aanval op <strong>de</strong> uitval is<br />
het verzuimperc<strong>en</strong>tage gesteg<strong>en</strong>. Het perc<strong>en</strong>tage<br />
verzuimers op het MBO (aantal leerling<strong>en</strong> dat één of<br />
meer<strong>de</strong>re ker<strong>en</strong> verzuimt t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> het totaal<br />
aantal leerling<strong>en</strong>) is gesteg<strong>en</strong> <strong>van</strong> 19% on<strong>de</strong>r leerplichtige<br />
MBO’ers in 2007/’08 tot 52% in 2009/’10. 19<br />
Ook on<strong>de</strong>r bov<strong>en</strong>leerplichte MBO’ers is e<strong>en</strong> stijging<br />
te zi<strong>en</strong>, <strong>van</strong> 6% in 2007/’08 tot 19% in 2009/’10.<br />
Aan<strong>de</strong>el voortijdige schoolverlaters gedaald,<br />
maar nog steeds hoog<br />
Voortijdig schoolverlaters (VSV’ers) zijn jonger<strong>en</strong> die<br />
<strong>de</strong> school verlat<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r startkwalificatie (minimaal<br />
e<strong>en</strong> HAVO- of MBO 2-diploma). In 2005/2006 was<br />
Afb. 4.19 Doorstroom <strong>van</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> die in 2008/’09 e<strong>en</strong> MBO diploma hal<strong>en</strong>,<br />
naar herkomst <strong>en</strong> niveau (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
MBO 4<br />
diploma<br />
MBO 3<br />
diploma<br />
MBO 2<br />
diploma<br />
MBO 1<br />
diploma<br />
niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong> +<br />
westerse allochton<strong>en</strong><br />
niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong> +<br />
westerse allochton<strong>en</strong><br />
niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong> +<br />
westerse allochton<strong>en</strong><br />
niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong> +<br />
westerse allochton<strong>en</strong><br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
HBO<br />
MBO<br />
uitstroom<br />
<strong>Amsterdam</strong> <strong>de</strong> stad met het hoogste aan<strong>de</strong>el voortijdig<br />
schoolverlaters <strong>van</strong> <strong>de</strong> G4: 7,8%. In 2009/’10 is<br />
dit aan<strong>de</strong>el met 28% gedaald tot 5,7%. Daarmee is<br />
het aan<strong>de</strong>el voortijdig schoolverlaters in <strong>Amsterdam</strong><br />
ev<strong>en</strong> groot als in Rotterdam, maar nog wel hoger<br />
dan in Utrecht <strong>en</strong> <strong>De</strong>n Haag. Veel voortijdig schoolverlaters<br />
zijn afkomstig <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se MBOinstelling<strong>en</strong>.<br />
<strong>Amsterdam</strong>se ROC’s hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> relatief hoog perc<strong>en</strong>tage<br />
VSV’ers. Zo verlaat 12% <strong>van</strong> <strong>de</strong> ingeschrev<strong>en</strong><br />
stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> bij het ROC <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> in 2009/’10<br />
<strong>de</strong> school zon<strong>de</strong>r startkwalificatie, dit is het hoogste<br />
aan<strong>de</strong>el <strong>van</strong> alle MBO-instelling<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland.<br />
Bij het ROC ASA, dat veel opleiding<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
maar ook opleiding<strong>en</strong> op an<strong>de</strong>re plekk<strong>en</strong> in<br />
Ne<strong>de</strong>rland verzorgt, verlaat 10,7% <strong>de</strong> school zon<strong>de</strong>r<br />
startkwalificatie. 20<br />
Veel dynamiek binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> groep VSV’ers<br />
On<strong>de</strong>rzoek naar alle VSV’ers die bek<strong>en</strong>d zijn bij<br />
Bureau Leerplicht Plus laat zi<strong>en</strong> dat er veel dynamiek<br />
is binn<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze groep. 21 In afbeelding 4.21 wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
jonger<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> 18 <strong>en</strong> 23 jaar getoond die al aan het<br />
begin <strong>van</strong> 2009/’10 voortijdig schoolverlaters war<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> die dat gedur<strong>en</strong><strong>de</strong> het schooljaar zijn<br />
gewor<strong>de</strong>n (<strong>en</strong> dat aan het eind <strong>van</strong> het schooljaar<br />
nog war<strong>en</strong>). Er is op individueel niveau gekek<strong>en</strong> naar<br />
<strong>de</strong> veran<strong>de</strong>ring in <strong>de</strong> status (doorstroom) <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
jongere. Daarbij zijn twee peilmom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> geweest.<br />
Afb. 4.20 Perc<strong>en</strong>tage verzuimers in het MBO, 2007-2010<br />
%<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
2007/’08<br />
MBO, leerplichtig (n=2.000)<br />
bron: CBS<br />
2008/’09<br />
2009/’10<br />
MBO, bov<strong>en</strong>leerplichtig (n=10.000) bron: DMO
64<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 4.21 Voortijdig schoolverlaters zon<strong>de</strong>r werk <strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r ket<strong>en</strong>partner in<br />
het schooljaar 2009-2010<br />
1 augustus 2009 31 juli 2010<br />
154 startkwalificatie<br />
In het begin <strong>van</strong> 2009/’10 war<strong>en</strong> er 3.769 voortijdig<br />
schoolverlaters. Aan het ein<strong>de</strong> <strong>van</strong> het schooljaar is<br />
het aantal voortijdige schoolverlaters zon<strong>de</strong>r werk<br />
<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r ket<strong>en</strong>partner (e<strong>en</strong> instantie die jonger<strong>en</strong><br />
helpt aan school of werk) groter, namelijk 4.242. In<br />
<strong>de</strong> grafiek is dui<strong>de</strong>lijk te zi<strong>en</strong> dat het ge<strong>de</strong>eltelijk om<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> jonger<strong>en</strong> gaat. Er zijn slechts 763 jonger<strong>en</strong><br />
(4,9%) die aan het begin én aan het ein<strong>de</strong> <strong>van</strong> het<br />
schooljaar voortijdig schoolverlater war<strong>en</strong>. Van <strong>de</strong><br />
3.769 voortijdige schoolverlaters aan het begin <strong>van</strong><br />
het schooljaar hebb<strong>en</strong> er 154 e<strong>en</strong> startkwalificatie behaald,<br />
726 zijn terug naar school gegaan, 399 hebb<strong>en</strong><br />
werk gevon<strong>de</strong>n <strong>en</strong> 183 zijn in traject bij e<strong>en</strong> ket<strong>en</strong>partner<br />
terechtgekom<strong>en</strong>. Er zit dus veel beweging in<br />
<strong>de</strong> groep voortijdige schoolverlaters zon<strong>de</strong>r werk <strong>en</strong><br />
ket<strong>en</strong>partner.<br />
3.769<br />
voortijdig<br />
schoolverlaters<br />
<strong>van</strong> school 1.317<br />
<strong>van</strong> werk 433<br />
met ket<strong>en</strong>partner 150<br />
726 naar school<br />
399 aan het werk<br />
183 met ket<strong>en</strong>partner<br />
1.544<br />
uitgestroomd<br />
763 voortijdig schoolverlater geblev<strong>en</strong><br />
4.242<br />
voortijdig<br />
schoolverlaters<br />
<strong>De</strong> 1.544 jonger<strong>en</strong> die zijn uitgestroomd won<strong>en</strong> niet<br />
meer in <strong>Amsterdam</strong> (39%) of zijn 23 jaar gewor<strong>de</strong>n<br />
(61%). Van al <strong>de</strong>ze jonger<strong>en</strong> die uitstrom<strong>en</strong> heeft<br />
37,5% mogelijk e<strong>en</strong> startkwalificatie; 80% heeft twee<br />
jaar of korter in <strong>Amsterdam</strong> ingeschrev<strong>en</strong> gestaan.<br />
Dit is uitstroom <strong>van</strong> jonger<strong>en</strong> die kort gele<strong>de</strong>n zijn<br />
ingestroomd, voornamelijk stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> <strong>en</strong> werk<strong>en</strong><strong>de</strong>n. 22<br />
Hetzelf<strong>de</strong> geldt voor e<strong>en</strong> aantal voortijdige schoolverlaters<br />
(1.477) <strong>van</strong> <strong>de</strong> instromers. Dit zijn ook vaak<br />
jonger<strong>en</strong> uit het buit<strong>en</strong>land die naar Ne<strong>de</strong>rland<br />
kom<strong>en</strong> om te stu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of werk<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> ge<strong>de</strong>elte<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> jonger<strong>en</strong> die als VSV’ers in <strong>de</strong> cijfers staan zijn<br />
dus buit<strong>en</strong>landse stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>/werk<strong>en</strong><strong>de</strong>n .<br />
Hoger on<strong>de</strong>rwijs<br />
ingestroomd 1.477<br />
vrijstelling 102<br />
1 augustus 2009 31 juli 2010<br />
bron: DMO<br />
Aan het begin <strong>van</strong> het schooljaar op 1 augustus 2009<br />
<strong>en</strong> op het eind <strong>van</strong> het schooljaar op 31 juli 2010.<br />
Afb. 4.22 Aantall<strong>en</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> op het <strong>Amsterdam</strong>se HBO <strong>en</strong> WO naar geslacht, 2004-2010<br />
x 1.000<br />
35<br />
30<br />
25<br />
In <strong>Amsterdam</strong> stu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in 2009/’10 in totaal 99.810<br />
stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>se hogeschool of universiteit.<br />
Iets meer dan <strong>de</strong> helft (54%) stu<strong>de</strong>ert aan<br />
<strong>de</strong> universiteit. Op het HBO is het aan<strong>de</strong>el mann<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> gelijk. Op <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se universiteit<strong>en</strong><br />
stu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> meer vrouw<strong>en</strong> dan mann<strong>en</strong>, 57% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> is vrouw. Op zowel het HBO als het WO<br />
stijg<strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>aantall<strong>en</strong> al jar<strong>en</strong>,<br />
t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2004/’05 is het aantal stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
op het HBO met 37% <strong>en</strong> op het WO met 31% toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
(zie afb. 4.22). Dit is e<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijk grotere<br />
stijging dan in heel Ne<strong>de</strong>rland in <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> perio<strong>de</strong>,<br />
daar was <strong>de</strong> stijging op zowel het HBO als het WO<br />
16% tot 17%. Ook het aantal promoties steeg <strong>de</strong><br />
afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong>. In 2009 war<strong>en</strong> er aan <strong>de</strong> VU <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
UvA 666 promoties, 19% meer dan in 2005.<br />
<strong>De</strong> groei <strong>van</strong> aantall<strong>en</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> is vooral zichtbaar<br />
in <strong>en</strong>kele richting<strong>en</strong>, zo zijn op het HBO <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>aantall<strong>en</strong><br />
bij <strong>de</strong> richting<strong>en</strong> economie <strong>en</strong> gedrag<br />
<strong>en</strong> maatschappij flink gesteg<strong>en</strong>. Op het WO zijn <strong>de</strong><br />
aantall<strong>en</strong> vooral gesteg<strong>en</strong> bij economie <strong>en</strong> gedrag<br />
<strong>en</strong> maatschappij. <strong>Amsterdam</strong>se vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> mann<strong>en</strong><br />
volg<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> studies, zo zijn vrouw<strong>en</strong> op het<br />
HBO <strong>en</strong>/of WO oververteg<strong>en</strong>woordigd bij studies<br />
in <strong>de</strong> richting<strong>en</strong> gedrag <strong>en</strong> maatschappij, on<strong>de</strong>rwijs,<br />
gezondheid <strong>en</strong> taal <strong>en</strong> cultuur. Mann<strong>en</strong> zijn oververteg<strong>en</strong>woordigd<br />
bij <strong>de</strong> richting<strong>en</strong> techniek <strong>en</strong><br />
economie. Op <strong>de</strong> universiteit is zelfs 67% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> economie e<strong>en</strong> man.<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
2004/’05 2005/’06<br />
mann<strong>en</strong> op het HBO<br />
mann<strong>en</strong> op <strong>de</strong> universiteit<br />
2006/’07 2007/’08 2008/’09<br />
vrouw<strong>en</strong> op het HBO<br />
vrouw<strong>en</strong> op <strong>de</strong> universiteit<br />
2009/’10<br />
bron: CBS<br />
Niet alle stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> die in <strong>Amsterdam</strong> stu<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
won<strong>en</strong> ook in <strong>Amsterdam</strong>. Van <strong>de</strong> HBO-stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
woont e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> in <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> WOstu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
woont <strong>de</strong> helft (48%) in <strong>Amsterdam</strong>. Op<br />
zowel het HBO als het WO won<strong>en</strong> <strong>de</strong> vrouwelijke<br />
stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> vaker in <strong>Amsterdam</strong> dan <strong>de</strong> mannelijke.<br />
In <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> <strong>de</strong> paragraaf gaat het niet over alle<br />
stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> die in <strong>Amsterdam</strong> on<strong>de</strong>rwijs volg<strong>en</strong>,<br />
maar over <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> die in <strong>Amsterdam</strong> won<strong>en</strong>.
4 | Participatie in on<strong>de</strong>rwijs<br />
65<br />
Verdubbeling stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
niet-westerse herkomst<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> niet-westerse herkomst zijn<br />
on<strong>de</strong>rverteg<strong>en</strong>woordigd in het hoger on<strong>de</strong>rwijs. In<br />
2009/’10 is e<strong>en</strong> kwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> niet-westerse herkomst, op het HBO is dit met<br />
37% dui<strong>de</strong>lijk meer dan in het WO (16%). Relatief<br />
gezi<strong>en</strong> is er e<strong>en</strong> <strong>en</strong>orme groei te zi<strong>en</strong> in <strong>de</strong> aantall<strong>en</strong><br />
niet-westerse stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>. Zo zijn <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> ti<strong>en</strong><br />
jaar <strong>de</strong> aantall<strong>en</strong> Antilliaanse, Turkse, Marokkaanse<br />
<strong>en</strong> overige niet-westerse stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> ruim verdubbeld<br />
(zie afb. 4.23). Dit is voornamelijk te dank<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong><br />
grote stijging <strong>van</strong> het aan<strong>de</strong>el vrouwelijke stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong>ze groep<strong>en</strong>. On<strong>de</strong>r Surinaamse <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
is het verschil tuss<strong>en</strong> absolute aantall<strong>en</strong> mann<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
vrouw<strong>en</strong> het grootst, 61% <strong>van</strong> <strong>de</strong> Surinaamse stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
is vrouw.<br />
Doorstroom binn<strong>en</strong> het hoger on<strong>de</strong>rwijs<br />
In het HBO heeft volg<strong>en</strong>s <strong>de</strong> HBO-raad <strong>de</strong> vooropleiding<br />
op korte termijn e<strong>en</strong> belangrijke invloed op <strong>de</strong><br />
studieloopbaan <strong>van</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>. Van <strong>de</strong> MBO-ers is na<br />
drie jaar 29% uitgevall<strong>en</strong> op het HBO terwijl dit voor<br />
Havist<strong>en</strong> 18% <strong>en</strong> VWO-ers 11% is. Op langere termijn<br />
is voor <strong>de</strong> studieloopbaan <strong>de</strong> herkomst <strong>van</strong> e<strong>en</strong> stu<strong>de</strong>nt<br />
belangrijker. Vijf jaar na <strong>de</strong> instroom in het HBO<br />
heeft 59% <strong>van</strong> <strong>de</strong> autochtone stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> e<strong>en</strong> diploma<br />
gehaald, t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 43% <strong>van</strong> <strong>de</strong> niet-westerse<br />
stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>. 23 <strong>De</strong> Hogeschool <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>, waar<br />
89% <strong>van</strong> <strong>de</strong> HBO-stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> die in <strong>Amsterdam</strong> stu<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
zitt<strong>en</strong>, heeft lage r<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>tscijfers. Van alle<br />
stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> heeft na vijf jaar 49% e<strong>en</strong> diploma gehaald<br />
(t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 57% gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland); 57%<br />
heeft na acht jaar e<strong>en</strong> diploma gehaald (69% heel<br />
Ne<strong>de</strong>rland). 24 In het <strong>Amsterdam</strong>se HBO zijn nietwesterse<br />
stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>, die e<strong>en</strong> lager studier<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>t<br />
hebb<strong>en</strong>, oververteg<strong>en</strong>woordigd.<br />
Afb. 4.23 Relatieve groei niet-westerse <strong>en</strong> autochtone stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> hoger on<strong>de</strong>rwijs<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2000/’01-2009/’10 (2000/’01 = 100%)<br />
%<br />
250<br />
200<br />
150<br />
100<br />
50<br />
0<br />
Afb. 4.24 On<strong>de</strong>rwijs<strong>de</strong>elname 19- tot 24-jarig<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> per herkomstgroep,<br />
2007/’08 <strong>en</strong> 2009/’10 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
2000/’01 ’01/’02<br />
westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong> westerse allochton<strong>en</strong> Marokkan<strong>en</strong> Turk<strong>en</strong><br />
Surinamers Antillian<strong>en</strong><br />
overige niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
2009/’10<br />
2007/’08<br />
2009/’10<br />
2007/’08<br />
2009/’10<br />
’02/’03<br />
’03/’04<br />
’04/’05<br />
’05/’06<br />
’06/’07<br />
’07/’08<br />
’08/’09 2009/’10<br />
bron: CBS<br />
2007/’08<br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
niet-on<strong>de</strong>rwijsvolg<strong>en</strong>d VO MBO HBO WO<br />
bron: CBS/O+S<br />
Op <strong>de</strong> VU heeft 13% <strong>van</strong> <strong>de</strong> eerstejaars bachelor<br />
stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> <strong>en</strong> 33% <strong>van</strong> <strong>de</strong> eerstejaars master stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> HBO-diploma. Het r<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
ligt iets lager. Op <strong>de</strong> VU slaagt tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> 60%<br />
<strong>en</strong> 75% binn<strong>en</strong> twee jaar voor e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>jarige masteropleiding,<br />
afhankelijk <strong>van</strong> <strong>de</strong> opleiding. Bij stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
die uit het HBO afkomstig zijn is dit gemid<strong>de</strong>ld<br />
5 proc<strong>en</strong>tpunt lager. 25<br />
Op <strong>de</strong> UvA ligt het r<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>t voor <strong>de</strong> masteropleiding<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> 57% <strong>en</strong> 80%, ook weer<br />
afhankelijk <strong>van</strong> <strong>de</strong> opleiding. Gemid<strong>de</strong>ld heeft 71%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>jarige masteropleiding<br />
na twee jaar e<strong>en</strong> diploma <strong>en</strong> 72% <strong>van</strong> <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
aan e<strong>en</strong> tweejarige masteropleiding na drie jaar e<strong>en</strong><br />
diploma. 26<br />
Niet-westerse jonger<strong>en</strong> stu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> vaker door<br />
Jonger<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> 19 <strong>en</strong> 24 jaar kunn<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijs<br />
volg<strong>en</strong> (op het MBO, HBO of WO) of werk<strong>en</strong>, e<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong>jaar hebb<strong>en</strong> of e<strong>en</strong> uitkering ont<strong>van</strong>g<strong>en</strong>. In<br />
2009/’10 volgt 57% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se jonger<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> 19 tot 24 jaar e<strong>en</strong> opleiding, dat is iets meer dan<br />
<strong>de</strong> 55% in 2007/’08. E<strong>en</strong> mogelijkheid is dat dit grotere<br />
aan<strong>de</strong>el stu<strong>de</strong>r<strong>en</strong><strong>de</strong>n e<strong>en</strong> gevolg is <strong>van</strong> <strong>de</strong> crisis,<br />
dat jonger<strong>en</strong> langer doorstu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> omdat ze moeilijk<br />
aan e<strong>en</strong> baan kunn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>. Het kan ook e<strong>en</strong> gevolg<br />
zijn <strong>van</strong> <strong>de</strong> gestage groei in hogere opleiding<strong>en</strong><br />
(zoals hiervoor te lez<strong>en</strong> was) <strong>en</strong> <strong>de</strong> stijging <strong>van</strong> het<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> opleidingsniveau <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
jonger<strong>en</strong>. Dui<strong>de</strong>lijk is dat vooral <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
niet-westerse herkomst vaker doorstu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> dit op<br />
e<strong>en</strong> hoger niveau do<strong>en</strong>. Zo volgt 23% <strong>van</strong> <strong>de</strong> Turkse<br />
jonger<strong>en</strong> <strong>van</strong> 19 tot 24 jaar in 2009/’10 e<strong>en</strong> HBO- of<br />
WO-opleiding, t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 18% in 2007/’08,<br />
voor Surinaamse <strong>Amsterdam</strong>mers is dit 27% (23 in<br />
2007/’08), voor Antilliaanse <strong>Amsterdam</strong>mers 40%<br />
(was 34%), voor Marokkaanse <strong>Amsterdam</strong>mers 23%<br />
(was 20%) <strong>en</strong> voor <strong>de</strong> groep overige niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> 35% (32%). Ook on<strong>de</strong>r autochtone <strong>en</strong><br />
westerse allochtone <strong>Amsterdam</strong>mers is e<strong>en</strong> groei<br />
<strong>van</strong> het aan<strong>de</strong>el stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> op het hoger on<strong>de</strong>rwijs<br />
te zi<strong>en</strong>, al is <strong>de</strong>ze groei min<strong>de</strong>r groot dan on<strong>de</strong>r<br />
niet-westerse allochton<strong>en</strong> (zie afb. 4.24).
66 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Not<strong>en</strong><br />
1 E<strong>en</strong> gewicht <strong>van</strong> 1,2: Leerling<strong>en</strong> <strong>van</strong> wie één<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs e<strong>en</strong> opleiding heeft gehad uit<br />
categorie 1 <strong>en</strong> <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> opleiding uit<br />
categorie 1 of 2.<br />
E<strong>en</strong> gewicht <strong>van</strong> 0,3: Leerling<strong>en</strong> <strong>van</strong> wie bei<strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs of <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>r die belast is met <strong>de</strong> dagelijkse<br />
verzorging e<strong>en</strong> opleiding uit categorie 2<br />
heeft gehad.<br />
E<strong>en</strong> gewicht <strong>van</strong> 0,0: Leerling<strong>en</strong> <strong>van</strong> wie één<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs e<strong>en</strong> opleiding heeft gehad uit<br />
categorie 3.<br />
Categorie 1: Maximaal basison<strong>de</strong>rwijs of (v)<br />
so-zmlk.<br />
Categorie 2: Maximaal lbo/vbo, praktijkon<strong>de</strong>rwijs<br />
of VMBO-basis of ka<strong>de</strong>rberoepsgerichte<br />
leerweg.<br />
Categorie 3: Overig voortgezet on<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong><br />
hoger.<br />
2 E<strong>en</strong> school is te wit als er 20 proc<strong>en</strong>tpunt<br />
meer autochtone leerling<strong>en</strong> dan gemid<strong>de</strong>ld in<br />
<strong>de</strong> buurtcombinatie op zitt<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> te zwarte<br />
school is e<strong>en</strong> school met 20 proc<strong>en</strong>tpunt meer<br />
niet-westerse allochtone leerling<strong>en</strong> dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
in <strong>de</strong> buurtcombinatie.<br />
3 Cijfers <strong>van</strong> <strong>de</strong> website www.on<strong>de</strong>rwijscijfers.<br />
nl, <strong>van</strong> <strong>de</strong> Di<strong>en</strong>st Uitvoering On<strong>de</strong>rwijs (DUO),<br />
Ministerie <strong>van</strong> OCW. On<strong>de</strong>rwijs in Cijfers.<br />
2011.<br />
4 PAO. Piek<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> Amstel, Arbeidsmarktbeleid<br />
<strong>en</strong> innovatiestrategie monitor.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
5 Cijfers <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs in Cijfers, DUO<br />
(zie noot 3).<br />
6 SBO. Diversiteitsmonitor Cijfers <strong>en</strong> feit<strong>en</strong> over<br />
diversiteit in het po, vo, MBO <strong>en</strong> op lerar<strong>en</strong>opleiding<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> stand <strong>van</strong> zak<strong>en</strong>. 2010.<br />
7 CBS. Jaarboek on<strong>de</strong>rwijs 2010. <strong>De</strong>n Haag<br />
2010.<br />
8 BBO. Spiegel Primair On<strong>de</strong>rwijs <strong>Amsterdam</strong><br />
2009/’10. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
9 SCP. Naar Hollands gebruik? Verschill<strong>en</strong> in<br />
gebruik <strong>van</strong> hulp bij opvoeding, on<strong>de</strong>rwijs<br />
<strong>en</strong> gezondheid tuss<strong>en</strong> autochton<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
migrant<strong>en</strong>. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
10 I<strong>de</strong>m.<br />
11 ROA. Schoolsucces <strong>van</strong> jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes in<br />
het HAVO <strong>en</strong> VWO: waarom meisjes het beter<br />
do<strong>en</strong>. Maastricht, 2011.<br />
12 O+S. Schoolkeuze <strong>en</strong> tevre<strong>de</strong>nheid jonger<strong>en</strong><br />
in het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs. <strong>Amsterdam</strong>,<br />
2010.<br />
13 Bureau Leerplicht Plus. Bestuurlijke<br />
Rapportage, schooljaar 2009/’10. <strong>Amsterdam</strong>,<br />
2010.<br />
14 O+S. Niet gemeld verzuim in het VO <strong>en</strong> MBO<br />
2009-2010. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
15 Cijfers <strong>van</strong> On<strong>de</strong>rwijs in Cijfers, DUO<br />
(zie noot 3).<br />
16 SBO. Diversiteitsmonitor Cijfers <strong>en</strong> feit<strong>en</strong> over<br />
diversiteit in het po, vo, MBO <strong>en</strong> op lerar<strong>en</strong>opleiding<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> stand <strong>van</strong> zak<strong>en</strong>. 2010.<br />
17 COLO. COLO basiscijfers <strong>van</strong> <strong>de</strong> stageplaats<strong>en</strong>-<br />
<strong>en</strong> leer ban<strong>en</strong>markt regio Groot-<br />
<strong>Amsterdam</strong>. Zoetermeer, 2010.<br />
18 O+S. Niet gemeld verzuim in het VO <strong>en</strong><br />
MBO 2009/’10. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
19 Bureau Leerplicht Plus. Bestuurlijke<br />
Rapportage, schooljaar 2009/’10.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
20 Ministerie <strong>van</strong> OCW. Bijlage VSV-brief 2011.<br />
2011.<br />
21 Bureau Leerplicht Plus. Bestuurlijke<br />
Rapportage, schooljaar 2009/’10.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
22 O+S. Instroom VSV’ers in <strong>Amsterdam</strong>.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
23 HBO-raad. Feit<strong>en</strong> <strong>en</strong> cijfers. Afgestu<strong>de</strong>er<strong>de</strong>n<br />
<strong>en</strong> uitvallers in het hoger beroepson<strong>de</strong>rwijs.<br />
2010.<br />
24 I<strong>de</strong>m.<br />
25 VU. Jaarverslag 2009. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
26 UvA. Jaarverslag 2009. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.
5 Economie<br />
<strong>De</strong> economische situatie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> is bepal<strong>en</strong>d<br />
voor <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n <strong>van</strong> bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />
Twee jaar gele<strong>de</strong>n bepaal<strong>de</strong> <strong>de</strong> recessie <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se economie. Inmid<strong>de</strong>ls is het dieptepunt<br />
gepasseerd <strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> we in e<strong>en</strong> herstelfase. Wat dit<br />
betek<strong>en</strong>t voor <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie wordt<br />
verk<strong>en</strong>d in dit hoofdstuk.
68 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Kernpunt<strong>en</strong><br />
• In vergelijking met heel Ne<strong>de</strong>rland<br />
heeft <strong>Amsterdam</strong> weinig last gehad<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie. <strong>De</strong> economie <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong> kromp in 2009 met 2,2%,<br />
aanzi<strong>en</strong>lijk min<strong>de</strong>r dan heel Ne<strong>de</strong>rland<br />
(–3,9%).<br />
• In 2010 groei<strong>de</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
economie alweer, maar wel min<strong>de</strong>r<br />
voorspoedig dan in voorgaan<strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze groei is voor e<strong>en</strong> belangrijk<br />
<strong>de</strong>el toe te wijz<strong>en</strong> aan het herstel<br />
in <strong>de</strong> groothan<strong>de</strong>l <strong>en</strong> transport.<br />
Daarnaast groei<strong>de</strong> ook <strong>de</strong> di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing<br />
weer.<br />
• <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie is<br />
gespecialiseerd in financiën, advies<br />
<strong>en</strong> recht, media, ontwerp <strong>en</strong> kunst<strong>en</strong>,<br />
ICT <strong>en</strong> telecommunicatie, groothan<strong>de</strong>l<br />
<strong>en</strong> overige zakelijke<br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>.<br />
• Financiën, advies <strong>en</strong> recht is<br />
verreweg <strong>de</strong> belangrijkste sector<br />
in <strong>Amsterdam</strong>, zowel in term<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> als<br />
werkgeleg<strong>en</strong>heid (absoluut <strong>en</strong><br />
relatief t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> rest<br />
<strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland).<br />
• <strong>De</strong> wereldwij<strong>de</strong> recessie uitte zich<br />
in <strong>Amsterdam</strong> in eerste instantie in<br />
e<strong>en</strong> afname <strong>van</strong> het aantal toerist<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> k<strong>en</strong>tering in <strong>de</strong> omzet <strong>van</strong><br />
Schiphol. Eind 2009/begin 2010 zette<br />
het herstel weer in, maar nog niet<br />
mete<strong>en</strong> op alle front<strong>en</strong>.<br />
• Het herstel op <strong>de</strong> vastgoedmarkt<br />
is nog niet overtuig<strong>en</strong>d, vooral wat<br />
woning<strong>en</strong> betreft. Het aanbod te<br />
koop staan<strong>de</strong> woning<strong>en</strong> is verruimd,<br />
<strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> verkoopprijs <strong>en</strong> het<br />
aantal verkochte woning<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> 7%<br />
on<strong>de</strong>r het niveau <strong>van</strong> voor <strong>de</strong> crisis.<br />
Dit heeft gevolg<strong>en</strong> voor verwante<br />
sector<strong>en</strong> zoals <strong>de</strong> bouw <strong>en</strong> architectuur.<br />
• <strong>De</strong> totale werkgeleg<strong>en</strong>heid bleef in<br />
2009 <strong>en</strong> het grootste <strong>de</strong>el <strong>van</strong> 2010<br />
op peil, wanneer er gecorrigeerd<br />
wordt voor <strong>de</strong> nieuwe Wet op<br />
het Han<strong>de</strong>lsregister. Pas sinds het<br />
laatste kwartaal <strong>van</strong> 2010 neemt<br />
het totale aantal ban<strong>en</strong> weer toe.<br />
• In 2009 <strong>en</strong> 2010 ging<strong>en</strong> vooral<br />
ban<strong>en</strong> verlor<strong>en</strong> in <strong>de</strong> financiële sector,<br />
bij bank<strong>en</strong> <strong>en</strong> financiële holdings.<br />
• <strong>De</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se vestiging<strong>en</strong> is afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
tot 5,7 werknemer per vestiging.<br />
Bij twee <strong>van</strong> <strong>de</strong> drie <strong>Amsterdam</strong>se<br />
vestiging<strong>en</strong> werkt maar één persoon.<br />
• <strong>De</strong> economie <strong>van</strong> <strong>de</strong> Metropoolregio<br />
<strong>Amsterdam</strong> heeft zich ook snel<br />
hersteld, e<strong>en</strong> krimp <strong>van</strong> 3,4% in 2009<br />
werd gevolg door e<strong>en</strong> groei <strong>van</strong> 2,9%<br />
in 2010.<br />
• <strong>De</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> is <strong>de</strong> p<strong>en</strong><strong>de</strong>l naar<br />
<strong>Amsterdam</strong> toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, terwijl <strong>de</strong><br />
uitstroom <strong>van</strong> p<strong>en</strong><strong>de</strong>l afnam. Aantal<br />
<strong>en</strong> aan<strong>de</strong>el hoger opgelei<strong>de</strong> p<strong>en</strong><strong>de</strong>laars<br />
naar <strong>Amsterdam</strong> zijn gegroeid.<br />
Het hoofdstuk economie in <strong>de</strong> vorige <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Stad</strong> stond in het tek<strong>en</strong> <strong>van</strong> onzekerheid als gevolg<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> economische recessie. Inmid<strong>de</strong>ls is het<br />
dieptepunt <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie gepasseerd <strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> we<br />
in e<strong>en</strong> herstelfase, waar<strong>van</strong> onbek<strong>en</strong>d is hoe lang<br />
<strong>de</strong>ze zal aanhou<strong>de</strong>n. Internationale onzekerhe<strong>de</strong>n<br />
blijv<strong>en</strong> groot <strong>en</strong> belemmer<strong>en</strong> e<strong>en</strong> spoedige terugkeer<br />
naar e<strong>en</strong> structurele groei <strong>van</strong> rond <strong>de</strong> 3% per<br />
jaar. In dit hoofdstuk wordt na<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rzocht wat het<br />
effect <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie is geweest. Vervolg<strong>en</strong>s wordt<br />
aangegev<strong>en</strong> hoe <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie er nu<br />
voor staat <strong>en</strong> wat <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> in <strong>de</strong><br />
Metropoolregio <strong>Amsterdam</strong> (MRA) is. Het hoofdstuk<br />
sluit af met e<strong>en</strong> korte blik op <strong>de</strong> toekomst.<br />
Afb. 5.1 Volume wereldhan<strong>de</strong>l in in<strong>de</strong>xcijfers (2000=100)<br />
170<br />
volume 2000=100<br />
160<br />
150<br />
140<br />
130<br />
120<br />
110<br />
100<br />
jan<br />
apr<br />
jul<br />
okt<br />
jan<br />
apr<br />
2008 2009 2010<br />
jul<br />
okt<br />
jan<br />
apr<br />
jul<br />
okt<br />
bron: O+S<br />
Het effect <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie<br />
op <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie<br />
<strong>De</strong> recessie begon met e<strong>en</strong> financiële crisis, in eerste<br />
instantie in <strong>de</strong> Ver<strong>en</strong>ig<strong>de</strong> Stat<strong>en</strong>. In <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> helft<br />
<strong>van</strong> 2008 sloeg <strong>de</strong>ze over op <strong>de</strong> reële sector <strong>en</strong><br />
stortte <strong>de</strong> wereldhan<strong>de</strong>l in. Hierdoor daal<strong>de</strong> het<br />
vertrouw<strong>en</strong> in <strong>de</strong> economie aanzi<strong>en</strong>lijk, wereldwijd.<br />
In <strong>Amsterdam</strong> had dit direct gevolg<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> toeristische<br />
sector. Het aantal hotelgast<strong>en</strong> daal<strong>de</strong> in<br />
2008 met 6% t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2007 <strong>en</strong> Schiphol zag<br />
het vrachtvervoer fors afnem<strong>en</strong> als gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
ingestorte wereldhan<strong>de</strong>l. Ook het aantal passagiers<br />
daal<strong>de</strong>. Vanaf <strong>de</strong>cember 2009 neemt het vrachtvervoer<br />
weer toe, het aantal passagiers sinds januari<br />
2010. Overig<strong>en</strong>s verblijft e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> passagiers<br />
dat Schiphol aandoet, als toerist in <strong>de</strong> stad, in 2009<br />
was dit 21%.<br />
Ook <strong>de</strong> hav<strong>en</strong> kreeg te kamp<strong>en</strong> met <strong>de</strong> gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> vraaguitval, net als <strong>de</strong> vastgoedmarkt. <strong>De</strong> leegstand<br />
op <strong>de</strong> kantor<strong>en</strong>markt is in 2009 <strong>en</strong> 2010 ver<strong>de</strong>r<br />
toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, tot e<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>van</strong> 18,5%. Op<br />
sommige locaties heeft dit geleid tot e<strong>en</strong> daling <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> huurprijz<strong>en</strong>. Op an<strong>de</strong>re plekk<strong>en</strong>, bijvoorbeeld<br />
in het c<strong>en</strong>trum <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> maar ook in <strong>de</strong><br />
Riekerpol<strong>de</strong>r, zijn <strong>de</strong> prijz<strong>en</strong> inmid<strong>de</strong>ls weer gesteg<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> woningmarkt in <strong>Amsterdam</strong> heeft ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong><br />
forse klap gehad door <strong>de</strong> crisis, vooral door het afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
vertrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> aangescherpte regelgeving<br />
bij kredietverstrekking door bank<strong>en</strong>. Het aanbod te<br />
koop staan<strong>de</strong> woning<strong>en</strong> is verruimd, <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>
5 | Economie<br />
69<br />
Afb. 5.2 Schiphol <strong>en</strong> het effect <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie (proc<strong>en</strong>tuele veran<strong>de</strong>ring t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> maand e<strong>en</strong> jaar eer<strong>de</strong>r)<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
–5<br />
–10<br />
–15<br />
passagiers<br />
% %<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
–10<br />
vracht<br />
–20<br />
–25<br />
jan<br />
apr<br />
jul<br />
okt<br />
jan<br />
apr<br />
jul<br />
okt<br />
jan<br />
aswolk<br />
apr<br />
jul<br />
okt<br />
jan<br />
–20<br />
–30<br />
jan<br />
apr<br />
jul<br />
okt<br />
jan<br />
apr<br />
jul<br />
okt<br />
jan<br />
apr<br />
jul<br />
okt<br />
jan<br />
2008 2009 2010 ’11 2008 2009 2010 ’11<br />
Europa<br />
contin<strong>en</strong>taal<br />
bron: O+S<br />
verkoopprijs <strong>en</strong> het aantal verkochte woning<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong><br />
7% on<strong>de</strong>r het niveau <strong>van</strong> voor <strong>de</strong> crisis. Er is min<strong>de</strong>r<br />
vraag naar nieuwbouwwoning<strong>en</strong>. Toch was <strong>de</strong> vraag<br />
in 2010 alweer het dubbele <strong>van</strong> die in 2009. <strong>De</strong> voorraad<br />
onverkochte nieuwbouwwoning<strong>en</strong> is echter<br />
nog hoog. E<strong>en</strong> op <strong>de</strong> drie onverkochte nieuwbouwwoning<strong>en</strong><br />
staat in Nieuw-West.<br />
<strong>De</strong> vraaguitval op <strong>de</strong> vastgoedmarkt heeft niet<br />
alle<strong>en</strong> tot stagnatie geleid, maar heeft ook gevolg<strong>en</strong><br />
voor an<strong>de</strong>re sector<strong>en</strong>: <strong>de</strong> bank<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n geconfronteerd<br />
met min<strong>de</strong>r vraag naar hypothek<strong>en</strong> <strong>en</strong> zijn<br />
tegelijkertijd gedwong<strong>en</strong> om hun financiële eis<strong>en</strong> aan<br />
te scherp<strong>en</strong>. <strong>De</strong> bouwsector kampt met min<strong>de</strong>r opdracht<strong>en</strong>,<br />
ev<strong>en</strong>als architect<strong>en</strong>- <strong>en</strong> ing<strong>en</strong>ieurs bureaus.<br />
Inkrimping, faillissem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> vertraging <strong>van</strong> grote<br />
bouwproject<strong>en</strong> war<strong>en</strong> het gevolg. Hoofdstuk 2<br />
gaat uitgebrei<strong>de</strong>r in op <strong>de</strong> huidige situatie op <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se woningmarkt.<br />
Gematig<strong>de</strong> reactie arbeidsmarkt<br />
<strong>De</strong> gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie op <strong>de</strong> arbeidsmarkt<br />
volg<strong>de</strong>n met <strong>en</strong>ige vertraging <strong>en</strong> kwam<strong>en</strong> na <strong>en</strong>ige<br />
tijd tot uiting in e<strong>en</strong> stijg<strong>en</strong><strong>de</strong> werkloosheid. Maar <strong>de</strong><br />
stijging was veel min<strong>de</strong>r dan verwacht <strong>en</strong> was bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />
eer<strong>de</strong>r dan verwacht alweer over het dieptepunt<br />
he<strong>en</strong>. Sinds begin 2010 neemt <strong>de</strong> werkloosheid langzaam<br />
maar gestaag af.<br />
<strong>De</strong> totale werkgeleg<strong>en</strong>heid bleef in 2009 <strong>en</strong> het<br />
grootste <strong>de</strong>el <strong>van</strong> 2010 op peil. Pas sinds het laatste<br />
kwartaal <strong>van</strong> 2010 neemt het totale aantal ban<strong>en</strong><br />
weer toe. Per sector war<strong>en</strong> er wel <strong>de</strong>gelijk verschill<strong>en</strong>.<br />
Zie voor cijfers over <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloosheid<br />
on<strong>de</strong>r (verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> groep<strong>en</strong>) <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
het hoofdstuk Participatie in arbeid.<br />
Schijnbare groei werkgeleg<strong>en</strong>heid<br />
<strong>De</strong> veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> die zich voor<strong>de</strong><strong>de</strong>n in <strong>de</strong> economische<br />
groei zijn veel groter dan <strong>de</strong> veran<strong>de</strong>ring <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid in <strong>Amsterdam</strong>. In 2009 bleef<br />
<strong>de</strong> totale werkgeleg<strong>en</strong>heid nag<strong>en</strong>oeg gelijk, wanneer<br />
er gecorrigeerd wordt voor <strong>de</strong> nieuwe Wet op<br />
het Han<strong>de</strong>lsregister. <strong>De</strong>ze is medio 2008 ingevoerd<br />
<strong>en</strong> schrijft voor dat alle vestiging<strong>en</strong> zich moet<strong>en</strong><br />
Afb. 5.3 Ontwikkeling<strong>en</strong> op <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se woningmarkt, 2005-2010<br />
aantal verkocht<br />
1800<br />
1500<br />
1200<br />
900<br />
600<br />
300<br />
0<br />
jan mei<br />
verkochte woning<strong>en</strong><br />
inschrijv<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> Kamer <strong>van</strong> Koophan<strong>de</strong>l. <strong>De</strong> wetswijziging<br />
veroorzaakte e<strong>en</strong> verhoging <strong>van</strong> het aantal<br />
vestiging<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>, vooral <strong>van</strong> bedrijv<strong>en</strong> met<br />
maar één werkzame persoon. Het gevolg is dus e<strong>en</strong><br />
koopprijs x 1.000 euro<br />
300<br />
0<br />
sep jan mei sep jan mei sep jan mei sep jan mei sep jan mei sep<br />
2005 2006 2007 2008 2009 2010<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> prijs<br />
Afb. 5.4 Groei <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se werkgeleg<strong>en</strong>heid naar oorzak<strong>en</strong>, 2008-2010<br />
x 1.000<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
–2<br />
kw 1<br />
kw 2<br />
kw 3<br />
2008 2009 2010<br />
werkelijke groei<br />
kw 4<br />
kw 1<br />
kw 2<br />
wetswijziging<br />
saldo<br />
250<br />
200<br />
150<br />
100<br />
50<br />
bron: O+S<br />
* voorlopige cijfers bron: O+S<br />
kw 3<br />
kw 4<br />
kw 1<br />
kw 2<br />
kw 3<br />
kw 4
70 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 5.5 Veran<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid naar sector<strong>en</strong> 1 , in 2009 <strong>en</strong> 2010* sam<strong>en</strong><br />
25<br />
x 1.000<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
–5<br />
–10<br />
overheid<br />
financieel<br />
overige<br />
zakelijke<br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>tailhan<strong>de</strong>l<br />
bouw<br />
water<br />
on<strong>de</strong>rwijs<br />
horeca<br />
overige<br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>ergie cultuur,<br />
sport,<br />
gezondheid<br />
advisering<br />
<strong>en</strong><br />
totaal<br />
recreatie on<strong>de</strong>rzoek<br />
ICT<br />
saldo<br />
werkelijke veran<strong>de</strong>ring<br />
* 2010 is voorlopig. bron: O+S<br />
kunstmatige verhoging <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid: het<br />
gaat niet om nieuwe werkgeleg<strong>en</strong>heid maar om het<br />
zichtbaar wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> statistiek<strong>en</strong> <strong>van</strong> bestaan<strong>de</strong><br />
werkgeleg<strong>en</strong>heid. Zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> wetswijziging was het<br />
aantal werkzame person<strong>en</strong> in het eerste kwartaal <strong>van</strong><br />
2009 <strong>en</strong> in het eerste <strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> kwartaal <strong>van</strong> 2010<br />
gedaald.<br />
Vooral in <strong>de</strong> sector cultuur, sport <strong>en</strong> recreatie <strong>en</strong> in<br />
iets min<strong>de</strong>re mate advisering <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek steeg<br />
het aantal vestiging<strong>en</strong> door <strong>de</strong> wetswijziging.<br />
Ondanks <strong>de</strong> overheidssteun ging<strong>en</strong> in 2009 <strong>en</strong> 2010<br />
in <strong>de</strong> financiële sector 4.500 ban<strong>en</strong> verlor<strong>en</strong>, vooral<br />
bij bank<strong>en</strong> <strong>en</strong> financiële holdings. An<strong>de</strong>re sector<strong>en</strong><br />
waar relatief veel ban<strong>en</strong> verlor<strong>en</strong> ging<strong>en</strong> zijn overige<br />
zakelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing, overheid <strong>en</strong> bouw.<br />
Bij <strong>en</strong>ergiebedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> in <strong>de</strong> gezondheid nam het<br />
aantal ban<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong> juist toe. In <strong>de</strong> gezondheidszorg<br />
gaat het om e<strong>en</strong> reële to<strong>en</strong>ame, vooral bij<br />
<strong>de</strong> VU kwam<strong>en</strong> er veel ban<strong>en</strong> bij. Bij <strong>de</strong> <strong>en</strong>ergiebedrijv<strong>en</strong><br />
is <strong>de</strong> to<strong>en</strong>ame voornamelijk e<strong>en</strong> administratieve<br />
aangeleg<strong>en</strong>heid. Nuon stond eerst ingeschrev<strong>en</strong><br />
als hoofdkantoor <strong>en</strong> maakte to<strong>en</strong> <strong>de</strong>el uit <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
Afb. 5.6 Groei <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid in 2009<br />
groei/afname werkgeleg<strong>en</strong>heid<br />
5%<br />
werkgeleg<strong>en</strong>heid<br />
tot 40.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
groei <strong>van</strong>wege wetswijziging<br />
overige veran<strong>de</strong>ring<br />
totale veran<strong>de</strong>ring<br />
40.000–50.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
50.000–90.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
meer dan 90.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
bron: O+S
5 | Economie<br />
71<br />
Afb. 5.7 Arbeidsplaats<strong>en</strong> per buurtcombinatie, 1 januari 2010<br />
tot 1.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
1.000–2.500 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
2.500–5.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
5.000–10.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
10.000–20.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
meer dan 20.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
bron: O+S<br />
sector zakelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing. In 2009 heeft Nuon<br />
het hoofdkantoor verplaatst naar Arnhem. <strong>De</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid<br />
<strong>van</strong> Nuon die in <strong>Amsterdam</strong> geblev<strong>en</strong> is,<br />
staat nu geregistreerd on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> sector <strong>en</strong>ergie.<br />
Veran<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid<br />
naar stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
Zoals gezegd veran<strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid per<br />
saldo in 2009 niet. Wanneer er uitsluit<strong>en</strong>d gekek<strong>en</strong><br />
wordt naar <strong>de</strong> werkelijke ontwikkeling dan nam<br />
<strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid in Zuidoost, Zuid <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum<br />
af. Dit was vooral het gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> afname <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid in <strong>de</strong> financiële sector. Maar<br />
C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid blijv<strong>en</strong> <strong>de</strong> belangrijkste werkgeleg<strong>en</strong>heidsgebie<strong>de</strong>n.<br />
In Westpoort, Noord <strong>en</strong> Oost<br />
nam <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid juist toe. Vooral in West,<br />
Oost, Zuid <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum kwam<strong>en</strong> er veel nieuwe inschrijving<strong>en</strong><br />
bij als gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> wet. Dit zijn ook <strong>de</strong><br />
stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> waar relatief veel creatieve on<strong>de</strong>rnemers<br />
zitt<strong>en</strong>. In <strong>de</strong>ze stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> nam het aantal kleine vestiging<strong>en</strong><br />
dus aanmerkelijk toe <strong>en</strong> daal<strong>de</strong> <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> vestiging<strong>en</strong>.<br />
Afbeelding 5.6 laat zi<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid<br />
niet gelijk ver<strong>de</strong>eld is over <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. Er zijn<br />
dui<strong>de</strong>lijke conc<strong>en</strong>traties in C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid. In <strong>de</strong><br />
c<strong>en</strong>traal geleg<strong>en</strong> conc<strong>en</strong>traties zijn vooral <strong>de</strong> kleinere<br />
bedrijv<strong>en</strong> te vin<strong>de</strong>n: veel di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> creatieve<br />
industrie. Wanneer er preciezer gekek<strong>en</strong> wordt, blijkt<br />
dat ook aan <strong>de</strong> ran<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad conc<strong>en</strong>traties<br />
<strong>van</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid te vin<strong>de</strong>n zijn (afb. 5.7). Hier<br />
ligg<strong>en</strong> <strong>de</strong> meeste bedrijv<strong>en</strong>terrein<strong>en</strong> <strong>en</strong> kantoorlocaties.<br />
In 2009 was iets min<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong> helft <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se werkgeleg<strong>en</strong>heid te vin<strong>de</strong>n op<br />
één <strong>van</strong> <strong>de</strong> bedrijfslocaties. Bij e<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld bedrijf<br />
dat gevestigd is op e<strong>en</strong> bedrijv<strong>en</strong>terrein werk<strong>en</strong><br />
zev<strong>en</strong>ti<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> bedrijf dat gevestigd is op<br />
e<strong>en</strong> kantoorlocatie telt gemid<strong>de</strong>ld 33 werknemers. 2<br />
Bij e<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se vestiging werk<strong>en</strong><br />
zes werkzame person<strong>en</strong>.<br />
In het hav<strong>en</strong>gebied bevindt zich e<strong>en</strong> speciale vorm<br />
<strong>van</strong> bedrijv<strong>en</strong>terrein<strong>en</strong>, <strong>de</strong> hav<strong>en</strong>gebon<strong>de</strong>n bedrijvigheid.<br />
Dit zijn vooral industriële <strong>en</strong> transportbedrijv<strong>en</strong>.<br />
Op kantoorlocaties zijn vooral <strong>de</strong> grotere zakelijke<br />
<strong>en</strong> financiële di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ers gevestigd <strong>en</strong> is er veel<br />
min<strong>de</strong>r sprake <strong>van</strong> functiem<strong>en</strong>ging dan in <strong>de</strong> c<strong>en</strong>trale<br />
<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad.<br />
Leegstand op <strong>de</strong> kantor<strong>en</strong>markt<br />
<strong>De</strong> kantor<strong>en</strong>markt is e<strong>en</strong> huurmarkt, terwijl <strong>de</strong> pan<strong>de</strong>n<br />
die op bedrijv<strong>en</strong>terrein<strong>en</strong> staan vaker eig<strong>en</strong>dom<br />
zijn <strong>van</strong> het bedrijf. <strong>De</strong> kantor<strong>en</strong>markt kampt<br />
nog steeds met leegstand. In 2010 liep <strong>de</strong> leegstand<br />
in <strong>Amsterdam</strong> op tot 18,5%, terwijl gemid<strong>de</strong>ld in<br />
Ne<strong>de</strong>rland 13,9% <strong>van</strong> <strong>de</strong> voorraad leeg staat.<br />
Op sommige locaties daal<strong>de</strong> <strong>de</strong> huurprijs t<strong>en</strong> opzichte<br />
<strong>van</strong> 2009, op bepaal<strong>de</strong> locaties is <strong>de</strong> prijs inmid<strong>de</strong>ls<br />
alweer gesteg<strong>en</strong> (in C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Riekerpol<strong>de</strong>r).<br />
Er zijn signal<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> plann<strong>en</strong> om <strong>de</strong> leegstand in<br />
<strong>Amsterdam</strong> aan te pakk<strong>en</strong> <strong>en</strong>ig effect beginn<strong>en</strong> te<br />
sorter<strong>en</strong>. Er zijn echter nog ge<strong>en</strong> cijfers om dit te<br />
on<strong>de</strong>rbouw<strong>en</strong>.<br />
Van werkgeleg<strong>en</strong>heid naar toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong><br />
<strong>De</strong> ontwikkeling<strong>en</strong> in <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid lop<strong>en</strong> niet<br />
e<strong>en</strong>-op-e<strong>en</strong> met <strong>de</strong> ontwikkeling<strong>en</strong> in <strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong>
72 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 5.8 Kantor<strong>en</strong>markt<br />
20<br />
16<br />
12<br />
8<br />
4<br />
%<br />
400<br />
350<br />
300<br />
250<br />
200<br />
150<br />
100<br />
50<br />
0<br />
0<br />
2007<br />
2008<br />
2009<br />
2010<br />
Oud Zuid<br />
Zuidas<br />
<strong>De</strong> Omval<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Ne<strong>de</strong>rland <strong>Amsterdam</strong> 2009 2010<br />
IJ-oevers<br />
Buit<strong>en</strong>vel<strong>de</strong>rt<br />
Riekerpol<strong>de</strong>r<br />
Zuidoost<br />
Teleport/Sloterdijk<br />
Westas<br />
Amstel Business Park<br />
bron: DTZ<br />
waar<strong>de</strong> naar sector. <strong>De</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> is<br />
het verschil tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> marktwaar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> productie<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> daarvoor ingekochte goe<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> geeft dus<br />
aan wat er wordt toegevoegd aan <strong>de</strong> productie.<br />
Bij di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing is dit niet zo gemakkelijk te<br />
concretiser<strong>en</strong>, maar ook hier wordt er iets toegevoegd<br />
aan wat er al was. Als <strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong>s<br />
<strong>van</strong> alle sector<strong>en</strong> bij elkaar opgeteld wor<strong>de</strong>n,<br />
krijg je respectievelijk het bruto nationaal, regionaal<br />
of ste<strong>de</strong>lijk product. Veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> in <strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong><br />
waar<strong>de</strong> gev<strong>en</strong> <strong>de</strong> economische groei weer.<br />
E<strong>en</strong> groot aan<strong>de</strong>el <strong>van</strong> e<strong>en</strong> sector in <strong>de</strong> totale toegevoeg<strong>de</strong><br />
waar<strong>de</strong>, hoeft niet sam<strong>en</strong> te gaan met e<strong>en</strong><br />
groot aan<strong>de</strong>el in <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid. Het bek<strong>en</strong>dste<br />
voorbeeld hier<strong>van</strong> is <strong>de</strong> industrie of nijverheid. <strong>De</strong>ze<br />
sector heeft in heel Ne<strong>de</strong>rland nog e<strong>en</strong> relatief groot<br />
aan<strong>de</strong>el in <strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> (11,4%) maar e<strong>en</strong><br />
steeds kleiner aan<strong>de</strong>el in <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid (8,5%).<br />
Afb. 5.9 Aan<strong>de</strong>el <strong>van</strong> sector<strong>en</strong> in <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie, 2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
financiën, advies <strong>en</strong> recht<br />
consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>di<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
zorg<br />
groothan<strong>de</strong>l<br />
media, ontwerp <strong>en</strong> kunst<br />
overige zakelijke di<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
overheid<br />
onroer<strong>en</strong>d goed<br />
k<strong>en</strong>nis<br />
ICT <strong>en</strong> telecommunicatie<br />
overig transport<br />
bouw<br />
industrie<br />
water <strong>en</strong> <strong>en</strong>ergie<br />
0 5 10 15 20 25 30 35<br />
aan<strong>de</strong>el in werkgeleg<strong>en</strong>heid<br />
aan<strong>de</strong>el in toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong><br />
bron: Economische Verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong><br />
%<br />
In <strong>de</strong> industrie is arbeid relatief gemakkelijk te ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong><br />
door kapitaal. In <strong>Amsterdam</strong> heeft <strong>de</strong> sector<br />
ook ingeboet als bron <strong>van</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid. Hier ligt<br />
het aan<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid nog wel hoger<br />
dan <strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong>, maar bei<strong>de</strong> aan<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
zijn marginaal (1,9 resp. 1,3%) .<br />
In <strong>Amsterdam</strong>, e<strong>en</strong> echte di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>stad, is het aan<strong>de</strong>el<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> sector in <strong>de</strong> totale werkgeleg<strong>en</strong>heid<br />
juist vaak groter dan het aan<strong>de</strong>el in <strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong><br />
waar<strong>de</strong>. Dit doet zich on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re voor in <strong>de</strong><br />
arbeidsint<strong>en</strong>sieve bedrijfstakk<strong>en</strong> als consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>,<br />
zorg <strong>en</strong> overige zakelijke di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>. In <strong>de</strong>ze<br />
bedrijfstakk<strong>en</strong> is het veel moeilijker om <strong>de</strong> productiviteit<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> te verhog<strong>en</strong> door <strong>de</strong><br />
inzet <strong>van</strong> automatisering.<br />
Financiën, advies <strong>en</strong> recht is verreweg <strong>de</strong> belangrijkste<br />
sector in <strong>Amsterdam</strong>, vooral door het aan<strong>de</strong>el in<br />
<strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong>. <strong>De</strong> sector biedt ev<strong>en</strong>veel<br />
arbeidsplaats<strong>en</strong> als <strong>de</strong> consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing.<br />
Zorg is <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> sector <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>. Dit is on<strong>de</strong>r<br />
an<strong>de</strong>re toe te schrijv<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> aanwezigheid <strong>van</strong><br />
twee aca<strong>de</strong>mische ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong>.<br />
Effect <strong>van</strong> recessie op toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong><br />
In 2009 kromp <strong>de</strong> totale <strong>Amsterdam</strong>se economie met<br />
2,2%, zowel <strong>de</strong> buit<strong>en</strong>landse als <strong>de</strong> binn<strong>en</strong>landse<br />
vraag nam af. Vooral <strong>de</strong> industrie, groothan<strong>de</strong>l <strong>en</strong><br />
transport wer<strong>de</strong>n hier <strong>de</strong> dupe <strong>van</strong>. <strong>De</strong> laatste sector<br />
groei<strong>de</strong> alweer in 2010, ev<strong>en</strong>als <strong>de</strong> di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>sector.<br />
Ook voor consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> bouw was<br />
2009 e<strong>en</strong> zwaar jaar. <strong>De</strong> bouw is e<strong>en</strong> verhoudingsgewijs<br />
kleine sector in <strong>Amsterdam</strong>, in teg<strong>en</strong>stelling tot<br />
consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>. Dit blijkt ook uit afbeelding<br />
5.10. <strong>De</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> zakelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing hebb<strong>en</strong><br />
gele<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> recessie. Hierbij kan on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re<br />
gedacht wor<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> reclamesector, architectuur<br />
<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re bedrijfstakk<strong>en</strong> die gerelateerd zijn aan <strong>de</strong><br />
vastgoedsector. Zorg <strong>en</strong> overheid hebb<strong>en</strong> als <strong>en</strong>ige<br />
in 2009 ge<strong>en</strong> last gehad <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie. <strong>De</strong> toegevoeg<strong>de</strong><br />
waar<strong>de</strong> nam in 2009 alle<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze sector<br />
nog toe, terwijl het aantal ban<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> overheid wel
5 | Economie<br />
73<br />
wat terugliep. In 2010 veran<strong>de</strong>rt dit beeld, naar verwachting.<br />
<strong>De</strong> groei die <strong>Amsterdam</strong> in 2010 laat zi<strong>en</strong> is<br />
toe te wijz<strong>en</strong> aan het herstel in <strong>de</strong> sector groothan<strong>de</strong>l<br />
<strong>en</strong> transport <strong>en</strong> <strong>de</strong> di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing.<br />
Forse to<strong>en</strong>ame aantal vestiging<strong>en</strong><br />
Het aantal vestiging<strong>en</strong> is <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> ti<strong>en</strong> jaar<br />
met 50% toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. In 2010 tel<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong><br />
ruim 80.000 vestiging<strong>en</strong>, in 2000 war<strong>en</strong> het er nog<br />
54.000. Voor <strong>de</strong> groei <strong>van</strong> <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong> is ook hier<br />
<strong>de</strong> invoering <strong>van</strong> <strong>de</strong> Wet op het Han<strong>de</strong>lsregister <strong>de</strong><br />
verklaring: als gevolg <strong>van</strong> die wet kwam<strong>en</strong> er in 2008<br />
ruim 600 vestiging<strong>en</strong> bij, in 2009 9.600 <strong>en</strong> in 2010 ongeveer<br />
3.000. 3 Dit zijn vaak kleine bedrijv<strong>en</strong>, meestal<br />
e<strong>en</strong>manszak<strong>en</strong>. Dit verklaart <strong>de</strong> rec<strong>en</strong>te daling <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> om<strong>van</strong>g in <strong>Amsterdam</strong>, die zich<br />
overig<strong>en</strong>s ook in <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland voordoet,<br />
maar gematig<strong>de</strong>r. 4 In 2009 nam het aantal e<strong>en</strong>persoonsvestiging<strong>en</strong><br />
in heel Ne<strong>de</strong>rland toe met 5%. 5 In<br />
<strong>Amsterdam</strong> nam dit soort vestiging<strong>en</strong> met 26% toe,<br />
waar<strong>van</strong> 2,6% echt nieuw was. <strong>De</strong> rest bestond al,<br />
maar was nog niet geregistreerd.<br />
Dit is echter alle<strong>en</strong> <strong>de</strong> verklaring voor het grote<br />
verschil tuss<strong>en</strong> 2008 <strong>en</strong> 2010. Er is nog meer aan <strong>de</strong><br />
hand. <strong>De</strong> ontwikkeling is al langer aan <strong>de</strong> gang: in<br />
1990 werkt<strong>en</strong> er gemid<strong>de</strong>ld 7,7 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> vestiging,<br />
ti<strong>en</strong> jaar later was dit gedaald tot 7,2 <strong>en</strong> in 2010<br />
zelfs tot 5,7 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> per vestiging. Vermoe<strong>de</strong>lijk heeft<br />
dit te mak<strong>en</strong> met <strong>de</strong> veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> die zich hebb<strong>en</strong><br />
voorgedaan in <strong>de</strong> sectorstructuur.<br />
Wereldwijd vermin<strong>de</strong>r<strong>de</strong> het belang <strong>van</strong> <strong>de</strong> industrie<br />
<strong>en</strong> kwam<strong>en</strong> di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> op, (dus) ook in <strong>Amsterdam</strong>.<br />
<strong>De</strong> opkomst <strong>van</strong> di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> heeft te mak<strong>en</strong> met <strong>de</strong><br />
stijging <strong>van</strong> het welvaartspeil: hoe hoger <strong>de</strong> welvaart,<br />
hoe hoger <strong>de</strong> behoefte aan di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>. <strong>De</strong> meeste<br />
di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ingsbedrijv<strong>en</strong> zijn klein, veel kleiner <strong>van</strong><br />
om<strong>van</strong>g dan <strong>de</strong> <strong>van</strong> oudsher grote industriële bedrijv<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> bijkom<strong>en</strong><strong>de</strong> verklaring voor <strong>de</strong> schaalverkleining<br />
is dat bedrijv<strong>en</strong> als gevolg <strong>van</strong> risicospreiding<br />
of om an<strong>de</strong>re re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> hun bedrijf opsplits<strong>en</strong>.<br />
Dit komt bijvoorbeeld voor bij creatieve bedrijv<strong>en</strong>.<br />
Filmproduc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> richt<strong>en</strong> per film e<strong>en</strong> aparte BV op<br />
<strong>en</strong> liqui<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze vaak pas jar<strong>en</strong> nadat <strong>de</strong> film is<br />
gemaakt.<br />
Zoals afbeelding 5.11 laat zi<strong>en</strong> is het vooral <strong>de</strong> di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>sector<br />
waar het aantal vestiging<strong>en</strong> <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong><br />
ti<strong>en</strong> jaar is toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Er zijn echter ook sector<strong>en</strong><br />
waar het aantal vestiging<strong>en</strong> juist afnam, bijvoorbeeld<br />
<strong>de</strong> <strong>de</strong>tailhan<strong>de</strong>l <strong>en</strong> <strong>de</strong> financiële sector. In 2000 behoor<strong>de</strong><br />
één op <strong>de</strong> zes vestiging<strong>en</strong> tot <strong>de</strong> <strong>de</strong>tailhan<strong>de</strong>l<br />
<strong>en</strong> reparatie, in 2010 war<strong>en</strong> dat er nog maar één op<br />
<strong>de</strong> ti<strong>en</strong>. Ook het aan<strong>de</strong>el in <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid nam<br />
af, <strong>van</strong> 8,3% naar 6,9%, terwijl het aantal arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
absoluut gezi<strong>en</strong> vrijwel ongewijzigd bleef,<br />
net bov<strong>en</strong> <strong>de</strong> 30.000.<br />
In <strong>de</strong> financiële sector nam het aantal vestiging<strong>en</strong> in<br />
ti<strong>en</strong> jaar tijd af <strong>van</strong> 4.400 tot 3.300, het aan<strong>de</strong>el <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> sector neemt hierdoor af met 4 proc<strong>en</strong>tpunt<strong>en</strong>.<br />
Ook in <strong>de</strong>ze sector is het absolute niveau <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
werkgeleg<strong>en</strong>heid in 2010 vergelijkbaar met dat <strong>van</strong><br />
2000: 44.000 ban<strong>en</strong>.<br />
Afb. 5.10 Economische groei (veran<strong>de</strong>ring toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong>) naar hoofdsector<strong>en</strong>,<br />
2009 <strong>en</strong> 2010 (prognose, proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
nijverheid<br />
groothan<strong>de</strong>l<br />
<strong>en</strong> transport<br />
consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing<br />
bouw<br />
media/ICT/ k<strong>en</strong>nis/ kunst<br />
food & flowers<br />
financiële <strong>en</strong> zakelijke<br />
di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing<br />
zorg <strong>en</strong> overheid<br />
totaal<br />
%<br />
–8 –6 –4 –2 0 2 4<br />
2009 2010<br />
Steeds meer kleine bedrijv<strong>en</strong><br />
Vergelek<strong>en</strong> met heel Ne<strong>de</strong>rland telt <strong>Amsterdam</strong> veel<br />
e<strong>en</strong>persoonsvestiging<strong>en</strong>: twee <strong>van</strong> <strong>de</strong> drie vestiging<strong>en</strong><br />
in <strong>Amsterdam</strong> is e<strong>en</strong> vestiging waar maar één<br />
persoon werkt. <strong>De</strong> afgelop<strong>en</strong> ti<strong>en</strong> jaar is het aantal<br />
e<strong>en</strong>persoonsvestiging<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> bijna verdubbeld,<br />
terwijl het totale aantal vestiging<strong>en</strong> met 50%<br />
bron: Economische Verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong><br />
Afb. 5.11 Aan<strong>de</strong>el <strong>en</strong> veran<strong>de</strong>ring aan<strong>de</strong>el vestiging<strong>en</strong>, 2000-2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
–5<br />
–10<br />
veran<strong>de</strong>ring aan<strong>de</strong>el 2000-2010<br />
Afb. 5.12 Ver<strong>de</strong>ling vestiging<strong>en</strong> naar grootteklasse in <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rland,<br />
1 januari 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
%<br />
zakelijke<br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
aan<strong>de</strong>el in 2010<br />
1 wp<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
overige<br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rland<br />
<strong>de</strong>tailhan<strong>de</strong>l<br />
2-9 wp<br />
horeca<br />
10-100 wp<br />
groothan<strong>de</strong>l<br />
>100 wp<br />
financieel<br />
bron: O+S<br />
bron: O+S/CBS
74 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 5.13 Zzp’ers t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> het totale aantal vestiging<strong>en</strong> naar buurtcombinatie<br />
veel min<strong>de</strong>r dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
min<strong>de</strong>r dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
meer dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
veel meer dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
bron: O+S<br />
to<strong>en</strong>am. <strong>Amsterdam</strong> k<strong>en</strong>t verhoudingsgewijs wat<br />
min<strong>de</strong>r bedrijv<strong>en</strong> waar tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> twee <strong>en</strong> hon<strong>de</strong>rd<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>. Het aan<strong>de</strong>el grotere vestiging<strong>en</strong>,<br />
<strong>van</strong>af hon<strong>de</strong>rd werkzame person<strong>en</strong>, is in <strong>Amsterdam</strong><br />
vergelijkbaar met heel Ne<strong>de</strong>rland: rond <strong>de</strong> 1%.<br />
<strong>De</strong> aanwezigheid <strong>van</strong> veel kleine bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> –<br />
vooral – e<strong>en</strong> constante aanwas <strong>van</strong> nieuwe bedrijv<strong>en</strong><br />
zijn tek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> economische vitaliteit. <strong>De</strong> aanwezigheid<br />
<strong>van</strong> kleine bedrijv<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> is echter ge<strong>en</strong> succesgarantie.<br />
In combinatie met an<strong>de</strong>re factor<strong>en</strong> kan<br />
het bepal<strong>en</strong> of e<strong>en</strong> stad succesvol is of niet. Volg<strong>en</strong>s<br />
<strong>de</strong> Amerikaanse econoom Glaeser gedij<strong>en</strong> ste<strong>de</strong>n<br />
bij <strong>de</strong> gratie <strong>van</strong> kleine, onafhankelijke bedrijfjes <strong>en</strong><br />
goed opgelei<strong>de</strong> werknemers, vooral als ze ver<strong>de</strong>eld<br />
zijn over e<strong>en</strong> groot aantal bedrijfstakk<strong>en</strong>. Diversiteit,<br />
on<strong>de</strong>rnemerschap <strong>en</strong> opleiding sam<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
sleutel tot succes <strong>van</strong> ste<strong>de</strong>n. 6 Glaeser treedt met<br />
<strong>de</strong>ze gedachte in het voetspoor <strong>van</strong> Jane Jacobs, die<br />
al eer<strong>de</strong>r <strong>de</strong> meerwaar<strong>de</strong> <strong>van</strong> diversiteit <strong>en</strong> kleinschaligheid<br />
zag. Hierdoor zou<strong>de</strong>n er sneller innovaties<br />
plaatsvin<strong>de</strong>n, vooral ook tuss<strong>en</strong> sector<strong>en</strong>. 7<br />
Relatief veel zzp’ers<br />
E<strong>en</strong>persoonsvestiging<strong>en</strong> zijn niet allemaal zzp’ers.<br />
Zzp’ers k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> zich doordat ze voor eig<strong>en</strong> risico<br />
werk<strong>en</strong>, vaak voor verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> opdrachtgevers.<br />
Soms werk<strong>en</strong> ze ook nog in loondi<strong>en</strong>st. Ze werk<strong>en</strong><br />
niet in <strong>de</strong> <strong>de</strong>tailhan<strong>de</strong>l. 8 In <strong>Amsterdam</strong> zijn zzp’ers<br />
vooral actief in <strong>de</strong> creatieve industrie, advisering <strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>rzoek, overige zakelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
bouw. Hoeveel zzp’ers <strong>Amsterdam</strong> precies telt is<br />
onbek<strong>en</strong>d. In 2010 is hun aantal geraamd op 42.000. 9<br />
<strong>De</strong> afgelop<strong>en</strong> drie jaar is het aantal zzp’ers verdubbeld.<br />
Uitgaan<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>ring wor<strong>de</strong>n neg<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> hon<strong>de</strong>rd vestiging<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> gerund door<br />
e<strong>en</strong> zzp’er. Ruim 60% hier<strong>van</strong> werkt (voornamelijk)<br />
thuis. Dit laatste betek<strong>en</strong>t dat ze vaak niet zichtbaar<br />
zijn in het straatbeeld.<br />
Zzp’ers wor<strong>de</strong>n ook wel <strong>de</strong> flexibele schil of <strong>de</strong> buffer<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> arbeidsmarkt g<strong>en</strong>oemd. Hiermee wordt<br />
bedoeld dat ze extra ingezet kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n in fas<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> hoogconjunctuur, terwijl ze in slechtere tij<strong>de</strong>n<br />
voorkom<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> werkloosheid erg oploopt. Zzp’ers<br />
mel<strong>de</strong>n zich namelijk niet massaal als werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
als het e<strong>en</strong> tijdje teg<strong>en</strong> zit. Overig<strong>en</strong>s heeft <strong>de</strong> slappere<br />
arbeidsmarkt er ook voor gezorgd dat meer<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> voor zichzelf zijn begonn<strong>en</strong>. Het is beter om<br />
<strong>van</strong>uit <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> zzp‘er te solliciter<strong>en</strong> dan <strong>van</strong>uit<br />
e<strong>en</strong> uitkeringspositie. Vanuit dit gezichtspunt gezi<strong>en</strong><br />
duidt <strong>de</strong> groei <strong>van</strong> <strong>de</strong> zzp’ers op e<strong>en</strong> zekere mate <strong>van</strong><br />
verborg<strong>en</strong> werkloosheid.<br />
Zzp’ers zitt<strong>en</strong> gelijkmatig over <strong>de</strong> stad ver<strong>de</strong>eld. Toch<br />
is sprake <strong>van</strong> <strong>en</strong>ige conc<strong>en</strong>tratie: <strong>de</strong> meest<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
zich binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> Ring A10 gevestigd. In absolute aantall<strong>en</strong><br />
is er e<strong>en</strong> oververteg<strong>en</strong>woordiging in West, Zuid<br />
<strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum. Als het aantal zzp’ers per buurtcombinatie<br />
wordt afgezet teg<strong>en</strong> het totale aantal vestiging<strong>en</strong>,<br />
komt West nog dui<strong>de</strong>lijker naar vor<strong>en</strong> als hotspot<br />
voor zzp’ers.
5 | Economie<br />
75<br />
<strong>De</strong> recessie <strong>en</strong> <strong>de</strong> zzp’er<br />
<strong>De</strong> recessie is niet ongemerkt aan <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
zzp’ers voorbijgegaan. 10 E<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijk aan<strong>de</strong>el zag<br />
<strong>de</strong> omzet teruglop<strong>en</strong> door min<strong>de</strong>r opdracht<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
voortijdige beëindiging <strong>van</strong> opdracht<strong>en</strong>, vaak <strong>van</strong>wege<br />
financiële problem<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> opdrachtgever. Het<br />
gevolg was dat zzp’ers regelmatig moest<strong>en</strong> inter<strong>en</strong><br />
op financiële reserves, die toch al niet zo groot zijn<br />
bij <strong>de</strong>ze groep. E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r k<strong>en</strong>merk is dat m<strong>en</strong> slecht<br />
verzekerd is, on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re voor ziekte, arbeidsongeschiktheid<br />
<strong>en</strong> p<strong>en</strong>sio<strong>en</strong>. Overig<strong>en</strong>s hebb<strong>en</strong> niet<br />
alle zzp’ers last gehad <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie. Het war<strong>en</strong><br />
vooral <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rnemers die actief zijn in <strong>de</strong> bouw <strong>en</strong><br />
creatieve industrie, die hun omzet zag<strong>en</strong> teruglop<strong>en</strong>.<br />
An<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rnemers had<strong>de</strong>n veel min<strong>de</strong>r of ge<strong>en</strong><br />
last <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie.<br />
Conclusie: per saldo weinig last<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie<br />
Al met al heeft <strong>Amsterdam</strong> als geheel weinig last<br />
gehad <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie. Terwijl <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie<br />
in 2009 kromp met 2,2%, was <strong>de</strong> krimp voor<br />
<strong>de</strong> Metropoolregio <strong>Amsterdam</strong> 3,4% <strong>en</strong> voor heel<br />
Ne<strong>de</strong>rland 3,9%. In 2010 was er weer sprake <strong>van</strong><br />
groei (zie afb. 5.14). In <strong>de</strong> vorige <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong><br />
werd dit al voorspeld op basis <strong>van</strong> e<strong>en</strong> analyse <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> VU. E<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> verklaring is te vin<strong>de</strong>n in <strong>de</strong><br />
sectorstructuur <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>. <strong>Amsterdam</strong> beschikt<br />
nauwelijks over sector<strong>en</strong> die sterk reager<strong>en</strong> op e<strong>en</strong><br />
recessie, zoals aardolie-industrie, chemische industrie<br />
<strong>en</strong> bouwnijverheid.<br />
Ook <strong>de</strong> aanbodkant heeft e<strong>en</strong> bijdrage geleverd aan<br />
het snelle herstel. E<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> klap is opge<strong>van</strong>g<strong>en</strong><br />
door <strong>de</strong> flexibele schil, die <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong><br />
is toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in om<strong>van</strong>g: e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> zzp’ers<br />
zag hun inkom<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>lijk dal<strong>en</strong>. Door <strong>de</strong> aanwezigheid<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong>ze flexibele schil bleef <strong>de</strong> to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
werkloosheid beperkter dan verwacht. Dit kwam ook<br />
door bedrijv<strong>en</strong> zelf. <strong>De</strong>ze <strong>de</strong><strong>de</strong>n aan labour hoarding,<br />
hiel<strong>de</strong>n personeel vast omdat ze verwachtt<strong>en</strong><br />
dat <strong>de</strong> terugval tij<strong>de</strong>lijk was. Het gevolg hier<strong>van</strong> was<br />
e<strong>en</strong> daling <strong>van</strong> <strong>de</strong> arbeidsproductiviteit: met <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
voorraad arbeid werd plotseling veel min<strong>de</strong>r geproduceerd.<br />
E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> verklaring is te herlei<strong>de</strong>n tot<br />
overheidsinterv<strong>en</strong>ties. Zo is <strong>de</strong> financiële sector, e<strong>en</strong><br />
aanzi<strong>en</strong>lijke sector in <strong>Amsterdam</strong>, voor e<strong>en</strong> belangrijk<br />
<strong>de</strong>el in stand gehou<strong>de</strong>n met behulp <strong>van</strong> overheidssteun.<br />
Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is <strong>de</strong> massale werkloosheid die<br />
werd voorspeld voor e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el voorkom<strong>en</strong> door<br />
<strong>de</strong>eltijd-WW, e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re interv<strong>en</strong>tie <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
overheid. 13 Overig<strong>en</strong>s is het effect <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>eltijdwerkloosheid<br />
voor <strong>Amsterdam</strong> beperkt, omdat<br />
het vooral industriële bedrijv<strong>en</strong> war<strong>en</strong> die hiervoor<br />
in aanmerking kwam<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze sector is gering in<br />
<strong>Amsterdam</strong>.<br />
Afb. 5.14 Economische groei <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> vergelek<strong>en</strong> met <strong>de</strong> Metropoolregio <strong>en</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rland, 1996-2001 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
1<br />
0<br />
–1<br />
–2<br />
–3<br />
–4<br />
–5<br />
1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011<br />
Ne<strong>de</strong>rland<br />
MRA<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
<strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie anno 2011<br />
Belangrijkste sector<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
<strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie staat er anno 2011<br />
goed voor. Dit is vooral te dank<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> sector<strong>en</strong><br />
financiën, advies <strong>en</strong> recht, media, ontwerp <strong>en</strong> kunst,<br />
groothan<strong>de</strong>l <strong>en</strong> overige zakelijke di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>. Dit zijn <strong>de</strong><br />
sector<strong>en</strong> waar <strong>Amsterdam</strong> in gespecialiseerd is <strong>en</strong> die<br />
bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> relatief snel gegroeid zijn in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong><br />
1995-2009.<br />
Toelichting op afbeelding 5.15<br />
Afbeelding 5.15 geeft <strong>de</strong> specialisatiegraad <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se economie in 2009 weer. <strong>De</strong> specialisatiegraad<br />
drukt <strong>de</strong> relatieve positie uit die elke<br />
sector in <strong>Amsterdam</strong> inneemt t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
totale Ne<strong>de</strong>rlandse economie. Het is <strong>de</strong> verhouding<br />
tuss<strong>en</strong> het sectorale aan<strong>de</strong>el in <strong>de</strong> lokale economie<br />
in vergelijking met het nationale aan<strong>de</strong>el. Voor elke<br />
sector is het aan<strong>de</strong>el in <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse economie op<br />
100 gesteld. <strong>De</strong>ze refer<strong>en</strong>tiewaar<strong>de</strong> is in <strong>de</strong> afbeelding<br />
weergegev<strong>en</strong> met <strong>de</strong> verticale stippellijn. E<strong>en</strong><br />
specialisatiegraad hoger dan 100 wil zegg<strong>en</strong> dat <strong>de</strong><br />
betreff<strong>en</strong><strong>de</strong> sector in <strong>Amsterdam</strong> relatief oververteg<strong>en</strong>woordigd<br />
is, ofwel dat er sprake is <strong>van</strong> e<strong>en</strong> sterke<br />
(binn<strong>en</strong>landse) concurr<strong>en</strong>tiepositie op dit terrein.<br />
Om <strong>de</strong> concurr<strong>en</strong>tiekracht te bepal<strong>en</strong> moet <strong>de</strong> specialisatiegraad<br />
in sam<strong>en</strong>hang wor<strong>de</strong>n gezi<strong>en</strong> met <strong>de</strong><br />
om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> e<strong>en</strong> sector. E<strong>en</strong> sector met e<strong>en</strong> hoge<br />
conc<strong>en</strong>tratie in <strong>Amsterdam</strong> maar e<strong>en</strong> laag aan<strong>de</strong>el in<br />
het Ne<strong>de</strong>rlandse bbp, k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> hoge specialisatiegraad<br />
terwijl <strong>de</strong> economische betek<strong>en</strong>is in werkelijkheid<br />
toch gering is. <strong>De</strong> om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong><br />
waar<strong>de</strong> blijkt in afbeelding 5.15 uit <strong>de</strong> om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
bol. <strong>De</strong> verticale positie <strong>van</strong> <strong>de</strong> bol (zie <strong>de</strong> linkeras)<br />
geeft <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> groei in toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong><br />
weer in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 1995-2009. <strong>De</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> economische<br />
groei <strong>van</strong> <strong>de</strong> Metropoolregio <strong>Amsterdam</strong><br />
(MRA) in <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong> wordt hierbij aangegev<strong>en</strong><br />
door <strong>de</strong> horizontale stippellijn. Hierdoor ontstaat e<strong>en</strong><br />
overzicht <strong>van</strong> <strong>de</strong> relatieve sterktes <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong><br />
het economische belang <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> sector<strong>en</strong>,<br />
t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> MRA. Tot<br />
bron: Economische Verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong>
76 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 5.15 Specialisatiegraad <strong>Amsterdam</strong>se economie, 2009<br />
8<br />
groei in proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
zeetransport<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
–2<br />
–4<br />
landbouw<br />
<strong>en</strong> visserij<br />
overig<br />
transport<br />
onroer<strong>en</strong>d<br />
goed<br />
overheid<br />
chemie<br />
bouw<br />
50<br />
luchttransport<br />
food &<br />
flowers<br />
overige<br />
industrie<br />
groothan<strong>de</strong>l<br />
overige<br />
zakelijke<br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
zorg<br />
consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>di<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
k<strong>en</strong>nis<br />
ICT <strong>en</strong><br />
telecommunicatie<br />
media,<br />
ontwerp<br />
<strong>en</strong> kunst<br />
financiën,<br />
advies <strong>en</strong><br />
recht<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> groei<br />
MRA 1995-2009<br />
100 150 200 250 300 350 400<br />
water <strong>en</strong><br />
specialisatiegraad<br />
<strong>en</strong>ergie<br />
–6<br />
a lagere specialisatie hogere specialisatie e<br />
Ne<strong>de</strong>rlands<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
bron: Economische Verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong><br />
slot geeft <strong>de</strong> kleur <strong>van</strong> <strong>de</strong> bol aan of <strong>de</strong> specialisatiegraad<br />
is toe- of afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> (gro<strong>en</strong> betek<strong>en</strong>t to<strong>en</strong>ame,<br />
blauw afname).<br />
Sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>d: sector<strong>en</strong> rechtsbov<strong>en</strong> in <strong>de</strong> afbeelding,<br />
k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> e<strong>en</strong> relatief hoge groei <strong>en</strong> e<strong>en</strong> hoge<br />
specialisatiegraad, sector<strong>en</strong> linkson<strong>de</strong>r groei<strong>en</strong><br />
weinig <strong>en</strong> zijn min<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>nd voor <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se economie. <strong>De</strong> grootte <strong>van</strong> e<strong>en</strong> bol<br />
geeft <strong>de</strong> absolute om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> e<strong>en</strong> sector weer <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
kleur <strong>de</strong> veran<strong>de</strong>ring in specialisatiegraad.<br />
Trek uit <strong>de</strong> stad<br />
<strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie heeft niet altijd zo’n<br />
sterke positie gehad. In <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> zev<strong>en</strong>tig liep <strong>de</strong><br />
economische groei in <strong>Amsterdam</strong> juist achter op het<br />
nationale gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. Dit was <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> waarin<br />
zowel bedrijv<strong>en</strong> als bewoners <strong>de</strong> stad verliet<strong>en</strong>.<br />
Bedrijv<strong>en</strong> <strong>de</strong><strong>de</strong>n dit als gevolg <strong>van</strong> het proces <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong>-industrialisatie <strong>en</strong> door e<strong>en</strong> gebrek aan uitbreidingsruimte.<br />
Vooral groothan<strong>de</strong>lsbedrijv<strong>en</strong> verliet<strong>en</strong><br />
Afb. 5.16 Groei toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong>, 1970-2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
5<br />
4<br />
3<br />
<strong>de</strong> stad. Bewoners verliet<strong>en</strong> <strong>de</strong> stad als gevolg <strong>van</strong><br />
suburbanisatie.<br />
Vanaf <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> neg<strong>en</strong>tig <strong>van</strong> <strong>de</strong> vorige eeuw kwam<br />
<strong>de</strong> stad weer in trek. Behalve corporatiewoning<strong>en</strong><br />
wer<strong>de</strong>n er ook koopwoning<strong>en</strong> gebouwd, waarmee <strong>de</strong><br />
stad ook m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> mid<strong>de</strong>n- of hoger inkom<strong>en</strong><br />
woning<strong>en</strong> aanbood. <strong>De</strong> ruimte die vrijkwam door<br />
het vertrek <strong>van</strong> <strong>de</strong> eer<strong>de</strong>r g<strong>en</strong>oem<strong>de</strong> bedrijfstakk<strong>en</strong>,<br />
bood ruimte voor di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing (waaron<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> financiële <strong>en</strong> zakelijke), horeca, winkels, ICT <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
creatieve industrie. Dit is echter alle<strong>en</strong> <strong>de</strong> ruimtelijke<br />
kant <strong>van</strong> het verhaal. Daarnaast is <strong>de</strong> huidige<br />
bloei <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad nauw verwev<strong>en</strong> met <strong>de</strong> opkomst<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> laatste g<strong>en</strong>eral purpose-technologie. 15 <strong>De</strong>ze<br />
twee ontwikkeling<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> geresulteerd in<br />
e<strong>en</strong> forse verhoging <strong>van</strong> <strong>de</strong> economische groei <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>. 16<br />
Gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> trek naar <strong>de</strong> stad<br />
<strong>Amsterdam</strong> is nu dui<strong>de</strong>lijk weer in trek: bij (buit<strong>en</strong>landse)<br />
bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> sinds eind jar<strong>en</strong> neg<strong>en</strong>tig ook<br />
weer bij bewoners. <strong>De</strong> stad groeit weer. <strong>De</strong> aanwezigheid<br />
<strong>van</strong> veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, veel werkgeleg<strong>en</strong>heid,<br />
toeleveranciers, afnemers <strong>en</strong> verkooppunt<strong>en</strong> levert<br />
agglomeratie-effect<strong>en</strong> op. Dit zijn effect<strong>en</strong> die ervoor<br />
zorg<strong>en</strong> dat werknemers productiever zijn in verste<strong>de</strong>lijkte,<br />
dichtbevolkte gebie<strong>de</strong>n als <strong>Amsterdam</strong>.<br />
En <strong>de</strong>ze hoge productiviteit trekt nog meer nieuwe<br />
bedrijv<strong>en</strong> aan.<br />
2<br />
1<br />
0<br />
1970-1980 1980-1990 1990-1995 1995-2000<br />
Ne<strong>de</strong>rland MRA <strong>Amsterdam</strong><br />
2000-2005<br />
2005-2009<br />
bron: Economische Verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong><br />
Het gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze populariteit is dat <strong>de</strong> waar<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>se grond e<strong>en</strong> stuk hoger ligt dan in<br />
<strong>de</strong> rest <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland. <strong>De</strong> prijs <strong>van</strong> grond in het<br />
c<strong>en</strong>trum <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> is bij voorbeeld tweehon<strong>de</strong>rd<br />
keer zo hoog als die op het platteland <strong>van</strong><br />
Oost-Groning<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is het prijsverschil tuss<strong>en</strong><br />
1985 <strong>en</strong> 2007 verdubbeld. Het belang <strong>van</strong> locatie is<br />
dus sterk toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. 17
5 | Economie<br />
77<br />
Ook <strong>de</strong> huiz<strong>en</strong>prijz<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> ligg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stuk<br />
hoger dan het Ne<strong>de</strong>rlandse gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>en</strong> ook<br />
hoger dan in <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re grote ste<strong>de</strong>n. Dat e<strong>en</strong> relatief<br />
groot <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> woningvoorraad uit corporatiewoning<strong>en</strong><br />
bestaat, zorgt voor e<strong>en</strong> extra druk op het<br />
prijsniveau <strong>van</strong> <strong>de</strong> koopwoning<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>.<br />
Omdat het lev<strong>en</strong> duur<strong>de</strong>r is in e<strong>en</strong> grote stad, zowel<br />
<strong>de</strong> kost<strong>en</strong> <strong>van</strong> won<strong>en</strong> als uitgaan, ligg<strong>en</strong> <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
lon<strong>en</strong> ook hoger. <strong>De</strong> loonverschill<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
voor e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el verklaard door verschill<strong>en</strong> in opleidingsniveau<br />
(in <strong>Amsterdam</strong> won<strong>en</strong> <strong>en</strong> werk<strong>en</strong> relatief<br />
veel hoger opgelei<strong>de</strong>n), door urbanisatievoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
(<strong>de</strong> massa aan bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> bewoners <strong>en</strong> <strong>de</strong> bijbehor<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
veelheid <strong>van</strong> voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>) <strong>en</strong> door <strong>de</strong> hogere<br />
productiviteit. Het verschil in loon is echter veel kleiner<br />
dan het verschil in grondprijs: binn<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rland<br />
verschill<strong>en</strong> <strong>de</strong> lon<strong>en</strong> maximaal 20%. In hoofdstuk 7<br />
wordt ingegaan op <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>songelijkheid binn<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>.<br />
Door <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> he<strong>en</strong> is <strong>de</strong> stad veran<strong>de</strong>rd <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
gebied waarin werk<strong>en</strong> c<strong>en</strong>traal staat in e<strong>en</strong> gebied<br />
waarin het steeds meer om consumptie draait.<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zijn bereid om e<strong>en</strong> hoge prijs te betal<strong>en</strong> om<br />
te won<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> stad met e<strong>en</strong> hoog voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>niveau.<br />
Dit geldt in Ne<strong>de</strong>rland in het bijzon<strong>de</strong>r voor<br />
<strong>Amsterdam</strong>. <strong>De</strong> hoge grondprijz<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
wor<strong>de</strong>n voor 25% bepaald door <strong>de</strong> beschikbaarheid<br />
<strong>van</strong> werk <strong>en</strong> voor <strong>de</strong> overige 75% door <strong>de</strong> voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>.<br />
Dit zijn alle aspect<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> woonomgeving<br />
aantrekkelijk mak<strong>en</strong>, <strong>van</strong> <strong>de</strong>tailhan<strong>de</strong>l tot e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>dig<br />
park in <strong>de</strong> buurt. In <strong>Amsterdam</strong> levert het culturele<br />
aanbod <strong>de</strong> belangrijkste bijdrage. <strong>De</strong> relatie tuss<strong>en</strong><br />
Afb. 5.17 Productie- of consumptiestad<br />
Amersfoort<br />
Rotterdam<br />
Lei<strong>de</strong>n<br />
Utrecht<br />
Haarlem<br />
’s-Grav<strong>en</strong>hage<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
grondwaar<strong>de</strong><br />
per m 2<br />
0 100 200 300 400 500 600<br />
productiestad<br />
consumptiestad<br />
locatietheorieën <strong>en</strong> <strong>de</strong> groei <strong>van</strong> ste<strong>de</strong>n staat c<strong>en</strong>traal<br />
in <strong>De</strong> aantrekkelijke stad. 18 Qua voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> neemt<br />
<strong>Amsterdam</strong> in Ne<strong>de</strong>rland e<strong>en</strong> toppositie in.<br />
Metropoolregio <strong>Amsterdam</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong> maakt <strong>de</strong>el uit <strong>van</strong> e<strong>en</strong> groter geheel, <strong>de</strong><br />
Metropoolregio <strong>Amsterdam</strong> (MRA). In dit gebied, dat<br />
<strong>van</strong> Lelystad tot Zandvoort <strong>en</strong> <strong>van</strong> Haarlemmermeer<br />
tot Zee<strong>van</strong>g loopt, won<strong>en</strong> 2,3 miljo<strong>en</strong> <strong>en</strong> werk<strong>en</strong> 1,3<br />
miljo<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. <strong>De</strong> economie <strong>van</strong> <strong>de</strong> MRA heeft zich<br />
net als <strong>Amsterdam</strong> relatief snel hersteld <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie.<br />
<strong>De</strong> afname <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkgeleg<strong>en</strong>heid was beperkt,<br />
bron: CPB<br />
Afb. 5.18 Werkgeleg<strong>en</strong>heid naar aantall<strong>en</strong> <strong>en</strong> groei in 2009<br />
groei 5% daling 5%<br />
tot 70.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
70.000 – 100.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
100.000 – 200.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
meer dan 400.000 arbeidsplaats<strong>en</strong><br />
bron: Economische Verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong>/bewerking O+S
78 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 5.19 Woon-werkp<strong>en</strong><strong>de</strong>l <strong>Amsterdam</strong> met omligg<strong>en</strong><strong>de</strong> Corop-regio’s<br />
Aantall<strong>en</strong> x 1.000; gebaseerd op driejaarsgemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>n, 2007-2009<br />
P<strong>en</strong><strong>de</strong>lstrom<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> MRA<br />
<strong>Amsterdam</strong> heeft <strong>de</strong> grootste economie <strong>van</strong> <strong>de</strong> MRA.<br />
Bijna 40% <strong>van</strong> <strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> MRA<br />
is toe te schrijv<strong>en</strong> aan <strong>Amsterdam</strong>. <strong>De</strong> stad is dan ook<br />
<strong>de</strong> economische motor <strong>van</strong> <strong>de</strong> MRA, maar is voor<br />
haar ontwikkeling sterk afhankelijk <strong>van</strong> <strong>de</strong> rest <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> MRA. <strong>De</strong>ze afhankelijkheid uit zich on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re<br />
op <strong>de</strong> arbeidsmarkt. <strong>De</strong> Metropoolregio k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong><br />
lev<strong>en</strong>dig p<strong>en</strong><strong>de</strong>lsysteem, met <strong>Amsterdam</strong> als kern.<br />
Ongeveer <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se ban<strong>en</strong> wordt<br />
vervuld door iemand die in <strong>Amsterdam</strong> woont. 20<br />
Meer hoger opgelei<strong>de</strong>n<br />
p<strong>en</strong><strong>de</strong>l<strong>en</strong> naar <strong>Amsterdam</strong><br />
<strong>De</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> is <strong>de</strong> p<strong>en</strong><strong>de</strong>l naar <strong>Amsterdam</strong><br />
toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, terwijl <strong>de</strong> uitstroom <strong>van</strong> p<strong>en</strong><strong>de</strong>l afnam.<br />
<strong>De</strong> totale p<strong>en</strong><strong>de</strong>l bleef gelijk. Daarbinn<strong>en</strong> <strong>de</strong>ed zich<br />
wel e<strong>en</strong> verschuiving voor: het aantal hoger opgelei<strong>de</strong>n<br />
dat niet in <strong>Amsterdam</strong> woont maar wel werkt<br />
is het afgelop<strong>en</strong> <strong>de</strong>c<strong>en</strong>nium verdubbeld <strong>van</strong> 20.000<br />
naar ruim 40.000. Daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> bleef het aan<strong>de</strong>el<br />
lager <strong>en</strong> mid<strong>de</strong>lbaar opgelei<strong>de</strong>n dat naar <strong>Amsterdam</strong><br />
komt om te werk<strong>en</strong> constant (14.000) respectievelijk<br />
steeg licht <strong>van</strong> 47.000 tot 54.000. Het aan<strong>de</strong>el<br />
hoger opgelei<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong><strong>de</strong> p<strong>en</strong><strong>de</strong>l is dus nog<br />
kleiner (39%) dan het aan<strong>de</strong>el mid<strong>de</strong>lbaar opgelei<strong>de</strong>n<br />
(49%), maar het aan<strong>de</strong>el hoger opgelei<strong>de</strong>n is<br />
het afgelop<strong>en</strong> <strong>de</strong>c<strong>en</strong>nium wel het meest gegroeid.<br />
Wat vooral opvalt is <strong>de</strong> groei <strong>van</strong> het aantal hoger<br />
opgelei<strong>de</strong>n dat in Haarlem woont <strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
werkt. Voor e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el zijn dit m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die voorhe<strong>en</strong><br />
in <strong>Amsterdam</strong> woon<strong>de</strong>n. Uit eer<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rzoek is<br />
geblek<strong>en</strong> dat hoogopgelei<strong>de</strong> tweeverdi<strong>en</strong>ers uit<br />
<strong>Amsterdam</strong> relatief vaak voor Haarlem kiez<strong>en</strong> als ze<br />
op zoek zijn naar e<strong>en</strong> grotere woning. 21<br />
bron: CBS/bewerking I&O Research<br />
ev<strong>en</strong>als <strong>de</strong> to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloosheid. <strong>De</strong> verklaring<strong>en</strong><br />
voor dit snelle herstel zijn vergelijkbaar met<br />
die voor <strong>Amsterdam</strong>: <strong>de</strong> sectorstructuur was stevig<br />
<strong>en</strong> divers g<strong>en</strong>oeg om <strong>de</strong> klap op te <strong>van</strong>g<strong>en</strong>, <strong>de</strong> aanbodkant<br />
ving e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> klap op <strong>en</strong> overheidsinterv<strong>en</strong>ties<br />
bo<strong>de</strong>n bescherming.<br />
Verschil tuss<strong>en</strong> noord <strong>en</strong> zuid<br />
Overig<strong>en</strong>s tek<strong>en</strong>t zich wel e<strong>en</strong> twee<strong>de</strong>ling af tuss<strong>en</strong><br />
het zui<strong>de</strong>lijke <strong>en</strong> noor<strong>de</strong>lijke <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> MRA.<br />
Het zui<strong>de</strong>lijke <strong>de</strong>el heeft e<strong>en</strong> sterkere basis <strong>en</strong><br />
oogt vitaler. Dit komt tot uiting in het grote aan<strong>de</strong>el<br />
hoger opgelei<strong>de</strong>n, het relatief grote aanbod<br />
ban<strong>en</strong>, <strong>de</strong> lage werkloosheid <strong>en</strong> het relatief hoge<br />
aantal starters in met name <strong>Amsterdam</strong>, Amstelve<strong>en</strong>,<br />
Haarlem, Hilversum <strong>en</strong> (in iets min<strong>de</strong>re mate) in<br />
Haarlemmermeer. Het noor<strong>de</strong>lijke <strong>de</strong>el staat er<br />
min<strong>de</strong>r goed voor: min<strong>de</strong>r ban<strong>en</strong>, min<strong>de</strong>r nieuwe<br />
bedrijv<strong>en</strong>, min<strong>de</strong>r hoog opgelei<strong>de</strong> beroepsbevolking,<br />
hogere werkloosheid <strong>en</strong> meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die afhankelijk<br />
zijn <strong>van</strong> e<strong>en</strong> uitkering. 19<br />
Toekomst<br />
Hoewel <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie er in 2011 beter<br />
voor staat dan twee jaar gele<strong>de</strong>n is het dui<strong>de</strong>lijk<br />
dat <strong>de</strong> recessie nog niet uitgewoed is. <strong>De</strong> economische<br />
groei ligt nog niet op het niveau <strong>van</strong> voor <strong>de</strong><br />
recessie <strong>en</strong> vermoe<strong>de</strong>lijk duurt dat ook nog ev<strong>en</strong>.<br />
Afgezi<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> internationale ontwikkeling<strong>en</strong>, die<br />
grote invloed hebb<strong>en</strong> op <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie,<br />
zijn er wereldwijd immers forse bezuiniging<strong>en</strong> in het<br />
vooruitzicht.<br />
<strong>De</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse overheid heeft e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> recessie<br />
wet<strong>en</strong> te voorkom<strong>en</strong>, maar moet nu gaan bezuinig<strong>en</strong><br />
om <strong>de</strong> kost<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze reddingsactie terug<br />
te verdi<strong>en</strong><strong>en</strong>. Er staan on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re bezuiniging<strong>en</strong><br />
op het OV <strong>en</strong> kunst <strong>en</strong> cultuur op het programma. <strong>De</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se economie zal hier zeker <strong>de</strong> gevolg<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> on<strong>de</strong>rvin<strong>de</strong>n, maar in welke mate is nog ongewis.<br />
Daarnaast zull<strong>en</strong> reorganisaties, zoals het voorgestel<strong>de</strong><br />
afschaff<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> of <strong>de</strong> aanbesteding<br />
<strong>van</strong> het OV, ook ban<strong>en</strong> kost<strong>en</strong>.<br />
Het is <strong>de</strong> vraag of het bedrijfslev<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
hersteld is <strong>en</strong> geheel op eig<strong>en</strong> b<strong>en</strong><strong>en</strong> dit herstel kan<br />
bekostig<strong>en</strong>. Het is ev<strong>en</strong>wel waar dat <strong>de</strong> tek<strong>en</strong><strong>en</strong> op<br />
dit mom<strong>en</strong>t voorzichtig positief zijn, zo beginn<strong>en</strong> op
5 | Economie<br />
79<br />
macroniveau <strong>de</strong> investering<strong>en</strong> <strong>van</strong> bedrijv<strong>en</strong> weer toe<br />
te nem<strong>en</strong>. Maar het herstel is nog pril. <strong>De</strong> verwachte<br />
tekort<strong>en</strong> op <strong>de</strong> arbeidsmarkt – me<strong>de</strong> als gevolg <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> vergrijzing – zull<strong>en</strong> <strong>de</strong> zaak ge<strong>en</strong> goed do<strong>en</strong>. 22<br />
Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is <strong>de</strong> bouw nog niet uit het slop. Dit kan<br />
ook behoorlijke gevolg<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> rest <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> economie <strong>van</strong> <strong>de</strong> MRA.<br />
Kortom: <strong>de</strong> toekomst <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie<br />
ziet er beter uit dan twee jaar gele<strong>de</strong>n, maar e<strong>en</strong><br />
spoedige terugkeer naar het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> groeipad<br />
<strong>van</strong> voor <strong>de</strong> recessie is op korte termijn niet te<br />
verwacht<strong>en</strong>.<br />
Not<strong>en</strong><br />
1 <strong>De</strong> sectorin<strong>de</strong>ling <strong>van</strong> O+S is volg<strong>en</strong>s SBI<br />
2008. <strong>De</strong>ze verschilt <strong>van</strong> <strong>de</strong> in<strong>de</strong>ling die in <strong>de</strong><br />
Economische Verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong> wordt gebruikt.<br />
2 O+S, Monitor werkgeleg<strong>en</strong>heid<br />
bedrijfslocaties 2009, 2010.<br />
3 Cijfers over 2010 zijn voorlopig.<br />
4 CBS webmagazine, Steeds meer kleine<br />
bedrijv<strong>en</strong>, 2 maart 2011.<br />
5 CBS.nl.<br />
6 Glaeser, E. Triumph of the city, 2011.<br />
7 Jacobs, J. The Economy of Cities, 1969.<br />
8 <strong>De</strong>ze <strong>de</strong>finitie is e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>vatting <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> CBS-<strong>de</strong>finitie.<br />
9 Dit zijn <strong>de</strong> e<strong>en</strong>persoonsvestiging<strong>en</strong> met<br />
<strong>de</strong> rechtsvorm e<strong>en</strong>manszaak.<br />
10 O+S, Zzp’ers in <strong>Amsterdam</strong>, het effect <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> economische recessie, 2010.<br />
11 S. Groot, J. Möhlmann <strong>en</strong> H. <strong>de</strong> Groot ‘Hoe<br />
schokbest<strong>en</strong>dig is <strong>de</strong> regionale economie?’,<br />
ESB, 15 mei 2009.<br />
12 i<strong>de</strong>m.<br />
13 Zie voor an<strong>de</strong>re verklaring<strong>en</strong> voor <strong>de</strong><br />
mee vall<strong>en</strong><strong>de</strong> werkloosheid hoofdstuk 6.<br />
14 Dit on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el is gebaseerd op hoofdstuk<br />
2 <strong>van</strong> <strong>de</strong> Economische Verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong><br />
Metropoolregio <strong>Amsterdam</strong> 2011.<br />
15 <strong>De</strong> Groot, H. e.a., <strong>Stad</strong> <strong>en</strong> land, CPB, 2010.<br />
16 Hierbij is <strong>de</strong> kanttek<strong>en</strong>ing te plaats<strong>en</strong> dat<br />
het huidige succes <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad ge<strong>en</strong> garantie<br />
biedt voor <strong>de</strong> toekomst.<br />
17 <strong>De</strong> Groot, H. e.a., <strong>Stad</strong> <strong>en</strong> land, CPB, 2010.<br />
18 G. Marlet, <strong>De</strong> aantrekkelijke stad, 2009.<br />
19 Esselink, R <strong>en</strong> T. L<strong>en</strong><strong>de</strong>rink, <strong>De</strong> arbeidsmarkt<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> Metropoolregio: veerkrachtig<br />
<strong>en</strong> vitaal?, in: Economische Verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong><br />
Metropoolregio <strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
20 i<strong>de</strong>m.<br />
21 Van <strong>de</strong>r Groep, R., C. <strong>van</strong> Ooster<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
J. Slot, <strong>De</strong> woningmarkt als motor <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
Haarlemse creatieve industrie?, in: Tr<strong>en</strong>ds<br />
in <strong>de</strong> Metropoolregio <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> hun<br />
lokale impact, 2008.<br />
22 Dosker, R. <strong>en</strong> P. Risseeuw, <strong>De</strong> toekomst<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> arbeidsmarkt in <strong>de</strong> Metropoolregio<br />
<strong>Amsterdam</strong>, SEO, 2010
80 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong>
6 Participatie<br />
in arbeid<br />
In <strong>Amsterdam</strong> is werk<strong>en</strong> het doel <strong>en</strong> participer<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> norm, aldus het Programakkoord <strong>van</strong> het<br />
geme<strong>en</strong>tebestuur. Werk geeft toegang tot welvaart <strong>en</strong><br />
sociale netwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> biedt opleidingsmogelijkhe<strong>de</strong>n<br />
<strong>en</strong> integratiekans<strong>en</strong>. Het wel of niet hebb<strong>en</strong> <strong>van</strong> werk<br />
heeft e<strong>en</strong> sterke invloed op het welzijn <strong>en</strong> wordt daarom<br />
tot <strong>de</strong> primaire vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> participatie gerek<strong>en</strong>d.<br />
Ook wordt in dit hoofdstuk gekek<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> gevolg<strong>en</strong><br />
die <strong>de</strong> wereldwij<strong>de</strong> economische crisis voor <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se arbeidsmarkt heeft gehad. Hoe heeft<br />
<strong>de</strong> werkloosheid zich in <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong> ontwikkeld <strong>en</strong><br />
welke groep<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers do<strong>en</strong> het goed of<br />
min<strong>de</strong>r goed op <strong>de</strong> arbeidsmarkt?
82 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Kernpunt<strong>en</strong><br />
• <strong>De</strong> gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> economische<br />
crisis voor <strong>de</strong> werkloosheid zijn<br />
min<strong>de</strong>r ernstig dan in 2008 werd<br />
gevreesd. In <strong>Amsterdam</strong> steeg het<br />
aan<strong>de</strong>el niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n<br />
(NWW) in <strong>de</strong> pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking<br />
tuss<strong>en</strong> 2008 <strong>en</strong> 2010 met<br />
0,8% tot 7,5%. In Ne<strong>de</strong>rland steeg<br />
dat aan<strong>de</strong>el met 0,4% tot 4,6%.<br />
• In 2010 herstelt <strong>de</strong> arbeidsmarkt zich<br />
in <strong>Amsterdam</strong> sneller dan in <strong>de</strong> rest<br />
<strong>van</strong> het land. <strong>De</strong> werkloosheid is in<br />
oktober 2010 met 6,7% NWW’ers<br />
weer terug op het lage niveau <strong>van</strong><br />
begin 2008.<br />
• Het aantal NWW’ers nam in 2010<br />
het meest af on<strong>de</strong>r laagopgelei<strong>de</strong>n<br />
<strong>en</strong> niet-westerse allochton<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong>ze ontwikkeling heeft <strong>de</strong>els e<strong>en</strong><br />
administratieve oorzaak.<br />
• Van alle herkomstgroep<strong>en</strong> heeft <strong>de</strong><br />
groep overige niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> <strong>de</strong> hoogste werkloosheid<br />
(oktober 2010: 13,5% NWW).<br />
Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is dit <strong>de</strong> <strong>en</strong>ige herkomstgroep<br />
waar<strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloosheid in<br />
2010 ruim hoger is dan in 2007.<br />
• Sinds 2007 is <strong>de</strong> werkloosheid het<br />
sterkst gedaald on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
<strong>van</strong> Surinaamse <strong>en</strong> Antilliaanse<br />
herkomst.<br />
• Door <strong>de</strong> verhoog<strong>de</strong> instroom <strong>van</strong><br />
werkloz<strong>en</strong> in 2009 zal in 2011 voor<br />
het eerst in jar<strong>en</strong> het aantal langdurige<br />
werkloz<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>.<br />
• Zes <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> werkloz<strong>en</strong> in<br />
<strong>Amsterdam</strong> zijn laagopgeleid.<br />
• Begin 2009 is <strong>de</strong> jeugdwerkloosheid<br />
in <strong>Amsterdam</strong> 18%. Dit is 10 proc<strong>en</strong>tpunt<br />
hoger dan gemid<strong>de</strong>ld in<br />
Ne<strong>de</strong>rland. Lan<strong>de</strong>lijk is sinds 2009 <strong>de</strong><br />
jeugdwerkloosheid met 3,3% gesteg<strong>en</strong>,<br />
voor <strong>Amsterdam</strong> zijn ge<strong>en</strong> cijfers<br />
beschikbaar.<br />
• Zuidoost is het stads<strong>de</strong>el met <strong>de</strong><br />
hoogste werkloosheid (oktober 2010:<br />
8,8% NWW). In C<strong>en</strong>trum is <strong>de</strong> werkloosheid<br />
het laagst (4,6%).<br />
• <strong>De</strong> buurt met <strong>de</strong> hoogste werkloosheid<br />
is <strong>De</strong> Kol<strong>en</strong>kit (14,5% NWW).<br />
In Buit<strong>en</strong>vel<strong>de</strong>rt-West is <strong>de</strong> werkloosheid<br />
het laagst (1,4%).<br />
• <strong>De</strong> verwachting <strong>van</strong> het UWV WERKbedrijf<br />
is dat <strong>de</strong> werkloosheid in <strong>de</strong><br />
regio <strong>Amsterdam</strong> <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong><br />
zal blijv<strong>en</strong> dal<strong>en</strong>.<br />
Dit hoofdstuk beschrijft <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se beroepsbevolking <strong>en</strong> <strong>de</strong> ontwikkeling<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloosheid. Zie voor <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se economie <strong>en</strong> <strong>de</strong> vraag naar arbeid<br />
hoofdstuk 5. Voor het beschrijv<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> hoogte <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> werkloosheid wor<strong>de</strong>n twee verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong>finities<br />
gehanteerd:<br />
• <strong>de</strong> om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloze beroepsbevolking<br />
wordt bepaald met behulp <strong>van</strong> <strong>en</strong>quêtes. <strong>De</strong> beroepsbevolking<br />
bestaat uit alle <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
tuss<strong>en</strong> 15 <strong>en</strong> 65 jaar die minimaal 12 uur per<br />
week (will<strong>en</strong>) werk<strong>en</strong>. In 2010 is volg<strong>en</strong>s het CBS<br />
6,6% <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze groep werkloos;<br />
• uit registraties <strong>van</strong> het UWV WERKbedrijf is bek<strong>en</strong>d<br />
hoeveel <strong>Amsterdam</strong>mers staan ingeschrev<strong>en</strong><br />
als niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong> (NWW’er).<br />
<strong>De</strong>ze groep wordt geperc<strong>en</strong>teerd op <strong>de</strong> bevolking<br />
tuss<strong>en</strong> 15 <strong>en</strong> 65 jaar (<strong>de</strong> pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking).<br />
In oktober 2010 is <strong>de</strong> werkloosheid<br />
op basis <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze <strong>de</strong>finitie 6,7%.<br />
Afb. 6.1 Werkloze beroepsbevolking in <strong>de</strong> G4 <strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rland, 2003-2010 <strong>en</strong> prognose 2011<br />
(proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
12<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
2003<br />
2004<br />
2005<br />
2006<br />
2007<br />
2008<br />
2009<br />
2010<br />
Rotterdam <strong>Amsterdam</strong> <strong>De</strong>n Haag Utrecht Ne<strong>de</strong>rland<br />
2011<br />
bron: CBS <strong>en</strong> prognose CPB<br />
Werkloosheid over hoogste punt he<strong>en</strong><br />
Begin 2008 was <strong>de</strong> werkloosheid in Ne<strong>de</strong>rland<br />
uitzon<strong>de</strong>rlijk laag (3,8% op basis <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>en</strong>quête beroepsbevolking).<br />
In <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> daarna nam <strong>de</strong> werkloosheid<br />
toe als gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> wereldwij<strong>de</strong> economische<br />
crisis. <strong>De</strong> stijging is veel min<strong>de</strong>r sterk dan vooraf<br />
werd gevreesd: begin 2010 bereikte <strong>de</strong> werkloosheid<br />
met 5,4% het hoogste punt. <strong>De</strong> werkloosheid<br />
is hiermee ondanks <strong>de</strong> crisis nooit bov<strong>en</strong> het niveau<br />
<strong>van</strong> 2006 uitgekom<strong>en</strong>. Sinds 2010 daalt in Ne<strong>de</strong>rland<br />
<strong>de</strong> werkloosheid weer <strong>en</strong> <strong>de</strong> verwachting is dat <strong>de</strong>ze<br />
in 2011 uitkomt op 5%. Voor 2012 verwacht het<br />
CPB e<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>re daling <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloosheid <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
nieuwe perio<strong>de</strong> <strong>van</strong> krapte op <strong>de</strong> arbeidsmarkt. 1<br />
In <strong>de</strong> grote ste<strong>de</strong>n is <strong>de</strong> werkloosheid hoger dan<br />
gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland (zie afb. 6.1). Doordat er<br />
veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>van</strong> baan wissel<strong>en</strong> is <strong>de</strong> frictiewerkloosheid<br />
(<strong>de</strong> werkloosheid die ontstaat doordat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
‘in betwe<strong>en</strong> jobs’ zitt<strong>en</strong>) relatief hoog. Daarnaast is<br />
ook <strong>de</strong> structurele werkloosheid (<strong>de</strong> werkloosheid<br />
die ontstaat door het verschil in vraag <strong>en</strong> aanbod<br />
op <strong>de</strong> arbeidsmarkt) hoger. Dit is on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re het<br />
gevolg <strong>van</strong> het relatief hoge aantal laagopgelei<strong>de</strong>n in<br />
<strong>de</strong> beroepsbevolking (<strong>Amsterdam</strong>: 30%). <strong>De</strong> meeste<br />
werkgeleg<strong>en</strong>heid voor laagopgelei<strong>de</strong>n biedt <strong>de</strong><br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>sector (bewaking, schoonmak<strong>en</strong>, catering<br />
etc.). 2 In Rotterdam, e<strong>en</strong> stad met e<strong>en</strong> relatief kleine<br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>sector, is <strong>de</strong> werkloosheid het hoogst <strong>en</strong><br />
ligt <strong>de</strong> werkloosheid over het algeme<strong>en</strong> 3% tot 4%<br />
bov<strong>en</strong> het lan<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. In <strong>Amsterdam</strong> ligt<br />
het verschil met het Ne<strong>de</strong>rlands gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>de</strong> laatste<br />
jar<strong>en</strong> (ruim) on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> 2%. In 2008 was het verschil<br />
het kleinst <strong>en</strong> lag <strong>de</strong> werkloosheid in <strong>de</strong> stad volg<strong>en</strong>s<br />
het CBS op 4,5%, teg<strong>en</strong>over 3,8% in Ne<strong>de</strong>rland.<br />
In 2009, het eerste jaar na <strong>de</strong> kredietcrisis, nam<br />
<strong>de</strong> werkloosheid in <strong>Amsterdam</strong> met 2% toe tot
6 | Participatie in arbeid<br />
83<br />
6,5%. <strong>De</strong>ze to<strong>en</strong>ame is sterker dan gemid<strong>de</strong>ld in<br />
Ne<strong>de</strong>rland (1%) <strong>en</strong> sterker dan in <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re drie<br />
grote ste<strong>de</strong>n (<strong>De</strong>n Haag: 1,2%, Rotterdam: 1,1% <strong>en</strong><br />
Utrecht: 0,6%). Door <strong>de</strong> sterke aanwezigheid <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
financiële sector in <strong>de</strong> stad werd <strong>Amsterdam</strong> relatief<br />
hard geraakt door <strong>de</strong> kredietcrisis. In 2010 bleef <strong>de</strong><br />
werkloosheid in <strong>Amsterdam</strong> met 6,6% vrijwel gelijk.<br />
Ook in Utrecht neemt <strong>de</strong> werkloosheid nog nauwelijks<br />
toe. In Rotterdam <strong>en</strong> <strong>De</strong>n Haag is echter nog<br />
steeds sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> sterke to<strong>en</strong>ame.<br />
<strong>De</strong> werkloosheid in Ne<strong>de</strong>rland is na <strong>de</strong> sterke economische<br />
krimp in 2009 veel min<strong>de</strong>r sterk toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
dan verwacht. Het CPB 3 noemt <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re<br />
omstandighe<strong>de</strong>n die <strong>de</strong> groei <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloosheid<br />
hebb<strong>en</strong> getemperd.<br />
• Doordat voor <strong>de</strong> crisis sprake was <strong>van</strong> krapte op<br />
<strong>de</strong> arbeidsmarkt ston<strong>de</strong>n aan<strong>van</strong>kelijk veel vacatures<br />
op<strong>en</strong>. Werkgevers hebb<strong>en</strong> meer dan an<strong>de</strong>rs<br />
op<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> vacatures lat<strong>en</strong> vervall<strong>en</strong>.<br />
• Zelfstandig<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze crisis e<strong>en</strong> groter<br />
<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> economische terugval opge<strong>van</strong>g<strong>en</strong><br />
dan gewoonlijk. Zelfstandig<strong>en</strong> drag<strong>en</strong> bij aan<br />
e<strong>en</strong> flexibele reactie <strong>van</strong> <strong>de</strong> arbeidsmarkt door<br />
in goe<strong>de</strong> tij<strong>de</strong>n veel ur<strong>en</strong> te werk<strong>en</strong>, terwijl zij<br />
in slechte tij<strong>de</strong>n formeel niet wor<strong>de</strong>n geteld als<br />
werkzoek<strong>en</strong>d.<br />
• Werknemers hebb<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r ur<strong>en</strong> gewerkt.<br />
Tij<strong>de</strong>ns laagconjunctuur is er min<strong>de</strong>r behoefte aan<br />
overwerk. Ook wor<strong>de</strong>n stuwmer<strong>en</strong> aan vakantieverlof<br />
opgemaakt. Daarnaast is in <strong>de</strong>ze economische<br />
crisis het aantal gewerkte ur<strong>en</strong> extra afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
door <strong>de</strong> invoering <strong>van</strong> <strong>de</strong>eltijd-WW.<br />
• Werkgevers hebb<strong>en</strong> meer dan gewoonlijk overtollig<br />
personeel vastgehou<strong>de</strong>n. Hierdoor ontstond<br />
<strong>de</strong> uitzon<strong>de</strong>rlijke situatie dat <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
arbeidsproductiviteit in Ne<strong>de</strong>rland achteruit<br />
ging. 4 Mogelijk anticiper<strong>en</strong> werkgevers op e<strong>en</strong><br />
langdurig krappe arbeidsmarkt <strong>en</strong> aarzel<strong>en</strong> ze om<br />
overtollig personeel te ontslaan.<br />
Bov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oem<strong>de</strong> oorzak<strong>en</strong> zijn specifiek voor <strong>de</strong><br />
situatie in 2009. Wanneer <strong>de</strong> economie niet snel<br />
g<strong>en</strong>oeg herstelt, bestaat het risico dat bedrijv<strong>en</strong> alsnog<br />
overtollig personeel moet<strong>en</strong> ontslaan <strong>en</strong> zzp’ers<br />
hun bedrijf moet<strong>en</strong> opgev<strong>en</strong>. <strong>De</strong> crisis zou dan met<br />
<strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> vertraging alsnog kunn<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> voor<br />
e<strong>en</strong> sterk oplop<strong>en</strong><strong>de</strong> werkloosheid. 5<br />
<strong>De</strong> hoogte <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloosheid is in 2009 niet alle<strong>en</strong><br />
geremd door specifieke omstandighe<strong>de</strong>n in 2009. In<br />
perio<strong>de</strong>n <strong>van</strong> laagconjunctuur treedt ook het discouraged<br />
worker-effect op. Doordat het moeilijker wordt<br />
om e<strong>en</strong> baan te krijg<strong>en</strong> besluit e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> beroepsbevolking<br />
ge<strong>en</strong> kans te wag<strong>en</strong> <strong>en</strong> zich terug te<br />
trekk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> arbeidsmarkt. E<strong>en</strong> bek<strong>en</strong>d voorbeeld<br />
zijn jonger<strong>en</strong> die besluit<strong>en</strong> om langer door te ler<strong>en</strong>.<br />
Aantal niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n<br />
daalt sterk in 2010<br />
Eén <strong>van</strong> <strong>de</strong> manier<strong>en</strong> om <strong>de</strong> hoogte <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloosheid<br />
vast te stell<strong>en</strong> is te kijk<strong>en</strong> naar het aantal m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
dat zich bij het UWV WERKbedrijf heeft ingeschrev<strong>en</strong><br />
als niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong> (NWW). Gedur<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
Afb. 6.2 Niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n in aantall<strong>en</strong> <strong>en</strong> als aan<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking<br />
<strong>van</strong> 15 tot 65 jaar, januari 2000-2010 <strong>en</strong> 1 oktober 2010<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
2010 is in Ne<strong>de</strong>rland het aan<strong>de</strong>el NWW’ers on<strong>de</strong>r<br />
alle 15- t/m 64-jarig<strong>en</strong> gedaald <strong>van</strong> 4,6% naar 4,4%.<br />
Ook in <strong>Amsterdam</strong> daalt het aan<strong>de</strong>el NWW’ers sinds<br />
april 2010. <strong>De</strong> afname is met 0,8% veel sterker dan<br />
gemid<strong>de</strong>ld. In oktober 2010 is het aan<strong>de</strong>el NWW’ers<br />
in <strong>Amsterdam</strong> met 6,7% weer terug op het lage<br />
niveau <strong>van</strong> 2008. <strong>De</strong> verwachting <strong>van</strong> het UWV<br />
WERKbedrijf is dat in het aankom<strong>en</strong><strong>de</strong> jaar het aantal<br />
niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n sterk zal blijv<strong>en</strong> dal<strong>en</strong><br />
in Groot-<strong>Amsterdam</strong>. 6<br />
Economisch herstel is e<strong>en</strong> belangrijke oorzaak <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
verbetering<strong>en</strong> op <strong>de</strong> arbeidsmarkt. <strong>De</strong> tr<strong>en</strong>d wordt<br />
echter versterkt door e<strong>en</strong> administratieve opschoning.<br />
In 2008 heeft e<strong>en</strong> onbek<strong>en</strong>d aantal inburgeraars zich<br />
ingeschrev<strong>en</strong> als niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>, omdat<br />
dit e<strong>en</strong> verplicht on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el was <strong>van</strong> <strong>de</strong> aanvraag<br />
voor taalscholing of kin<strong>de</strong>rop<strong>van</strong>g. <strong>De</strong>ze inschrijving<strong>en</strong><br />
om administratieve re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> zijn in 2010 <strong>de</strong>els<br />
uit het bestand verwij<strong>de</strong>rd. Hierdoor is e<strong>en</strong> afname<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloosheid zichtbaar on<strong>de</strong>r niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> <strong>en</strong> laagopgelei<strong>de</strong>n.<br />
Sterke to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> person<strong>en</strong> die<br />
langer dan twee jaar werkloos zijn<br />
<strong>De</strong> crisis heeft <strong>de</strong> drempel naar <strong>de</strong> arbeidsmarkt<br />
verhoogd. In 2009 is hierdoor e<strong>en</strong> sterke to<strong>en</strong>ame<br />
zichtbaar <strong>van</strong> het aantal <strong>Amsterdam</strong>mers dat langer<br />
dan e<strong>en</strong> halfjaar bij het UWV staat ingeschrev<strong>en</strong> als<br />
werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong> (+5.094). <strong>De</strong>ze groep heeft ge<strong>en</strong><br />
rec<strong>en</strong>t arbeidsverle<strong>de</strong>n <strong>en</strong> daarom blijft het voor h<strong>en</strong><br />
lastiger om e<strong>en</strong> ingang te vin<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong> arbeidsmarkt.<br />
In 2010 groeit hierdoor het aantal <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
dat langer dan e<strong>en</strong> jaar maar korter dan twee jaar<br />
werkloos is (+6.560, zie afb. 6.3). In oktober 2010<br />
is e<strong>en</strong> groot <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze groep doorgestroomd<br />
naar <strong>de</strong> categorie die langer dan twee jaar werkloos<br />
is. <strong>De</strong> verwachting is dat in 2011 het aantal<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers dat langer dan drie jaar werkloos is<br />
voor het eerst in jar<strong>en</strong> weer zal to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>. Het gaat<br />
Ne<strong>de</strong>rland<br />
% 15-64 % 15-64<br />
absoluut jarig<strong>en</strong> absoluut jarig<strong>en</strong><br />
2000 59.233 11,3 674.000 6,3<br />
2001 52.895 10,0 583.000 5,4<br />
2002 49.085 9,3 585.000 5,4<br />
2003 44.088 8,3 694.000 6,4<br />
2004 51.648 9,7 771.000 7,1<br />
2005 51.500 9,6 692.210 6,3<br />
2006 46.832 8,7 671.476 6,1<br />
2007 39.923 7,4 554.000 5,0<br />
2008 36.746 6,7 458.055 4,2<br />
2009 38.752 7,0 444.298 4,1<br />
2010 42.361 7,5 507.796 4,6<br />
oktober 2010* 37.469 6,7 491.000 4,4<br />
*O.b.v. <strong>van</strong> pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking per 1 januari 2010.<br />
bron: O+S/UWV WERKbedrijf/CBS
84 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 6.3 Niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n naar werkloosheidsduur, 1 januari 2001-2010<br />
x 1.000<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
hier om e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>malige piek die het gevolg is <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
verhoog<strong>de</strong> instroom tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> crisis.<br />
Afb. 6.4 Niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n als perc<strong>en</strong>tage <strong>van</strong> het aantal 15 t/m 64-jarig<strong>en</strong><br />
per herkomstgroep, 1 januari 2007-2010 <strong>en</strong> 1 oktober 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
18<br />
16<br />
14<br />
12<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
2001<br />
2002<br />
overig<br />
niet-westers<br />
2003<br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
2004<br />
Turk<strong>en</strong><br />
2005<br />
2006<br />
t/m 3 maan<strong>de</strong>n 4 t/m 6 maan<strong>de</strong>n 7 t/m 12 maan<strong>de</strong>n<br />
1 t/m 2 jaar 2 t/m 3 jaar langer dan 3 jaar<br />
Antillian<strong>en</strong>/<br />
Aruban<strong>en</strong><br />
2007<br />
2008<br />
Surinamers<br />
2007 2008 2009 2010 oktober 2010<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> oktober 2010<br />
2009<br />
bron: UWV WERKbedrijf<br />
westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
2010<br />
okt ’10<br />
autochton<strong>en</strong><br />
bron: UWV WERKbedrijf<br />
Werkloosheid het hoogst on<strong>de</strong>r<br />
overige niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
<strong>De</strong> hoogte <strong>van</strong> <strong>de</strong> werkloosheid verschilt sterk<br />
per etnische groep. In oktober 2010 is <strong>de</strong>ze on<strong>de</strong>r<br />
autochton<strong>en</strong> met 3,8% het laagst <strong>en</strong> on<strong>de</strong>r overige<br />
niet-westerse allochton<strong>en</strong> met 13,5% het hoogst.<br />
To<strong>en</strong> <strong>de</strong> werkloosheid in 2009 omhoog ging was <strong>de</strong><br />
to<strong>en</strong>ame het sterkst bij <strong>de</strong> groep<strong>en</strong> die al e<strong>en</strong> hoge<br />
werkloosheid k<strong>en</strong><strong>de</strong>n, namelijk <strong>Amsterdam</strong>mers met<br />
e<strong>en</strong> Marokkaanse, Turkse of overig niet-westerse<br />
herkomst. Nu <strong>de</strong> economie zich herstelt, daalt het<br />
aan<strong>de</strong>el NWW’ers ook weer het sterkst on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze<br />
groep<strong>en</strong>. <strong>De</strong> werkloosheid binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> niet-westerse<br />
groep<strong>en</strong> schommelt on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re sterker doordat allochton<strong>en</strong><br />
twee keer vaker e<strong>en</strong> flexibele baan hebb<strong>en</strong><br />
(lan<strong>de</strong>lijk: 17%) dan autochton<strong>en</strong>. 7 <strong>De</strong> schommeling<br />
tuss<strong>en</strong> 2008 <strong>en</strong> 2010 is in werkelijkheid min<strong>de</strong>r sterk<br />
dan in <strong>de</strong> statistiek<strong>en</strong> naar vor<strong>en</strong> komt. <strong>De</strong> stijging<br />
<strong>van</strong> het aan<strong>de</strong>el NWW’ers in <strong>de</strong>ze groep<strong>en</strong> werd<br />
verstrekt doordat person<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> inburgeringstraject<br />
ging<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> verplicht war<strong>en</strong> zich in te schrijv<strong>en</strong><br />
bij het UWV. In 2010 is <strong>de</strong> inschrijving <strong>van</strong> veel <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong>ze person<strong>en</strong> verlop<strong>en</strong> of uit het bestand gehaald.<br />
Hierdoor lijkt <strong>de</strong> werkloosheid sterker te dal<strong>en</strong>.<br />
Vergelek<strong>en</strong> met 2007 – het jaar voor aan<strong>van</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
crisis <strong>en</strong> <strong>de</strong> verplichte inschrijving bij het UWV voor<br />
inburgeraars – geldt voor bijna alle herkomstgroep<strong>en</strong><br />
dat <strong>de</strong> werkloosheid in oktober 2010 lager is. Vooral<br />
on<strong>de</strong>r Surinaamse <strong>en</strong> Antilliaanse <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
is e<strong>en</strong> sterke afname zichtbaar <strong>van</strong> 1,8% resp. 2,9%.<br />
Ook Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong> sinds 2007<br />
hun afstand tot het ste<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> verkleind,<br />
maar met 11,4% is <strong>de</strong> werkloosheid on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze<br />
groep nog steeds hoog. On<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
Marokkaanse afkomst is <strong>de</strong> huidige werkloosheid<br />
12%, e<strong>en</strong> daling <strong>van</strong> 0,1% t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2007.<br />
<strong>De</strong>ze daling is veel min<strong>de</strong>r sterk dan <strong>de</strong> daling <strong>van</strong><br />
het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> (0,7%). On<strong>de</strong>r autochton<strong>en</strong> daal<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> werkloosheid met 0,9% iets sterker dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
tot 3,8%. On<strong>de</strong>r twee groep<strong>en</strong> nam <strong>de</strong> werkloosheid<br />
sinds 2007 toe. On<strong>de</strong>r overige niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
steeg <strong>de</strong> werkloosheid met 0,4% tot 13,5%.<br />
<strong>De</strong>ze groep heeft hiermee net als voorgaan<strong>de</strong> jar<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> hoogste werkloosheid. On<strong>de</strong>r westerse allochton<strong>en</strong><br />
steeg <strong>de</strong> werkloosheid met 0,1% licht tot 5,3%.<br />
Bijna zes <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> werkloz<strong>en</strong> laagopgeleid<br />
<strong>De</strong> meeste werkloz<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> (57%) zijn laagopgeleid<br />
<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> maximaal e<strong>en</strong> VMBO-diploma.<br />
Het mer<strong>en</strong><strong>de</strong>el (35%) heeft alle<strong>en</strong> basison<strong>de</strong>rwijs<br />
gevolgd. Het aan<strong>de</strong>el zeer laagopgelei<strong>de</strong>n is hiermee<br />
lager dan in 2009 (41%). Het is echter niet bek<strong>en</strong>d<br />
in hoeverre <strong>de</strong>ze afname is beïnvloed door het<br />
verlop<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> verplichte inschrijving bij het UWV<br />
WERKbedrijf door inburgeraars.<br />
Wanneer het aan<strong>de</strong>el zeer laagopgelei<strong>de</strong> werkloz<strong>en</strong><br />
wordt vergelek<strong>en</strong> met 2007 – e<strong>en</strong> jaar voor <strong>de</strong> crisis<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> inburgeringsmaatregel – blijkt <strong>de</strong> groep zowel<br />
relatief als absoluut sterk in om<strong>van</strong>g te zijn toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
(<strong>van</strong> 20% naar 35%). Voor alle an<strong>de</strong>re opleidingsniveaus<br />
geldt dat <strong>de</strong> situatie t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2007<br />
(licht) is verbeterd. Het opvall<strong>en</strong>dst zijn <strong>de</strong> vmbo’ers.<br />
Hun aan<strong>de</strong>el on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> werkloz<strong>en</strong> is ondanks <strong>de</strong> crisis<br />
elk jaar gedaald (sinds 2007 <strong>van</strong> 34% naar 22%).<br />
Uit lan<strong>de</strong>lijke cijfers blijkt dat mid<strong>de</strong>lbaar opgelei<strong>de</strong>n<br />
(MBO, HAVO of VWO) op <strong>de</strong> arbeidsmarkt het<br />
conjunctuurgevoeligst zijn. 8 Ook in <strong>Amsterdam</strong><br />
neemt in 2009 het aantal NWW’ers met e<strong>en</strong> mid<strong>de</strong>lbare<br />
opleiding het sterkst toe (<strong>van</strong> 19% naar 22%).<br />
Werkloosheid daalt on<strong>de</strong>r alle leeftijdsgroep<strong>en</strong><br />
Het CBS heeft gesignaleerd dat gedur<strong>en</strong><strong>de</strong> 2010<br />
in Ne<strong>de</strong>rland het aantal werkloz<strong>en</strong> tot 25 jaar sterk<br />
afnam, terwijl on<strong>de</strong>r 45-plussers <strong>de</strong> werkloosheid nog<br />
to<strong>en</strong>am. In <strong>Amsterdam</strong> nam in 2010 <strong>de</strong> werkloosheid<br />
echter on<strong>de</strong>r alle leeftijdsgroep<strong>en</strong> af.<br />
Het aan<strong>de</strong>el jonger<strong>en</strong> tot 20 jaar dat zich inschrijft<br />
als werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong> bij het UWV WERKbedrijf is erg<br />
laag (1,3%, zie afb. 6.6). Omdat schoolverlaters over<br />
het algeme<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> recht hebb<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> uitkering
schrijv<strong>en</strong> zij zich meestal niet in bij het UWV WERKbedrijf.<br />
Van <strong>de</strong> jonger<strong>en</strong> <strong>van</strong> 20 t/m 24 jaar staat 2,8%<br />
ingeschrev<strong>en</strong> bij het UWV WERKbedrijf (oktober<br />
2010). Het feit dat er weinig NWW’ers zijn on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
jonger<strong>en</strong> wil niet zegg<strong>en</strong> dat er ge<strong>en</strong> sprake is <strong>van</strong><br />
werkloosheid. <strong>De</strong> werkloosheid on<strong>de</strong>r jonger<strong>en</strong> die<br />
zich niet hebb<strong>en</strong> ingeschrev<strong>en</strong> bij het UWV wordt<br />
beschrev<strong>en</strong> in <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> paragraaf.<br />
Na 2008 is <strong>de</strong> werkloosheid het sterkst toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>r 25- t/m 34-jarig<strong>en</strong>, <strong>van</strong> 4,5% naar 6,7%. In<br />
2010 daalt dit perc<strong>en</strong>tage weer tot 5,6%. <strong>De</strong> leeftijdscategorie<br />
25- t/m 34-jarig<strong>en</strong> is daarmee <strong>de</strong> <strong>en</strong>ige<br />
leeftijdscategorie waarin het aan<strong>de</strong>el NWW’ers in<br />
oktober 2010 nog ruim bov<strong>en</strong> het niveau <strong>van</strong> januari<br />
2008 ligt.<br />
Van <strong>de</strong> 35- t/m 44-jarige <strong>Amsterdam</strong>mers is in oktober<br />
2010 8,2% werkloos. Aan het begin <strong>van</strong> het jaar<br />
ging het nog om 9,6%. <strong>De</strong>ze leeftijdsgroep herstelt<br />
zich hiermee het sterkst <strong>van</strong> <strong>de</strong> gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
economische crisis. <strong>De</strong> werkloosheid ligt echter nog<br />
steeds ruim bov<strong>en</strong> het ste<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>van</strong> 6,7%.<br />
Van <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> leeftijdsgroep<strong>en</strong> staan 45-plussers<br />
het vaakst bij het UWV WERKbedrijf ingeschrev<strong>en</strong><br />
als niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n. In oktober<br />
2010 gaat het om 8,8%. <strong>De</strong> werkloosheid on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze<br />
groep k<strong>en</strong>t al jar<strong>en</strong> e<strong>en</strong> dal<strong>en</strong><strong>de</strong> t<strong>en</strong><strong>de</strong>ns, die nauwelijks<br />
is beïnvloed door <strong>de</strong> crisis.<br />
Stijging Ne<strong>de</strong>rlandse jeugdwerkloosheid<br />
beperkt door langere studie<br />
<strong>De</strong> hoogte <strong>van</strong> <strong>de</strong> jeugdwerkloosheid in <strong>Amsterdam</strong><br />
wordt e<strong>en</strong>s in <strong>de</strong> twee jaar vastgesteld via <strong>de</strong><br />
Regionale Enquête Beroepsbevolking. <strong>De</strong> meest<br />
rec<strong>en</strong>te cijfers hebb<strong>en</strong> betrekking op eind 2008.<br />
Ongeveer <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se jonger<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> 15 <strong>en</strong> 25 jaar werkt of zoekt e<strong>en</strong> baan <strong>van</strong><br />
minimaal 12 uur per week (52%). Van <strong>de</strong>ze groep<br />
is in 2008 18% werkloos. <strong>De</strong> jeugdwerkloosheid in<br />
<strong>Amsterdam</strong> is hiermee ongeveer 10 proc<strong>en</strong>tpunt<br />
hoger dan gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland.<br />
Voor heel Ne<strong>de</strong>rland is bek<strong>en</strong>d hoe <strong>de</strong> jeugdwerkloosheid<br />
zich heeft ontwikkeld sinds 2008. In 2009<br />
nam <strong>de</strong> werkloosheid on<strong>de</strong>r jonger<strong>en</strong> met 2,6% toe<br />
tot 11%. In 2010 bleef het aantal werkloz<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> 15<br />
<strong>en</strong> 25 jaar gelijk, maar steeg het werkloosheidsperc<strong>en</strong>tage<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong>ze groep naar 11,7%. <strong>De</strong>ze stijging is<br />
veroorzaakt door e<strong>en</strong> afname <strong>van</strong> het aantal jonger<strong>en</strong><br />
dat tot <strong>de</strong> beroepsbevolking wordt gerek<strong>en</strong>d: meer<br />
jonger<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> aan niet te kunn<strong>en</strong> of will<strong>en</strong> werk<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong>wege e<strong>en</strong> studie. <strong>De</strong> werkloosheid on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> beroepsbevolking<br />
<strong>van</strong> 15 tot 25 jaar is hoger dan on<strong>de</strong>r<br />
an<strong>de</strong>re leeftijdscategorieën (25- t/m 44-jarig<strong>en</strong>: 4,7%,<br />
45-plussers: 4,6%). 9<br />
Cijfers voor <strong>Amsterdam</strong> ontbrek<strong>en</strong>, maar wanneer<br />
wordt aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> jeugdwerkloosheid in<br />
<strong>Amsterdam</strong> <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> ontwikkeling heeft doorgemaakt<br />
als in <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> het land is <strong>de</strong> jeugdwerkloosheid<br />
in 2010 ongeveer 22%. Dit komt neer op zo’n<br />
11.000 werkloze jonger<strong>en</strong>.<br />
6 | Participatie in arbeid<br />
85<br />
Afb. 6.5 Niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n naar opleidingsniveau, 1 januari 2005-2010<br />
<strong>en</strong> 1 oktober 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r NWW’ers)<br />
%<br />
45<br />
40<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
2005 2006 2007 2008 2009 2010 okt ’10<br />
basison<strong>de</strong>rwijs VMBO MBO/HAVO/VWO<br />
HBO/bachelor WO/master<br />
bron: UWV WERKbedrijf<br />
Afb. 6.6 Niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n per leeftijdscategorie, 1 januari 2006-2010<br />
<strong>en</strong> 1 oktober 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
12<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
15-19 jaar 20-24 jaar 25-34 jaar 35-44 jaar 45-64 jaar<br />
2006 2007 2008 2009 2010 oktober 2010<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> 1 oktober 2010<br />
bron: UWV WERKbedrijf<br />
Afb. 6.7 Werkloosheid jonger<strong>en</strong> <strong>van</strong> 15 t/m 24 jaar in Ne<strong>de</strong>rland (2005-2010) <strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong> (2005-2008, <strong>van</strong>af 2009 situatie indi<strong>en</strong> zelf<strong>de</strong> ontwikkeling als<br />
Ne<strong>de</strong>rland) (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
2005<br />
2007<br />
2008<br />
2009<br />
2010<br />
Ne<strong>de</strong>rland <strong>Amsterdam</strong><br />
bron: CBS/O+S<br />
<strong>De</strong> jeugdwerkloosheid verschilt sterk per etnische<br />
groep. Lan<strong>de</strong>lijk steeg <strong>de</strong> werkloosheid on<strong>de</strong>r nietwesterse<br />
allochtone jonger<strong>en</strong> <strong>van</strong> 15 tot 25 jaar tuss<strong>en</strong><br />
2009 <strong>en</strong> 2010 <strong>van</strong> 20% naar 23%. On<strong>de</strong>r autochtone<br />
jonger<strong>en</strong> bleef <strong>de</strong> werkloosheid in <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong><br />
10%. <strong>De</strong> jeugdwerkloosheid is in Ne<strong>de</strong>rland het<br />
hoogst on<strong>de</strong>r Marokkaanse <strong>en</strong> Surinaamse jonger<strong>en</strong><br />
(respectievelijk 28% <strong>en</strong> 27%). 10
86 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Werkloosheid het hoogst in Zuidoost<br />
<strong>De</strong> werkloosheid is al jar<strong>en</strong>lang het hoogst in<br />
Zuidoost (oktober 2010: 8,8% NWW) <strong>en</strong> sinds 2009<br />
het laagst in C<strong>en</strong>trum (oktober 2010: 4,6%). Voor<br />
bijna alle stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> geldt dat het herstel <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
werkloosheid in 2010 zo sterk is dat <strong>de</strong>ze in oktober<br />
2010 lager of ongeveer gelijk is aan het perc<strong>en</strong>tage<br />
begin <strong>van</strong> 2008. Opvall<strong>en</strong><strong>de</strong> uitzon<strong>de</strong>ring hierop is<br />
stads<strong>de</strong>el Zuid, waar <strong>de</strong> werkloosheid 0,9% bov<strong>en</strong><br />
Afb. 6.8 Niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n per stads<strong>de</strong>el, 1 januari 2006-2010<br />
<strong>en</strong> 1 oktober 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
12<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
het niveau <strong>van</strong> 2008 ligt. Met 5,4% ligt <strong>de</strong> werkloosheid<br />
in Zuid echter nog steeds ruim on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>.<br />
Nieuw-West herstelt zich het sterkst: <strong>de</strong> werkloosheid<br />
is hier sinds januari 2010 met 1,7% gedaald<br />
tot 7%, e<strong>en</strong> score dicht bij het ste<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> 6,7%.<br />
Op <strong>de</strong> kaart (zie afb. 6.9) is aangegev<strong>en</strong> op welke<br />
plekk<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad veel meer werkloz<strong>en</strong> bij elkaar<br />
won<strong>en</strong> dan gemid<strong>de</strong>ld. Met name in <strong>de</strong> ring rondom<br />
het c<strong>en</strong>trum bevin<strong>de</strong>n zich conc<strong>en</strong>tratiegebie<strong>de</strong>n<br />
met e<strong>en</strong> werkloosheid <strong>van</strong> minimaal 16%. <strong>De</strong> meeste<br />
conc<strong>en</strong>tratiegebie<strong>de</strong>n ligg<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> buurtcombinatie<br />
waar <strong>de</strong> werkloosheid ruim bov<strong>en</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
ligt. Uitzon<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> conc<strong>en</strong>tratiegebie<strong>de</strong>n in<br />
Osdorp-Oost <strong>en</strong> in Hoofdweg e.o., waar <strong>de</strong> werkloosheid<br />
in <strong>de</strong> directe omgeving <strong>van</strong> het conc<strong>en</strong>tratiegebied<br />
lager is.<br />
Er zijn ook gebie<strong>de</strong>n waar <strong>de</strong> werkloosheid niet sterk<br />
geconc<strong>en</strong>treerd is in e<strong>en</strong> bepaal<strong>de</strong> buurt, maar waar<br />
verspreid over e<strong>en</strong> groter gebied veel werkloosheid<br />
voorkomt. Het gaat om <strong>de</strong> Bijlmer, het voormalige<br />
stads<strong>de</strong>el Geuz<strong>en</strong>veld-Slotermeer, Nieuw<strong>en</strong>dam-<br />
Noord <strong>en</strong> <strong>de</strong> buurtcombinatie Slotervaart.<br />
0<br />
Zuidoost Noord West Nieuw-West Oost Zuid C<strong>en</strong>trum<br />
2006 2007 2008 2009 2010 oktober 2010<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> oktober 2010<br />
bron: UWV WERKbedrijf<br />
<strong>De</strong> buurtcombinatie met <strong>de</strong> hoogste werkloosheid is<br />
<strong>de</strong> Kol<strong>en</strong>kitbuurt in Bos <strong>en</strong> Lommer (1 januari 2010:<br />
14,5%). In Buit<strong>en</strong>vel<strong>de</strong>rt-West in Zuid won<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
minste werkloz<strong>en</strong> (1,4%).<br />
Afb. 6.9 Conc<strong>en</strong>tratiegebie<strong>de</strong>n <strong>van</strong> werkloosheid in 2008 (geel) <strong>en</strong> 2010 (blauw), minimaal 16% <strong>en</strong> 75 person<strong>en</strong><br />
2010<br />
2008<br />
bron: <strong>Stad</strong>smonitor <strong>Amsterdam</strong>, O+S/UVA
6 | Participatie in arbeid<br />
87<br />
Afb. 6.10 Beroepsbevolking <strong>Amsterdam</strong>, 2001-2010 <strong>en</strong> prognose tot 2030<br />
prognose 2010*<br />
2001 2003 2005 2007 2009 2010 2015 2030<br />
pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking<br />
(alle 15 t/m 64-jarig<strong>en</strong>) 529.000 531.100 539.200 541.700 553.700 561.855 572.000 595.000<br />
beroepsbevolking (<strong>Amsterdam</strong>mers met of op<br />
zoek naar baan <strong>van</strong> minimaal 12 uur per week) 386.500 388.700 386.700 390.300 405.100 423.000 464.000<br />
niet-beroepsbevolking (p<strong>en</strong>sio<strong>en</strong>, stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> etc.) 142.500 142.400 152.600 151.400 148.600 149.000 131.000<br />
bruto arbeidsparticipatie (% beroepsbevolking<br />
in pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking) 73% 73% 72% 72% 73% 74% 78%<br />
werkzaam 368.400 357.600 346.500 359.500 381.300<br />
netto arbeidsparticipatie<br />
(% werkzam<strong>en</strong> in pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking) 70% 67% 64% 66% 69%<br />
werkloos 18.100 31.300 40.200 30.800 23.800<br />
werkloosheidsperc<strong>en</strong>tage <strong>Amsterdam</strong><br />
(aan<strong>de</strong>el werkloz<strong>en</strong> in beroepsbevolking) 5% 8% 10% 8% 6%<br />
* Prognose arbeidsparticipatie obv cijfers uit 2007. bron: O+S/Regionale Enquête Beroepsbevolking (REB)<br />
Om<strong>van</strong>g pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking<br />
blijft to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><br />
<strong>De</strong> pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking bestaat uit alle<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers tuss<strong>en</strong> 15 <strong>en</strong> 65 jaar. <strong>De</strong>ze groep is<br />
<strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> steeds in om<strong>van</strong>g toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>;<br />
begin 2010 gaat het om 561.855 person<strong>en</strong> (zie afb.<br />
6.10). Volg<strong>en</strong>s <strong>de</strong> prognoses gaat <strong>de</strong> groei <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking nog <strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> door.<br />
Tuss<strong>en</strong> 2013 <strong>en</strong> 2016 wordt echter e<strong>en</strong> kleine krimp<br />
verwacht, omdat in die jar<strong>en</strong> veel <strong>Amsterdam</strong>mers 65<br />
jaar wor<strong>de</strong>n. Daarnaast wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> crisis min<strong>de</strong>r<br />
woning<strong>en</strong> opgeleverd <strong>en</strong> zal <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se bevolking<br />
tij<strong>de</strong>lijk min<strong>de</strong>r sterk to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>. Na 2016 zal het<br />
aantal 15- t/m 64-jarig<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad weer to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>.<br />
In 2030 bestaat <strong>de</strong> pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking in<br />
<strong>Amsterdam</strong> naar verwachting uit 595.000 person<strong>en</strong>.<br />
Mocht <strong>de</strong> werkloosheid in <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> alsnog<br />
oplop<strong>en</strong> als gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> crisis, dan komt <strong>de</strong> tij<strong>de</strong>lijke<br />
krimp <strong>van</strong> <strong>de</strong> pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking op e<strong>en</strong><br />
gunstig mom<strong>en</strong>t. Positievere prognoses gaan echter<br />
uit <strong>van</strong> e<strong>en</strong> sterk aantrekk<strong>en</strong><strong>de</strong> vraag naar arbeidskracht<strong>en</strong>.<br />
Volg<strong>en</strong>s het UWV zal op mid<strong>de</strong>llange termijn<br />
in Ne<strong>de</strong>rland het aantal ban<strong>en</strong> sneller to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><br />
dan <strong>de</strong> beroepsbevolking, waardoor <strong>de</strong> werkloosheid<br />
kan dal<strong>en</strong>. In <strong>de</strong> regio Groot-<strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> Mid<strong>de</strong>n-<br />
Utrecht zal in dit geval <strong>de</strong> krapte op <strong>de</strong> arbeidsmarkt<br />
het eerst <strong>en</strong> het sterkst voelbaar zijn.<br />
In teg<strong>en</strong>stelling tot <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> het land heeft<br />
<strong>Amsterdam</strong> <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> niet te mak<strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> krimp<strong>en</strong><strong>de</strong> pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking (zie<br />
afb. 6.11). Integ<strong>en</strong><strong>de</strong>el, omdat <strong>de</strong> arbeidsparticipatie<br />
on<strong>de</strong>r vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong> to<strong>en</strong>eemt<br />
(net als in <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> het land) zal ook <strong>de</strong> beroepsbevolking<br />
to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>. Maar <strong>de</strong>ze to<strong>en</strong>ame is naar verwachting<br />
onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> om aan <strong>de</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> vraag<br />
naar arbeidskracht<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>.<br />
werk<strong>en</strong> (zie afb. 6.12). Dit is e<strong>en</strong> stijging <strong>van</strong> 14%<br />
t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2001. Belangrijke oorzaak <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> bruto arbeidsparticipatie is het feit dat<br />
<strong>de</strong> babyboomg<strong>en</strong>eratie hoger opgeleid is dan <strong>de</strong><br />
vorige g<strong>en</strong>eratie. Daarnaast is het min<strong>de</strong>r aantrekkelijk<br />
gemaakt om eer<strong>de</strong>r te stopp<strong>en</strong> met werk. Naar<br />
verwachting is <strong>de</strong> bruto arbeidsparticipatie on<strong>de</strong>r<br />
55-plussers in 2030 ver<strong>de</strong>r opgelop<strong>en</strong> tot 68%. Ook<br />
45- t/m 54-jarig<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> steeds<br />
vaker <strong>de</strong>el gaan uitmak<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> beroepsbevolking.<br />
Sinds 2001 ligt hun bruto arbeidsparticipatie ruim<br />
bov<strong>en</strong> het ste<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>en</strong> dit zal <strong>de</strong><br />
kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> ook zo blijv<strong>en</strong> (2009: 79%).<br />
Ondanks <strong>de</strong> stijging <strong>van</strong> <strong>de</strong> bruto arbeidsparticipatie<br />
on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 45 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r veran<strong>de</strong>rt<br />
<strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> arbeidsparticipatie in <strong>de</strong> stad<br />
<strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> niet. Dit komt door <strong>de</strong> to<strong>en</strong>ame<br />
<strong>van</strong> het aantal ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in <strong>de</strong> bevolking die relatief<br />
weinig participer<strong>en</strong> (52% bruto arbeidsparticipatie<br />
on<strong>de</strong>r 55-plussers). Zodra <strong>de</strong> to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> het aantal<br />
ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> stopt, zal <strong>de</strong> toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> bruto arbeids-<br />
Afb. 6.11 Pot<strong>en</strong>tiële beroepsbevolking <strong>Amsterdam</strong> naar leeftijdscategorie, 2001-2010<br />
<strong>en</strong> prognose tot 2030<br />
x 1.000<br />
210<br />
190<br />
170<br />
150<br />
130<br />
110<br />
90<br />
Ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> langer werk<strong>en</strong><br />
Ruim <strong>de</strong> helft (52%) <strong>van</strong> alle <strong>Amsterdam</strong>mers tuss<strong>en</strong><br />
55 <strong>en</strong> 65 jaar werkt of wil minimaal 12 uur per week<br />
70<br />
2000 2005 2010 2015 2020<br />
15-24 jaar 25-34 jaar 35-44 jaar 45-64 jaar<br />
2025<br />
2030<br />
bron: O+S
88 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 6.12 Bruto arbeidsparticipatie in <strong>Amsterdam</strong> naar leeftijd, 2001-2009 <strong>en</strong> prognose<br />
tot 2030 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)*<br />
%<br />
90<br />
80<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
2001<br />
2003<br />
15-24 jaar 25-34 jaar 35-44 jaar<br />
45-54 jaar 55-64 jaar <strong>Amsterdam</strong><br />
*Prognose obv-cijfers uit 2007.<br />
2005<br />
2007<br />
2009<br />
2015<br />
2020<br />
2030<br />
bron: O+S/Regionale Enquête Beroepsbevolking (REB)<br />
Afb. 6.13 Bruto arbeidsparticipatie in <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rland naar geslacht, 2001-2009<br />
(proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
80<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
vrouw<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
2001 2003 2005 2007 2009<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong> 2009<br />
vrouw<strong>en</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rland<br />
mann<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
Afb. 6.14 Bruto arbeidsparticipatie naar herkomst, 2005-2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
80<br />
70<br />
60<br />
50<br />
%<br />
mann<strong>en</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rland<br />
bron: O+S/CBS<br />
participatie <strong>van</strong> ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook zichtbaar wor<strong>de</strong>n in<br />
het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. Naar verwachting neemt na 2020<br />
<strong>de</strong> bruto arbeidsparticipatie toe tot 78% in 2030.<br />
Arbeidsparticipatie on<strong>de</strong>r<br />
vrouw<strong>en</strong> licht toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se mann<strong>en</strong> zijn net zo vaak actief op <strong>de</strong><br />
arbeidsmarkt als mann<strong>en</strong> in <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> het land: 79%<br />
wil of heeft e<strong>en</strong> baan <strong>van</strong> minimaal 12 uur per week<br />
(zie afb. 6.13). Bij vrouw<strong>en</strong> ligt <strong>de</strong> bruto arbeidsparticipatie<br />
lager: in <strong>Amsterdam</strong> gaat het om 68% <strong>en</strong> lan<strong>de</strong>lijk<br />
om 63%. Het verschil tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> die uit <strong>de</strong> rest <strong>van</strong> het land wordt steeds<br />
kleiner. Lan<strong>de</strong>lijk stijgt het aan<strong>de</strong>el vrouw<strong>en</strong> dat <strong>de</strong>el<br />
uitmaakt <strong>van</strong> <strong>de</strong> beroepsbevolking al jar<strong>en</strong>, terwijl in<br />
<strong>Amsterdam</strong> <strong>de</strong> situatie re<strong>de</strong>lijk stabiel is. In 2009 is <strong>de</strong><br />
bruto arbeidsparticipatie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>se vrouw<strong>en</strong><br />
voor het eerst in jar<strong>en</strong> weer iets gesteg<strong>en</strong>. <strong>De</strong> bruto<br />
arbeidsparticipatie on<strong>de</strong>r bepaal<strong>de</strong> groep<strong>en</strong> allochtone<br />
vrouw<strong>en</strong> nam toe. On<strong>de</strong>r Turkse vrouw<strong>en</strong> steeg<br />
<strong>de</strong> arbeidsparticipatie <strong>van</strong> 35% in 2007 naar 42% in<br />
2009, on<strong>de</strong>r overige niet-westerse vrouw<strong>en</strong> <strong>van</strong> 54%<br />
naar 61% <strong>en</strong> bij westerse vrouw<strong>en</strong> <strong>van</strong> 71% naar 77%.<br />
Bij <strong>de</strong> Surinaamse <strong>en</strong> Antilliaanse <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
is <strong>de</strong> bruto arbeidsparticipatie tuss<strong>en</strong> mann<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
vrouw<strong>en</strong> gelijk (68%). Bij <strong>de</strong> Turkse <strong>en</strong> Marokkaanse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers is er e<strong>en</strong> groot verschil tuss<strong>en</strong> mann<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong>: slechts 42% <strong>van</strong> <strong>de</strong> Turkse <strong>en</strong> 37%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> Marokkaanse vrouw<strong>en</strong> werkt of wil werk<strong>en</strong>.<br />
Voor <strong>de</strong> overige groep<strong>en</strong> geldt dat mann<strong>en</strong> iets meer<br />
participer<strong>en</strong> dan vrouw<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> grote drempel voor <strong>de</strong> arbeidsparticipatie <strong>van</strong><br />
vrouw<strong>en</strong> is <strong>de</strong> zorg voor kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong> heeft<br />
in september 2010 ruim 20.000 plaats<strong>en</strong> in kin<strong>de</strong>rdagverblijv<strong>en</strong>.<br />
Hiermee is er plaats voor 44% <strong>van</strong> alle<br />
0- t/m 4-jarig<strong>en</strong>. <strong>De</strong> vraag is echter groter: er bestaat<br />
e<strong>en</strong> wachtlijst voor 2.480 kindplaats<strong>en</strong>. Dit is 12% <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> totale capaciteit. Alle<strong>en</strong> in Rotterdam-Rijnmond is<br />
<strong>de</strong> wachtlijst met 14% groter dan in <strong>Amsterdam</strong>. Voor<br />
<strong>de</strong> buit<strong>en</strong>schoolse op<strong>van</strong>g staan in <strong>Amsterdam</strong> 1.210<br />
kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> wachtlijst. Dit is 8% <strong>van</strong> <strong>de</strong> 15.870<br />
beschikbare plaats<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong> heeft hiermee in<br />
absolute zin <strong>de</strong> langste wachtlijst. Relatief gezi<strong>en</strong><br />
is <strong>de</strong> wachtlijst korter dan in Utrecht <strong>en</strong> <strong>de</strong> Gooi <strong>en</strong><br />
Vechtstreek (bei<strong>de</strong> 10%). Rotterdam heeft e<strong>en</strong> groot<br />
aanbod <strong>van</strong> buit<strong>en</strong>schoolse activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> wachtlijst<br />
<strong>van</strong> 5%. 11<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong><br />
Surinamers/<br />
Antillian<strong>en</strong><br />
overig<br />
niet-westers<br />
Turk<strong>en</strong><br />
2005 2007 2009 gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong> 2009<br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
bron: O+S/Regionale Enquête Beroepsbevolking (REB)<br />
Arbeidsparticipatie Marokkan<strong>en</strong> laag,<br />
maar stijg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
Westerse allochton<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> het vaakst <strong>de</strong>el uit<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> beroepsbevolking (80%) <strong>en</strong> Turkse <strong>en</strong><br />
Marokkaanse <strong>Amsterdam</strong>mers het minst (56% <strong>en</strong><br />
53%, zie afb. 6.14). <strong>De</strong> belangrijkste verklaring voor<br />
<strong>de</strong> lage participatie <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze laatste twee groep<strong>en</strong><br />
is het (zeer) lage opleidingsniveau <strong>en</strong> <strong>de</strong> lage<br />
arbeids participatie <strong>van</strong> <strong>de</strong> vrouw<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze groep<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> arbeidsparticipatie on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
Marokkaanse afkomst volgt <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
stijg<strong>en</strong><strong>de</strong> lijn. Met 53% is <strong>de</strong>ze echter nog steeds<br />
het laagst <strong>van</strong> alle herkomstgroep<strong>en</strong>.
6 | Participatie in arbeid<br />
89<br />
Not<strong>en</strong><br />
1 C<strong>en</strong>traal Planbureau (CPB). C<strong>en</strong>traal<br />
Economisch Plan 2011. <strong>De</strong>n Haag,<br />
maart 2011.<br />
2 Waal, J. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r. Ste<strong>de</strong>lijke economieën in e<strong>en</strong><br />
tijd <strong>van</strong> mondialisering. Arbeidsmarktkans<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> etnoc<strong>en</strong>trisme <strong>van</strong> laagopgelei<strong>de</strong>n in<br />
Ne<strong>de</strong>rlandse ste<strong>de</strong>n. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
3 CPB. C<strong>en</strong>traal Economisch Plan 2010.<br />
<strong>De</strong>n Haag, maart 2010.<br />
4 UWV Werkbedrijf. Arbeidsmarktprognose<br />
2010-2011. <strong>Amsterdam</strong>, 3 juni 2010.<br />
5 Beer, P. <strong>de</strong>. Arbeidsmarktgevolg<strong>en</strong> crisis<br />
wor<strong>de</strong>n schromelijk on<strong>de</strong>rschat. Me Judice,<br />
jaargang 2, 13 november 2009.<br />
6 Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam.<br />
Werkgeleg<strong>en</strong>heidsmonitor Rotterdam. 2011.<br />
7 Forum. Allochton<strong>en</strong> op <strong>de</strong> arbeidsmarkt<br />
2009-2010. 8e kwartaalmonitor: effect<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> economische crisis. Utrecht, maart 2011.<br />
8 UWV Werkbedrijf. Arbeidsmarktprognose<br />
2010-2011. <strong>Amsterdam</strong>, 3 juni 2010.<br />
9 CBS.<br />
10 Forum. Allochton<strong>en</strong> op <strong>de</strong> arbeidsmarkt<br />
2009-2010. 8e kwartaalmonitor: effect<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> economische crisis. Utrecht, maart 2011.<br />
11 ITS. Wachtlijst<strong>en</strong> <strong>en</strong> wachttij<strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>rdagverblijv<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>schoolse op<strong>van</strong>g -<br />
6e meting. Nijmeg<strong>en</strong>, januari 2011.
90 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong>
7 Participatie<br />
in welvaart<br />
<strong>Amsterdam</strong> k<strong>en</strong>t grote inkom<strong>en</strong>sverschill<strong>en</strong>: er won<strong>en</strong><br />
zowel veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> minimuminkom<strong>en</strong> als<br />
veel hoogopgelei<strong>de</strong>n met e<strong>en</strong> goed inkom<strong>en</strong>. In dit<br />
hoofdstuk wordt gekek<strong>en</strong> hoe het in <strong>de</strong> stad met <strong>de</strong><br />
welvaart <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> bevolkingsgroep<strong>en</strong> is gesteld<br />
<strong>en</strong> in hoeverre er sprake is <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> stad.
92 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Kernpunt<strong>en</strong><br />
• Het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
huishou<strong>de</strong>n heeft min<strong>de</strong>r te beste<strong>de</strong>n<br />
dan het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse<br />
huishou<strong>de</strong>n.<br />
• Het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> koopkrachtinkom<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>se huishou<strong>de</strong>ns is <strong>de</strong><br />
afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> sterker gesteg<strong>en</strong> dan<br />
gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland.<br />
• <strong>De</strong> inkom<strong>en</strong>songelijkheid in <strong>Amsterdam</strong><br />
is groter dan gemid<strong>de</strong>ld in<br />
Ne<strong>de</strong>rland <strong>en</strong> neemt toe. Belangrijkste<br />
oorzak<strong>en</strong> zijn het to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
aantal tweeverdi<strong>en</strong>ers <strong>en</strong> het to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
aantal hoge inkom<strong>en</strong>s.<br />
• In <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid<br />
is het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> inkom<strong>en</strong> relatief<br />
hoog. In <strong>de</strong>ze stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> is <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>songelijkheid<br />
ook het hoogst:<br />
hoge <strong>en</strong> lage inkom<strong>en</strong>s won<strong>en</strong> hier<br />
door elkaar.<br />
• In 2010 is het aantal uitkering<strong>en</strong><br />
voor het eerst in jar<strong>en</strong> gesteg<strong>en</strong> (<strong>van</strong><br />
85.000 naar 89.000). Door <strong>de</strong> crisis<br />
neemt het aantal WW- <strong>en</strong> bijstandsuitkering<strong>en</strong><br />
het sterkst toe. Het aantal<br />
arbeidsongeschiktheidsuitkering<strong>en</strong><br />
neemt af door <strong>de</strong> gelei<strong>de</strong>lijke afschaffing<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> WAO <strong>en</strong> WAZ.<br />
• Ongeveer 70.000 <strong>Amsterdam</strong>se<br />
huishou<strong>de</strong>ns hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> minimuminkom<strong>en</strong>.<br />
Tuss<strong>en</strong> 2005 <strong>en</strong> 2009 daal<strong>de</strong><br />
het aan<strong>de</strong>el minimahuishou<strong>de</strong>ns <strong>van</strong><br />
18,5% naar 16,5%.<br />
• Ruim e<strong>en</strong> kwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
jonger<strong>en</strong> (26,3%) groeit op in e<strong>en</strong><br />
minimahuishou<strong>de</strong>n. On<strong>de</strong>r Marokkaanse<br />
jonger<strong>en</strong> is het aan<strong>de</strong>el<br />
minima het hoogst (43,8%).<br />
• Typ<strong>en</strong> huishou<strong>de</strong>ns die relatief<br />
vaak <strong>van</strong> het minimum lev<strong>en</strong> zijn<br />
e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong>, huishou<strong>de</strong>ns<br />
<strong>van</strong> niet-westerse herkomst <strong>en</strong><br />
65-plussers.<br />
• Ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
heeft moeite met rondkom<strong>en</strong>.<br />
Dit aan<strong>de</strong>el is na 2008 niet ver<strong>de</strong>r<br />
gedaald.<br />
• In 2009 <strong>en</strong> 2010 meld<strong>de</strong>n meer<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers zich aan voor<br />
schuldhulpverl<strong>en</strong>ing dan in voorgaan<strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong>. In 2010 war<strong>en</strong> er over<br />
het algeme<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> wachtlijst<strong>en</strong>.<br />
• Moeite hebb<strong>en</strong> met rondkom<strong>en</strong><br />
hangt sam<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> lagere <strong>de</strong>elname<br />
aan sociale activiteit<strong>en</strong>. Daarnaast<br />
beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
die moeite hebb<strong>en</strong> met rondkom<strong>en</strong><br />
hun gezondheid slechter <strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
ze vaker psychische klacht<strong>en</strong>.<br />
In dit hoofdstuk kom<strong>en</strong> <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong>, aan welvaart<br />
gerelateer<strong>de</strong> thema’s aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>: inkom<strong>en</strong>sver<strong>de</strong>ling<br />
<strong>en</strong> spreiding, inkom<strong>en</strong>sontwikkeling, armoe<strong>de</strong>,<br />
moeite met rondkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> inkom<strong>en</strong>songelijkheid.<br />
Inkom<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>s koopkrachtinkom<strong>en</strong><br />
dichter bij Ne<strong>de</strong>rlands gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
In 2008 had e<strong>en</strong> huishou<strong>de</strong>n in <strong>Amsterdam</strong> gemid<strong>de</strong>ld<br />
30.600 euro te beste<strong>de</strong>n. Dit is bijna 4.000 euro<br />
min<strong>de</strong>r dan gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland (34.300 euro).<br />
Ook in <strong>de</strong> overige grote ste<strong>de</strong>n is het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
inkom<strong>en</strong> lager dan gemid<strong>de</strong>ld. E<strong>en</strong> huishou<strong>de</strong>n in<br />
Utrecht had in hetzelf<strong>de</strong> jaar gemid<strong>de</strong>ld 33.600 euro<br />
te beste<strong>de</strong>n, in <strong>De</strong>n Haag 31.500 <strong>en</strong> in Rotterdam<br />
29.200 euro.<br />
Afb. 7.1 Ontwikkeling <strong>van</strong> het koopkrachtinkom<strong>en</strong> in <strong>de</strong> vier grote ste<strong>de</strong>n, 1998-2008<br />
(in<strong>de</strong>xcijfers, Ne<strong>de</strong>rland=100)<br />
104<br />
102<br />
100<br />
98<br />
96<br />
94<br />
92<br />
90<br />
88<br />
1998<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
2000<br />
2002<br />
2004<br />
2006<br />
Rotterdam <strong>De</strong>n Haag Utrecht Ne<strong>de</strong>rland<br />
2008<br />
bron: CBS/bewerking O+S<br />
E<strong>en</strong> oorzaak <strong>van</strong> het lage gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> huishoudinkom<strong>en</strong><br />
in ste<strong>de</strong>n kan het lage aan<strong>de</strong>el tweeverdi<strong>en</strong>ers<br />
zijn. In ste<strong>de</strong>n bestaan veel huishou<strong>de</strong>ns uit<br />
één persoon. Om het inkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> huishou<strong>de</strong>ns <strong>van</strong><br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> grootte <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>stelling te kunn<strong>en</strong><br />
vergelijk<strong>en</strong>, wordt het besteedbaar inkom<strong>en</strong> daarom<br />
omgerek<strong>en</strong>d naar e<strong>en</strong> gestandaardiseerd inkom<strong>en</strong>,<br />
ook wel koopkrachtinkom<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd. Het koopkrachtinkom<strong>en</strong><br />
geeft niet het geldbedrag aan dat e<strong>en</strong><br />
huis hou<strong>de</strong>n kan beste<strong>de</strong>n, maar op welk ‘welvaartsniveau’<br />
<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>van</strong> e<strong>en</strong> huishou<strong>de</strong>n zich bevin<strong>de</strong>n.<br />
<strong>De</strong> om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> huishou<strong>de</strong>ns verklaart niet volledig<br />
waarom het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> inkom<strong>en</strong> in ste<strong>de</strong>n laag is,<br />
want ook het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> koopkrachtinkom<strong>en</strong> is in<br />
<strong>Amsterdam</strong> lager dan gemid<strong>de</strong>ld (98,3 teg<strong>en</strong>over<br />
100).<br />
Het lage gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> huishoudinkom<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
komt niet door <strong>de</strong> hoogte <strong>van</strong> <strong>de</strong> lon<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> willekeurige<br />
werknemer verdi<strong>en</strong>t in <strong>Amsterdam</strong> gemid<strong>de</strong>ld<br />
zelfs 10% meer dan in Friesland of Groning<strong>en</strong> 1<br />
(zie voor <strong>de</strong> oorzaak <strong>van</strong> <strong>de</strong> hogere lon<strong>en</strong> hoofdstuk 5).<br />
Het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> huishoudinkom<strong>en</strong> is dus laag doordat<br />
relatief veel <strong>Amsterdam</strong>mers ge<strong>en</strong> of laagbetaald<br />
werk hebb<strong>en</strong>.<br />
Tuss<strong>en</strong> 1998 <strong>en</strong> 2008 steeg het koopkrachtinkom<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>se huishou<strong>de</strong>ns sneller dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
in Ne<strong>de</strong>rland, maar het ligt nog steeds on<strong>de</strong>r<br />
het Ne<strong>de</strong>rlands gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. Van <strong>de</strong> vier grote<br />
ste<strong>de</strong>n ligt alle<strong>en</strong> in Utrecht het koopkrachtinkom<strong>en</strong><br />
bov<strong>en</strong> het Ne<strong>de</strong>rlands gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. <strong>De</strong>n Haag zag<br />
in 2008 <strong>de</strong> koopkracht afnem<strong>en</strong> <strong>en</strong> ligt daarmee<br />
voor het eerst on<strong>de</strong>r het niveau <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>.<br />
Rotterdam heeft al jar<strong>en</strong> <strong>de</strong> laagste koopkracht <strong>en</strong><br />
daarmee <strong>de</strong> grootste afstand tot het Ne<strong>de</strong>rlandse<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>.
7 | Participatie in welvaart<br />
93<br />
Afb. 7.2 Koopkrachtinkom<strong>en</strong> huishou<strong>de</strong>ns naar buurtcombinatie, 2008 (in<strong>de</strong>x <strong>Amsterdam</strong>=100)<br />
110 – < –<br />
220<br />
90 – < 110<br />
35 – < 90<br />
bron: CBS/bewerking O+S<br />
Koopkrachtinkom<strong>en</strong> stijgt sterker in rijke buurt<strong>en</strong><br />
Door het koopkrachtinkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> huishou<strong>de</strong>ns te<br />
in<strong>de</strong>xer<strong>en</strong> op het <strong>Amsterdam</strong>s gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> is e<strong>en</strong><br />
beeld te gev<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> ruimtelijke spreiding <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
inkom<strong>en</strong>s over <strong>de</strong> stad (zie afb. 7.2). Van <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
heeft Zuidoost het laagste koopkrachtinkom<strong>en</strong><br />
(in<strong>de</strong>x 83). Ook in Noord (86), West (92) <strong>en</strong> Nieuw-<br />
West (92) ligt het koopkrachtinkom<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r het<br />
<strong>Amsterdam</strong>s gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. Zuid <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum hebb<strong>en</strong><br />
het hoogste koopkrachtinkom<strong>en</strong>; bei<strong>de</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
in<strong>de</strong>x <strong>van</strong> 119. In Oost ligt het koopkrachtinkom<strong>en</strong><br />
rond het <strong>Amsterdam</strong>se gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> (101).<br />
<strong>De</strong> zui<strong>de</strong>lijke c<strong>en</strong>trale <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad hebb<strong>en</strong> veelal<br />
e<strong>en</strong> koopkrachtinkom<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> het <strong>Amsterdam</strong>se<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. Ook in <strong>de</strong> nieuwbouwgebie<strong>de</strong>n IJburg,<br />
Oostelijk Hav<strong>en</strong>gebied, Sloter- <strong>en</strong> Riekerpol<strong>de</strong>r <strong>en</strong><br />
Mid<strong>de</strong>lveldsche Akerpol<strong>de</strong>r/Slot<strong>en</strong> is het koopkrachtinkom<strong>en</strong><br />
bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld. <strong>De</strong> vijf buurt<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> hoogste koopkrachtinkom<strong>en</strong>s in 2008 zijn<br />
<strong>de</strong> Apollobuurt, Von<strong>de</strong>lbuurt, Station Zuid/WTC e.o.,<br />
Willemspark <strong>en</strong> het Museumkwartier. <strong>De</strong> vijf buurt<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> laagste koopkracht per huishou<strong>de</strong>n zijn<br />
<strong>De</strong> Kol<strong>en</strong>kit, Volewijck, IJplein/Vogelbuurt, Bijlmer-<br />
C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Indische Buurt West.<br />
Tuss<strong>en</strong> 2005 <strong>en</strong> 2008 nam het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> koopkrachtinkom<strong>en</strong><br />
in bijna alle <strong>Amsterdam</strong>se buurt<strong>en</strong><br />
toe, alle<strong>en</strong> <strong>de</strong> Omval k<strong>en</strong><strong>de</strong> e<strong>en</strong> kleine afname. <strong>De</strong><br />
stijging <strong>van</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> koopkrachtinkom<strong>en</strong> was<br />
het sterkst in welvar<strong>en</strong><strong>de</strong> buurt<strong>en</strong> als <strong>de</strong> Von<strong>de</strong>lbuurt<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> Gracht<strong>en</strong>gor<strong>de</strong>l-West. E<strong>en</strong> opvall<strong>en</strong><strong>de</strong> stijger is<br />
<strong>de</strong> Weesperzij<strong>de</strong>buurt, waar het koopkrachtinkom<strong>en</strong><br />
steeg <strong>van</strong> gemid<strong>de</strong>ld (in<strong>de</strong>x 101 in 2005) naar ruim<br />
bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld (114 in 2008).<br />
<strong>Amsterdam</strong>: veel lage <strong>en</strong> hoge inkom<strong>en</strong>s<br />
<strong>en</strong> weinig mid<strong>de</strong>ninkom<strong>en</strong>s<br />
In grote ste<strong>de</strong>n is <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>sver<strong>de</strong>ling over het<br />
algeme<strong>en</strong> meer gepolariseerd dan gemid<strong>de</strong>ld in<br />
Ne<strong>de</strong>rland. Relatief veel ste<strong>de</strong>ling<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> of<br />
e<strong>en</strong> laag of e<strong>en</strong> hoog inkom<strong>en</strong>, terwijl mid<strong>de</strong>ninkom<strong>en</strong>s<br />
relatief weinig voorkom<strong>en</strong>. Vergelek<strong>en</strong> met <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>re grote ste<strong>de</strong>n heeft <strong>Amsterdam</strong> het hoogste<br />
aan<strong>de</strong>el huishou<strong>de</strong>ns met e<strong>en</strong> zeer laag inkom<strong>en</strong>:<br />
18,8% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se huishou<strong>de</strong>ns heeft maximaal<br />
het inkom<strong>en</strong> dat hoort bij <strong>de</strong> 10% minst verdi<strong>en</strong><strong>en</strong><strong>de</strong><br />
huishou<strong>de</strong>ns in Ne<strong>de</strong>rland. Als het gaat om<br />
zeer hoge inkom<strong>en</strong>s staat <strong>Amsterdam</strong> op <strong>de</strong> twee<strong>de</strong><br />
plaats: 11,8% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se huis hou<strong>de</strong>ns<br />
heeft e<strong>en</strong> inkom<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze categorie teg<strong>en</strong>over<br />
12,5% in Utrecht <strong>en</strong> 10% in Ne<strong>de</strong>rland.<br />
Afb. 7.3 Inkom<strong>en</strong>sver<strong>de</strong>ling vier grote geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland, 2008<br />
(proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
20<br />
18<br />
16<br />
14<br />
12<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
laag<br />
hoog<br />
inkom<strong>en</strong><br />
inkom<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong> Rotterdam <strong>De</strong>n Haag Utrecht Ne<strong>de</strong>rland<br />
bron: CBS/bewerking O+S
94 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 7.4 Gini- <strong>en</strong> Theil-coëfficiënt, Ne<strong>de</strong>rland <strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>, 2000, 2005 <strong>en</strong> 2007<br />
Ne<strong>de</strong>rland<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
2000 2005 2007 2000 2005 2007<br />
Gini-coëffici<strong>en</strong>t 0,23 0,25 0,27 0,28 0,30 0,32<br />
Theil-coëffici<strong>en</strong>t 0,09 0,12 0,14 0,15 0,18 0,20<br />
bron: RIO/bewerking O+S<br />
Geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met veel woning<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>nklasse<br />
zoals Purmer<strong>en</strong>d, Almere <strong>en</strong> Zaanstad hebb<strong>en</strong><br />
juist veel huishou<strong>de</strong>ns met e<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld inkom<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> relatief weinig met e<strong>en</strong> heel laag of heel hoog inkom<strong>en</strong>.<br />
‘Rijke’ geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zoals Amstelve<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
relatief veel huishou<strong>de</strong>ns met e<strong>en</strong> heel hoog inkom<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> juist weinig huishou<strong>de</strong>ns met e<strong>en</strong> laag inkom<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> Gini-coëfficiënt <strong>en</strong> Theil-coëfficiënt gev<strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> getal tuss<strong>en</strong> 0 <strong>en</strong> 1 aan hoe groot <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>songelijkheid<br />
in e<strong>en</strong> gebied is: hoe hoger <strong>de</strong> coëfficiënt<br />
<strong>de</strong>s te meer <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>s uit elkaar ligg<strong>en</strong>. 2<br />
In 2008 was <strong>de</strong> Gini-coëfficiënt voor Ne<strong>de</strong>rland 0,29.<br />
Dit is laag vergelek<strong>en</strong> met an<strong>de</strong>re Europese lan<strong>de</strong>n.<br />
In <strong>de</strong> Scandinavische lan<strong>de</strong>n zijn <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>sverschill<strong>en</strong><br />
het kleinst. In Griek<strong>en</strong>land <strong>en</strong> Portugal, maar ook<br />
in <strong>de</strong> Baltische lan<strong>de</strong>n <strong>en</strong> Pol<strong>en</strong>, zijn <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>sverschill<strong>en</strong><br />
relatief groot. 3<br />
<strong>De</strong> inkom<strong>en</strong>songelijkheid tuss<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse<br />
huishou<strong>de</strong>ns neemt langzaam toe. E<strong>en</strong> belangrijke<br />
oorzaak <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze stijging is het to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> aantal<br />
tweeverdi<strong>en</strong>ers (tweeverdi<strong>en</strong>ers hebb<strong>en</strong> sam<strong>en</strong><br />
doorgaans e<strong>en</strong> hoger inkom<strong>en</strong> dan e<strong>en</strong>verdi<strong>en</strong>ers).<br />
<strong>De</strong> sterkste to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> inkom<strong>en</strong>songelijkheid vond<br />
plaats in 2006 <strong>en</strong> 2007, to<strong>en</strong> door <strong>de</strong> florer<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
economie het aantal hoge inkom<strong>en</strong>s to<strong>en</strong>am.<br />
In <strong>Amsterdam</strong> is <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>songelijkheid groter dan<br />
in heel Ne<strong>de</strong>rland. <strong>De</strong> meest rec<strong>en</strong>te Gini-coëfficiënt<br />
heeft betrekking op 2007 <strong>en</strong> is 0,32 (Ne<strong>de</strong>rland:<br />
0,27). Conform <strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke tr<strong>en</strong>d is <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>songelijkheid<br />
in <strong>Amsterdam</strong> <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong> toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
In <strong>de</strong> relatief welvar<strong>en</strong><strong>de</strong> buurt<strong>en</strong> in C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid<br />
is <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>songelijkheid groter dan in <strong>de</strong> rest<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> 2005 <strong>en</strong> 2007 is in <strong>de</strong>ze<br />
stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> het aantal buurtcombinaties met e<strong>en</strong><br />
Gini-coëfficiënt bov<strong>en</strong> <strong>de</strong> 0,37 nog toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
Maar niet alle<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> buurt<strong>en</strong> is <strong>de</strong> ongelijkheid<br />
toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. <strong>De</strong> to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> <strong>de</strong> Theil-coëffici<strong>en</strong>t<br />
in <strong>Amsterdam</strong> is voor e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el te verklar<strong>en</strong> doordat<br />
verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> buurt<strong>en</strong> zijn gesteg<strong>en</strong>. Dit wijst op<br />
e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> segregatie: lage <strong>en</strong> hoge inkom<strong>en</strong>s<br />
rak<strong>en</strong> meer geconc<strong>en</strong>treerd in bepaal<strong>de</strong> wijk<strong>en</strong>.<br />
Afb. 7.5 Inkom<strong>en</strong>songelijkheid naar buurtcombinatie, 2007 (Gini-coëfficiënt)<br />
<strong>Amsterdam</strong> = 0,32<br />
0,37 – 0,49<br />
0,33 – 0,36<br />
0,28 – 0,32<br />
0,23 – 0,27<br />
0,19 – 0,22<br />
bron: RIO/bewerking O+S
Afb. 7.6 Uitkering<strong>en</strong> naar soort regeling, 1 januari 2006-2010<br />
Uitkeringsafhankelijkheid<br />
Aantal uitkering<strong>en</strong> in 2009 gesteg<strong>en</strong><br />
Begin 2010 wor<strong>de</strong>n in <strong>Amsterdam</strong> ongeveer 89.000<br />
uitkering<strong>en</strong> uitgekeerd aan <strong>Amsterdam</strong>mers on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> 65 jaar. Dit zijn er 4.000 meer dan het jaar daarvoor.<br />
Hiermee is het aantal uitkering<strong>en</strong> voor het eerst<br />
in jar<strong>en</strong> toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. In 2006 wer<strong>de</strong>n nog bijna<br />
100.000 uitkering<strong>en</strong> geteld. <strong>De</strong> to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> het aantal<br />
uitkering<strong>en</strong> gedur<strong>en</strong><strong>de</strong> 2009 is vooral het gevolg<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> sterke stijging <strong>van</strong> het aantal WW-uitkering<strong>en</strong><br />
(+64% tot 15.500) <strong>en</strong> ook het aantal bijstandsuitkering<strong>en</strong><br />
nam voor het eerst in jar<strong>en</strong> toe (+5% tot<br />
32.000). Maar ook op <strong>de</strong> meeste an<strong>de</strong>re uitkering<strong>en</strong><br />
werd meer aanspraak gemaakt. Uitzon<strong>de</strong>ring zijn<br />
<strong>de</strong> afgeschafte arbeidsongeschiktheidsuitkering<strong>en</strong><br />
WAO <strong>en</strong> WAZ. Sinds 2005 is het niet meer mogelijk<br />
om in te strom<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze regeling<strong>en</strong>. Het aantal<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers dat nog WAO of WAZ ont<strong>van</strong>gt nam<br />
in 2010 sterk af. <strong>De</strong> re<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> beëindiging <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
uitkering is meestal overlij<strong>de</strong>n, het bereik<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
65-jarige leeftijd of herstel. <strong>De</strong> instroom in <strong>de</strong> nieuwe<br />
regeling voor arbeidsongeschikt<strong>en</strong> (WIA) is kleiner<br />
dan <strong>de</strong> uitstroom <strong>van</strong> WAO <strong>en</strong> WAZ-regeling.<br />
Uitkeringsafhankelijkheid toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
Door <strong>de</strong> sterke to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> het aantal WWuitkering<strong>en</strong><br />
na 2009 is <strong>de</strong> uitkeringsafhankelijkheid<br />
in <strong>Amsterdam</strong> in 2010 iets hoger dan in 2008. Op<br />
1 januari 2010 was 5,7% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
tuss<strong>en</strong> 15 <strong>en</strong> 65 jaar afhankelijk <strong>van</strong> e<strong>en</strong> bijstandsuitkering<br />
<strong>en</strong> ontving 7% e<strong>en</strong> uitkering voor arbeidsongeschiktheid<br />
(WIA/WAO/WAZ- of Wajong-uitkering).<br />
Het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat aanspraak maakt<br />
op <strong>de</strong>ze uitkering<strong>en</strong> volgt e<strong>en</strong> dal<strong>en</strong><strong>de</strong> tr<strong>en</strong>d (zie<br />
afb. 7.7). <strong>De</strong> uitkeringsafhankelijkheid <strong>van</strong> <strong>de</strong> WWuitkering<br />
laat e<strong>en</strong> golv<strong>en</strong>d patroon zi<strong>en</strong>, dat sterk<br />
sam<strong>en</strong>hangt met <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> economie.<br />
Tuss<strong>en</strong> 2005 <strong>en</strong> 2008 daal<strong>de</strong> het aantal WW-uitkeringsafhankelijk<strong>en</strong>,<br />
om na het uitbrek<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> kredietcrisis<br />
in 2008 weer toe te nem<strong>en</strong>. Op 1 januari 2010<br />
was 2,8% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers afhankelijk <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
WW-uitkering, waarmee dit aan<strong>de</strong>el sinds 2008 met<br />
1% is gesteg<strong>en</strong>.<br />
7 | Participatie in welvaart<br />
95<br />
2006 2007 2008 2009 2010<br />
bron: DWI/UWV<br />
Afb. 7.7 Ontwikkeling uitkeringsafhankelijkheid (aantal uitkering<strong>en</strong> als % <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> bevolking <strong>van</strong> 15 t/m 64 jaar), 2000-2010<br />
%<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010<br />
bijstand wia/wao/waz/wajong werkloosheidswet (ww)<br />
bron: DWI/UWV<br />
Afb. 7.8 laat zi<strong>en</strong> in welke gebie<strong>de</strong>n in <strong>Amsterdam</strong><br />
zeer veel bewoners e<strong>en</strong> bijstandsuitkering ont<strong>van</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> bijstandscliënt<strong>en</strong> bevin<strong>de</strong>n<br />
zich vooral in <strong>de</strong> neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong><strong>de</strong>-eeuwse gor<strong>de</strong>l <strong>en</strong><br />
Zuidoost. <strong>De</strong> conc<strong>en</strong>tratiegebie<strong>de</strong>n in 2010 kom<strong>en</strong><br />
voor e<strong>en</strong> groot <strong>de</strong>el overe<strong>en</strong> met die in 2008.<br />
Nieuwe opvall<strong>en</strong><strong>de</strong> conc<strong>en</strong>traties zijn te vin<strong>de</strong>n in<br />
Tuindorp Frank<strong>en</strong>dael in Oost <strong>en</strong> <strong>de</strong> Burgemeester<br />
Telleg<strong>en</strong>buurt-West, Borgerbuurt alsme<strong>de</strong> Buurt 2 <strong>en</strong><br />
Buurt 3 in Nieuw-West.<br />
Armoe<strong>de</strong><br />
Aantal minimahuishou<strong>de</strong>ns beperkt gesteg<strong>en</strong><br />
Het armoe<strong>de</strong>beleid <strong>van</strong> <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong><br />
richt zich sinds 2006 op huishou<strong>de</strong>ns met e<strong>en</strong><br />
inkom<strong>en</strong> tot 110% <strong>van</strong> het wettelijk sociaal minimum.<br />
Voor e<strong>en</strong> alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> komt dit neer op e<strong>en</strong> netto<br />
jaarinkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> maximaal 16.021 euro <strong>en</strong> voor<br />
e<strong>en</strong> alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> met kind(er<strong>en</strong>) op maximaal<br />
18.996 euro. Voor e<strong>en</strong> stel met of zon<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
lag het toetsbedrag in 2009 op 20.664 euro. In <strong>de</strong><br />
Armoe<strong>de</strong>monitor wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> ontwikkeling<strong>en</strong> in <strong>de</strong><br />
armoe<strong>de</strong> in <strong>de</strong> stad gevolgd. 4<br />
DWI WWB thuiswon<strong>en</strong>d jonger dan 65 jaar 36.899 35.520 33.320 30.600 32.032<br />
WWB verpleeg<strong>de</strong>n <strong>en</strong> verzorg<strong>de</strong>n 589 698 762 847 916<br />
IOAW + IOAZ 549 381 336 384 459<br />
WIK/Wwik 619 449 494 524 622<br />
overige regeling<strong>en</strong> 128 174 141 104 138<br />
UWV WIA 948 1.871 3.242 4.448<br />
WAO 37.604 33.896 31.757 32.048 27.452<br />
WAZ 1.568 1.379 1.264 1.249 1.005<br />
Wajong 5.131 5.357 5.679 6.490 6.466<br />
WW (Werkloosheidswet) 16.597 13.086 10.075 9.445 15.456<br />
totaal 99.68491.88885.669 84.99388.994
96<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 7.8 Conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> bijstandscliënt<strong>en</strong> (thuiswon<strong>en</strong>d jonger dan 65 jaar), 2008 <strong>en</strong> 2010 (aantal >50 <strong>en</strong> perc<strong>en</strong>tage >14%)<br />
2010<br />
2008<br />
bron: DWI/O+S<br />
Afb. 7.9 <strong>Amsterdam</strong>se huishou<strong>de</strong>ns naar inkom<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r of bov<strong>en</strong> 110%<br />
<strong>van</strong> het wettelijk sociaal minimum (WSM), 2002-2009<br />
totaal aantal<br />
aantal minima- % minimahuishou<strong>de</strong>ns<br />
huishou<strong>de</strong>ns huishou<strong>de</strong>ns<br />
2002 403.858 69.780 17,3<br />
2003 405.464 71.565 17,7<br />
2004 407.985 75.348 18,5<br />
2005 410.940 74.554 18,1<br />
2006 411.548 73.470 17,9<br />
2007 413.225 73.765 17,9<br />
2008 419.002 69.067 16,5<br />
2009 424.512 70.157 16,5<br />
bron: DIA 5 /bewerking O+S<br />
Tuss<strong>en</strong> 2004 <strong>en</strong> 2008 daal<strong>de</strong> het aantal minimahuishou<strong>de</strong>ns<br />
in <strong>Amsterdam</strong>. In 2009 wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> gevolg<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> economische crisis echter zichtbaar, dat wil<br />
zegg<strong>en</strong>: <strong>de</strong> daling stopte. Het aan<strong>de</strong>el minimahuishou<strong>de</strong>ns<br />
bleef dat jaar hetzelf<strong>de</strong> (16,5%). Voorlopige<br />
cijfers over 2010 lat<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zelf<strong>de</strong> beeld zi<strong>en</strong> (16,6%).<br />
Het aan<strong>de</strong>el minimahuishou<strong>de</strong>ns verschilt per huishoudtype.<br />
On<strong>de</strong>r e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> is het aan<strong>de</strong>el<br />
minima het grootst (38%) <strong>en</strong> on<strong>de</strong>r meerpersoonshuishou<strong>de</strong>ns<br />
zon<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> het kleinst. Gedur<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
2008 name het aan<strong>de</strong>el minima alle<strong>en</strong> toe on<strong>de</strong>r<br />
alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n. On<strong>de</strong>r huishou<strong>de</strong>ns met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
nam het aan<strong>de</strong>el minima licht af <strong>en</strong> on<strong>de</strong>r stell<strong>en</strong><br />
zon<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> bleef het gelijk (zie afb. 7.10).<br />
Afb. 7.10 Aan<strong>de</strong>el minimahuishou<strong>de</strong>ns per huishoudtype, 2005-2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
40<br />
%<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
2005 2006 2007 2008 2009 2005 2006 2007 2008 2009 2005 2006 2007 2008 2009 2005 2006 2007 2008<br />
gezin zon<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> gezin met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> alle<strong>en</strong>staand e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>r<br />
2009<br />
minimahuishou<strong>de</strong>ns gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> 2009<br />
bron: DIA/bewerking O+S
7 | Participatie in welvaart<br />
97<br />
Het aan<strong>de</strong>el minima is het hoogst on<strong>de</strong>r Marokkaanse<br />
huishou<strong>de</strong>ns. Meer dan e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Marokkaanse<br />
huishou<strong>de</strong>ns (36,5%) heeft e<strong>en</strong> minimuminkom<strong>en</strong>.<br />
Bij Surinaamse, Turkse <strong>en</strong> <strong>de</strong> groep overige<br />
niet-westerse <strong>Amsterdam</strong>mers ligt het perc<strong>en</strong>tage<br />
minima rond <strong>de</strong> 30. Westerse allochton<strong>en</strong> behor<strong>en</strong><br />
het minst vaak tot <strong>de</strong> minima (10,2%) <strong>en</strong> ook on<strong>de</strong>r<br />
autochtone huishou<strong>de</strong>ns zijn relatief weinig minima<br />
te vin<strong>de</strong>n (11,2%).<br />
Van <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> Zuidoost (22,3%), Noord<br />
(19,6%) <strong>en</strong> Oost (18,2%) <strong>de</strong> hoogste aan<strong>de</strong>l<strong>en</strong> minimahuishou<strong>de</strong>ns.<br />
In Zuid <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum won<strong>en</strong> naar<br />
verhouding <strong>de</strong> minste minimahuishou<strong>de</strong>ns (14,2%<br />
resp. 10,7%).<br />
In <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2004-2009 is in alle stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> behalve<br />
Oost het aantal minima afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Dat het aantal<br />
minimahuishou<strong>de</strong>ns in Oost is toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, is vooral<br />
het gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> verhuizing <strong>van</strong> ruim vijfhon<strong>de</strong>rd<br />
minimahuishou<strong>de</strong>ns uit an<strong>de</strong>re <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad<br />
naar IJburg. In C<strong>en</strong>trum daal<strong>de</strong> het aantal minimahuishou<strong>de</strong>ns<br />
in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2004-2009 met ruim 20%<br />
het sterkst. E<strong>en</strong> ge<strong>de</strong>eltelijke verklaring hiervoor<br />
is <strong>de</strong> verhuizing <strong>van</strong> e<strong>en</strong> vestiging <strong>van</strong> HVO <strong>van</strong><br />
C<strong>en</strong>trum naar Zuid, e<strong>en</strong> vestiging die het (post)adres<br />
is <strong>van</strong> hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n dakloz<strong>en</strong>.<br />
In 2009 leeft 72,6% <strong>van</strong> <strong>de</strong> minimahuishou<strong>de</strong>ns<br />
langer dan drie jaar <strong>van</strong> e<strong>en</strong> minimuminkom<strong>en</strong>. Het<br />
aantal langdurige minimahuishou<strong>de</strong>ns is tuss<strong>en</strong> 2002<br />
<strong>en</strong> 2008 steeds gesteg<strong>en</strong> (<strong>van</strong> 45.104 tot 58.150). In<br />
2009 is echter sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> k<strong>en</strong>tering. Het aantal<br />
langdurige minimahuishou<strong>de</strong>ns daal<strong>de</strong> met 13% tot<br />
50.936. <strong>De</strong> verklaring ligt ge<strong>de</strong>eltelijk in <strong>de</strong> naweeën<br />
Afb. 7.11 Aan<strong>de</strong>el minimajonger<strong>en</strong> per herkomstgroep, 2008 <strong>en</strong> 2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
50<br />
45<br />
40<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
Surinamers<br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
Antillian<strong>en</strong><br />
2008 2009<br />
Turk<strong>en</strong><br />
overige<br />
nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> hoogconjunctuur, maar ook in an<strong>de</strong>re wet- <strong>en</strong><br />
regelgeving, waardoor bepaal<strong>de</strong> huishou<strong>de</strong>ns niet<br />
meer tot <strong>de</strong> minima wor<strong>de</strong>n gerek<strong>en</strong>d.<br />
westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
E<strong>en</strong> kwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> jonger<strong>en</strong> groeit op<br />
in e<strong>en</strong> minimahuishou<strong>de</strong>n<br />
Iets meer dan e<strong>en</strong> kwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> jonger<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong><br />
groeit op in e<strong>en</strong> minimahuishou<strong>de</strong>n (26,3%). Het<br />
gaat hier om ruim 37.000 jonger<strong>en</strong>. Zowel het aantal<br />
als het aan<strong>de</strong>el jonger<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> minimahuishou<strong>de</strong>n is<br />
sinds 2006 ie<strong>de</strong>r jaar licht gedaald (in totaal met 2%).<br />
autochton<strong>en</strong><br />
totaal<br />
bron: DIA/bewerking O+S<br />
Afb. 7.12 Aan<strong>de</strong>el minimajonger<strong>en</strong> per buurtcombinatie t.o.v. het ste<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> (26,3%), 2009<br />
buit<strong>en</strong> beschouwing<br />
veel min<strong>de</strong>r dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
min<strong>de</strong>r dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
meer dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
veel meer dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
Noot: buurtcombinaties met min<strong>de</strong>r dan 25 minimajonger<strong>en</strong> zijn buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong><br />
bron: DIA/bewerking O+S
98<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 7.13 Werk<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong> overige minima <strong>van</strong> 20-64 jaar naar leeftijd, 2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
60-64 jaar<br />
50-59 jaar<br />
40-49 jaar<br />
30-39 jaar<br />
20-29 jaar<br />
%<br />
0 10 20 30 40 50<br />
werk<strong>en</strong><strong>de</strong> minima<br />
overige minima<br />
bron: DIA/UWV/bewerking O+S<br />
Voor alle niet-westerse groep<strong>en</strong> geldt dat het aan<strong>de</strong>el<br />
minimajonger<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> het ste<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> 26,3% ligt (zie afb. 7.11). Ruim vier <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong><br />
Marokkaanse jonger<strong>en</strong> won<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> minimahuishou<strong>de</strong>n<br />
(43,8%). Het laagste perc<strong>en</strong>tage minimajonger<strong>en</strong><br />
is te vin<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> autochtone bevolking (11,5%).<br />
Afbeelding 7.12 laat zi<strong>en</strong> waar in <strong>Amsterdam</strong> relatief<br />
veel <strong>en</strong> weinig minimajonger<strong>en</strong> won<strong>en</strong>. <strong>De</strong> wijk<strong>en</strong><br />
met het hoogste aan<strong>de</strong>el minimajonger<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> verspreid<br />
over <strong>de</strong> stad. Het gaat om <strong>De</strong> Kol<strong>en</strong>kitbuurt<br />
(48%), IJplein/Vogelbuurt (45%), Overtoomse Veld<br />
(43%), Nieuw<strong>en</strong>dam-Noord (42%), Transvaalbuurt<br />
(42%) <strong>en</strong> <strong>de</strong> Indische Buurt <strong>en</strong> Bijlmer-C<strong>en</strong>trum<br />
(bei<strong>de</strong> 40%). Buurt<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> relatief klein aan<strong>de</strong>el<br />
minimajonger<strong>en</strong> zijn te vin<strong>de</strong>n in C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid<br />
<strong>en</strong> in <strong>en</strong>kele gebie<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> rand <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>.<br />
Afb. 7.14 Perc<strong>en</strong>tage dat moeite heeft met rondkom<strong>en</strong> per stads<strong>de</strong>el, 2010<br />
(proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
Oost<br />
Zuidoost<br />
Noord<br />
Nieuw-West<br />
Zuid<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
West<br />
%<br />
0 10 20 30 40 50<br />
zeer moeilijk moeilijk eer<strong>de</strong>r moeilijk dan makkelijk<br />
Ruim één op <strong>de</strong> vijf ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
leeft <strong>van</strong> het minimum<br />
In <strong>Amsterdam</strong> leeft ruim één op <strong>de</strong> vijf 65-plussers<br />
(22%) <strong>van</strong> e<strong>en</strong> inkom<strong>en</strong> op of on<strong>de</strong>r het sociaal<br />
minimum. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> minima heeft <strong>de</strong>ze leeftijdscategorie<br />
e<strong>en</strong> aan<strong>de</strong>el <strong>van</strong> 13%. Bijna twee <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> 65-plussers met e<strong>en</strong> minimuminkom<strong>en</strong> is vrouw,<br />
<strong>van</strong> wie <strong>de</strong> meer<strong>de</strong>rheid alle<strong>en</strong>staand. Ongeveer <strong>de</strong><br />
helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> minima <strong>van</strong> 65 jaar of ou<strong>de</strong>r is autochtoon<br />
(48%). Mann<strong>en</strong> <strong>van</strong> 65 jaar of ou<strong>de</strong>r zijn vaker<br />
<strong>van</strong> niet-westerse afkomst (53%), terwijl vrouw<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong>ze leeftijd vaker autochtoon zijn (54%).<br />
Ruim 12.500 huishou<strong>de</strong>ns met<br />
werk<strong>en</strong><strong>de</strong> minima in loondi<strong>en</strong>st<br />
In 2009 is <strong>van</strong> 12.652 minimahuishou<strong>de</strong>ns bek<strong>en</strong>d<br />
dat e<strong>en</strong> of meer gezinsle<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> inkom<strong>en</strong> uit betaald<br />
werk in loondi<strong>en</strong>st hebb<strong>en</strong>. In totaal gaat het om<br />
15.279 person<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> 20 <strong>en</strong> 65 jaar. Dit aantal<br />
is vergelijkbaar met 2008 (15.150). Van <strong>de</strong> werk<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
minima is 55% vrouw <strong>en</strong> 58% niet-westers. <strong>De</strong>ze<br />
ver<strong>de</strong>ling wijkt nauwelijks af <strong>van</strong> <strong>de</strong> groep minima<br />
met e<strong>en</strong> uitkering.<br />
Verschill<strong>en</strong> zijn er wel in leeftijd <strong>en</strong> inkom<strong>en</strong>.<br />
Werk<strong>en</strong><strong>de</strong> minima zijn gemid<strong>de</strong>ld jonger: 43% <strong>van</strong><br />
h<strong>en</strong> is tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> 20 <strong>en</strong> 29 jaar. Van <strong>de</strong> minima die <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> uitkering lev<strong>en</strong> is 15% tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> 20 <strong>en</strong> 29 jaar<br />
(zie afb. 7.13). Ook hebb<strong>en</strong> werk<strong>en</strong><strong>de</strong> minima vaker<br />
met e<strong>en</strong> wissel<strong>en</strong><strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>ssituatie te mak<strong>en</strong>. Van<br />
<strong>de</strong> werk<strong>en</strong><strong>de</strong> minima in 2009 behoort <strong>de</strong> helft drie<br />
jaar of langer aane<strong>en</strong>geslot<strong>en</strong> tot <strong>de</strong> minima, <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
minima met e<strong>en</strong> uitkering in <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> leeftijdsgroep<br />
is dat meer dan 70%.<br />
Moeite met rondkom<strong>en</strong><br />
Ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
heeft moeite met rondkom<strong>en</strong><br />
Ruim één op <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> huishou<strong>de</strong>ns in Ne<strong>de</strong>rland heeft<br />
moeite met rondkom<strong>en</strong> (11%). Dit perc<strong>en</strong>tage is in<br />
2008 <strong>en</strong> 2009 niet meer veran<strong>de</strong>rd, terwijl tuss<strong>en</strong><br />
2005 <strong>en</strong> 2007 nog sprake was <strong>van</strong> e<strong>en</strong> afname <strong>van</strong><br />
17 naar 11%. 6 Voor <strong>Amsterdam</strong> zijn cijfers bek<strong>en</strong>d op<br />
persoonsniveau: 34% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers geeft<br />
in <strong>de</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>-<strong>en</strong>quête aan moeite te hebb<strong>en</strong><br />
met rondkom<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze groep is op te splitst<strong>en</strong><br />
in 6% die het zeer moeilijk vindt om rond te kom<strong>en</strong>,<br />
14% noemt het moeilijk <strong>en</strong> 14% eer<strong>de</strong>r moeilijk. In<br />
2004 gaf nog 45% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers aan moeite<br />
te hebb<strong>en</strong> met rondkom<strong>en</strong>. Net als in <strong>de</strong> rest <strong>van</strong><br />
het land is het aan<strong>de</strong>el huishou<strong>de</strong>ns dat moeite heeft<br />
om rond te kom<strong>en</strong> niet ver<strong>de</strong>r afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> sinds 2008.<br />
Naarmate het inkom<strong>en</strong> stijgt, neemt het aantal<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> dat moeite heeft met rondkom<strong>en</strong> af: <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers met e<strong>en</strong> inkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> 1000 euro<br />
netto of min<strong>de</strong>r per maand geeft 69% aan (eer<strong>de</strong>r tot<br />
zeer) moeilijk rond te kunn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>, <strong>van</strong> <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> inkom<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> <strong>de</strong> 3.200 euro netto is dat<br />
4%. Ditzelf<strong>de</strong> geldt voor opleiding, hoe lager <strong>de</strong><br />
opleiding <strong>de</strong>s te vaker m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> moeite hebb<strong>en</strong> met<br />
rond kom<strong>en</strong>.<br />
Het perc<strong>en</strong>tage dat moeite heeft met rondkom<strong>en</strong> is<br />
hoger on<strong>de</strong>r allochton<strong>en</strong> (44%) dan on<strong>de</strong>r autochton<strong>en</strong><br />
(26%). Net als in 2008 <strong>en</strong> 2006 is het aan<strong>de</strong>el dat<br />
moeite heeft met rondkom<strong>en</strong> groter on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> eerste<br />
g<strong>en</strong>eratie allochton<strong>en</strong> (52%) dan on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> twee<strong>de</strong>
7 | Participatie in welvaart<br />
99<br />
(27%). Ook e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> vaker moeite<br />
met rondkom<strong>en</strong>: meer dan <strong>de</strong> helft (57%) <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> geeft aan moeite te hebb<strong>en</strong> met<br />
rondkom<strong>en</strong>.<br />
Verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
Ev<strong>en</strong>als in voorgaan<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> zijn er tuss<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
grote verschill<strong>en</strong> in het aan<strong>de</strong>el inwoners dat moeite<br />
heeft met rondkom<strong>en</strong>. Dit heeft uiteraard te mak<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> in <strong>de</strong> sociaaleconomische status<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> bewoners. In Oost (42%) <strong>en</strong> Zuidoost (38%)<br />
won<strong>en</strong> relatief veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die moeite hebb<strong>en</strong> met<br />
rondkom<strong>en</strong>. Bewoners in <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> West (27%)<br />
<strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum (32%) hebb<strong>en</strong> het minst vaak moeite<br />
met rondkom<strong>en</strong> (zie afb. 7.14).<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die moeite hebb<strong>en</strong> met<br />
rondkom<strong>en</strong> gaan min<strong>de</strong>r uit<br />
Naarmate <strong>Amsterdam</strong>mers meer moeite hebb<strong>en</strong><br />
met rondkom<strong>en</strong>, gaan ze min<strong>de</strong>r uit. Twee <strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
(68%) <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die makkelijk rondkom<strong>en</strong><br />
gaat wel e<strong>en</strong>s uit, teg<strong>en</strong>over 29% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers die moeilijk kunn<strong>en</strong> rondkom<strong>en</strong>.<br />
In afbeelding 7.15 is het uitgaansgedrag te zi<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers die makkelijk <strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
die moeilijk rondkom<strong>en</strong>.<br />
Afb. 7.15 Uitgaan voor makkelijk <strong>en</strong> moeilijk rondkom<strong>en</strong>, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
film<br />
museum<br />
dansavond of<br />
houseparty<br />
concert (pop)<br />
toneelvoorstelling<br />
concert (klassiek)<br />
musical<br />
cabaretvoorstelling<br />
balletuitvoering<br />
opera<br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60 70 80<br />
komt makkelijk rond<br />
komt moeilijk rond<br />
Afb. 7.16 Cliënt<strong>en</strong> bij het Bureau voor schuldhulpverl<strong>en</strong>ing, 2001-2010<br />
25<br />
20<br />
x 1.000<br />
Sam<strong>en</strong>hang tuss<strong>en</strong> moeilijk rondkom<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> fysieke <strong>en</strong> psychische klacht<strong>en</strong><br />
Hoe meer moeite <strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong> met<br />
rondkom<strong>en</strong>, hoe vaker zij hun gezondheid als slecht<br />
beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. Zo vin<strong>de</strong>n acht <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> (84%)<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers die makkelijk rondkom<strong>en</strong> hun lichamelijke<br />
gezondheid (zeer) goed, teg<strong>en</strong> zes <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
ti<strong>en</strong> (63%) <strong>Amsterdam</strong>mers die moeilijk rondkom<strong>en</strong>.<br />
Niet alle<strong>en</strong> <strong>de</strong> lichamelijke gezondheid, ook <strong>de</strong> geestelijke<br />
gezondheid hangt sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong> mate waarin<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> goed kunn<strong>en</strong> rondkom<strong>en</strong>. Zo voelt bijvoorbeeld<br />
13% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die moeilijk rondkom<strong>en</strong><br />
zich meestal tot voortdur<strong>en</strong>d neerslachtig <strong>en</strong><br />
somber, teg<strong>en</strong> 5% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die makkelijk<br />
rondkom<strong>en</strong>. Ver<strong>de</strong>r voel<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die<br />
moeilijk rondkom<strong>en</strong> zich min<strong>de</strong>r <strong>en</strong>ergiek, kalm <strong>en</strong><br />
rustig dan <strong>Amsterdam</strong>mers die makkelijk rondkom<strong>en</strong>.<br />
Ook uit lan<strong>de</strong>lijke cijfers <strong>van</strong> het CBS komt naar vor<strong>en</strong><br />
dat person<strong>en</strong> die <strong>de</strong>el uitmak<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> huishou<strong>de</strong>n<br />
met e<strong>en</strong> lager inkom<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan<br />
het maatschappelijke lev<strong>en</strong> dan person<strong>en</strong> uit e<strong>en</strong><br />
huishou<strong>de</strong>n met e<strong>en</strong> hoger inkom<strong>en</strong>. Zo hebb<strong>en</strong> person<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> laagste inkom<strong>en</strong>s min<strong>de</strong>r vaak contact<br />
met vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n, zijn ze min<strong>de</strong>r vaak actief als vrijwilliger<br />
<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> ze min<strong>de</strong>r vaak <strong>de</strong>el aan activiteit<strong>en</strong> in<br />
ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>. Maar er zijn ook afwijk<strong>en</strong><strong>de</strong> patron<strong>en</strong>:<br />
zo verschill<strong>en</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n inkom<strong>en</strong>sgroep<strong>en</strong><br />
niet in aantal contact<strong>en</strong> met familiele<strong>de</strong>n <strong>en</strong> in het<br />
gev<strong>en</strong> <strong>van</strong> informele hulp. 7<br />
Schuldhulpverl<strong>en</strong>ing 8<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers met problematische schul<strong>de</strong>n<br />
kunn<strong>en</strong> voor hulp terecht bij het Bureau voor schuldhulpverl<strong>en</strong>ing.<br />
Tuss<strong>en</strong> 2006 <strong>en</strong> 2009 schommel<strong>de</strong> het<br />
aantal nieuwe aanvrag<strong>en</strong> voor schuldhulpverl<strong>en</strong>ing<br />
rond <strong>de</strong> 10.000. In 2009 <strong>en</strong> 2010 zocht<strong>en</strong> ongeveer<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
2001<br />
2002<br />
2003<br />
2004<br />
2005<br />
lop<strong>en</strong><strong>de</strong> dossiers aan begin <strong>van</strong> het jaar<br />
2006<br />
2007<br />
13.000 <strong>Amsterdam</strong>mers hulp <strong>van</strong>wege financiële problem<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> to<strong>en</strong>ame heeft voor e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el te mak<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> kredietcrisis: vooral m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met flexibele<br />
arbeidscontract<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitz<strong>en</strong>dkracht<strong>en</strong> kwam<strong>en</strong> hierdoor<br />
in financiële problem<strong>en</strong>. Daarnaast neemt het<br />
aantal aanmelding<strong>en</strong> toe; door <strong>de</strong> int<strong>en</strong>sivering <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> Vroeg Eropaf!-aanpak is het aantal aanmelding<strong>en</strong><br />
toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Vanaf 1 januari 2009 bestaat <strong>de</strong> Vroeg<br />
Eropaf!-aanpak in alle stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. Woningcorporaties,<br />
instelling<strong>en</strong> voor maatschappelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing,<br />
<strong>de</strong> Di<strong>en</strong>st Werk <strong>en</strong> Inkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> werk<strong>en</strong><br />
sam<strong>en</strong> om m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> te help<strong>en</strong> die <strong>van</strong>wege e<strong>en</strong><br />
huurachterstand mogelijk e<strong>en</strong> huisuitzetting bov<strong>en</strong><br />
het hoofd hangt. In totaal zijn er in 2009 ruim 3.800<br />
aanmelding<strong>en</strong> voor Vroeg Eropaf! binn<strong>en</strong>gekom<strong>en</strong>.<br />
In 2009 heeft 2,7% <strong>van</strong> alle huishou<strong>de</strong>ns in<br />
<strong>Amsterdam</strong> gebruik gemaakt <strong>van</strong> e<strong>en</strong> of meer<br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>van</strong> het Bureau voor schuldhulpverl<strong>en</strong>ing.<br />
Achtti<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> zit in<br />
<strong>de</strong> schuldhulpverl<strong>en</strong>ing, terwijl maar 9% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
huis hou<strong>de</strong>ns in <strong>Amsterdam</strong> uit e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong><br />
bestaat. Ook gezinn<strong>en</strong> met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn oververteg<strong>en</strong>woordigd<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> cliënt<strong>en</strong>: 21%, terwijl het<br />
perc<strong>en</strong>tage gezinn<strong>en</strong> met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad 15 is.<br />
2008<br />
nieuwe aanmelding<strong>en</strong><br />
2009<br />
2010<br />
bron: KWIZ
100 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Van <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> spring<strong>en</strong> met name Noord, Zuidoost<br />
<strong>en</strong> Westerpark er negatief uit, het aantal cliënt<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> schuldhulpverl<strong>en</strong>ing is daar relatief hoog.<br />
<strong>De</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> schuld is toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte<br />
<strong>van</strong> 2008. In 2009 lag <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> schuld op<br />
22.794 euro, in 2008 op 18.800 euro. Ook het gemid<strong>de</strong>ld<br />
aantal schul<strong>de</strong>n is toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, <strong>van</strong> 7,3 in 2008<br />
naar 7,9 in 2009. In 2007 lag dit nog op 6,5.<br />
<strong>De</strong> uitval is groot in <strong>de</strong> schuldhulpverl<strong>en</strong>ing. Van alle<br />
cliënt<strong>en</strong> die zich aanmel<strong>de</strong>n, beëindigt 79% zijn of<br />
haar hulpverl<strong>en</strong>ing in het voortraject. Bij e<strong>en</strong> kwart<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>ze groep (23%) is het probleem opgelost.<br />
Bij 41% is sprake <strong>van</strong> uitval (<strong>de</strong> cliënt komt niet opdag<strong>en</strong>)<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> kwart voldoet niet aan <strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong>n<br />
voor hulpverl<strong>en</strong>ing. <strong>De</strong> uitval is hoger on<strong>de</strong>r jongere<br />
cliënt<strong>en</strong> dan on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
In <strong>de</strong> eerste helft <strong>van</strong> 2009 ontston<strong>de</strong>n in e<strong>en</strong> aantal<br />
stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> wachtlijst<strong>en</strong> door to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> het aantal<br />
aanmelding<strong>en</strong>. Aan het ein<strong>de</strong> <strong>van</strong> het jaar war<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>ze grot<strong>en</strong><strong>de</strong>els weggewerkt. In 2010 war<strong>en</strong> er,<br />
over het algeme<strong>en</strong>, ge<strong>en</strong> wachtlijst<strong>en</strong>. 9<br />
Not<strong>en</strong><br />
1 CPB. H<strong>en</strong>ri <strong>de</strong> Groot e.a. <strong>Stad</strong> <strong>en</strong> land.<br />
<strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
2 <strong>De</strong> Gini-coëfficiënt ligt tuss<strong>en</strong> nul <strong>en</strong> één.<br />
Nul staat voor perfecte gelijkheid, ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong><br />
heeft ev<strong>en</strong>veel inkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> één staat voor<br />
perfecte ongelijkheid, één persoon heeft<br />
alles, <strong>de</strong> rest heeft niets. Hoe dichter <strong>de</strong><br />
Gini-coëfficiënt bij nul ligt <strong>de</strong>s te gelijker is<br />
<strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>sver<strong>de</strong>ling. <strong>De</strong> on<strong>de</strong>rgr<strong>en</strong>s <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
Theil-coëfficiënt is ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s nul. <strong>De</strong> bov<strong>en</strong>gr<strong>en</strong>s<br />
wordt bepaald door (het logaritme <strong>van</strong>)<br />
het aantal waarneming<strong>en</strong>. <strong>De</strong> Theil-coëfficiënt<br />
is gevoeliger in <strong>de</strong> staart<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> inkom<strong>en</strong>sver<strong>de</strong>ling.<br />
<strong>De</strong> Gini-coëfficiënt is vooral<br />
gevoelig voor veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> in het mid<strong>de</strong>n<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>ling. <strong>De</strong>ze mat<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n dan<br />
ook vaak als aanvulling op elkaar gebruikt.<br />
3 CBS. <strong>De</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse Sam<strong>en</strong>leving 2010.<br />
<strong>De</strong>n Haag, november 2010.<br />
4 O+S. <strong>Amsterdam</strong>se Armoe<strong>de</strong>monitor,<br />
nummer 13. <strong>Amsterdam</strong>, oktober 2010.<br />
5 Gegev<strong>en</strong>s uit DIA. Dynamisch Inkom<strong>en</strong>sbestand<br />
<strong>Amsterdam</strong>.<br />
6 CBS. <strong>De</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse Sam<strong>en</strong>leving 2010.<br />
<strong>De</strong>n Haag, november 2010.<br />
7 CBS. Min<strong>de</strong>r sociale participatie door<br />
person<strong>en</strong> met weinig inkom<strong>en</strong>. Sociaaleconomische<br />
tr<strong>en</strong>ds, 1e kwartaal 2010.<br />
8 KWIZ. Uitvoeringsmonitor<br />
Schuldhulpverl<strong>en</strong>ing <strong>Amsterdam</strong> 2010.<br />
Groning<strong>en</strong>, april 2011. Dit is <strong>de</strong> bron voor<br />
<strong>de</strong>ze paragraaf over schuldhulpverl<strong>en</strong>ing,<br />
t<strong>en</strong>zij an<strong>de</strong>rs wordt vermeld.<br />
9 Geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong> Begroting 2011.<br />
Raadsdruk 6 oktober 2010 (pagina 84).
8<br />
Maatschappelijke<br />
participatie<br />
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op <strong>de</strong> maatschappelijke<br />
participatie <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers. <strong>De</strong> belangrijkste<br />
thema’s die aan bod kom<strong>en</strong> zijn: <strong>de</strong>elname aan het<br />
ver<strong>en</strong>igingslev<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrijwilligerswerk, mate <strong>van</strong> sociaal<br />
contact <strong>en</strong> sociaal isolem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> maatschappelijke<br />
integratie <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> herkomstgroep<strong>en</strong>. Per<br />
thema wordt <strong>de</strong> nadruk gelegd op groep<strong>en</strong> die het<br />
goed of min<strong>de</strong>r goed do<strong>en</strong>, verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> zev<strong>en</strong><br />
stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> herkomstgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
g<strong>en</strong>eraties.
102 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Kernpunt<strong>en</strong><br />
• Rond e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
is actief in e<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging.<br />
• Drie <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
zijn actief als vrijwilliger (28%).<br />
Dit is min<strong>de</strong>r dan lan<strong>de</strong>lijk (42%).<br />
• Zelfstandige on<strong>de</strong>rnemers in<br />
<strong>Amsterdam</strong> (42%) zijn twee keer<br />
zo vaak vrijwilliger als zelfstandige<br />
on<strong>de</strong>rnemers in geheel Ne<strong>de</strong>rland<br />
(21%).<br />
• <strong>De</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
verle<strong>en</strong>t regelmatig informele<br />
hulp. Dit ligt bov<strong>en</strong> het lan<strong>de</strong>lijke<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>.<br />
• Het aan<strong>de</strong>el bewoners dat wekelijks<br />
contact heeft met bur<strong>en</strong> is gesteg<strong>en</strong>,<br />
het meest in Zuidoost <strong>en</strong> West.<br />
• Eén <strong>van</strong> <strong>de</strong> acht <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
(12%) voelt zich in sterke mate<br />
sociaal geïsoleerd <strong>en</strong> 28% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
65-plussers.<br />
• Jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> allochton<strong>en</strong> voel<strong>en</strong><br />
zich min<strong>de</strong>r vaak sterk geïsoleerd<br />
dan in 2008.<br />
• Vier <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
voel<strong>en</strong> zich verwant met e<strong>en</strong> religie.<br />
• Meer <strong>Amsterdam</strong>mers (79%) hebb<strong>en</strong><br />
contact met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit an<strong>de</strong>re bevolkingsgroep<strong>en</strong><br />
dan in 2008 (71%).<br />
• In 2009 vond bijna <strong>de</strong> helft (48%) dat<br />
<strong>de</strong> omgang tuss<strong>en</strong> herkomstgroep<strong>en</strong><br />
goed ging, in 2010 is dat gedaald<br />
naar 38%. Dit is conform 2006 <strong>en</strong><br />
2007.<br />
• Allochton<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> vaker verbetering<br />
(26%) dan verslechtering (17%) in<br />
<strong>de</strong> positie <strong>van</strong> hun eig<strong>en</strong> bevolkingsgroep.<br />
• Ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
<strong>van</strong> niet-Ne<strong>de</strong>rlandse herkomst<br />
geeft aan moeite te hebb<strong>en</strong> met het<br />
Ne<strong>de</strong>rlands (35%).<br />
• <strong>Amsterdam</strong>mers voel<strong>de</strong>n zich in 2010<br />
iets min<strong>de</strong>r vaak gediscrimineerd dan<br />
in 2007 (21%, 2007: 26%), maar er is<br />
e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame in het aantal melding<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> discriminatie.<br />
Actief ver<strong>en</strong>igingslev<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r jonger<strong>en</strong>,<br />
hoogopgelei<strong>de</strong>n <strong>en</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
Bijna e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (32%) neemt<br />
t<strong>en</strong>minste één keer per maand actief <strong>de</strong>el aan activiteit<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> of meer ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>. Dit aan<strong>de</strong>el veran<strong>de</strong>rt<br />
niet veel over <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> he<strong>en</strong> (2000: 33%, 2002:<br />
30%, 2004: 32%, 2006: 32%, 2008: 28%, 2010: 32%).<br />
Jonger<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> 18 <strong>en</strong> 24 jaar (39%), hoogopgelei<strong>de</strong>n<br />
(42%) <strong>en</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>/scholier<strong>en</strong> (48%) zijn relatief<br />
actief in ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>; 75-plussers (19%), ongeschool<strong>de</strong>n<br />
(22%) <strong>en</strong> arbeidsongeschikt<strong>en</strong> (10%) zijn<br />
juist min<strong>de</strong>r actief in het ver<strong>en</strong>igingslev<strong>en</strong>.<br />
Westerse allochton<strong>en</strong> (39%) zijn actiever in het<br />
ver<strong>en</strong>igingslev<strong>en</strong> dan autochton<strong>en</strong> (22%) <strong>en</strong> nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong> (19%). Van <strong>de</strong> niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
zijn Surinaamse <strong>Amsterdam</strong>mers (28%) het<br />
actiefst. Het minst actief zijn Marokkaanse <strong>en</strong> Turkse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers (19%). Allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong><br />
g<strong>en</strong>eratie zijn nog steeds actiever dan allochton<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste g<strong>en</strong>eratie (36% resp. 25%).<br />
Afb. 8.1 T<strong>en</strong>minste één keer per maand actief in ver<strong>en</strong>iging of organisatie per stads<strong>de</strong>el,<br />
2008 <strong>en</strong> 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
Zuidoost<br />
Noord<br />
Nieuw-West<br />
Oost<br />
Zuid<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
West<br />
%<br />
0 5 10 15 20 25 30 35 40<br />
2008 2010<br />
In afbeelding 8.1 staat per stads<strong>de</strong>el weergegev<strong>en</strong><br />
welk <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking actief lid is <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
ver<strong>en</strong>iging of organisatie. Volg<strong>en</strong>s het CBS neemt<br />
het aantal bewoners dat actief is in ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> of<br />
organisaties af naarmate <strong>de</strong> ste<strong>de</strong>lijkheid <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
woongebied to<strong>en</strong>eemt. 1 Dit effect is ook te zi<strong>en</strong> in<br />
<strong>Amsterdam</strong>. Woonmilieus met e<strong>en</strong> sterk ste<strong>de</strong>lijk<br />
karakter hebb<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r actieve bewoners dan woonmilieus<br />
met e<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r sterk ste<strong>de</strong>lijk karakter. Zo<br />
zijn in <strong>de</strong> nieuwbouwmilieus mo<strong>de</strong>rne stad <strong>en</strong> compacte<br />
vernieuwing (zoals Oostelijke Han<strong>de</strong>lska<strong>de</strong> <strong>en</strong><br />
Westerdokseiland) relatief veel bewoners (45%) actief<br />
in e<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging of organisatie, terwijl in het woonmilieu<br />
transitie (grote <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Bijlmer <strong>en</strong> overig<br />
Zuidoost bijvoorbeeld) relatief weinig bewoners<br />
(17%) actief zijn. Zie hoofdstuk 2 voor e<strong>en</strong> toelichting<br />
op <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> typ<strong>en</strong> woonmilieus.<br />
<strong>De</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> West (39%), C<strong>en</strong>trum (37%) <strong>en</strong> Zuid<br />
(35%) k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>de</strong> hoogste aan<strong>de</strong>l<strong>en</strong> bewoners die<br />
actief zijn in ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> of organisaties, <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
Zuidoost (24%) <strong>en</strong> Noord (26%) <strong>de</strong> laagste.<br />
Drie <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> actief als vrijwilliger<br />
Voor vrijwilligerswerk geldt hetzelf<strong>de</strong> als voor <strong>de</strong>elname<br />
aan het ver<strong>en</strong>igingslev<strong>en</strong>: hoe ste<strong>de</strong>lijker, hoe<br />
min<strong>de</strong>r. 2 Lan<strong>de</strong>lijk gezi<strong>en</strong> veran<strong>de</strong>rt het aan<strong>de</strong>el<br />
vrijwilligers nauwelijks. In <strong>Amsterdam</strong> fluctueert dat<br />
aan<strong>de</strong>el sterker, maar blijft rond <strong>de</strong> 30% (zie afb. 8.2).<br />
In 2010 is 28% <strong>van</strong> <strong>de</strong> bewoners vrijwilliger. Dat perc<strong>en</strong>tage<br />
ligt aanzi<strong>en</strong>lijk lager dan het lan<strong>de</strong>lijke (42%).<br />
In <strong>Amsterdam</strong> is m<strong>en</strong> vooral in sportver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong><br />
(8%) <strong>en</strong> organisaties met maatschappelijke doel<strong>en</strong><br />
(6%) actief als vrijwilliger.<br />
Wat opvalt, is dat zelfstandige on<strong>de</strong>rnemers in<br />
<strong>Amsterdam</strong> (42%) twee keer zo vaak actief zijn als<br />
vrijwilliger dan zelfstandige on<strong>de</strong>rnemers in geheel<br />
Ne<strong>de</strong>rland (21%). 3 Daarnaast verricht<strong>en</strong> hoogopge-
8 | Maatschappelijke participatie<br />
103<br />
lei<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (39%) twee keer zo vaak vrijwilligerswerk<br />
als ongeschool<strong>de</strong> (14%); 35 t/m 54-jarig<strong>en</strong><br />
zijn relatief vaak actief als vrijwilliger (36%), terwijl<br />
18- t/m 34-jarig<strong>en</strong> <strong>en</strong> 55-plussers min<strong>de</strong>r vaak actief<br />
zijn. Het aan<strong>de</strong>el vrijwilligers on<strong>de</strong>r 55-plussers is<br />
gedaald (2008: 34%, 2010: 25%).<br />
Ver<strong>de</strong>r zijn niet-westerse allochton<strong>en</strong> (20%) min<strong>de</strong>r<br />
actief als vrijwilliger dan autochton<strong>en</strong> (31%) <strong>en</strong><br />
westerse allochton<strong>en</strong> (38%).<br />
Vrijwilligerswerk per woongebied<br />
In afbeelding 8.3 is per stads<strong>de</strong>el weergegev<strong>en</strong> welk<br />
<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking actief is als vrijwilliger. <strong>De</strong><br />
stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> Zuidoost, Nieuw-West <strong>en</strong> Noord zitt<strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. Oost, Zuid, West <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum<br />
erbov<strong>en</strong>.<br />
Bijna helft <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
verle<strong>en</strong>t informele hulp<br />
Voorbeel<strong>de</strong>n <strong>van</strong> het verl<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> informele hulp<br />
zijn: boodschapp<strong>en</strong> do<strong>en</strong> voor zieke bur<strong>en</strong>, oppass<strong>en</strong><br />
of iemands hond uitlat<strong>en</strong>. Net als in 2008 verle<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
bijna <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers soms tot vaak<br />
informele hulp (48%, zie afb. 8.4). Dit ligt bov<strong>en</strong> het<br />
lan<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>: drie <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs<br />
verl<strong>en</strong><strong>en</strong> regelmatig <strong>de</strong>rgelijke hulp. 4 Het aantal<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers dat zegt vaak informele hulp te<br />
verl<strong>en</strong><strong>en</strong> is gesteg<strong>en</strong> <strong>van</strong> 16% in 2008 naar 21%.<br />
<strong>De</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se vrouw<strong>en</strong> (52%) verle<strong>en</strong>t<br />
soms tot vaak informele hulp, teg<strong>en</strong>over 43%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> mann<strong>en</strong>. Slechts 35% <strong>van</strong> <strong>de</strong> ongeschool<strong>de</strong>n<br />
geeft aan soms tot vaak informele hulp te verl<strong>en</strong><strong>en</strong>,<br />
teg<strong>en</strong>over 55% <strong>van</strong> <strong>de</strong> hoogopgelei<strong>de</strong>n.<br />
Net als in <strong>de</strong> voorgaan<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> verl<strong>en</strong><strong>en</strong> allochton<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste g<strong>en</strong>eratie min<strong>de</strong>r vaak informele hulp<br />
dan allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie <strong>en</strong> autochton<strong>en</strong>.<br />
Het hoogste aan<strong>de</strong>el allochton<strong>en</strong> dat soms tot<br />
vaak informele hulp verle<strong>en</strong>t is <strong>van</strong> Surinaamse komaf<br />
(50%), teg<strong>en</strong>over 32% <strong>van</strong> Turkse komaf.<br />
Er zijn kleine verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, maar<br />
Zuidoost k<strong>en</strong>t het laagste aan<strong>de</strong>el bewoners (41%)<br />
dat soms tot vaak informele hulp verle<strong>en</strong>t.<br />
On<strong>de</strong>rlinge contact<strong>en</strong><br />
Net als in 2008 hebb<strong>en</strong> acht <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers t<strong>en</strong>minste e<strong>en</strong> keer per week contact<br />
met familiele<strong>de</strong>n (78%) <strong>en</strong> vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n (80%). In<br />
2008 had 55% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers t<strong>en</strong>minste<br />
e<strong>en</strong> keer per week contact met <strong>de</strong> bur<strong>en</strong>. Nu is dat<br />
61% <strong>en</strong> e<strong>en</strong> <strong>de</strong>rgelijke to<strong>en</strong>ame vindt ook plaats bij<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers die aangev<strong>en</strong> veel contact met directe<br />
bur<strong>en</strong> (2008: 50%, 2010: 56%) <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re buurtbewoners<br />
(2008: 29%, 2010: 33%) te hebb<strong>en</strong>.<br />
In afbeelding 8.5 is per herkomstgroep weergegev<strong>en</strong><br />
welk <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking t<strong>en</strong>minste e<strong>en</strong> keer per<br />
week contact heeft met familie, vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n, bur<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
buurtg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>.<br />
Afb. 8.2 <strong>De</strong>elname aan vrijwilligerswerk, 2000, 2002, 2004, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
(proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
2000<br />
2002<br />
2004<br />
2006<br />
Contact met familie <strong>en</strong> vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n<br />
Acht <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong> t<strong>en</strong>minste<br />
wekelijks contact met familie of vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n. Vrouw<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> vaker contact met familie dan mann<strong>en</strong>.<br />
Het aantal <strong>Amsterdam</strong>se vrouw<strong>en</strong> dat t<strong>en</strong>minste<br />
e<strong>en</strong> keer per week contact heeft met familie is licht<br />
toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> (2008: 81%. 2010: 84%), terwijl dit<br />
bij <strong>Amsterdam</strong>se mann<strong>en</strong> juist iets is afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
(2008: 76%, 2010: 72%). Ongeschool<strong>de</strong>n hebb<strong>en</strong><br />
min<strong>de</strong>r vaak contact dan gemid<strong>de</strong>ld. Wel is het aantal<br />
ongeschool<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers dat aangeeft meer<br />
dan e<strong>en</strong> keer per week contact te hebb<strong>en</strong> met familie<br />
gesteg<strong>en</strong> (naar 71%, 2008: 62%). <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
met e<strong>en</strong> WW-uitkering hebb<strong>en</strong> relatief weinig<br />
contact met vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n (61%). Neg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong><br />
zelfstandig<strong>en</strong>/freelancers (93%) <strong>en</strong> stu<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>/scholier<strong>en</strong><br />
(95%) hebb<strong>en</strong> t<strong>en</strong>minste e<strong>en</strong> keer per week<br />
contact met vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n, terwijl arbeidsongeschikt<strong>en</strong>,<br />
invali<strong>de</strong>n <strong>en</strong> langdurig ziek<strong>en</strong> relatief weinig contact<br />
met familie (54%) <strong>en</strong> vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n (61%) hebb<strong>en</strong>. Ook<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers die meewerk<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> familiebedrijf<br />
hebb<strong>en</strong> relatief weinig contact met vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n (60%).<br />
2008<br />
Afb. 8.3 <strong>De</strong>elname aan vrijwilligerswerk per stads<strong>de</strong>el, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
Zuidoost<br />
Nieuw-West<br />
Noord<br />
Oost<br />
Zuid<br />
West<br />
2010<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
%<br />
0 5 10 15 20 25 30 35<br />
Afb 8.4 Regelmaat waarmee <strong>Amsterdam</strong>mers informele hulp bie<strong>de</strong>n,<br />
2002, 2004,2006, 2008 <strong>en</strong> 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
2002 2004 2006 2008 2010<br />
vaak 12 14 15 16 21<br />
soms 21 28 29 28 27<br />
zel<strong>de</strong>n 11 13 11 17 15<br />
nooit 55 44 43 38 37<br />
weet niet, ge<strong>en</strong> antwoord 2 1 2 1 0
104 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb 8.5 T<strong>en</strong>minste e<strong>en</strong> keer per week contact met familie, vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n, bur<strong>en</strong> <strong>en</strong> buurtg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> per herkomstgroep, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
100<br />
%<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
0<br />
Surinamers<br />
familie<br />
Turk<strong>en</strong><br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n bur<strong>en</strong> buurtg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong><br />
overige<br />
niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
Ver<strong>de</strong>r geldt: hoe jonger, <strong>de</strong>s te meer contact met<br />
familiele<strong>de</strong>n <strong>en</strong> vooral vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n. Dit leeftijdseffect<br />
zi<strong>en</strong> we ook terug in verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> allochton<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste <strong>en</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie. Allochton<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste g<strong>en</strong>eratie hebb<strong>en</strong> iets meer contact<br />
met familiele<strong>de</strong>n (76%) dan met vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n (74%),<br />
terwijl allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie juist<br />
meer contact hebb<strong>en</strong> met vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n (87%) dan met<br />
familiele<strong>de</strong>n (77%). Van <strong>de</strong> niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> Surinaamse <strong>en</strong> Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers het<br />
meeste contact met hun familiele<strong>de</strong>n (82%), terwijl<br />
Marokkaanse <strong>Amsterdam</strong>mers juist het meeste contact<br />
met hun vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n hebb<strong>en</strong> (80%).<br />
Afb 8.6 T<strong>en</strong>minste één keer per week contact met bur<strong>en</strong> per stads<strong>de</strong>el, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
(proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
Afb 8.7 Mate <strong>van</strong> sociaal isolem<strong>en</strong>t, 2004, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
Zuidoost<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
%<br />
Zuid<br />
Noord<br />
West<br />
Nieuw-West<br />
Oost<br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60 70<br />
2008 2010<br />
Contact met bur<strong>en</strong><br />
In hoofdstuk 11 komt in <strong>de</strong> paragraaf over leefbaarheid<br />
<strong>de</strong> omgang met bur<strong>en</strong> <strong>en</strong> buurtg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
het vertrouw<strong>en</strong> in elkaar uitgebreid aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>.<br />
Kijk<strong>en</strong> we in het ka<strong>de</strong>r <strong>van</strong> dit hoofdstuk alle<strong>en</strong> naar<br />
<strong>de</strong> frequ<strong>en</strong>tie <strong>van</strong> contact met bur<strong>en</strong> dan valt e<strong>en</strong><br />
aantal verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> herkomstgroep<strong>en</strong> op. Van<br />
<strong>de</strong> niet-westerse allochton<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> Marokkaanse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers (72%) het meeste <strong>en</strong> Surinaamse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers (58%) <strong>en</strong> <strong>de</strong> groep overige nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong> (55%) het minste contact met<br />
hun bur<strong>en</strong> (zie ook afb. 8.5).<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers bov<strong>en</strong> <strong>de</strong> 35 hebb<strong>en</strong> meer contact<br />
met hun bur<strong>en</strong> (65%) dan 18- t/m 34-jarig<strong>en</strong> (55%).<br />
Vooral gezinn<strong>en</strong> die bestaan uit twee volwass<strong>en</strong><br />
met kind(er<strong>en</strong>) hebb<strong>en</strong> contact met hun bur<strong>en</strong>: 77%.<br />
Alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n hebb<strong>en</strong> juist relatief weinig contact<br />
met hun bur<strong>en</strong> (55%).<br />
In afbeelding 8.6 is voor elk stads<strong>de</strong>el weergegev<strong>en</strong><br />
welk <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking t<strong>en</strong>minste e<strong>en</strong> keer per<br />
week contact heeft met <strong>de</strong> bur<strong>en</strong>. <strong>De</strong> verschill<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> zijn niet zo groot. Wat opvalt,<br />
is dat in vrijwel alle stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> het aan<strong>de</strong>el inwoners<br />
dat wekelijks contact heeft met zijn bur<strong>en</strong> is toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>,<br />
het sterkst in Zuidoost <strong>en</strong> West.<br />
Min<strong>de</strong>r sociaal isolem<strong>en</strong>t<br />
on<strong>de</strong>r jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> allochton<strong>en</strong><br />
Om na te gaan in hoeverre <strong>Amsterdam</strong>mers zich<br />
sociaal geïsoleerd voel<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> zes<br />
stelling<strong>en</strong> voorgelegd, zoals: ‘Ik voel me <strong>van</strong> an<strong>de</strong>re<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> geïsoleerd’ <strong>en</strong> ‘Mijn sociale contact<strong>en</strong> zijn<br />
oppervlakkig.’ Dit resulteer<strong>de</strong> in e<strong>en</strong> schaal lop<strong>en</strong>d<br />
<strong>van</strong> sterk geïsoleerd (score 6-13) via gemid<strong>de</strong>ld<br />
geïsoleerd (score 14-17) naar niet geïsoleerd (score<br />
18). Eén <strong>van</strong> <strong>de</strong> acht <strong>Amsterdam</strong>mers (12%) voelt<br />
zich in sterke mate sociaal geïsoleerd. Het aantal<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers dat zich in sterke mate geïsoleerd<br />
voelt is vrijwel gelijk geblev<strong>en</strong> (zie afb. 8.7). Wel voel<strong>en</strong><br />
meer <strong>Amsterdam</strong>mers zich niet sociaal geïsoleerd<br />
dan in <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> daarvoor.<br />
0<br />
2004<br />
sterk geïsoleerd<br />
2006<br />
gemid<strong>de</strong>ld geïsoleerd<br />
2008<br />
niet geïsoleerd<br />
2010<br />
Met <strong>de</strong> jonger<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> gaat het opvall<strong>en</strong>d<br />
goed: min<strong>de</strong>r dan 1% voelt zich sterk geïsoleerd. In
8 | Maatschappelijke participatie<br />
105<br />
2006 <strong>en</strong> 2008 was dit nog 11%. Tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> leeftijdsgroep<strong>en</strong><br />
bestaan grote verschill<strong>en</strong>. Zo voelt 28%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> 65-plussers zich sterk geïsoleerd, teg<strong>en</strong>over<br />
slechts 5% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers jonger dan 34 jaar.<br />
Ook binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> opleidingsniveaus zijn er grote verschill<strong>en</strong>.<br />
Net als in 2008 geldt: hoe lager opgeleid<br />
m<strong>en</strong> is, <strong>de</strong>s te geïsoleer<strong>de</strong>r m<strong>en</strong> zich voelt. Zo voelt<br />
23% <strong>van</strong> <strong>de</strong> ongeschool<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers zich sterk<br />
geïsoleerd, teg<strong>en</strong>over slechts 4% <strong>van</strong> <strong>de</strong> hoogopgelei<strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers.<br />
Vooral m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> uitkering ont<strong>van</strong>g<strong>en</strong> voel<strong>en</strong><br />
zich sterk sociaal geïsoleerd, terwijl met name<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> bedrijf (52%) <strong>en</strong> ont<strong>van</strong>gers<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> studiebeurs of ou<strong>de</strong>rbijdrage (73%) zich niet<br />
sociaal geïsoleerd voel<strong>en</strong>. Dit laat zich mogelijk verklar<strong>en</strong><br />
door het feit dat ont<strong>van</strong>gers <strong>van</strong> e<strong>en</strong> uitkering<br />
ou<strong>de</strong>r zijn <strong>en</strong> vaker thuis zitt<strong>en</strong>, terwijl ont<strong>van</strong>gers <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> studiebeurs of ou<strong>de</strong>rbijdrage juist jonger zijn <strong>en</strong><br />
in het on<strong>de</strong>rwijs <strong>van</strong>zelf sociale contact<strong>en</strong> aanknop<strong>en</strong>.<br />
In afbeelding 8.8 is per herkomstgroep weergegev<strong>en</strong><br />
welk <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking zich sociaal geïsoleerd<br />
voelt. Niet-westerse allochton<strong>en</strong> voel<strong>en</strong> zich iets geïsoleer<strong>de</strong>r<br />
dan autochton<strong>en</strong> <strong>en</strong> westerse allochton<strong>en</strong>,<br />
maar <strong>de</strong> mate waarin is wel afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Met Turkse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>en</strong> Marokkaanse <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
gaat het iets beter. Meer Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> Marokkan<strong>en</strong> voel<strong>en</strong><br />
zich niet geïsoleerd. Echter, <strong>van</strong> <strong>de</strong> Surinaamse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers voelt e<strong>en</strong> kleiner aan<strong>de</strong>el zich niet<br />
geïsoleerd. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> eerste <strong>en</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie<br />
allochton<strong>en</strong> is nog steeds <strong>en</strong>ige verbetering te zi<strong>en</strong>:<br />
bei<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eraties voel<strong>en</strong> zich iets min<strong>de</strong>r geïsoleerd.<br />
Sociaal isolem<strong>en</strong>t per woongebied<br />
In afbeelding 8.9 is voor elk stads<strong>de</strong>el weergegev<strong>en</strong><br />
welk <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking zich sociaal geïsoleerd<br />
voelt. Het stads<strong>de</strong>el met het kleinste aantal sterk<br />
sociaal geïsoleer<strong>de</strong> bewoners is Zuid (7%), Noord<br />
heeft het grootste aan<strong>de</strong>el sterk geïsoleer<strong>de</strong> bewoners<br />
(18%). Met <strong>de</strong> bewoners in Zuidoost gaat het<br />
beter dan in 2008: het aantal bewoners dat zich daar<br />
sterk sociaal geïsoleerd voelt is gedaald (2008: 20%,<br />
2010: 14%). Ook West, Nieuw-West <strong>en</strong> Oost do<strong>en</strong><br />
het beter dan in 2008: het aantal bewoners dat zich<br />
niet geïsoleerd voelt is daar gesteg<strong>en</strong>.<br />
Vier <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> voel<strong>en</strong><br />
zich verwant met religie<br />
Vier <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (41%) voel<strong>en</strong> zich<br />
verwant met e<strong>en</strong> godsdi<strong>en</strong>st, religieuze of lev<strong>en</strong>sbeschouwelijke<br />
stroming. Dit aan<strong>de</strong>el is sinds 2000 vrijwel<br />
constant <strong>en</strong> in overe<strong>en</strong>stemming met cijfers uit<br />
<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor. 5 Natuurlijk voel<strong>en</strong><br />
niet alle groep<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers zich ev<strong>en</strong> verwant<br />
met e<strong>en</strong> religie. Die verwantschap is sterker naarmate<br />
leeftijd to<strong>en</strong>eemt <strong>en</strong> het opleidingsniveau afneemt.<br />
Van <strong>de</strong> hoogopgelei<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers voelt bijna<br />
e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> (31%) zich verwant, teg<strong>en</strong>over meer dan<br />
<strong>de</strong> helft (54%) <strong>van</strong> <strong>de</strong> laagopgelei<strong>de</strong> of ongeschool<strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers.<br />
Afb 8.8 Sociaal isolem<strong>en</strong>t per herkomstgroep, 2008 <strong>en</strong> 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
0<br />
%<br />
2008 2010 2008 2010 2008 2010 2008 2010<br />
Surinamers Turk<strong>en</strong> Marokkan<strong>en</strong> overige<br />
niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
sterk geïsoleerd<br />
gemid<strong>de</strong>ld geïsoleerd<br />
Afb 8.9 Sociaal isolem<strong>en</strong>t per stads<strong>de</strong>el, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
Zuid<br />
Oost<br />
West<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Zuidoost<br />
Nieuw-West<br />
Noord<br />
niet geïsoleerd<br />
Daarmee sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>d neemt verwantschap met<br />
e<strong>en</strong> religie af naarmate het inkom<strong>en</strong> to<strong>en</strong>eemt.<br />
Zo voelt 58% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers met e<strong>en</strong> laag<br />
inkom<strong>en</strong> (min<strong>de</strong>r dan 700 euro per maand) zich<br />
verwant met e<strong>en</strong> religie, teg<strong>en</strong>over 21% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers met e<strong>en</strong> hoog inkom<strong>en</strong> (meer dan<br />
3201 euro per maand).<br />
Hetzelf<strong>de</strong> is terug te vin<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> frequ<strong>en</strong>tie <strong>van</strong> het<br />
bezoek aan e<strong>en</strong> religieuze instelling. <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
e<strong>en</strong> lager inkom<strong>en</strong> bezoek<strong>en</strong> vaker e<strong>en</strong> religieuze<br />
instelling dan <strong>Amsterdam</strong>mers met e<strong>en</strong> hoger<br />
inkom<strong>en</strong>. 6<br />
Ver<strong>de</strong>r voel<strong>en</strong> ook relatief weinig 18- t/m 34-jarig<strong>en</strong><br />
(36%) <strong>en</strong> autochton<strong>en</strong> (24%) zich verwant met e<strong>en</strong><br />
religie. Het verschil tuss<strong>en</strong> allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste<br />
<strong>en</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie is groot. Zo voelt 69% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
eerste g<strong>en</strong>eratie allochton<strong>en</strong> zich verwant met e<strong>en</strong><br />
religie, teg<strong>en</strong>over 42% <strong>van</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie. In<br />
afbeelding 8.10 is per herkomstgroep weergegev<strong>en</strong><br />
welk <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking zich verwant voelt met<br />
e<strong>en</strong> religie. On<strong>de</strong>r niet-westerse allochton<strong>en</strong> – <strong>en</strong><br />
dan met name on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers met e<strong>en</strong><br />
Marokkaanse achtergrond (88%) – <strong>en</strong> overige nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong> (76%) ligt dit aan<strong>de</strong>el relatief<br />
hoog, terwijl on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Surinaamse <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
dit aan<strong>de</strong>el lager ligt (60%, zie afb. 8.10).<br />
2008 2010<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100<br />
sterk geïsoleerd gemid<strong>de</strong>ld geïsoleerd niet geïsoleerd<br />
%
106<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb 8.10 <strong>Amsterdam</strong>mers die zich verwant voel<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> godsdi<strong>en</strong>st, religieuze of<br />
lev<strong>en</strong>sbeschouwelijke stroming per herkomstgroep, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
autochton<strong>en</strong><br />
westerse allochton<strong>en</strong><br />
Surinamers<br />
Turk<strong>en</strong><br />
overige niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90<br />
Afb 8.11 <strong>Amsterdam</strong>mers die zich verwant voel<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> godsdi<strong>en</strong>st, religieuze<br />
of lev<strong>en</strong>sbeschouwelijke stroming per stads<strong>de</strong>el, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Noord<br />
West<br />
Zuid<br />
Oost<br />
Nieuw-West<br />
Zuidoost<br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60<br />
Afb 8.12 Locatie contact met an<strong>de</strong>re bevolkingsgroep<strong>en</strong>, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>;<br />
meer dan één antwoord mogelijk)<br />
op het werk<br />
in <strong>de</strong> buurt<br />
bezoek vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n<br />
bij het sport<strong>en</strong><br />
bij het uitgaan<br />
op uw school of opleiding<br />
bezoek familie<br />
op school of kin<strong>de</strong>rdagverblijf<br />
<strong>van</strong> uw kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
an<strong>de</strong>re manier<br />
in het vrijwilligerswerk,<br />
bestuur<br />
partner uit an<strong>de</strong>re<br />
bevolkingsgroep<br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60<br />
In afbeelding 8.11 is per stads<strong>de</strong>el weergegev<strong>en</strong><br />
welk <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking zich verwant voelt met<br />
e<strong>en</strong> religie. Zoals in voorgaan<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> zijn er relatief<br />
weinig gelovig<strong>en</strong> in C<strong>en</strong>trum (22%) <strong>en</strong> relatief veel in<br />
Zuidoost (53%).<br />
Maatschappelijke integratie<br />
herkomstgroep<strong>en</strong><br />
<strong>De</strong> mate waarin <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> herkomstgroep<strong>en</strong><br />
maatschappelijk integrer<strong>en</strong> is bepaald aan <strong>de</strong> hand<br />
<strong>van</strong> vrag<strong>en</strong> over on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rlinge contact<strong>en</strong>,<br />
moeite met taal, beel<strong>de</strong>n over herkomstgroep <strong>en</strong><br />
gevoel<strong>en</strong>s <strong>van</strong> discriminatie.<br />
Contact<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> bevolkingsgroep<strong>en</strong><br />
Acht <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (79%) hebb<strong>en</strong> soms<br />
tot vaak contact met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit an<strong>de</strong>re bevolkingsgroep<strong>en</strong>.<br />
In 2008 was dit nog 71%. Autochton<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
westerse allochton<strong>en</strong> (76% resp. 75%) hebb<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r<br />
contact met an<strong>de</strong>re bevolkingsgroep<strong>en</strong> dan nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong> (86%). <strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong><br />
voornamelijk contact met an<strong>de</strong>re bevolkingsgroep<strong>en</strong><br />
op het werk <strong>en</strong> in <strong>de</strong> buurt (zie afb. 8.12).<br />
In afbeelding 8.13 staat per herkomstgroep weergegev<strong>en</strong><br />
welk aan<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking in zijn vrije tijd<br />
wel e<strong>en</strong>s omgaat met autochton<strong>en</strong>. Wat opvalt, is dat<br />
e<strong>en</strong> relatief klein <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
zegt vaak contact te hebb<strong>en</strong> met autochton<strong>en</strong> (25%).<br />
Allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste g<strong>en</strong>eratie (39%) gaan<br />
min<strong>de</strong>r vaak met autochton<strong>en</strong> om dan allochton<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie (68%).<br />
<br />
Beeld over omgang groep<strong>en</strong><br />
Hoe gaan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> etnische of culturele<br />
achtergron<strong>de</strong>n met elkaar om in <strong>Amsterdam</strong>?<br />
Die vraag werd in <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor<br />
gesteld.<br />
T<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> vorige meting zijn <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
hier negatiever over. In 2009 vond bijna <strong>de</strong><br />
helft (48%) dat <strong>de</strong> omgang goed was, in 2010 is<br />
dat gedaald naar 38%. Bijna <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
geeft aan dat zij vin<strong>de</strong>n dat groep<strong>en</strong> bewoners<br />
matig met elkaar omgaan (47%) <strong>en</strong> 10% vindt<br />
<strong>de</strong> omgang (zeer) slecht. Hiermee is het beeld dat<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong> over <strong>de</strong>ze omgang weer<br />
meer in lijn met dat in 2006 <strong>en</strong> 2007 (34% resp. 41%<br />
vond to<strong>en</strong> <strong>de</strong> omgang goed; 2008 47%).<br />
Afb. 8.13 Gaat u in uw vrije tijd wel e<strong>en</strong>s om met autochton<strong>en</strong>? 2008 <strong>en</strong> 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
2008 2010<br />
herkomstgroep vaak soms nooit vaak soms nooit<br />
Surinamers 61 31 8 60 30 10<br />
Turk<strong>en</strong> 22 48 30 25 57 19<br />
Marokkan<strong>en</strong> 32 50 18 36 48 16<br />
totaal <strong>van</strong> niet-Ne<strong>de</strong>rlandse afkomst 53 33 13 51 36 12
8 | Maatschappelijke participatie<br />
107<br />
Autochton<strong>en</strong> vin<strong>de</strong>n vaker dan allochton<strong>en</strong> dat <strong>de</strong><br />
omgang matig of slecht is (62% voor autochton<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> 50% voor allochton<strong>en</strong>). Vooral lager opgelei<strong>de</strong><br />
autochton<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> aan niet positief te zijn over <strong>de</strong><br />
omgang tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> groep<strong>en</strong> (70%).<br />
Positie <strong>van</strong> eig<strong>en</strong> bevolkingsgroep in Ne<strong>de</strong>rland<br />
Hoe staan allochtone <strong>Amsterdam</strong>mers teg<strong>en</strong>over <strong>de</strong><br />
positie <strong>van</strong> hun eig<strong>en</strong> bevolkingsgroep in Ne<strong>de</strong>rland?<br />
Het blijkt dat 26% <strong>van</strong> <strong>de</strong> allochton<strong>en</strong> verbetering <strong>en</strong><br />
17% verslechtering ziet. Ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> (36%) ziet<br />
ge<strong>en</strong> verschil <strong>en</strong> 21% heeft ge<strong>en</strong> m<strong>en</strong>ing. Het aan<strong>de</strong>el<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers dat vindt dat <strong>de</strong> positie is verslechterd<br />
daalt, maar het aan<strong>de</strong>el dat verbetering ziet<br />
daalt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s. Van 2008 op 2010 zi<strong>en</strong> we bij bei<strong>de</strong><br />
groep<strong>en</strong> weer e<strong>en</strong> lichte to<strong>en</strong>ame (zie afb. 8.14).<br />
Ongeveer hetzelf<strong>de</strong> aan<strong>de</strong>el Marokkaanse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers als in 2008 vindt dat <strong>de</strong> positie <strong>van</strong><br />
hun eig<strong>en</strong> bevolkingsgroep is verslechterd (2008:<br />
32%, 2010: 31%). Allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste g<strong>en</strong>eratie<br />
zijn positiever over <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> groep<br />
dan allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie: 28% <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> eerste g<strong>en</strong>eratie teg<strong>en</strong>over 20% <strong>van</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong><br />
ziet verbetering. Toch zijn <strong>de</strong> allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie iets positiever gewor<strong>de</strong>n over <strong>de</strong><br />
positie <strong>van</strong> hun eig<strong>en</strong> groep: in 2008 zag namelijk<br />
slechts 17% verbetering. Allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste<br />
g<strong>en</strong>eratie zijn juist iets negatiever gewor<strong>de</strong>n over hun<br />
eig<strong>en</strong> groep. In afbeelding 8.15 staat per herkomstgroep<br />
weergegev<strong>en</strong> hoe die groep <strong>de</strong>nkt dat <strong>de</strong><br />
eig<strong>en</strong> positie het laatste jaar is veran<strong>de</strong>rd.<br />
Moeite met <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse taal<br />
Ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> niet-<br />
Ne<strong>de</strong>rlandse herkomst geeft aan moeite te hebb<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse taal (35%, 2008: 37%). On<strong>de</strong>r<br />
problem<strong>en</strong> met <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse taal verstaan we<br />
moeite met lez<strong>en</strong>, sprek<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of schrijv<strong>en</strong>. In afbeelding<br />
8.16 wordt per herkomstgroep weergegev<strong>en</strong><br />
hoeveel allochtone <strong>Amsterdam</strong>mers moeite met het<br />
Ne<strong>de</strong>rlands hebb<strong>en</strong>. Overige niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>rvin<strong>de</strong>n het vaakst taalproblem<strong>en</strong>. Zoals<br />
te verwacht<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste<br />
g<strong>en</strong>eratie (42%, 2008: 44%) meer moeite met het<br />
Ne<strong>de</strong>rlands dan allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie<br />
(19%, 2008: 23%).<br />
Lidmaatschap zelforganisaties<br />
Van alle niet-westerse allochtone <strong>Amsterdam</strong>mers is<br />
4% lid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> allochtone (zelf)organisatie<br />
Afb 8.14 Me<strong>en</strong>t u dat <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> ‘uw bevolkingsgroep’ in Ne<strong>de</strong>rland het laatste<br />
jaar is veran<strong>de</strong>rd, dus verbeterd of verslechterd? 2004, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
(proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
2004<br />
verbeterd<br />
verslechterd<br />
2006<br />
2008<br />
(2008: 5%). Vooral overige niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
zijn lid (10%) <strong>van</strong> allochtone (zelf)organisaties.<br />
Surinaamse <strong>en</strong> Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers zijn relatief<br />
vaak als vrijwilliger actief voor <strong>de</strong>rgelijke organisaties<br />
(5%). Er is ge<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk verschil meer tuss<strong>en</strong> allochton<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste <strong>en</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie wat betreft<br />
hun lidmaatschap <strong>en</strong> activiteit als vrijwilliger voor<br />
allochtone organisaties.<br />
W<strong>en</strong>s tot terugkeer<br />
In hoeverre koester<strong>en</strong> allochtone <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
<strong>de</strong> w<strong>en</strong>s om voorgoed terug te ker<strong>en</strong> naar het land<br />
waar zij of hun ou<strong>de</strong>rs <strong>van</strong>daan kom<strong>en</strong>? Het perc<strong>en</strong>tage<br />
dat dit zou will<strong>en</strong>, fluctueert over <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> in<br />
2010<br />
Afb 8.15 Me<strong>en</strong>t u dat <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> ‘uw bevolkingsgroep’ in Ne<strong>de</strong>rland het laatste<br />
jaar is veran<strong>de</strong>rd, dus is verbeterd, verslechterd of gelijk is geblev<strong>en</strong>? 2010<br />
(proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
<strong>Amsterdam</strong> totaal<br />
Surinamers<br />
Turk<strong>en</strong><br />
overige nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
westerse allochton<strong>en</strong><br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100<br />
verbeterd gelijk geblev<strong>en</strong> verslechterd weet niet<br />
Afb 8.16 Aan<strong>de</strong>el dat aangeeft e<strong>en</strong> beetje/veel moeite te hebb<strong>en</strong> met het Ne<strong>de</strong>rlands, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
één of twee<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> drie alle drie <strong>de</strong><br />
lez<strong>en</strong> sprek<strong>en</strong> schrijv<strong>en</strong> vaardighe<strong>de</strong>n vaardighe<strong>de</strong>n<br />
Surinamers 3 0 3 6 0<br />
Turk<strong>en</strong> 33 37 35 17 28<br />
Marokkan<strong>en</strong> 32 33 34 14 28<br />
overige niet-westerse allochton<strong>en</strong> 42 48 57 25 36<br />
totaal <strong>van</strong> niet-Ne<strong>de</strong>rlandse afkomst 18 22 26 19 15
108<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb 8.17 Zou u zelf nog e<strong>en</strong>s voorgoed naar het land waar u of uw ou<strong>de</strong>rs <strong>van</strong>daan<br />
komt terug will<strong>en</strong> ker<strong>en</strong>? per herkomstgroep, 1998, 2004, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
(perc<strong>en</strong>tage dat hierop ‘ja’ antwoordt)<br />
%<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
1998<br />
2004<br />
2006<br />
2008<br />
2010<br />
Marokkan<strong>en</strong> Turk<strong>en</strong> Surinamers<br />
bron: SPVA 1998 <strong>en</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> (2004-2010)<br />
Afb 8.18 Heeft u zichzelf in <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> twaalf maan<strong>de</strong>n wel e<strong>en</strong>s gediscrimineerd<br />
gevoeld? 2007 <strong>en</strong> 2010 (perc<strong>en</strong>tage ‘ja’)<br />
2007 2010<br />
Surinamers 38 29<br />
Turk<strong>en</strong> 39 32<br />
Marokkan<strong>en</strong> 53 38<br />
overige niet-westerse allochton<strong>en</strong> 37 42<br />
westerse allochton<strong>en</strong> 19 19<br />
autochton<strong>en</strong> 20 13<br />
gemid<strong>de</strong>ld 26 21<br />
bron: O+S/Burgermonitor<br />
e<strong>en</strong> dal<strong>en</strong><strong>de</strong> tr<strong>en</strong>d, maar lijkt nu echt af te nem<strong>en</strong><br />
(2004: 33%, 2006: 28%, 2008: 31% <strong>en</strong> 2010: 27%).<br />
In vergelijking met 2008 zegg<strong>en</strong> nu veel min<strong>de</strong>r<br />
Marokkan<strong>en</strong> <strong>en</strong> Turk<strong>en</strong> terug te will<strong>en</strong> ker<strong>en</strong> (zie<br />
afb. 8.17). Allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste g<strong>en</strong>eratie (33%)<br />
<strong>de</strong>nk<strong>en</strong> vaker aan terugkeer dan allochton<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie (14%). Ook <strong>de</strong>nk<strong>en</strong> laagopgelei<strong>de</strong><br />
allochton<strong>en</strong> (34%) vaker aan terugkeer dan hoogopgelei<strong>de</strong><br />
allochton<strong>en</strong> (22%).<br />
Discriminatie<br />
In <strong>de</strong> Burgermonitor is gevraagd naar het beeld dat<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong> over <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> herkomstgroep<strong>en</strong>.<br />
Over Marokkaanse <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
heeft m<strong>en</strong> het minst vaak e<strong>en</strong> positief beeld (2006:<br />
45%, 2007: 41%, 2008: 32%, 2010: 34%). Dit zi<strong>en</strong><br />
we terug in het relatief hoge aantal Marokkaanse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers dat zich <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> twaalf maan<strong>de</strong>n<br />
wel e<strong>en</strong>s gediscrimineerd voel<strong>de</strong> (38%). Dit aan<strong>de</strong>el<br />
ligt echter wel e<strong>en</strong> stuk lager dan in 2008 (53%).<br />
Over het algeme<strong>en</strong> voel<strong>de</strong>n <strong>Amsterdam</strong>mers zich in<br />
2010 wel iets min<strong>de</strong>r gediscrimineerd dan in 2007<br />
(2010: 21%, 2007: 26%). Er is echter e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame te<br />
zi<strong>en</strong> in het aantal melding<strong>en</strong> <strong>van</strong> discriminatie (bij het<br />
Meldpunt discriminatie, regio <strong>Amsterdam</strong>), wat wellicht<br />
verklaard kan wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> grotere aandacht<br />
die <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> tijd aan discriminatie <strong>en</strong> het mel<strong>de</strong>n<br />
er<strong>van</strong> is besteed. In afbeelding 8.18 staat per herkomstgroep<br />
aangegev<strong>en</strong> welk <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking<br />
zich <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> twaalf maan<strong>de</strong>n wel e<strong>en</strong>s gediscrimineerd<br />
voel<strong>de</strong>. Het valt op dat <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> discriminatie<br />
voor <strong>de</strong> meeste herkomstgroep<strong>en</strong> afnam, het<br />
sterkst voor Marokkan<strong>en</strong>, maar voor <strong>de</strong> groep <strong>van</strong><br />
overige niet-westerse allochton<strong>en</strong> juist to<strong>en</strong>am.<br />
Not<strong>en</strong><br />
1 CBS. Sociale Sam<strong>en</strong>hang: Participatie,<br />
Vertrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> Integratie. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
2 I<strong>de</strong>m.<br />
3 I<strong>de</strong>m.<br />
4 I<strong>de</strong>m.<br />
5 O+S. <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor 2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
6 I<strong>de</strong>m.<br />
7 I<strong>de</strong>m.
9<br />
Participatie<br />
in hobby’s,<br />
cultuur, sport <strong>en</strong> vakantie<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong> vele mogelijkhe<strong>de</strong>n om hun<br />
vrije tijd te beste<strong>de</strong>n: aan hobby’s, door actief lid te zijn<br />
<strong>van</strong> ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>, te participer<strong>en</strong> in cultuur <strong>en</strong> sport,<br />
met internett<strong>en</strong> <strong>en</strong> televisiekijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> door op vakantie<br />
te gaan. Welke activiteit<strong>en</strong> zijn populair on<strong>de</strong>r welke<br />
groep<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers, welke ontwikkeling<strong>en</strong> zijn<br />
zichtbaar?
110 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Kernpunt<strong>en</strong><br />
• Bijna driekwart (73%) <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers heeft e<strong>en</strong> hobby.<br />
• Ruim <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
is lid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging (54%).<br />
• <strong>De</strong> populairste vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> uitgaan<br />
zijn in 2010 film (64%), museum<br />
(54%), popconcert (34%), multicultureel<br />
festival (31%) <strong>en</strong> dansavond<br />
of houseparty (29%).<br />
• Sinds 2004 is het totale aan<strong>de</strong>el<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers dat <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong><br />
twaalf maan<strong>de</strong>n t<strong>en</strong>minste e<strong>en</strong> keer is<br />
uitgegaan ongeveer gelijk geblev<strong>en</strong><br />
(80% in 2010).<br />
• Kijk<strong>en</strong> we naar <strong>de</strong> specifieke vorm<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> uitgaan, dan blijkt dat in 2010<br />
bijna alle vorm<strong>en</strong> (film, toneel,<br />
popconcert, museum etc.) min<strong>de</strong>r<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong> getrokk<strong>en</strong><br />
dan in 2008 <strong>en</strong> 2006.<br />
• In 2009 sport 59% <strong>van</strong> <strong>de</strong> volwass<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers minimaal twaalf keer<br />
per jaar, in 2003 was dit nog maar<br />
49%.<br />
• Van <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> herkomstgroep<strong>en</strong><br />
sport<strong>en</strong> autochton<strong>en</strong> het meest<br />
<strong>en</strong> Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> Marokkan<strong>en</strong> het minst.<br />
• Mann<strong>en</strong> zijn vaker sporter dan<br />
vrouw<strong>en</strong>. Dat geldt voor bijna alle<br />
herkomstgroep<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> bij autochton<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> Turk<strong>en</strong> sport<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>veel<br />
mann<strong>en</strong> als vrouw<strong>en</strong>.<br />
• Het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat<br />
voldoet aan <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse Norm<br />
Gezond Beweg<strong>en</strong> blijft stijg<strong>en</strong> <strong>en</strong> is<br />
nu 72%. Dit is hoger dan het lan<strong>de</strong>lijk<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> (59%).<br />
• Steeds meer <strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong><br />
toegang tot internet. Dit is sinds<br />
2004 gesteg<strong>en</strong> <strong>van</strong> 79% naar 91% in<br />
2010.<br />
• Voor 21% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
is televisie <strong>de</strong> belangrijkste vorm<br />
<strong>van</strong> vermaak, voor 15% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers is dat computer<strong>en</strong>/<br />
internett<strong>en</strong>.<br />
• Bijna driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
<strong>van</strong> 18 jaar of ou<strong>de</strong>r is in 2010<br />
op vakantie geweest (72%). Ruim e<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>r<strong>de</strong> ging vaker dan één keer.<br />
In dit hoofdstuk staat c<strong>en</strong>traal wat <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
do<strong>en</strong> in hun vrije tijd. Br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> ze <strong>de</strong>ze buit<strong>en</strong>shuis<br />
door (sport<strong>en</strong>, uitgaan) of binn<strong>en</strong>shuis (lez<strong>en</strong>, hobby’s,<br />
tv-kijk<strong>en</strong>, computer<strong>en</strong>/internett<strong>en</strong>)? Van welke<br />
(culturele) voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> als bioscop<strong>en</strong>, theaters <strong>en</strong><br />
sportaccommodaties mak<strong>en</strong> ze gebruik? Sommige<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers gaan één keer of vaker per jaar op<br />
vakantie.<br />
Al <strong>de</strong>ze aspect<strong>en</strong> <strong>van</strong> vrijetijdsbesteding <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers kom<strong>en</strong> in dit hoofdstuk aan bod.<br />
Afb. 9.1 Aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat zegt e<strong>en</strong> of meer<strong>de</strong>re hobby’s te hebb<strong>en</strong><br />
naar achtergrondk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
gemid<strong>de</strong>ld<br />
18-24 jaar<br />
25-34 jaar<br />
35-44 jaar<br />
45-54 jaar<br />
55-64 jaar<br />
65-74 jaar<br />
75+ jaar<br />
ongeschoold<br />
laag<br />
mid<strong>de</strong>lbaar<br />
hoog<br />
alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n<br />
2 volw. z. kind(er<strong>en</strong>)<br />
2 volw. m. kind(er<strong>en</strong>)<br />
e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezin<br />
1e g<strong>en</strong>eratie allochtoon<br />
2e g<strong>en</strong>eratie allochtoon<br />
autochtoon<br />
man<br />
vrouw<br />
0 10<br />
20<br />
%<br />
30 40 50 60 70 80 90<br />
We beginn<strong>en</strong> met hobby’s <strong>en</strong> het ver<strong>en</strong>igingslev<strong>en</strong>.<br />
Vervolg<strong>en</strong>s kom<strong>en</strong> uitgaan, sport, ontspanning in huis<br />
<strong>en</strong> vakantie aan bod.<br />
Hobby’s<br />
Bijna driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers heeft e<strong>en</strong><br />
hobby (73%). Dit is vergelijkbaar met voorgaan<strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong> (2008: 71%, 2006: 73%, 2004: 70%). Van alle<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers heeft 35% drie of meer hobby’s,<br />
20% heeft er twee <strong>en</strong> 15% heeft één hobby. In <strong>de</strong><br />
<strong>en</strong>quête <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> is niet ingegaan op het<br />
soort hobby’s dat <strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong>. Cijfers<br />
<strong>van</strong> het CBS gev<strong>en</strong> aan dat in 2009 e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs e<strong>en</strong> paar uur per week klusjes in <strong>en</strong><br />
om het huis verricht. Doe-het-zelv<strong>en</strong> is daarmee het<br />
populairst, populair<strong>de</strong>r dan zing<strong>en</strong> of muziek mak<strong>en</strong><br />
(17%). 1<br />
Het al dan niet hebb<strong>en</strong> <strong>van</strong> hobby’s verschilt tuss<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> bevolkingsgroep<strong>en</strong>. Vooral<br />
Marokkaanse <strong>en</strong> Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers hebb<strong>en</strong><br />
min<strong>de</strong>r vaak e<strong>en</strong> hobby dan an<strong>de</strong>re <strong>Amsterdam</strong>mers.<br />
Allochton<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> in het algeme<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r vaak<br />
e<strong>en</strong> hobby. Ver<strong>de</strong>r geldt: hoe hoger het opleidingsniveau,<br />
hoe vaker e<strong>en</strong> hobby. En ook: hoe ou<strong>de</strong>r, hoe<br />
min<strong>de</strong>r vaak. <strong>De</strong>ze daling wordt on<strong>de</strong>rbrok<strong>en</strong> door<br />
65- t/m 74-jarig<strong>en</strong>. Die hebb<strong>en</strong> vaker e<strong>en</strong> hobby dan<br />
zij die <strong>de</strong> p<strong>en</strong>sio<strong>en</strong>gerechtig<strong>de</strong> leeftijd nog net niet<br />
hebb<strong>en</strong> bereikt. <strong>Amsterdam</strong>mers zon<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> vaker e<strong>en</strong> hobby dan <strong>Amsterdam</strong>mers met<br />
kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Mann<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> iets vaker e<strong>en</strong> hobby dan<br />
vrouw<strong>en</strong>.<br />
Lidmaatschapp<strong>en</strong> <strong>van</strong> ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong><br />
Ruim <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers is lid <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
ver<strong>en</strong>iging 2 (54%), wat gelijk is aan eer<strong>de</strong>re jar<strong>en</strong>.
9 | Participatie in hobby’s, cultuur, sport <strong>en</strong> vakantie<br />
111<br />
Ook zijn er nauwelijks wijziging<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong><br />
2008 als m<strong>en</strong> kijkt naar het soort ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> waar<strong>van</strong><br />
m<strong>en</strong> lid is.<br />
Mann<strong>en</strong> zijn vaker lid dan vrouw<strong>en</strong>, <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
<strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse herkomst zijn vaker lid dan allochton<strong>en</strong>,<br />
hoogopgelei<strong>de</strong>n vaker dan laagopgelei<strong>de</strong>n<br />
<strong>en</strong> huishou<strong>de</strong>ns met e<strong>en</strong> hoog inkom<strong>en</strong> vaker dan<br />
huishou<strong>de</strong>ns met e<strong>en</strong> laag inkom<strong>en</strong>. 65-plussers zijn<br />
min<strong>de</strong>r vaak lid dan jongere <strong>Amsterdam</strong>mers. Al <strong>de</strong>ze<br />
bevinding<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we ook in het lan<strong>de</strong>lijke on<strong>de</strong>rzoek<br />
<strong>van</strong> het CBS terugkom<strong>en</strong>. 3<br />
Vergelijking met lan<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rzoek <strong>van</strong> het CBS 5<br />
laat zi<strong>en</strong> dat <strong>Amsterdam</strong>mers qua type ver<strong>en</strong>iging<br />
of organisatie vaker dan gemid<strong>de</strong>ld lid zijn <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
organisatie met e<strong>en</strong> specifiek maatschappelijk doel<br />
(9% lan<strong>de</strong>lijk, 21% <strong>Amsterdam</strong>).<br />
Net als vorig jaar k<strong>en</strong>t stads<strong>de</strong>el C<strong>en</strong>trum het grootste<br />
aan<strong>de</strong>el inwoners dat lid is <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging<br />
(66%). Noord (39%) staat in <strong>de</strong>z<strong>en</strong> op <strong>de</strong> laagste<br />
plaats.<br />
In <strong>en</strong>kele woonmilieus (zie hoofdstuk 2 voor uitleg)<br />
zijn gemid<strong>de</strong>ld meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> lid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging.<br />
Dit zijn <strong>de</strong> woonmilieus c<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> c<strong>en</strong>trumrand<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> nieuwbouwmilieus water <strong>en</strong> gro<strong>en</strong>, mo<strong>de</strong>rne<br />
stad <strong>en</strong> compacte vernieuwing. In het woonmilieu<br />
transitie, e<strong>en</strong> herstructureringsmilieu, zijn min<strong>de</strong>r<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> dan gemid<strong>de</strong>ld lid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging. Dit<br />
woonmilieu k<strong>en</strong>merkt zich on<strong>de</strong>r meer door hoge<br />
werkloosheid, bijstandsafhankelijkheid <strong>en</strong> e<strong>en</strong> hoog<br />
perc<strong>en</strong>tage allochton<strong>en</strong>.<br />
Van <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die lid zijn <strong>van</strong> één of meer<br />
organisaties is 50% actief lid (minimaal e<strong>en</strong> keer<br />
per maand actief <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> activiteit).<br />
Toneelver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n erg actief bezocht (ruim<br />
driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n bezoekt <strong>de</strong> activiteit<strong>en</strong><br />
minst<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> keer per maand). Minimaal <strong>de</strong> helft<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>van</strong> allochtone ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>, sport- <strong>en</strong><br />
hobbyver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> neemt minst<strong>en</strong>s één keer per<br />
maand actief <strong>de</strong>el aan activiteit<strong>en</strong>. Zie hoofdstuk 8<br />
voor meer informatie over <strong>de</strong>elname aan <strong>de</strong>ze activiteit<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> vrijwilligerswerk voor <strong>de</strong>ze ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>.<br />
Afb. 9.2 Lidmaatschap organisaties <strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
(meer dan één antwoord mogelijk, proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
Afb. 9.3 Aan<strong>de</strong>el dat lid is <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging per stads<strong>de</strong>el, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Oost<br />
West<br />
Zuid<br />
Zuidoost<br />
Nieuw-West<br />
Noord<br />
<strong>Amsterdam</strong> totaal<br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60 70<br />
Lidmaatschap bibliotheek<br />
In 2010 zijn drie op <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
18 jaar of ou<strong>de</strong>r lid <strong>van</strong> <strong>de</strong> bibliotheek. Dit aan<strong>de</strong>el<br />
daal<strong>de</strong> <strong>van</strong> 2000 op 2006 <strong>van</strong> 35% naar 28% <strong>en</strong> steeg<br />
in 2008 <strong>en</strong> 2010 tot 30%.<br />
<strong>De</strong> Op<strong>en</strong>bare Bibliotheek <strong>Amsterdam</strong> (OBA) heeft<br />
één c<strong>en</strong>trale bibliotheek <strong>en</strong> 27 filial<strong>en</strong>. In totaal zijn<br />
bijna 80.000 volwass<strong>en</strong> lid (2009). Sinds 2006 is het<br />
aantal volwass<strong>en</strong> le<strong>de</strong>n gesteg<strong>en</strong> <strong>van</strong> bijna 60.000<br />
naar iets meer dan 70.000 in 2007 <strong>en</strong> 2008 <strong>en</strong> naar<br />
bijna 80.000 in 2009. 6 <strong>De</strong> eerste sprong in le<strong>de</strong>naantal<br />
kan wor<strong>de</strong>n verklaard door <strong>de</strong> op<strong>en</strong>ing <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> nieuwe c<strong>en</strong>trale bibliotheek op 7 juli 2007 op het<br />
Oosterdokseiland. <strong>De</strong> twee<strong>de</strong> sprong kan te mak<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> met <strong>de</strong> economische crisis, waardoor m<strong>en</strong><br />
min<strong>de</strong>r boek<strong>en</strong> koopt.<br />
Uit <strong>de</strong> Cultuurmonitor 2010 <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong> 7 blijkt<br />
dat <strong>de</strong> c<strong>en</strong>trale bibliotheek e<strong>en</strong> grote aantrekkingskracht<br />
heeft: 44% <strong>van</strong> <strong>de</strong> volwass<strong>en</strong> bibliotheekbezoekers<br />
gaat meestal daar naartoe. Zij kom<strong>en</strong> uit <strong>de</strong><br />
hele stad. <strong>De</strong> filial<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong> voornamelijk bezoekers<br />
uit <strong>de</strong> buurt.<br />
Uitgaan <strong>en</strong> cultuurbezoek<br />
<strong>Amsterdam</strong> heeft e<strong>en</strong> groot aanbod <strong>van</strong> culturele<br />
voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitgaansgeleg<strong>en</strong>he<strong>de</strong>n. Daar mak<strong>en</strong><br />
zowel <strong>Amsterdam</strong>mers als m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> regio<br />
<strong>en</strong> toerist<strong>en</strong> gebruik <strong>van</strong>. Zo heeft <strong>Amsterdam</strong> zesti<strong>en</strong><br />
bioscop<strong>en</strong> <strong>en</strong> filmhuiz<strong>en</strong>, 41 accommodaties voor<br />
podiumkunst<strong>en</strong> (inclusief acht buurttheaters) <strong>en</strong><br />
46 musea. 8<br />
In totaal is het aantal bezoekers <strong>van</strong> zesti<strong>en</strong> grote<br />
theaters <strong>en</strong> concertzal<strong>en</strong> 9 <strong>van</strong> 2007 op 2009 met<br />
1% gesteg<strong>en</strong>. In 2009 bezocht<strong>en</strong> 3.049.000 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
7.562 voorstelling<strong>en</strong>. 10 Het is niet bek<strong>en</strong>d om hoeveel<br />
‘unieke’ <strong>Amsterdam</strong>mers het hierbij gaat.<br />
In 2010 is on<strong>de</strong>rzoek gedaan naar <strong>de</strong> cultuurparticipatie<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers, zowel in <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Stad</strong> als in <strong>de</strong> Kunst- <strong>en</strong> Cultuurmonitor <strong>Amsterdam</strong>.<br />
In <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> gaat het om cultuurparticipatie<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers in het algeme<strong>en</strong>, in <strong>de</strong><br />
Kunst- <strong>en</strong> Cultuurmonitor over cultuurparticipatie<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers in <strong>Amsterdam</strong>. Daardoor is in<br />
<strong>de</strong> Kunst- <strong>en</strong> Cultuurmonitor het aan<strong>de</strong>el cultuur-<br />
2008 2010<br />
sportver<strong>en</strong>iging 29 27<br />
organisatie met maatschappelijke doel<strong>en</strong><br />
(m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>recht<strong>en</strong>, natuur- of dier<strong>en</strong>bescherming) 19 21<br />
organisatie voor werknemers/werkgevers 15 15<br />
hobbyver<strong>en</strong>iging 6 7<br />
ver<strong>en</strong>iging met godsdi<strong>en</strong>stig/lev<strong>en</strong>sbeschouwelijk doel 5 6<br />
politieke organisatie 5 5<br />
zangver<strong>en</strong>iging of muziekver<strong>en</strong>iging 3 3<br />
vrouw<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging/bond 4 1 3<br />
allochtone ver<strong>en</strong>iging/(zelf)organisatie 2 2<br />
toneelver<strong>en</strong>iging 1 2<br />
bibliotheek 30 30<br />
overige organisaties 16 18
112 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 9.4 Bezoek aan uitgaansmogelijkhe<strong>de</strong>n (afgelop<strong>en</strong> 12 maan<strong>de</strong>n), 2006-2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
70<br />
%<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
film<br />
museum<br />
popconcert<br />
multicultureel<br />
festival<br />
dansavond/<br />
house<br />
toneel<br />
klassiek<br />
cabaret<br />
musical<br />
homofestival<br />
of<br />
-activiteit<br />
opera<br />
ballet<br />
2006 2008 2010<br />
participatie op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> terrein<strong>en</strong> lager dan in<br />
<strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>. Popconcert<strong>en</strong>, musicals <strong>en</strong> bijvoorbeeld<br />
concert<strong>en</strong> <strong>van</strong> klassieke muziek bezoek<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers (ook) buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> stad. In dit hoofdstuk<br />
gaan we uit <strong>van</strong> <strong>de</strong> cijfers uit <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>.<br />
Al jar<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> bezoek aan <strong>de</strong> bioscoop <strong>de</strong> populairste<br />
uitgaansmogelijkheid on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers. Uit<br />
<strong>de</strong> <strong>en</strong>quête voor <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> blijkt dat 64%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> t<strong>en</strong>minste één keer per jaar naar<br />
<strong>de</strong> film gaat (2010). In <strong>Amsterdam</strong> gaat e<strong>en</strong> groter<br />
aan<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking naar <strong>de</strong> bioscoop dan in<br />
Rotterdam: 58% <strong>van</strong> <strong>de</strong> Rotterdammers tuss<strong>en</strong> 13<br />
<strong>en</strong> 75 jaar gin in 2009 naar <strong>de</strong> bioscoop. 11 Van alle<br />
Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs <strong>van</strong>af 12 jaar ging in 2009 50% e<strong>en</strong><br />
keer of vaker naar <strong>de</strong> bioscoop. Gemid<strong>de</strong>ld gaan<br />
Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs 1,8 keer per jaar, jonger<strong>en</strong> vaker dan<br />
ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. 12<br />
On<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers is Pathé <strong>de</strong> Munt <strong>de</strong> populairste<br />
bioscoop, gevolgd door Pathé Ar<strong>en</strong>a <strong>en</strong><br />
Pathé Tuschinski. <strong>De</strong>rti<strong>en</strong> kleinere filmtheaters in<br />
<strong>Amsterdam</strong> zijn sinds 2008 met elkaar verbon<strong>de</strong>n<br />
in Cineville. Het doel <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze sam<strong>en</strong>werking is <strong>de</strong><br />
Afb. 9.5 Bezoek aan uitgaansmogelijkhe<strong>de</strong>n (frequ<strong>en</strong>tie in afgelop<strong>en</strong> 12 maan<strong>de</strong>n),<br />
2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
film<br />
museum<br />
popconcert<br />
multicultureel festival<br />
dansavond of houseparty<br />
toneeluitvoering<br />
concert <strong>van</strong> klassieke muziek<br />
cabaretvoorstelling<br />
musical<br />
homofestival of -activiteit<br />
opera<br />
balletuitvoering<br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
1 keer per maand of vaker<br />
1 keer per jaar<br />
4-11 keer per jaar 2-3 keer per jaar<br />
niet bezocht<br />
arthouse film nieuw lev<strong>en</strong> in te blaz<strong>en</strong>. Cineville is<br />
vooral populair on<strong>de</strong>r autochtone <strong>en</strong> westers allochtone<br />
hoogopgelei<strong>de</strong> volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>. The Movies is het<br />
meest populaire filmtheater <strong>van</strong> Cineville (28% <strong>van</strong><br />
alle volwass<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers bezocht <strong>de</strong>ze bioscoop<br />
in 2010). 13<br />
Op <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> plaats staat bij volwass<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
het bezoek aan musea, 54% <strong>van</strong> h<strong>en</strong> heeft<br />
het afgelop<strong>en</strong> jaar wel e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> museum bezocht<br />
(Rotterdam: 40%). 14 In Ne<strong>de</strong>rland bezocht in 2007<br />
41% <strong>van</strong> alle Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs <strong>van</strong>af 6 jaar e<strong>en</strong> museum.<br />
<strong>De</strong> Hermitage was in 2010 het meest bezochte<br />
museum on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>se volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> (27%).<br />
Op <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>en</strong> vier<strong>de</strong> plaats staan bij volwass<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers bezoek<strong>en</strong> aan popconcert<strong>en</strong> (34%)<br />
resp. multiculturele festivals (31%). In <strong>de</strong> Kunst- <strong>en</strong><br />
Cultuurmonitor is gevraagd naar bezoek <strong>van</strong> festivals<br />
in het algeme<strong>en</strong> (multicultureel of niet) <strong>en</strong> daaruit<br />
blijkt dat 52% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> in<br />
2010 e<strong>en</strong> festival of ev<strong>en</strong>em<strong>en</strong>t heeft bezocht. <strong>De</strong><br />
top 5 <strong>van</strong> meest bezochte festivals <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>em<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
is Sail, Uitmarkt, Para<strong>de</strong>, Gay Pri<strong>de</strong> <strong>en</strong> Kwakoe.<br />
Tachtig proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers heeft t<strong>en</strong>minste<br />
één keer in <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> twaalf maan<strong>de</strong>n e<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> in afbeelding 9.4 getoon<strong>de</strong> uitgaansmogelijkhe<strong>de</strong>n<br />
bezocht. In <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> 2008, 2006 <strong>en</strong> 2004 lag<br />
dit perc<strong>en</strong>tage op 78, in 2002 op 87 <strong>en</strong> in 2000 op<br />
90. In Rotterdam was dit in 2009 78%. Het aan<strong>de</strong>el<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers dat uitgaat, is sinds 2004 dus min<br />
of meer gelijk geblev<strong>en</strong>, maar t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2000<br />
<strong>en</strong> 2002 gedaald.<br />
Per vorm <strong>van</strong> uitgaan is het aan<strong>de</strong>el participant<strong>en</strong><br />
vaak wel gedaald sinds 2006 <strong>en</strong> 2008 (zie afb. 9.4).<br />
Voor bijna alle vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> uitgaan geldt dat er min<strong>de</strong>r<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers t<strong>en</strong>minste e<strong>en</strong> keer naartoe zijn<br />
gegaan dan in 2008 <strong>en</strong> 2006.<br />
Lan<strong>de</strong>lijke cijfers <strong>van</strong> <strong>de</strong> Ver<strong>en</strong>iging <strong>van</strong> Schouwburg<strong>en</strong><br />
Concertgebouwdirecties (VSCD) zijn in lijn met<br />
dit beeld. Het aantal bezoek<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> 160 le<strong>de</strong>n <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> ver<strong>en</strong>iging nam in 2010 met 750.000 af <strong>van</strong> 12,3<br />
tot 11,6 miljo<strong>en</strong>. Ook in 2009 was al sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong>
9 | Participatie in hobby’s, cultuur, sport <strong>en</strong> vakantie<br />
113<br />
krimp, met 7% (-1,1 miljo<strong>en</strong> bezoek<strong>en</strong> ). Voor 2011<br />
verwacht <strong>de</strong> ver<strong>en</strong>iging e<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>re terugloop <strong>van</strong><br />
1,6% (-200.000 bezoek<strong>en</strong>).<br />
<strong>De</strong> belangrijkste oorzaak <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze vraaguitval is <strong>de</strong><br />
economische crisis. Enerzijds hebb<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r<br />
te beste<strong>de</strong>n, an<strong>de</strong>rzijds zijn <strong>de</strong> voorstelling<strong>en</strong> duur<strong>de</strong>r<br />
gewor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> korting<strong>en</strong> op geme<strong>en</strong>telijke<br />
subsidies <strong>en</strong> door lagere bijdrag<strong>en</strong> <strong>van</strong> sponsor<strong>en</strong>.<br />
Het duur<strong>de</strong>re uitgaanslev<strong>en</strong> (zoals musical, populaire<br />
muziek, klassieke muziek <strong>en</strong> opera) merkt als eerste<br />
<strong>de</strong> gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> crisis. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> gaan min<strong>de</strong>r vaak<br />
uit of kiez<strong>en</strong> voor goedkopere alternatiev<strong>en</strong> zoals <strong>de</strong><br />
film.<br />
In afbeelding 9.5 zijn <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> uitgaansmogelijkhe<strong>de</strong>n<br />
voor <strong>Amsterdam</strong>mers in 2010<br />
afzon<strong>de</strong>rlijk weergegev<strong>en</strong>, inclusief <strong>de</strong> frequ<strong>en</strong>tie.<br />
Het beeld komt overe<strong>en</strong> met het beeld <strong>van</strong> 2008.<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers die dus bijvoorbeeld naar <strong>de</strong> film<br />
gaan, blijv<strong>en</strong> dat in <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> frequ<strong>en</strong>tie do<strong>en</strong>.<br />
Hoewel e<strong>en</strong> bezoek aan <strong>de</strong> film of het museum bij<br />
alle leeftijdsgroep<strong>en</strong> <strong>de</strong> meest populaire uitgaansactiviteit<br />
is, zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> aantal dui<strong>de</strong>lijke verschill<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> leeftijdscategorieën. Zo bezoek<strong>en</strong> twintigers<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong>rtigers veel vaker e<strong>en</strong> film, multicultureel<br />
festival, popconcert of dansavond dan 35-plussers.<br />
Bij het bezoek<strong>en</strong> <strong>van</strong> musea zijn <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r<br />
dui<strong>de</strong>lijk: jongvolwass<strong>en</strong><strong>en</strong> bezoek<strong>en</strong> het vaakst e<strong>en</strong><br />
museum. Er is ge<strong>en</strong> verschil in museumbezoek tuss<strong>en</strong><br />
35- t/m 54-jarig<strong>en</strong> <strong>en</strong> 55-plussers.<br />
Er zijn grote verschill<strong>en</strong> in cultuurparticipatie door <strong>de</strong><br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> herkomstgroep<strong>en</strong>. Van <strong>de</strong> Marokkaanse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers blijkt 48% minimaal één keer per<br />
jaar t<strong>en</strong> minste één <strong>van</strong> die uitgaans mogelijkhe<strong>de</strong>n<br />
te bezoek<strong>en</strong>, <strong>van</strong> <strong>de</strong> Turkse Amster dam mers 54% <strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> westerse allochton<strong>en</strong> 92%.<br />
Naast herkomst spel<strong>en</strong> ook leeftijd <strong>en</strong> opleiding e<strong>en</strong><br />
rol. <strong>De</strong> participatie wordt min<strong>de</strong>r naarmate <strong>de</strong> leeftijd<br />
stijgt <strong>en</strong> lager opgelei<strong>de</strong>n participer<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r dan<br />
hoger opgelei<strong>de</strong>n.<br />
Uitgaan naar woongebied<br />
Wanneer we kijk<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> totale participatie in<br />
uitgaansactiviteit<strong>en</strong> (het perc<strong>en</strong>tage dat minimaal<br />
één per jaar <strong>de</strong>elneemt aan e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> g<strong>en</strong>oem<strong>de</strong><br />
activiteit<strong>en</strong>) zi<strong>en</strong> we dui<strong>de</strong>lijke verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
Afb. 9.6 Bezoek aan uitgaansmogelijkhe<strong>de</strong>n naar leeftijdsgroep<strong>en</strong>, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
museum film<br />
multicultureel<br />
festival<br />
popconcert dansavond/<br />
houseparty<br />
18-34 jaar<br />
35-54 jaar<br />
55+ jaar<br />
18-34 jaar<br />
35-54 jaar<br />
55+ jaar<br />
18-34 jaar<br />
35-54 jaar<br />
55+ jaar<br />
18-34 jaar<br />
35-54 jaar<br />
55+ jaar<br />
18-34 jaar<br />
35-54 jaar<br />
55+ jaar<br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
1 keer per maand of vaker<br />
1 keer per jaar<br />
Afb. 9.7 <strong>De</strong> totale participatie in uitgaansmogelijkhe<strong>de</strong>n per<br />
herkomstgroep, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
stads <strong>de</strong>l<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong>mers uit stads<strong>de</strong>el C<strong>en</strong>trum<br />
participer<strong>en</strong> het meest, bewoners <strong>van</strong> Noord <strong>en</strong><br />
Nieuw-West het minst.<br />
Ook als we naar <strong>de</strong> vijf meest populaire activiteit<strong>en</strong><br />
kijk<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we verschill<strong>en</strong> (zie fig. 9.8). <strong>De</strong> verschill<strong>en</strong><br />
wijz<strong>en</strong> erop dat <strong>Amsterdam</strong>mers die ver<strong>de</strong>r <strong>van</strong><br />
het c<strong>en</strong>trum verwij<strong>de</strong>rd won<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r participer<strong>en</strong><br />
dan <strong>Amsterdam</strong>mers die nabij het c<strong>en</strong>trum won<strong>en</strong>.<br />
Enerzijds zou dit verklaard kunn<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n uit het feit<br />
4-11 keer per jaar 2-3 keer per jaar<br />
niet bezocht<br />
2010<br />
Marokkan<strong>en</strong> 48<br />
Turk<strong>en</strong> 54<br />
Surinamers <strong>en</strong> Antillian<strong>en</strong> 71<br />
overige niet-westerse allochton<strong>en</strong> 76<br />
autochton<strong>en</strong> 85<br />
westerse allochton<strong>en</strong> 92<br />
totaal 80<br />
Afb. 9.8 Participatie in <strong>de</strong> meest g<strong>en</strong>oem<strong>de</strong> activiteit<strong>en</strong> (minimaal één keer per jaar) <strong>en</strong> <strong>de</strong> totale participatie in<br />
uitgaansmogelijkhe<strong>de</strong>n per stads<strong>de</strong>el, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
multicultureel<br />
stads<strong>de</strong>el film museum festival dansavond popconcert totaal<br />
C<strong>en</strong>trum 78 78 23 37 42 90<br />
West 67 61 34 40 46 82<br />
Nieuw-West 58 41 24 20 23 74<br />
Zuid 71 63 33 35 38 82<br />
Oost 61 55 36 26 37 80<br />
Noord 49 39 25 17 18 73<br />
Zuidoost 55 37 44 25 24 78<br />
totaal 64 54 31 29 34 80
114 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 9.9 Conc<strong>en</strong>traties stadspashou<strong>de</strong>rs, 2000 <strong>en</strong> 2009<br />
2000<br />
2009<br />
bron: <strong>Stad</strong>smonitor <strong>Amsterdam</strong>, O+S/UvA af<strong>de</strong>ling Geografie <strong>en</strong> planologie<br />
dat <strong>de</strong> meeste cultuurvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> zich in het c<strong>en</strong>trum<br />
bevin<strong>de</strong>n. An<strong>de</strong>rzijds kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> verklaard<br />
wor<strong>de</strong>n uit <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> in eer<strong>de</strong>r g<strong>en</strong>oem<strong>de</strong><br />
achtergrondk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> inwoners <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> in herkomst, leeftijd, maar<br />
vooral ook in opleiding <strong>en</strong> inkom<strong>en</strong>.<br />
Uitgaan hangt ook sam<strong>en</strong> met het type wijk waar<br />
m<strong>en</strong> woont. Voor e<strong>en</strong> beschrijving <strong>van</strong> <strong>de</strong> woonmilieus<br />
zie hoofdstuk 2. Inwoners <strong>van</strong> het woonmilieu<br />
transitie (e<strong>en</strong> herstructureringswijk) participer<strong>en</strong><br />
weinig op alle uitgaansterrein<strong>en</strong>. Ook inwoners <strong>van</strong><br />
vergrijs<strong>de</strong> tuinstad (waar veel ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> won<strong>en</strong>) gaan<br />
weinig naar dansavon<strong>de</strong>n, houseparty’s <strong>en</strong> multiculturele<br />
festivals. Inwoners <strong>van</strong> c<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> c<strong>en</strong>trumrand<br />
(vaak met e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>modaal sociaaleconomisch<br />
niveau) participer<strong>en</strong> juist veel op elk uitgaansterrein.<br />
Homofestivals <strong>en</strong> -activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> cabaret zijn ook<br />
erg in trek bij inwoners <strong>van</strong> welgesteld ste<strong>de</strong>lijk,<br />
e<strong>en</strong> woonmilieu met bewoners met e<strong>en</strong> zeer hoge<br />
sociaaleconomische status (bijvoorbeeld buurt<strong>en</strong><br />
in Zuid <strong>en</strong> <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> Buit<strong>en</strong>vel<strong>de</strong>rt, <strong>De</strong> Baarsjes <strong>en</strong><br />
Watergraafsmeer).<br />
<strong>Stad</strong>spas<br />
<strong>De</strong> geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong> stelt zich als doel met <strong>de</strong><br />
<strong>Stad</strong>spas ervoor te zorg<strong>en</strong> dat ook m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />
minimuminkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong><br />
aan sportieve, recreatieve <strong>en</strong> culturele activiteit<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> <strong>Stad</strong>spas geeft 65-plussers <strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />
uitkering (<strong>en</strong> hun gezinsle<strong>de</strong>n) korting op <strong>de</strong>rgelijke<br />
activiteit<strong>en</strong>. <strong>De</strong> pas is geldig bij circa 350 verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> instelling<strong>en</strong>, waaron<strong>de</strong>r bioscop<strong>en</strong>,<br />
musea <strong>en</strong> diverse sportclubs. In totaal was het bereik<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>spas on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> doelgroep in 2008 83%.<br />
In 2008 heeft 24% <strong>van</strong> hou<strong>de</strong>rs <strong>de</strong> bijbehor<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
cheques gebruikt, die recht gev<strong>en</strong> op tij<strong>de</strong>lijke extra<br />
korting. 17<br />
In afbeelding 9.9 staan voor 2000 <strong>en</strong> 2009 <strong>de</strong> conc<strong>en</strong>traties<br />
<strong>van</strong> stadspashou<strong>de</strong>rs weergegev<strong>en</strong>. In het<br />
algeme<strong>en</strong> geldt dat <strong>de</strong> conc<strong>en</strong>traties voornamelijk<br />
zijn te vin<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> rand <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
stad. In <strong>de</strong>ze neg<strong>en</strong> jaar heeft e<strong>en</strong> aantal verschuiving<strong>en</strong><br />
plaatsgevon<strong>de</strong>n. <strong>De</strong> conc<strong>en</strong>traties in Nieuw-West<br />
zijn vermin<strong>de</strong>rd <strong>en</strong> verschov<strong>en</strong>. In Oost zijn er conc<strong>en</strong>traties<br />
bijgekom<strong>en</strong>. In Noord zijn conc<strong>en</strong>traties<br />
verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> ontstaan.<br />
Niet alle<strong>en</strong> wat betreft het bezit <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>spas<br />
hebb<strong>en</strong> zich verschuiving<strong>en</strong> voorgedaan, ook in het<br />
gebruik <strong>van</strong> <strong>de</strong> bijbehor<strong>en</strong><strong>de</strong> cheques hebb<strong>en</strong> zich<br />
verschuiving<strong>en</strong> in conc<strong>en</strong>traties voorgedaan. In 2000<br />
was er e<strong>en</strong> aantal dui<strong>de</strong>lijke conc<strong>en</strong>traties zichtbaar in<br />
Zuid <strong>en</strong> Nieuw-West, <strong>de</strong>ze conc<strong>en</strong>traties zijn in 2009<br />
min<strong>de</strong>r aanwezig <strong>en</strong> <strong>de</strong>els verschov<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> vergelijking <strong>van</strong> het bezit <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>spas <strong>en</strong><br />
het gebruik <strong>van</strong> <strong>de</strong> cheques laat zi<strong>en</strong> dat hierin nogal<br />
wat verschill<strong>en</strong> bestaan. Zo kom<strong>en</strong> conc<strong>en</strong>traties<br />
<strong>van</strong> gebruikers <strong>van</strong> <strong>de</strong> cheques in 2009 vaak voor in<br />
gebie<strong>de</strong>n waar <strong>de</strong> conc<strong>en</strong>tratie stadspashou<strong>de</strong>rs niet
9 | Participatie in hobby’s, cultuur, sport <strong>en</strong> vakantie<br />
115<br />
Afb. 9.10 Conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> gebruik stadspascheques, 2000 <strong>en</strong> 2009<br />
2000<br />
2009<br />
bron: <strong>Stad</strong>smonitor <strong>Amsterdam</strong>, O+S/UvA af<strong>de</strong>ling Geografie <strong>en</strong> planologie<br />
dui<strong>de</strong>lijk zichtbaar is (bijvoorbeeld in Zuid, West <strong>en</strong><br />
C<strong>en</strong>trum). In <strong>de</strong>ze gebie<strong>de</strong>n is <strong>de</strong> algem<strong>en</strong>e cultuurparticipatie<br />
sowieso bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld. Ook zijn<br />
er gebie<strong>de</strong>n waar e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijke conc<strong>en</strong>tratie <strong>van</strong><br />
stadspasbezitters is, maar waar ge<strong>en</strong> conc<strong>en</strong>tratie<br />
<strong>van</strong> gebruik <strong>van</strong> stadspascheques zichtbaar is (o.a. in<br />
Zuidoost). Dit is e<strong>en</strong> gebied waar <strong>de</strong> cultuurparticipatie<br />
over het algeme<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld laag is.<br />
Sport 18<br />
Uit <strong>de</strong> Sportmonitor <strong>Amsterdam</strong> 2009 blijkt dat 61%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 6 jaar of ou<strong>de</strong>r sport. Dit<br />
is e<strong>en</strong> daling t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2006 (65%). T<strong>en</strong> opzichte<br />
<strong>van</strong> 2003 is er nog steeds sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> stijging:<br />
to<strong>en</strong> sportte 56%. In <strong>de</strong>ze paragraaf over sport<br />
zull<strong>en</strong> we ons richt<strong>en</strong> op <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 18<br />
jaar of ou<strong>de</strong>r. <strong>De</strong>rhalve zijn <strong>en</strong>kele uitkomst<strong>en</strong> uit <strong>de</strong><br />
Sportmonitor met behulp <strong>van</strong> het databestand teruggerek<strong>en</strong>d<br />
naar <strong>de</strong> groep volwass<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers.<br />
Volg<strong>en</strong>s <strong>de</strong> <strong>de</strong>finitie <strong>van</strong> <strong>de</strong> Richtlijn Sport<strong>de</strong>elname<br />
On<strong>de</strong>rzoek is iemand sporter als hij twaalf keer of<br />
vaker per jaar sport. Dan is 59% <strong>van</strong> <strong>de</strong> volwass<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers in 2009 sporter. 19 Wie zijn <strong>de</strong>ze<br />
sporters? Alle cijfers voor <strong>Amsterdam</strong> kom<strong>en</strong> uit <strong>de</strong><br />
data die verzameld zijn voor <strong>de</strong> Sportmonitor 2009.<br />
In vergelijking met 2003 is het aan<strong>de</strong>el volwass<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se sporters gesteg<strong>en</strong> <strong>van</strong> 49% naar 59%.<br />
Afb. 9.11 Sporters (18+) naar diverse achtergrondk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>, 2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
totaal<br />
18-34 jaar<br />
35-54 jaar<br />
55 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<br />
alle<strong>en</strong>staand<br />
2 volw zon<strong>de</strong>r kind<br />
2 volw met kind<br />
e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezin<br />
ongeschoold<br />
laag<br />
mid<strong>de</strong>lbaar<br />
hoog<br />
man<br />
vrouw<br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60 70 80<br />
Sportparticipatie verschilt tuss<strong>en</strong> groep<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers (zie afb. 9.11). Zo speelt leeftijd<br />
e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijke rol, 55-plussers sport<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r <strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> 18 <strong>en</strong> 35 jaar sport<strong>en</strong> meer dan<br />
gemid<strong>de</strong>ld. Ver<strong>de</strong>r zi<strong>en</strong> we dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met thuiswon<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r vaak sport<strong>en</strong> dan volwass<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
zon<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n. Hoger<br />
bron: O+S/<strong>en</strong>quête Sportmonitor 2009
116 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 9.12 Top 5 populaire sport<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r sport<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (18+)<br />
per leeftijdsgroep, 2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
18-34 jaar<br />
35-54 jaar<br />
fitness<br />
hardlop<strong>en</strong><br />
voetbal<br />
zwemsport<br />
wielr<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
fitness<br />
hardlop<strong>en</strong><br />
zwemsport<br />
voetbal<br />
wielr<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
Surinamers <strong>en</strong> Antillian<strong>en</strong>, Marokkan<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> groep<br />
overige niet-westerse allochton<strong>en</strong>. Re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> voor dit<br />
verschil – hun mann<strong>en</strong> sport<strong>en</strong> vaker – zou te mak<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> met geloof. Het kan zijn dat <strong>de</strong><br />
vrouw<strong>en</strong> uit <strong>de</strong>ze groep<strong>en</strong> <strong>van</strong>wege hun geloof niet<br />
(gem<strong>en</strong>gd) mog<strong>en</strong> sport<strong>en</strong>. Dit geldt dan overig<strong>en</strong>s<br />
vaker voor ou<strong>de</strong>re allochtone vrouw<strong>en</strong>. Het aan<strong>de</strong>el<br />
jonge allochtone vrouw<strong>en</strong> dat sport neemt wel toe.<br />
Om het ‘probleem’ <strong>van</strong> niet gem<strong>en</strong>gd mog<strong>en</strong> sport<strong>en</strong><br />
te omzeil<strong>en</strong>, verrijz<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> steeds meer<br />
sportschol<strong>en</strong> <strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n steeds meer sportactiviteit<strong>en</strong><br />
georganiseerd voor alle<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong>.<br />
55-plus<br />
fitness<br />
zwemsport<br />
t<strong>en</strong>nis<br />
hardlop<strong>en</strong><br />
wan<strong>de</strong>lsport<br />
%<br />
0 5 10 15 20 25 30 35 40<br />
bron: O+S/<strong>en</strong>quête Sportmonitor 2009<br />
opgelei<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers sport<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk vaker<br />
dan <strong>Amsterdam</strong>mers met e<strong>en</strong> lage opleiding. Dit is in<br />
overe<strong>en</strong>stemming met resultat<strong>en</strong> uit lan<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rzoek.<br />
Ver<strong>de</strong>r is het aan<strong>de</strong>el mann<strong>en</strong> dat sport groter<br />
dan het aan<strong>de</strong>el vrouw<strong>en</strong>. 20<br />
Fitness populair<br />
In afbeelding 9.12 zijn <strong>de</strong> favoriete sport<strong>en</strong> naar leeftijdsgroep<br />
weergegev<strong>en</strong>. In alle drie <strong>de</strong> leeftijdsgroep<strong>en</strong><br />
is fitness het populairst: 40% <strong>van</strong> <strong>de</strong> sport<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
18- t/m 34-jarig<strong>en</strong> fitnest, 38% <strong>van</strong> 35- t/m 54-jarig<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> 31% <strong>van</strong> <strong>de</strong> sport<strong>en</strong><strong>de</strong> 55-plussers. Bij alle drie <strong>de</strong><br />
leeftijdsgroep<strong>en</strong> staan fitness, hardlop<strong>en</strong> <strong>en</strong> zwemsport<br />
in <strong>de</strong> top 5. Bij 55-plussers zijn voetbal <strong>en</strong> wielr<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong> door <strong>de</strong> iets min<strong>de</strong>r inspann<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
sport<strong>en</strong> t<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> wan<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.<br />
Verschill<strong>en</strong> naar herkomst<br />
Eer<strong>de</strong>r in dit hoofdstuk zag<strong>en</strong> we dat e<strong>en</strong> groter<br />
aan<strong>de</strong>el mann<strong>en</strong> sport dan vrouw<strong>en</strong>. <strong>De</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
afbeelding laat zi<strong>en</strong> dat dit niet voor alle herkomstgroep<strong>en</strong><br />
in <strong>Amsterdam</strong> geldt. On<strong>de</strong>r Turkse <strong>en</strong><br />
autochtone <strong>Amsterdam</strong>mers is er ge<strong>en</strong> significant<br />
verschil in bei<strong>de</strong>r aan<strong>de</strong>el, maar wel on<strong>de</strong>r<br />
Van alle volwass<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers sport 59%. Dat<br />
betek<strong>en</strong>t dat 41% niet sport; 53% <strong>van</strong> <strong>de</strong> niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong>, 59% <strong>van</strong> <strong>de</strong> Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> 60% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
Marokkan<strong>en</strong> sport niet. Van <strong>de</strong> autochtone bevolking<br />
in <strong>Amsterdam</strong> sport 33% niet, in Ne<strong>de</strong>rland 37%. 21<br />
Uit lan<strong>de</strong>lijke cijfers blijkt dat <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong> nooit of min<strong>de</strong>r dan één keer<br />
per jaar sport, met als uitschieters Marokkan<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
Turk<strong>en</strong> (bei<strong>de</strong>n 56%).<br />
Ook bij jonger<strong>en</strong> bestaan verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> herkomstgroep<strong>en</strong>.<br />
Autochtone <strong>Amsterdam</strong>mers sport<strong>en</strong><br />
vaker dan allochtone <strong>Amsterdam</strong>mers, ook al is hier<br />
het verschil min<strong>de</strong>r groot dan bij <strong>de</strong> hogere leeftijdsgroep<strong>en</strong>.<br />
Dit blijkt ook uit SCP-gegev<strong>en</strong>s. Verschill<strong>en</strong><br />
in sport<strong>de</strong>elname tuss<strong>en</strong> autochtone <strong>en</strong> allochtone<br />
jonger<strong>en</strong> zijn aanzi<strong>en</strong>lijk kleiner dan bij ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. 22<br />
Als m<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie corrigeert voor<br />
verschill<strong>en</strong> in opleidingsniveau <strong>en</strong> inkom<strong>en</strong>, dan blijkt<br />
er ge<strong>en</strong> verschil meer te zijn in <strong>de</strong> sport<strong>de</strong>elname<br />
<strong>van</strong> allochtone <strong>en</strong> autochtone jonger<strong>en</strong> in <strong>de</strong> grote<br />
ste<strong>de</strong>n. Bij <strong>de</strong> jonge autochtone <strong>Amsterdam</strong>mers is<br />
er ge<strong>en</strong> verschil tuss<strong>en</strong> het perc<strong>en</strong>tage jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong><br />
meisjes dat sport, bij <strong>de</strong> allochtone <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
is dit wel het geval.<br />
<strong>Stad</strong>s<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
Kijk<strong>en</strong> we naar het aan<strong>de</strong>el volwass<strong>en</strong> sporters per<br />
stads<strong>de</strong>el dan zi<strong>en</strong> we dat Zuid met 67% <strong>de</strong> meeste<br />
sporters telt. In Noord doet min<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong> helft <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> bevolking maan<strong>de</strong>lijks aan sport.<br />
Afb. 9.13 Sporters (18+) naar herkomst <strong>en</strong> geslacht, 2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
70<br />
%<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
Surinamers/<br />
Antillian<strong>en</strong><br />
Turk<strong>en</strong><br />
man vrouw totaal<br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
overige<br />
niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong><br />
totaal<br />
bron: O+S/<strong>en</strong>quête Sportmonitor 2009
Norm gezond beweg<strong>en</strong><br />
Uit <strong>de</strong> <strong>en</strong>quête voor <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> blijkt dat<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers steeds beter voldo<strong>en</strong> aan <strong>de</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rlandse Norm Gezond Beweg<strong>en</strong> (NNGB): op<br />
minimaal vijf <strong>van</strong> <strong>de</strong> zev<strong>en</strong> werkdag<strong>en</strong> t<strong>en</strong>minste e<strong>en</strong><br />
half uur matig int<strong>en</strong>sief beweg<strong>en</strong>. Bijna driekwart<br />
(74%) <strong>van</strong> <strong>de</strong> geënquêteer<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r voldoet aan <strong>de</strong>ze norm, in 2008 was<br />
dat 72% <strong>en</strong> in 2006 67%. 23 In heel Ne<strong>de</strong>rland vol<strong>de</strong>ed<br />
in 2008 ‘slechts’ 59% aan <strong>de</strong> norm. 24<br />
Ook hier zijn er verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> groep<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers (zie afb. 9.15). <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
18 t/m 34 jaar sport<strong>en</strong> weliswaar vaker dan an<strong>de</strong>re<br />
volwass<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers, maar voldo<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r<br />
vaak aan <strong>de</strong>ze norm dan <strong>de</strong> 35- t/m 54-jarig<strong>en</strong>.<br />
Westerse allochtone <strong>Amsterdam</strong>mers, op <strong>de</strong> voet<br />
gevolgd door autochtone, voldo<strong>en</strong> vaker aan <strong>de</strong><br />
norm (bei<strong>de</strong> 79%) dan alle an<strong>de</strong>re herkomstgroep<strong>en</strong>;<br />
Marokkaanse <strong>Amsterdam</strong>mers blijv<strong>en</strong> met 62%<br />
achter.<br />
Net als bij sport<strong>en</strong> zijn er dui<strong>de</strong>lijke verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> mann<strong>en</strong>, maar net an<strong>de</strong>rsom: vrouw<strong>en</strong><br />
voldo<strong>en</strong> vaker aan <strong>de</strong> norm voor gezond beweg<strong>en</strong><br />
dan mann<strong>en</strong>. Dat geldt voor vrouw<strong>en</strong> uit bijna alle<br />
herkomstgroep<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> Surinaams/Antilliaanse<br />
mann<strong>en</strong> <strong>en</strong> Marokkaanse mann<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> vaker aan<br />
<strong>de</strong> NNGB dan <strong>de</strong> vrouw<strong>en</strong> uit die herkomstgroep<strong>en</strong>.<br />
Fiets<strong>en</strong><br />
Met <strong>de</strong> fiets naar je werk of school is e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
mogelijkhe<strong>de</strong>n om te voldo<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> Norm Gezond<br />
Beweg<strong>en</strong>. Voor 34% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers is <strong>de</strong><br />
fiets het belangrijkste vervoermid<strong>de</strong>l om mee naar<br />
het werk te gaan. Van h<strong>en</strong> voldoet 89% aan <strong>de</strong> Norm<br />
Gezond Beweg<strong>en</strong>. Van <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die met<br />
<strong>de</strong> auto naar hun werk gaan voldoet 67%.<br />
Van <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die binn<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong> werk<strong>en</strong><br />
gaat bijna <strong>de</strong> helft met <strong>de</strong> fiets (44%). Dit is vooral<br />
populair on<strong>de</strong>r autochtone <strong>en</strong> westerse allochtone<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> niet-westerse allochtone<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers die in <strong>Amsterdam</strong> werk<strong>en</strong> zijn het<br />
op<strong>en</strong>baar vervoer <strong>en</strong> <strong>de</strong> auto populair<strong>de</strong>r. Zo gaat<br />
32% <strong>van</strong> <strong>de</strong> Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers met <strong>de</strong> auto<br />
(teg<strong>en</strong>over 20% gemid<strong>de</strong>ld) <strong>en</strong> 55% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
Surinaamse <strong>en</strong> Antilliaanse <strong>Amsterdam</strong>mers met<br />
het op<strong>en</strong>baar vervoer (teg<strong>en</strong>over 23% gemid<strong>de</strong>ld).<br />
Ook nem<strong>en</strong> hoger opgelei<strong>de</strong>n vaker <strong>de</strong> fiets.<br />
Ver<strong>de</strong>r zijn er dui<strong>de</strong>lijke verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>,<br />
die te mak<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> met <strong>de</strong> ligging <strong>en</strong> ontsluiting<br />
<strong>van</strong> het stads<strong>de</strong>el. <strong>De</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die aan <strong>de</strong> rand<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> stad won<strong>en</strong> in bijvoorbeeld Noord of Zuidoost<br />
gaan dui<strong>de</strong>lijk min<strong>de</strong>r vaak met <strong>de</strong> fiets naar hun<br />
werk (bei<strong>de</strong> 17%). In Zuidoost is vooral het op<strong>en</strong>baar<br />
vervoer populair (47%) <strong>en</strong> in Noord <strong>de</strong> auto (53%).<br />
<strong>De</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> volwass<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (50%)<br />
fietst vaak in <strong>de</strong> stad, 12% nooit <strong>en</strong> 14% heeft niet<br />
e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> fiets. Tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> herkomstgroep<strong>en</strong> bestaan<br />
in <strong>de</strong>z<strong>en</strong> grote verschill<strong>en</strong>. Zo fietst bijna <strong>de</strong> helft <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers (45%) nooit, teg<strong>en</strong>over<br />
19% <strong>van</strong> <strong>de</strong> autochtone bevolking. Van <strong>de</strong> niet-wes-<br />
9 | Participatie in hobby’s, cultuur, sport <strong>en</strong> vakantie<br />
117<br />
Afb. 9.14 Sporters (18+) per stads<strong>de</strong>el, 2009 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
Zuid<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Oost<br />
West<br />
Nieuw-West<br />
Zuidoost<br />
Noord<br />
<strong>Amsterdam</strong> totaal<br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60 70<br />
bron: O+S/Sportmonitor 2009<br />
Afb. 9.15 <strong>Amsterdam</strong>mers (18+) die minimaal vijf dag<strong>en</strong> in <strong>de</strong> week t<strong>en</strong>minste e<strong>en</strong> half<br />
uur matig int<strong>en</strong>sief beweg<strong>en</strong> naar achtergrondk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
gemid<strong>de</strong>ld<br />
18-34<br />
35-54<br />
55 <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<br />
ongeschoold<br />
laag<br />
mid<strong>de</strong>lbaar<br />
hoog<br />
man<br />
vrouw<br />
autochton<strong>en</strong><br />
westerse allochton<strong>en</strong><br />
ov. niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
Turk<strong>en</strong><br />
Surinamers/Antillian<strong>en</strong><br />
0 10 20 30 40 50 60 70 80<br />
Afb. 9.16 Vervoersmid<strong>de</strong>l naar werk <strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die in <strong>Amsterdam</strong> werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> won<strong>en</strong><br />
naar herkomstgroep, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
Surinamers/<br />
Antillian<strong>en</strong><br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
Turk<strong>en</strong><br />
overige nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong><br />
westerse allochton<strong>en</strong><br />
gemid<strong>de</strong>ld<br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
fiets ov (trein, bus, tram, metro) auto lop<strong>en</strong>d an<strong>de</strong>rs/weet niet<br />
terse allochtone <strong>Amsterdam</strong>mers fietst 39% nooit<br />
(22% heeft ge<strong>en</strong> fiets <strong>en</strong> 17% fietst nooit). Ver<strong>de</strong>r fiets<strong>en</strong><br />
jonger<strong>en</strong> vaker dan ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, hoger opgelei<strong>de</strong>n<br />
vaker dan lager opgelei<strong>de</strong>n <strong>en</strong> mann<strong>en</strong> vaker dan<br />
vrouw<strong>en</strong>. Lan<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rzoek bevestigt dit beeld. 25<br />
%
118 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 9.17 Fiets<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad per stads<strong>de</strong>el, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
West<br />
Zuid<br />
Oost<br />
Nieuw-West<br />
Noord<br />
Zuidoost<br />
gemid<strong>de</strong>ld<br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
vaak<br />
soms zel<strong>de</strong>n nooit n.v.t., ik heb ge<strong>en</strong> fiets<br />
In Noord <strong>en</strong> Zuidoost fietst m<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk min<strong>de</strong>r vaak<br />
dan in C<strong>en</strong>trum. Zo fietst in Zuidoost bijna <strong>de</strong> helft<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> bewoners nooit <strong>en</strong> in Noord e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> nooit<br />
(45% resp. 36%). In C<strong>en</strong>trum fietst driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
bevolking vaak.<br />
Ontspanning in huis<br />
Ook binn<strong>en</strong>shuis zijn er verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n<br />
<strong>van</strong> vermaak, zoals internett<strong>en</strong> <strong>en</strong> televisiekijk<strong>en</strong>.<br />
TV voor e<strong>en</strong> vijf<strong>de</strong> <strong>de</strong> belangrijkste<br />
vorm <strong>van</strong> vermaak<br />
Vrijwel alle Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs beschikk<strong>en</strong> over minst<strong>en</strong>s<br />
e<strong>en</strong> televisietoestel <strong>en</strong> het aantal toestell<strong>en</strong> in <strong>de</strong><br />
huishou<strong>de</strong>ns stijgt gestaag. Het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> aantal<br />
toestell<strong>en</strong> per Ne<strong>de</strong>rlands huishou<strong>de</strong>n is nu 1,7. 26<br />
Vrijwel alle <strong>Amsterdam</strong>mers kijk<strong>en</strong> televisie, 4% nooit.<br />
Gemid<strong>de</strong>ld kijk<strong>en</strong> volwass<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers op e<strong>en</strong><br />
door<strong>de</strong>weekse dag in 2010 bijna drie uur televisie,<br />
Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs <strong>van</strong>af 6 jaar gemid<strong>de</strong>ld ruim drie uur<br />
(door<strong>de</strong>weekse <strong>en</strong> in het weekein<strong>de</strong>). 27<br />
Uit <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor 2010 28 blijkt dat<br />
78% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 16 jaar of ou<strong>de</strong>r<br />
voor nieuws- <strong>en</strong>/of actualiteit<strong>en</strong>programma’s afstemt<br />
op Ne<strong>de</strong>rland 1, gevolgd door Ne<strong>de</strong>rland 2 (60%),<br />
Afb. 9.18 Kijkgedrag <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers naar lokale z<strong>en</strong><strong>de</strong>rs, 2007-2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
80<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
Ne<strong>de</strong>rland 3 (55%) <strong>en</strong> RTL4 (45%). AT5 wordt in 2010<br />
door 44% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers g<strong>en</strong>oemd als bron<br />
<strong>van</strong> informatie.<br />
Iets min<strong>de</strong>r dan twee <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
(63%) kijkt regelmatig – in ie<strong>de</strong>r geval e<strong>en</strong> paar<br />
keer per week – naar AT5. Sinds 2006, to<strong>en</strong> bijna<br />
acht op <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers regelmatig kek<strong>en</strong>,<br />
is het perc<strong>en</strong>tage ie<strong>de</strong>r jaar gedaald. 29 Naar RTV<br />
Noord-Holland wordt iets meer gekek<strong>en</strong>, <strong>van</strong> 18%<br />
in 2009 tot 21% in 2010. <strong>De</strong> z<strong>en</strong><strong>de</strong>rs SALTO (4%) <strong>en</strong><br />
MTNL (1%) wor<strong>de</strong>n min<strong>de</strong>r bekek<strong>en</strong>. Het aan<strong>de</strong>el<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers dat aangeeft naar ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele<br />
lokale z<strong>en</strong><strong>de</strong>r te kijk<strong>en</strong> is <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong> sterk toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>,<br />
<strong>van</strong> 17% in 2006 naar 32% in 2010 (zie<br />
afbeelding 9.18). 30 Allochton<strong>en</strong> kijk<strong>en</strong> in verhouding<br />
meer naar Salto (6%) <strong>en</strong> MTNL (2%) dan autochton<strong>en</strong><br />
(2 resp. 0%). Aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant kijk<strong>en</strong> autochton<strong>en</strong><br />
weer meer naar RTV-NH (24% versus 19%). Er is ge<strong>en</strong><br />
dui<strong>de</strong>lijk verschil zichtbaar tuss<strong>en</strong> allochton<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong> in kijkgedrag naar AT5. 31<br />
Internet<br />
In 2010 heeft 91% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
16 jaar of ou<strong>de</strong>r toegang tot internet (thuis, op<br />
het werk, via studie of an<strong>de</strong>rszins), on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs is dat 94%. 32 Sinds 2004 blijft het <strong>de</strong>el<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers met internettoegang continu<br />
stijg<strong>en</strong> (zie afbeelding 9.19). 33<br />
Toegang tot internet neemt toe met het opleidingsniveau.<br />
Van <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers zon<strong>de</strong>r opleiding<br />
heeft 62% toegang tot internet. Dit perc<strong>en</strong>tage loopt<br />
op tot 97% bij hoogopgelei<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers. Ook<br />
is er e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijke relatie met leeftijd. In <strong>de</strong> jongste<br />
groep (tot 24 jaar) is er bijna niemand meer zon<strong>de</strong>r<br />
internettoegang (1%), bij <strong>de</strong> groep bov<strong>en</strong> <strong>de</strong> 55<br />
jaar ligt dit op ruim 20%. Ook hebb<strong>en</strong> autochton<strong>en</strong><br />
gemid<strong>de</strong>ld vaker internettoegang dan allochton<strong>en</strong><br />
(94% resp. 89%). Het is dan ook niet verrass<strong>en</strong>d dat<br />
het laagste aan<strong>de</strong>el internettoegang gevon<strong>de</strong>n wordt<br />
in <strong>de</strong> groep ou<strong>de</strong>re laagopgelei<strong>de</strong> niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
(54%).<br />
Thuis heeft 88% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers beschikking<br />
over internet (zie afb. 9.19). Het aan<strong>de</strong>el dat thuis<br />
internet heeft, is het hoogst bij <strong>Amsterdam</strong>mers in<br />
<strong>de</strong> leeftijd 16 t/m 24 jaar (94%) <strong>en</strong> het laagst on<strong>de</strong>r<br />
65-plussers (63%). On<strong>de</strong>r ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> neemt het internetgebruik<br />
wel het sterkst toe.<br />
Gemid<strong>de</strong>ld internett<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers acht uur<br />
per week voor privégebruik. Dat is e<strong>en</strong> uur langer<br />
dan twee jaar gele<strong>de</strong>n. Ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers (39%) internet gemid<strong>de</strong>ld min<strong>de</strong>r<br />
dan één uur per dag, e<strong>en</strong> kwart één à twee uur <strong>en</strong><br />
18% meer dan twee uur per dag voor privégebruik.<br />
10<br />
0<br />
2007<br />
2008<br />
2009<br />
2010<br />
AT5 RTV-NH SALTO MTNL<br />
an<strong>de</strong>rs ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele weet niet<br />
bron: O+S/<strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor 2010<br />
Internetgebruik hangt sam<strong>en</strong> met leeftijd (hoe ou<strong>de</strong>r,<br />
hoe min<strong>de</strong>r vaak m<strong>en</strong> thuis internet heeft; hoe jonger,<br />
hoe meer uur m<strong>en</strong> per week internet) <strong>en</strong> opleiding<br />
(hoe hoger opgeleid, hoe meer internetgebruik). In<br />
stads<strong>de</strong>el C<strong>en</strong>trum is het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
dat nooit internet, het kleinst (10%).
9 | Participatie in hobby’s, cultuur, sport <strong>en</strong> vakantie<br />
119<br />
Sociale netwerksites 34<br />
In 2010 zijn iets meer <strong>Amsterdam</strong>mers lid <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
sociale netwerksite (o.a. Hyves, Facebook, LinkedIn)<br />
dan in 2009. Ruim <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
die toegang hebb<strong>en</strong> tot internet (52%) is nu lid <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> netwerksite (in 2009 was dit 48%). Dat komt<br />
neer op 47% <strong>van</strong> alle <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 16 jaar <strong>en</strong><br />
ou<strong>de</strong>r. Het hoogst is het gebruik <strong>van</strong> sociale netwerksites<br />
on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers in <strong>de</strong> leeftijd 16 t/m<br />
34 jaar (75%). Het lidmaatschap daalt tot 20% in <strong>de</strong><br />
groep <strong>van</strong> 55 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r. Westerse allochton<strong>en</strong><br />
zijn het vaakst lid <strong>van</strong> e<strong>en</strong> vri<strong>en</strong><strong>de</strong>ngroep (61%) <strong>en</strong><br />
Marokkan<strong>en</strong> het minst (25%). Vrouw<strong>en</strong> zijn iets actiever<br />
op vri<strong>en</strong><strong>de</strong>nsites dan mann<strong>en</strong> (54% resp. 49%).<br />
<strong>De</strong> populariteit <strong>van</strong> Hyves on<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
met internet is afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>van</strong> 33% in 2009 tot 27%;<br />
Hyves is dui<strong>de</strong>lijk voorbijgestreefd door Facebook<br />
(35%). Ook LinkedIn heeft e<strong>en</strong> sterke groei doorgemaakt,<br />
<strong>van</strong> 16% in 2009 tot 24% in 2010.<br />
Er zijn wel dui<strong>de</strong>lijke verschill<strong>en</strong> in <strong>de</strong> gebruikerskarakteristiek<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> netwerksites.<br />
Hyves is met name populair on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> internetter<br />
tot 35 jaar (46%) <strong>en</strong> is het populairst on<strong>de</strong>r<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Surinaamse herkomst (38% <strong>van</strong><br />
alle Surinaamse <strong>Amsterdam</strong>mers gebruikt Hyves).<br />
LinkedIn wordt met name gebruikt door hoogopgelei<strong>de</strong><br />
autochton<strong>en</strong> tot 55 jaar (46%). Veertig proc<strong>en</strong>t<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> gebruikers <strong>van</strong> Hyves heeft meer dan hon<strong>de</strong>rd<br />
vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n. Voor Facebook is dit 34% <strong>en</strong> voor LinkedIn<br />
38%.<br />
Sociale netwerksites bie<strong>de</strong>n e<strong>en</strong> groei<strong>en</strong><strong>de</strong> mogelijkheid<br />
om met burgers in contact te kom<strong>en</strong>. Van <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers die lid zijn <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> sociale<br />
netwerksites geeft 23% aan dat ze via <strong>de</strong>ze site op <strong>de</strong><br />
hoogte gehou<strong>de</strong>n zou will<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n over zak<strong>en</strong> in <strong>de</strong><br />
stad of stads<strong>de</strong>el. Bij m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met veel vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n ligt<br />
dit perc<strong>en</strong>tage op 31%.<br />
Gebruik Twitter 35<br />
Ruim driekwart (79%) <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers met<br />
toegang tot internet schrijft nooit iets op internet,<br />
20% zegt dit wel te do<strong>en</strong>. Sinds 2009 is het aan<strong>de</strong>el<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> dat op e<strong>en</strong> forum of blog schrijft min of meer<br />
gelijk geblev<strong>en</strong> (8 resp. 9% in 2010). Het gebruik <strong>van</strong><br />
Twitter is toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>van</strong> 3% in 2009 naar 7% in<br />
2010 <strong>en</strong> gerelateerd aan opleiding: het meest twitter<strong>en</strong><br />
hoogopgelei<strong>de</strong>n (10%), het minst laagopgelei<strong>de</strong>n<br />
(3%). Ook is het gebruik wat frequ<strong>en</strong>ter on<strong>de</strong>r<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers tot 35 jaar (11%).<br />
<strong>De</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> Twitteraars gebruikt Twitter dagelijks,<br />
e<strong>en</strong> kwart e<strong>en</strong> paar keer per week <strong>en</strong> <strong>de</strong> overige 25%<br />
min<strong>de</strong>r dan e<strong>en</strong> keer per week. <strong>De</strong> meeste m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
volg<strong>en</strong> maximaal ti<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> (37%), 10% volgt er<br />
meer dan hon<strong>de</strong>rd. E<strong>en</strong>zelf<strong>de</strong> beeld is te zi<strong>en</strong> bij het<br />
aantal volgers dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. Bij ruim 40% zijn<br />
dit er min<strong>de</strong>r dan ti<strong>en</strong> <strong>en</strong> bij 12% meer dan hon<strong>de</strong>rd.<br />
<strong>De</strong> rest zit er tuss<strong>en</strong> in. <strong>De</strong> meeste Twitteraars gebruik<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> site om <strong>de</strong> actualiteit bij te hou<strong>de</strong>n (45%),<br />
professioneel (41%) of om contact te on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n<br />
met vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n <strong>en</strong> familie (38%).<br />
Afb 9.19 Toegang tot internet thuis per leeftijdscategorie, 2004-2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
100<br />
90<br />
80<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
Belangrijkste vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> vermaak<br />
Van <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die toegang hebb<strong>en</strong> tot<br />
internet, ziet 18% computer<strong>en</strong> of internett<strong>en</strong> als<br />
belangrijkste vorm <strong>van</strong> vermaak; dat is 15% <strong>van</strong><br />
alle <strong>Amsterdam</strong>mers. Dit zijn met name hoger opgelei<strong>de</strong>n<br />
<strong>en</strong> 18- t/m 34-jarig<strong>en</strong>. Voor 21% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers is televisiekijk<strong>en</strong> <strong>de</strong> belangrijkste<br />
vorm <strong>van</strong> vermaak. Dit zijn vooral lager opgelei<strong>de</strong>n<br />
<strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Binn<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze bei<strong>de</strong> groep<strong>en</strong> is 5%<br />
overlap: <strong>de</strong>ze groep <strong>Amsterdam</strong>mers vindt zowel<br />
televisie kijk<strong>en</strong> als computer<strong>en</strong> of internett<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
belangrijkste vorm <strong>van</strong> vermaak.<br />
Hierbij moet wor<strong>de</strong>n vermeld dat <strong>de</strong> scheiding tuss<strong>en</strong><br />
televisiekijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> internett<strong>en</strong> niet meer zo scherp is<br />
als ti<strong>en</strong> jaar gele<strong>de</strong>n. Je kunt nu televisie kijk<strong>en</strong> op<br />
<strong>de</strong> computer <strong>en</strong> vice versa.<br />
Afb. 9.20 Aantal uur privégebruik internet per week naar stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Zuid<br />
Oost<br />
Nieuw-West<br />
Zuidoost<br />
Noord<br />
West<br />
gemid<strong>de</strong>ld<br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
Vakantie<br />
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010<br />
16-24 jaar 25-34 jaar 35-44 jaar 45-54 jaar<br />
55-64 jaar 65 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong> gemid<strong>de</strong>ld<br />
ge<strong>en</strong> internet<br />
ge<strong>en</strong> antwoord<br />
1-6 uur 7-14 uur<br />
Bijna driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 18 jaar of<br />
ou<strong>de</strong>r is in 2010 op vakantie geweest (72%), in 2008<br />
was dat nog 74%. Het cijfer <strong>van</strong> dit jaar is vergelijkbaar<br />
met 2006 (72%), 2004 (72%), 2002 (71%) <strong>en</strong><br />
2000 (72%). Ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> alle <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
is in 2010 vaker dan één keer op vakantie geweest<br />
(38%, 2008: 40%).<br />
bron: O+S/<strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor 2010<br />
15 uur of meer
120<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 9.21 Aantal keer dat <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> twaalf maan<strong>de</strong>n met vakantie zijn geweest, 2000-2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
40<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele keer<br />
één keer<br />
meer dan één keer<br />
weet niet, ge<strong>en</strong> antwoord<br />
2000 2002 2004 2006 2008 2010<br />
Het lijkt er op dat <strong>Amsterdam</strong>mers min<strong>de</strong>r vaak op<br />
vakantie gaan dan lan<strong>de</strong>lijk. Van <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
gaat in 2010 72% op vakantie. E<strong>en</strong> lan<strong>de</strong>lijk cijfer is<br />
niet voor 2010 beschikbaar, wel voor 2009: 81% <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs ging to<strong>en</strong> minimaal één keer op<br />
vakantie. 36<br />
Neg<strong>en</strong>tig proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die in 2010<br />
op vakantie zijn geweest, ging naar het buit<strong>en</strong>land.<br />
Allochtone <strong>Amsterdam</strong>mers gaan iets vaker naar het<br />
buit<strong>en</strong>land (96%) dan autochtone (85%). Het aan<strong>de</strong>el<br />
vakantiegangers dat naar het buit<strong>en</strong>land op vakantie<br />
gaat is sinds 2002 gesteg<strong>en</strong> <strong>van</strong> 85% naar 90% in<br />
2010. In 2000 ging 87% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die<br />
op vakantie ging<strong>en</strong>, naar het buit<strong>en</strong>land.<br />
Het aan<strong>de</strong>el m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> dat op vakantie gaat verschilt<br />
per opleidingsniveau (hoe hoger opgeleid, hoe vaker<br />
op vakantie), leeftijd (hoe ou<strong>de</strong>r, hoe min<strong>de</strong>r vaak) <strong>en</strong><br />
inkom<strong>en</strong> (hoe lager het inkom<strong>en</strong>, hoe min<strong>de</strong>r vaak).<br />
Ook blijkt ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong>n<br />
(39%) <strong>en</strong> e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> (38%) niet op vakantie<br />
te gaan. Gemid<strong>de</strong>ld gaat 28% niet. <strong>Stad</strong>s<strong>de</strong>l<strong>en</strong> waar<br />
inwoners weinig op vakantie gaan zijn Zuidoost (47%)<br />
<strong>en</strong> Noord (33%).<br />
Not<strong>en</strong><br />
1 CBS. Statline. 2009.<br />
2 Exclusief lidmaatschap <strong>van</strong> <strong>de</strong> bibliotheek.<br />
3 CBS. Sociale sam<strong>en</strong>hang: participatie,<br />
vertrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> integratie. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
4 Het gaat hier om het perc<strong>en</strong>tage vrouw<strong>en</strong><br />
dat lid is <strong>van</strong> e<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging of bond.<br />
5 CBS. Sociale sam<strong>en</strong>hang: participatie,<br />
vertrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> integratie. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
6 O+S. <strong>Amsterdam</strong> in cijfers 2010, 2009, 2008<br />
<strong>en</strong> 2007.<br />
7 O+S. Kunst- <strong>en</strong> cultuurmonitor <strong>Amsterdam</strong><br />
2010. <strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
8 Vrag<strong>en</strong>lijst Kunst- <strong>en</strong> Cultuurmonitor<br />
<strong>Amsterdam</strong> 2010. O+S in sam<strong>en</strong>werking<br />
met DMO, Kunst <strong>en</strong> Cultuur, geme<strong>en</strong>te<br />
<strong>Amsterdam</strong>.<br />
9 O+S. <strong>Amsterdam</strong> in cijfers 2010. <strong>Amsterdam</strong>,<br />
2010. Zal<strong>en</strong>: het Concertgebouw, Paradiso,<br />
Koninklijk Theater Carré, Melkweg,<br />
Het Muziektheater, <strong>De</strong> Meervaart,<br />
<strong>Stad</strong>sschouwburg, <strong>De</strong> Kleine Komedie,<br />
Muziekgebouw aan ’t IJ, Bimhuis, Bellevue<br />
Theater, <strong>De</strong> Balie, Jeugdtheater <strong>de</strong> Krakeling,<br />
Theater <strong>de</strong> Engel<strong>en</strong>bak, Hetveem Theater.<br />
10 O+S. <strong>Amsterdam</strong> in cijfers 2010. <strong>Amsterdam</strong>,<br />
2010.<br />
11 COS. Cultuurparticipatie <strong>van</strong> Rotterdammers,<br />
2009. Geme<strong>en</strong>te Rotterdam.<br />
12 Stichting Filmon<strong>de</strong>rzoek. Bioscoopmonitor<br />
2009/2010. 2010.<br />
13 O+S. Kunst- <strong>en</strong> cultuurmonitor <strong>Amsterdam</strong><br />
2010. <strong>Amsterdam</strong>, 2011<br />
14 COS. Cultuurparticipatie <strong>van</strong> Rotterdammers,<br />
2009. Geme<strong>en</strong>te Rotterdam.<br />
15 I<strong>de</strong>m.<br />
16 VSCD. Podiumkunst verloor in 2010<br />
6% publiek. (18 maart 2011 – www.vscd.nl).<br />
17 O+S. Bek<strong>en</strong>dheid <strong>en</strong> gebruik <strong>Stad</strong>spas.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
18 Alle gegev<strong>en</strong>s over sportgedrag <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers kom<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> data <strong>van</strong>: O+S,<br />
Sportmonitor 2009, Inzicht in het sportgedrag<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers in 2009.<br />
19 Vergelijking met lan<strong>de</strong>lijke cijfers is niet<br />
mogelijk, omdat lan<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rzoek niet rapporteert<br />
over volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> als aparte groep.<br />
Lan<strong>de</strong>lijk ligt het aan<strong>de</strong>el sporters <strong>van</strong>af<br />
6 jaar op 68%. (Bron: W.J.H. Mulier Instituut.<br />
SportersMonitor 2008.) In <strong>Amsterdam</strong> ligt<br />
het aan<strong>de</strong>el sporters <strong>van</strong>af 6 jaar op 61%.<br />
20 W.J.H. Mulier Instituut. SportersMonitor 2008.<br />
21 Bron Ne<strong>de</strong>rlandse cijfers: SCP/WJH Mulier instituut.<br />
Rapportage sport 2008. <strong>De</strong>n Haag, 2008.<br />
22 SCP/WJH Mulier instituut. Rapportage sport<br />
2010, Sport: e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> lang. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
23 Matig int<strong>en</strong>sief betek<strong>en</strong>t inspann<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
lichaams beweging waar<strong>van</strong> m<strong>en</strong> merkbaar<br />
sneller gaat a<strong>de</strong>m<strong>en</strong>. Het gaat niet alle<strong>en</strong><br />
om sport<strong>en</strong>, maar ook om wan<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, fiets<strong>en</strong>,<br />
huishou<strong>de</strong>lijke arbeid als stoff<strong>en</strong>, stofzuig<strong>en</strong> of<br />
tuinier<strong>en</strong>.<br />
24 SCP/WJH Mulier instituut. Rapportage sport<br />
2008. <strong>De</strong>n Haag, 2008.<br />
25 SCP. Overweg<strong>en</strong>d on<strong>de</strong>rweg. <strong>De</strong>n Haag,<br />
2008.<br />
26 SPOT. Televisierapport 2010. Amstelve<strong>en</strong>,<br />
2010.<br />
27 I<strong>de</strong>m.<br />
28 O+S. <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor 2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, november 2010.<br />
29 I<strong>de</strong>m.<br />
30 I<strong>de</strong>m.<br />
31 I<strong>de</strong>m.<br />
32 CBS. Statline, 14 maart 2010.<br />
33 O+S. <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor 2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, november 2010.<br />
34 I<strong>de</strong>m.<br />
35 I<strong>de</strong>m.<br />
36 CBS. Vakanties <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs 2009.<br />
<strong>De</strong>n Haag, 2010.
10 Participatie<br />
in politiek<br />
In dit hoofdstuk staat politieke participatie c<strong>en</strong>traal,<br />
zoals (int<strong>en</strong>tie tot) stemm<strong>en</strong>, partijvoorkeur <strong>en</strong><br />
vertrouw<strong>en</strong> in politiek. Ook wor<strong>de</strong>n verban<strong>de</strong>n gelegd<br />
met achtergrondk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
participatie.
122 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Kernpunt<strong>en</strong><br />
•Bijna zes <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
(58%) zijn geïnteresseerd in politiek.<br />
•Het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat<br />
geïnteresseerd is in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek<br />
ligt lager (47%), maar is <strong>van</strong>af<br />
2000 re<strong>de</strong>lijk constant <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> 2008<br />
<strong>en</strong> 2010 licht gesteg<strong>en</strong>.<br />
•<strong>Stad</strong>s<strong>de</strong>el Oost k<strong>en</strong>t het grootste<br />
aan<strong>de</strong>el bewoners dat geïnteresseerd<br />
is in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek (57%).<br />
Bewoners <strong>van</strong> Nieuw-West zijn het<br />
minst geïnteresseerd.<br />
•Bijna driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
zegt zeker te stemm<strong>en</strong> als er<br />
morg<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te- <strong>en</strong> stads<strong>de</strong>elraadsverkiezing<strong>en</strong><br />
zou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n<br />
gehou<strong>de</strong>n. Dit relatief hoge perc<strong>en</strong>tage<br />
wordt veroorzaakt doordat 2010<br />
e<strong>en</strong> verkiezingsjaar was.<br />
•Sinds 2000 is er e<strong>en</strong> stijg<strong>en</strong><strong>de</strong> lijn te<br />
zi<strong>en</strong> in het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
dat aangeeft zeker te gaan stemm<strong>en</strong>.<br />
•Ook <strong>de</strong> daadwerkelijke opkomst bij<br />
verkiezing<strong>en</strong> laat e<strong>en</strong> licht stijg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
lijn zi<strong>en</strong> sinds 2000.<br />
•Bij Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers ligt <strong>de</strong><br />
stemint<strong>en</strong>tie het laagst, bij autochton<strong>en</strong><br />
het hoogst.<br />
•<strong>De</strong> populariteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> PvdA is tuss<strong>en</strong><br />
2008 <strong>en</strong> 2010 gesteg<strong>en</strong>. In 2008 gaf<br />
18% aan op <strong>de</strong> PvdA te stemm<strong>en</strong> bij<br />
geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong>, in 2010<br />
is dit 25%.<br />
•<strong>De</strong> PVV behaal<strong>de</strong> bij <strong>de</strong> verkiezing<br />
voor <strong>de</strong> Provinciale Stat<strong>en</strong> in maart<br />
2011 8% <strong>van</strong> <strong>de</strong> stemm<strong>en</strong>.<br />
•Het politieke zelfvertrouw<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers is licht gesteg<strong>en</strong><br />
sinds 2000.<br />
•Driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
heeft re<strong>de</strong>lijk tot veel vertrouw<strong>en</strong><br />
in het geme<strong>en</strong>tebestuur.<br />
Interesse in geme<strong>en</strong>tepolitiek<br />
stabiel geblev<strong>en</strong><br />
Het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat (tamelijk tot zeer<br />
veel) interesse heeft in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek is sinds<br />
<strong>de</strong> eerste <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> (2000) re<strong>de</strong>lijk constant.<br />
Wel zijn er lichte schommeling<strong>en</strong> te zi<strong>en</strong> (zie<br />
Afb. 10.1 Interesse in geme<strong>en</strong>tepolitiek, 2000-2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
40<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
%<br />
zeer<br />
geïnteresseerd<br />
tamelijk<br />
geïnteresseerd<br />
weinig<br />
geïnteresseerd<br />
niet<br />
geïnteresseerd<br />
2000 2002 2004 2006 2008 2010<br />
Afb. 10.2 Interesse in geme<strong>en</strong>tepolitiek naar opleiding, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
hoog<br />
mid<strong>de</strong>lbaar<br />
laag<br />
weet niet,<br />
ge<strong>en</strong> antwoord<br />
ongeschoold<br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
zeer geïnteresseerd tamelijk geïnteresseerd weinig geïnteresseerd<br />
niet geïnteresseerd<br />
weet niet<br />
afb. 10.1). Zo was het aan<strong>de</strong>el tuss<strong>en</strong> 2006 <strong>en</strong> 2008<br />
gedaald <strong>van</strong> 49% naar 45% <strong>en</strong> steeg dit in <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong><br />
twee jaar weer iets. In 2010 heeft 47% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers interesse in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek.<br />
Het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat niet geïnteresseerd<br />
is, is vergelek<strong>en</strong> met twee jaar gele<strong>de</strong>n gelijk<br />
geblev<strong>en</strong>. In <strong>de</strong> laatste ti<strong>en</strong> jaar is er echter e<strong>en</strong> licht<br />
dal<strong>en</strong><strong>de</strong> lijn te zi<strong>en</strong> in het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
dat niet geïnteresseerd is in geme<strong>en</strong>tepolitiek.<br />
Er is ook gevraagd of m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> interesse hebb<strong>en</strong> in<br />
politiek in het algeme<strong>en</strong>. Dit blijk<strong>en</strong> bijna zes <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
ti<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (58%) te hebb<strong>en</strong>. Dit aan<strong>de</strong>el is<br />
ongeveer gelijk geblev<strong>en</strong> sinds 2008 (56%).<br />
Opleiding speelt e<strong>en</strong> rol bij <strong>de</strong> interesse in geme<strong>en</strong>tepolitiek:<br />
hoe hoger opgeleid, hoe meer geïnteresseerd.<br />
Zo is <strong>van</strong> <strong>de</strong> hoger opgelei<strong>de</strong>n 63% tamelijk<br />
tot zeer geïnteresseerd <strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> ongeschool<strong>de</strong>n<br />
36% (zie afb. 10.2).<br />
Ook zijn er verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> diverse herkomstgroep<strong>en</strong><br />
(zie afb. 10.3). Autochton<strong>en</strong> <strong>en</strong> westerse<br />
allochton<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> het meest interesse in geme<strong>en</strong>tepolitiek<br />
(54% resp. 49%). Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
gev<strong>en</strong> het minst vaak aan geïnteresseerd te zijn<br />
in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek (29%). Bij Marokkaanse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers is er na e<strong>en</strong> piek in 2006 sprake <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> daling in interesse. In 2006 was nog 44% <strong>van</strong><br />
h<strong>en</strong> tamelijk of zeer geïnteresseerd in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek,<br />
in 2008 was dit gedaald tot 38% <strong>en</strong> in 2010<br />
tot 32%. Het hoge aan<strong>de</strong>el geïnteresseer<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r<br />
Marokkan<strong>en</strong> in 2006 zal sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong> met het feit<br />
dat Ahmed Aboutaleb nummer twee was op <strong>de</strong> lijst<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> PvdA bij <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong> in<br />
dat jaar. Dit effect is ook terug te zi<strong>en</strong> in <strong>de</strong> daadwerkelijke<br />
opkomst bij <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong> in<br />
2006, 37% <strong>van</strong> <strong>de</strong> Marokkaanse <strong>Amsterdam</strong>mers is<br />
gaan stemm<strong>en</strong> in 2006 teg<strong>en</strong>over 22% in 2002. 1<br />
<strong>De</strong> interesse in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek verschilt per<br />
stads<strong>de</strong>el (zie afb. 10.4). An<strong>de</strong>rs dan in voorgaan<strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong> staat stads<strong>de</strong>el C<strong>en</strong>trum niet meer ruim bov<strong>en</strong>-
10 | Participatie in politiek<br />
123<br />
aan, maar <strong>de</strong>elt het <strong>de</strong> eerste plaats met Oost: bei<strong>de</strong><br />
56%. Nieuw-West <strong>en</strong> Zuidoost hebb<strong>en</strong> het laagste<br />
aantal bewoners dat geïnteresseerd is (bei<strong>de</strong> 37%).<br />
Driekwart zou gaan stemm<strong>en</strong><br />
Bijna driekwart <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (74%) zegt<br />
zeker te zull<strong>en</strong> stemm<strong>en</strong> als er morg<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te<strong>en</strong><br />
stads<strong>de</strong>elraadsverkiezing<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n gehou<strong>de</strong>n.<br />
Dit komt overe<strong>en</strong> met het perc<strong>en</strong>tage dat in <strong>de</strong><br />
Burgermonitor 2010 werd gevon<strong>de</strong>n. In 2008 zei<br />
66% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers zeker te gaan stemm<strong>en</strong>.<br />
Dat hogere perc<strong>en</strong>tage in 2010 is waarschijnlijk<br />
het gevolg <strong>van</strong> het feit dat 2010 e<strong>en</strong> verkiezingsjaar<br />
was. In 2006 (ook e<strong>en</strong> verkiezingsjaar) gaf 70% <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers aan zeker te gaan stemm<strong>en</strong>. <strong>De</strong><br />
aandacht die media aan verkiezing<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus politiek<br />
gev<strong>en</strong>, kan ertoe lei<strong>de</strong>n dat meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zich met<br />
politiek gaan bezighou<strong>de</strong>n <strong>en</strong> dus meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> aangev<strong>en</strong><br />
te gaan stemm<strong>en</strong>.<br />
Over het algeme<strong>en</strong> is er sinds 2000 e<strong>en</strong> stijg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
lijn te zi<strong>en</strong> in het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat <strong>de</strong><br />
int<strong>en</strong>tie heeft te stemm<strong>en</strong> (zie afb. 10.5). Ook bij <strong>de</strong><br />
daadwerkelijke opkomst zi<strong>en</strong> we in die perio<strong>de</strong> e<strong>en</strong><br />
licht stijg<strong>en</strong><strong>de</strong> lijn. Toch ligt het perc<strong>en</strong>tage dat bij<br />
<strong>de</strong> geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong> daadwerkelijk gaat<br />
stemm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stuk lager dan het aan<strong>de</strong>el dat vooraf<br />
aangeeft te gaan stemm<strong>en</strong> (tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> 10 <strong>en</strong> 20%). Bij<br />
dit soort vrag<strong>en</strong> wordt vaak e<strong>en</strong> sociaal w<strong>en</strong>selijke<br />
antwoord gegev<strong>en</strong>.<br />
Bij sommige groep<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers is <strong>de</strong> stemint<strong>en</strong>tie<br />
hoger dan bij an<strong>de</strong>re. Hierin zi<strong>en</strong> we in grote<br />
lijn<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> grote verschill<strong>en</strong> in vergelijking met 2008<br />
(zie afb. 10.6). Hoe ou<strong>de</strong>r <strong>Amsterdam</strong>mers zijn, hoe<br />
hoger hun opleiding <strong>en</strong> hoe meer ze verdi<strong>en</strong><strong>en</strong>, <strong>de</strong>s<br />
te groter <strong>de</strong> stemint<strong>en</strong>tie. Dit is ook terug te vin<strong>de</strong>n<br />
op lan<strong>de</strong>lijk niveau in <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> verdiep<strong>en</strong><strong>de</strong> studie<br />
<strong>van</strong> het Continu On<strong>de</strong>rzoek Burgerperspectiev<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> het Sociaal Cultureel Planbureau. 2 Ook uit <strong>de</strong><br />
Burgermonitor blijkt dat autochtone <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
meer dan allochtone <strong>Amsterdam</strong>mers g<strong>en</strong>eigd zijn te<br />
gaan stemm<strong>en</strong>.<br />
Afb. 10.3 Interesse in geme<strong>en</strong>tepolitiek per herkomstgroep, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
autochton<strong>en</strong><br />
westerse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
Surinamers<br />
overige nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong><br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
Turk<strong>en</strong><br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
zeer geïnteresseerd tamelijk geïnteresseerd weinig geïnteresseerd<br />
niet geïnteresseerd<br />
weet niet, ge<strong>en</strong> antwoord<br />
Afb. 10.4 Tamelijk/zeer geïnteresseerd in <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se geme<strong>en</strong>tepolitiek naar<br />
stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
Oost<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Zuid<br />
West<br />
Noord<br />
Zuidoost<br />
Nieuw-West<br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60<br />
zeer geïnteresseerd<br />
tamelijk geïnteresseerd<br />
Afb. 10.5 Aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat zegt te zull<strong>en</strong> gaan stemm<strong>en</strong> in geval <strong>van</strong><br />
geme<strong>en</strong>teraads- <strong>en</strong> stads<strong>de</strong>elraadsverkiezing<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat tamelijk tot zeer<br />
geïnteresseerd is in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek, 2000-2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
80<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
Het aan<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers dat<br />
aangeeft zeker te gaan stemm<strong>en</strong> als er morg<strong>en</strong><br />
geme<strong>en</strong>teraads- <strong>en</strong> stads<strong>de</strong>elraadsverkiezing<strong>en</strong><br />
gehou<strong>de</strong>n zou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n, neemt <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong><br />
af. In <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> IV zag<strong>en</strong> we nog dat <strong>van</strong><br />
allochtone <strong>Amsterdam</strong>mers Turk<strong>en</strong> vaker <strong>van</strong> plan<br />
war<strong>en</strong> te stemm<strong>en</strong>. Maar <strong>de</strong> stemint<strong>en</strong>tie <strong>van</strong> Turkse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers daalt. In 2008 was die al gelijk aan<br />
die <strong>van</strong> an<strong>de</strong>re niet-westerse allochton<strong>en</strong>, in 2010 is<br />
ze lager. Dit komt overe<strong>en</strong> met <strong>de</strong> mate <strong>van</strong> politieke<br />
interesse bij <strong>de</strong>ze groep. Er bestaat namelijk<br />
e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijke relatie tuss<strong>en</strong> interesse in <strong>de</strong> politiek<br />
<strong>en</strong> stemint<strong>en</strong>tie. Ruim neg<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> zeer in <strong>de</strong><br />
geme<strong>en</strong>tepolitiek geïnteresseer<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
(94%) zegg<strong>en</strong> zeker te zull<strong>en</strong> gaan stemm<strong>en</strong> als er nu<br />
verkiezing<strong>en</strong> zou<strong>de</strong>n zijn, teg<strong>en</strong> 90% <strong>van</strong> <strong>de</strong> tamelijk<br />
geïnteresseer<strong>de</strong>n, 65% <strong>van</strong> <strong>de</strong> weinig geïnteresseer<strong>de</strong>n<br />
<strong>en</strong> 47% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die niet geïnteresseerd<br />
zijn in <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek. Als we kijk<strong>en</strong><br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
2000 2002<br />
gaat zeker stemm<strong>en</strong><br />
2004 2006<br />
tamelijk/zeer geïnteresseerd<br />
naar <strong>de</strong> algem<strong>en</strong>e interesse <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers in<br />
politiek, dan zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong>zelf<strong>de</strong> patroon (zie afb. 10.7).<br />
<strong>De</strong> daadwerkelijke opkomst in <strong>Amsterdam</strong> (<strong>en</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rland) daal<strong>de</strong> tot 2000 (zie afb. 10.8) <strong>en</strong> stijgt<br />
sindsdi<strong>en</strong> licht. Over het algeme<strong>en</strong> is <strong>de</strong> opkomst bij<br />
<strong>de</strong> verkiezing<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer het hoogst<br />
<strong>en</strong> die voor <strong>de</strong> Provinciale Stat<strong>en</strong> het laagst. <strong>De</strong> opkomst<br />
voor <strong>de</strong> Provinciale Stat<strong>en</strong> is in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> tot<br />
2000 ook het sterkst gedaald.<br />
2008<br />
2010
124 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 10.6 Stemint<strong>en</strong>tie (gaat zeker stemm<strong>en</strong> bij geme<strong>en</strong>teraads- <strong>en</strong> stads<strong>de</strong>elraadsverkiezing<strong>en</strong>)<br />
naar achtergrondk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
Afb. 10.7 Stemint<strong>en</strong>tie (gaat zeker stemm<strong>en</strong> bij geme<strong>en</strong>teraads- <strong>en</strong> stads<strong>de</strong>elraadsverkiezing<strong>en</strong>)<br />
naar politieke interesse (algeme<strong>en</strong> <strong>en</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek), 2010<br />
(proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
0<br />
gemid<strong>de</strong>ld<br />
18-34 jaar<br />
35-54 jaar<br />
55 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<br />
ongeschoold<br />
laag<br />
mid<strong>de</strong>lbaar<br />
hoog<br />
< € 700 p.m.<br />
€ 701- € 1000 p.m.<br />
€ 1001- € 1350 p.m.<br />
€ 1351- € 2050 p.m.<br />
€ 2051- € 3200 p.m.<br />
> € 3201 p.m.<br />
Turk<strong>en</strong><br />
Surinamers<br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
ov. niet-westerse allocht.<br />
westerse allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong><br />
1e g<strong>en</strong>eratie allochton<strong>en</strong><br />
2e g<strong>en</strong>eratie allochton<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong><br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90<br />
weet het niet,<br />
ge<strong>en</strong> antwoord<br />
niet<br />
geïnteresseerd<br />
algem<strong>en</strong>e politieke interesse<br />
weinig<br />
geïnteresseerd<br />
tamelijk<br />
geïnteresseerd<br />
interesse geme<strong>en</strong>tepolitiek<br />
zeer<br />
geïnteresseerd<br />
Afb. 10.8 Opkomst in <strong>Amsterdam</strong> bij verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> verkiezing<strong>en</strong>, 1966-2011 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
%<br />
0<br />
1962 1966 1970 1974 1978 1982 1986 1990 1994 1998 2002 2006 2010 2014<br />
Geme<strong>en</strong>teraad<br />
lan<strong>de</strong>lijk<br />
Provinciale Stat<strong>en</strong><br />
bron: O+S<br />
In 2011 nam <strong>de</strong> opkomst bij <strong>de</strong> verkiezing<strong>en</strong> voor<br />
<strong>de</strong> Provinciale Stat<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2007 flink toe<br />
(54% resp. 40%). <strong>De</strong> verkiezing<strong>en</strong> <strong>van</strong> 2011 wer<strong>de</strong>n<br />
door <strong>de</strong> kiezers gezi<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> stem over <strong>de</strong><br />
huidige Twee<strong>de</strong> Kamer, dit was e<strong>en</strong> kans je steun<br />
dan wel afkeur te lat<strong>en</strong> hor<strong>en</strong> voor het huidige<br />
kabinet. Aangezi<strong>en</strong> <strong>de</strong> opkomst bij <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong><br />
Kamerverkiezing<strong>en</strong> altijd e<strong>en</strong> stuk hoger ligt dan bij<br />
an<strong>de</strong>re verkiezing<strong>en</strong>, is <strong>de</strong> to<strong>en</strong>ame in opkomst bij<br />
<strong>de</strong> Provinciale Stat<strong>en</strong>verkiezing<strong>en</strong> dan ook goed te<br />
begrijp<strong>en</strong>.<br />
Partijvoorkeur<br />
<strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers is ook gevraagd op welke partij<br />
ze zou<strong>de</strong>n stemm<strong>en</strong> bij verkiezing<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>teraad.<br />
Eén <strong>van</strong> <strong>de</strong> vier <strong>Amsterdam</strong>mers geeft<br />
aan dat nog niet te wet<strong>en</strong> (23%).<br />
<strong>De</strong> PvdA is al <strong>de</strong>c<strong>en</strong>nia <strong>de</strong> grootste partij in<br />
<strong>Amsterdam</strong>. In 2006 kreeg <strong>de</strong> partij nog 27% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
stemm<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> jaar later was dat perc<strong>en</strong>tage gedaald<br />
tot 18. Nu (2010) ligt het perc<strong>en</strong>tage op 25, waarmee<br />
<strong>de</strong> partij nog steeds <strong>de</strong> grootste is.<br />
<strong>De</strong> keuzemogelijkheid overige partij<strong>en</strong> (zie afb. 10.9)<br />
bestaat voor e<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijk <strong>de</strong>el uit m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die<br />
aangev<strong>en</strong> op <strong>de</strong> PVV te gaan stemm<strong>en</strong>. <strong>De</strong> populariteit<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> PVV is in <strong>de</strong>ze <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> niet<br />
on<strong>de</strong>rzocht, omdat <strong>de</strong> beweging in <strong>Amsterdam</strong> niet<br />
meedoet aan <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong>.<br />
In <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor 2010 is wel<br />
gevraagd hoe groot <strong>de</strong> kans was dat m<strong>en</strong> PVV zou<br />
stemm<strong>en</strong> als <strong>de</strong> PVV in <strong>Amsterdam</strong> aan <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong><br />
had meegedaan. Neg<strong>en</strong> op <strong>de</strong><br />
ti<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> gaf aan dat die kans (heel) klein was.<br />
E<strong>en</strong> klein <strong>de</strong>el (6%) <strong>van</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rvraag<strong>de</strong>n, gaf aan<br />
dat <strong>de</strong> kans groot tot re<strong>de</strong>lijk groot was. Hierbij gaat<br />
het met name om lager opgelei<strong>de</strong> autochton<strong>en</strong><br />
bov<strong>en</strong> <strong>de</strong> 35 jaar, e<strong>en</strong> vijf<strong>de</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze groep gaf<br />
aan mogelijk PVV gestemd te hebb<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze groep<br />
woont over het algeme<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring A10 (Noord,<br />
Nieuw-West <strong>en</strong> bepaal<strong>de</strong> <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> Zuidoost). Dit<br />
zijn gebie<strong>de</strong>n waar relatief meer lager opgelei<strong>de</strong> autochton<strong>en</strong><br />
won<strong>en</strong>.<br />
Bij <strong>de</strong> verkiezing voor <strong>de</strong> Provinciale Stat<strong>en</strong> in maart<br />
2011 was <strong>de</strong> PvdA in <strong>Amsterdam</strong> <strong>de</strong> grootste partij<br />
(29%). D66 werd <strong>de</strong> op e<strong>en</strong> na grootste partij , waarmee<br />
<strong>de</strong> partij e<strong>en</strong> flinke inhaalslag maakte <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
VVD heeft ingehaald (zie afb. 10.10). Ruim 8% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers stem<strong>de</strong> PVV. Het gaat hier om m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
die over het algeme<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring A10 won<strong>en</strong><br />
(zie afb. 10.11).<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers verschill<strong>en</strong> in hun voorkeur voor<br />
partij<strong>en</strong> (zie afb. 10.12). <strong>De</strong> PvdA heeft vooral veel<br />
aanhang on<strong>de</strong>r allochton<strong>en</strong>. Vooral Marokkaanse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers stemm<strong>en</strong> vaak op <strong>de</strong> PvdA (22%<br />
meer dan gemid<strong>de</strong>ld in <strong>Amsterdam</strong>). <strong>De</strong> VVD,<br />
Gro<strong>en</strong>Links <strong>en</strong> D66 hebb<strong>en</strong> juist relatief weinig<br />
steun <strong>van</strong> allochtone groep<strong>en</strong>. Marokkaanse<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers stemm<strong>en</strong> het minst op <strong>de</strong> VVD (12%<br />
min<strong>de</strong>r dan gemid<strong>de</strong>ld), westerse allochton<strong>en</strong> het
10 | Participatie in politiek<br />
125<br />
meest. Ook D66 krijgt veel steun <strong>van</strong> westerse allochton<strong>en</strong>.<br />
Gro<strong>en</strong>Links krijgt <strong>de</strong> meeste stemm<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
autochtone <strong>Amsterdam</strong>mers.<br />
In <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor 2010 is ook<br />
gekek<strong>en</strong> naar verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong>mografische factor<strong>en</strong><br />
die e<strong>en</strong> rol spel<strong>en</strong> bij partijvoorkeur. Uit dit on<strong>de</strong>rzoek<br />
bleek dat <strong>de</strong> belangrijkste voorspeller voor e<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se stem op <strong>de</strong> PvdA <strong>de</strong> herkomst <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> kiezer is. In <strong>de</strong> Burgermonitor bleek ver<strong>de</strong>r dat<br />
autochton<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> 55 jaar het minst vaak op <strong>de</strong><br />
PvdA stemm<strong>en</strong>. Opleiding bleek bij PvdA-stemmers<br />
ge<strong>en</strong> rol te spel<strong>en</strong>. Of <strong>Amsterdam</strong>mers Gro<strong>en</strong>Links<br />
stemm<strong>en</strong> wordt vooral voorspeld door leeftijd: <strong>de</strong>s<br />
te jonger <strong>de</strong>s te groter <strong>de</strong> kans dat ze Gro<strong>en</strong>Links<br />
stemm<strong>en</strong>.<br />
Er bestaat ook e<strong>en</strong> relatie tuss<strong>en</strong> partijvoorkeur <strong>en</strong><br />
stemint<strong>en</strong>tie (zie afb. 10.13). In <strong>Amsterdam</strong> bestaat<br />
weinig steun voor het CDA. Van <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die e<strong>en</strong><br />
voorkeur hebb<strong>en</strong> voor <strong>de</strong>ze partij geeft e<strong>en</strong> groot<br />
<strong>de</strong>el aan zeker te gaan stemm<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> groep die aangeeft op e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re partij te zull<strong>en</strong><br />
stemm<strong>en</strong> (bijvoorbeeld Leefbaar <strong>Amsterdam</strong> of <strong>de</strong><br />
Partij voor <strong>de</strong> Dier<strong>en</strong>) heeft – afgezi<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> groep<br />
die nog niet weet waarop te zull<strong>en</strong> stemm<strong>en</strong> – <strong>de</strong><br />
laagste stemint<strong>en</strong>tie.<br />
Van <strong>Amsterdam</strong>mers die niet will<strong>en</strong> zegg<strong>en</strong> wat ze<br />
stemm<strong>en</strong> of aangev<strong>en</strong> het nog niet te wet<strong>en</strong> is het<br />
grootste <strong>de</strong>el niet geïnteresseerd in <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
geme<strong>en</strong>tepolitiek (zie afb. 10.14).<br />
Van <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die op e<strong>en</strong> partij zou<strong>de</strong>n<br />
stemm<strong>en</strong> die in <strong>de</strong> categorie ‘an<strong>de</strong>rs’ valt, is e<strong>en</strong><br />
groot <strong>de</strong>el niet geïnteresseerd in geme<strong>en</strong>tepolitiek<br />
Afb. 10.9 Partijvoorkeur als er morg<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong> zou<strong>de</strong>n zijn,<br />
2008 <strong>en</strong> 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
PvdA<br />
Gro<strong>en</strong>Links<br />
VVD<br />
SP<br />
D66<br />
CDA<br />
Trots op Ne<strong>de</strong>rland<br />
overige partij<strong>en</strong><br />
weet (nog) niet<br />
niet/ge<strong>en</strong> antwoord<br />
%<br />
0 5 10 15 20 25 30 35<br />
2008<br />
2010<br />
Afb. 10.10 Uitslag <strong>Amsterdam</strong> bij Provinciale Stat<strong>en</strong> verkiezing, 2011 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
PvdA<br />
D66<br />
VVD<br />
Gro<strong>en</strong>Links<br />
SP<br />
PVV<br />
CDA<br />
PvdD<br />
Overig<br />
CU-SGP<br />
%<br />
0 5 10 15 20 25 30<br />
bron: O+S<br />
Afb. 10.11 Aan<strong>de</strong>el PVV-stemmers bij <strong>de</strong> Provinciale Stat<strong>en</strong>-verkiezing<strong>en</strong>, naar buurtcombinatie, 2011 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
veel min<strong>de</strong>r dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
min<strong>de</strong>r dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
meer dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
veel meer dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
heel veel meer dan gemid<strong>de</strong>ld<br />
bron: O+S
126 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 10.12 Partijvoorkeur geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong> per herkomstgroep, 2010 (proc<strong>en</strong>tpunt<strong>en</strong> afwijking<strong>en</strong> <strong>van</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>)<br />
totaal ov. niet-west. westerse<br />
<strong>Amsterdam</strong> Turk<strong>en</strong> Surinamers Marokkan<strong>en</strong> allochton<strong>en</strong> allochton<strong>en</strong> autochton<strong>en</strong><br />
PvdA 25 +17 +10 +22 +20 –7 –7<br />
VVD 12 –10 –5 –12 –7 +5 +4<br />
Gro<strong>en</strong>Links 10 –5 +1 –4 –5 –4 +3<br />
SP 4 +2 0 –3 –3 –1 +1<br />
CDA 1 +3 –1 +2 –1 –1 0<br />
D66 8 –3 –5 –1 –7 +6 +1<br />
an<strong>de</strong>re partij 6 –5 –3 0 +2 +1 +1<br />
weet het (nog) niet 23 +1 –4 +2 +7 –2 +2<br />
ge<strong>en</strong> antwoord 10 0 +6 0 –5 +2 –1<br />
totaal 100<br />
(20%). <strong>De</strong> partij<strong>en</strong> die on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze categorie zijn<br />
g<strong>en</strong>oemd, zijn vooral <strong>de</strong> PVV <strong>en</strong> in min<strong>de</strong>re mate <strong>de</strong><br />
Partij voor <strong>de</strong> Dier<strong>en</strong> <strong>en</strong> Leefbaar <strong>Amsterdam</strong>.<br />
E<strong>en</strong> relatief groot <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers die SP<br />
of PvdA stemm<strong>en</strong> is niet geïnteresseerd in geme<strong>en</strong>tepolitiek<br />
(17% resp. 16%).<br />
Afb. 10.13 Int<strong>en</strong>tie te gaan stemm<strong>en</strong> naar partijvoorkeur, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
CDA<br />
Gro<strong>en</strong>Links<br />
VVD<br />
Socialistische<br />
Partij (SP)<br />
wil niet zegg<strong>en</strong><br />
D66<br />
PvdA<br />
an<strong>de</strong>rs<br />
weet (nog) niet<br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
ga zeker stemm<strong>en</strong><br />
ga zeker niet stemm<strong>en</strong><br />
ga misschi<strong>en</strong> stemm<strong>en</strong><br />
Afb. 10.14 Niet geïnteresseerd in geme<strong>en</strong>tepolitiek naar partijvoorkeur, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
40<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
%<br />
wil niet<br />
zegg<strong>en</strong><br />
weet<br />
(nog) niet<br />
an<strong>de</strong>rs<br />
SP<br />
PvdA<br />
VVD<br />
CDA<br />
Gro<strong>en</strong>Links<br />
D66<br />
Meer uitgesprok<strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>ing over politiek<br />
Volg<strong>en</strong>s <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor is het politieke<br />
zelfvertrouw<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers aangaan<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> lokale politiek al vijf jaar re<strong>de</strong>lijk constant. Het<br />
politieke zelfvertrouw<strong>en</strong> wordt bepaald aan <strong>de</strong> hand<br />
<strong>van</strong> het antwoord op <strong>de</strong> vrag<strong>en</strong> of m<strong>en</strong> het gevoel<br />
heeft invloed te hebb<strong>en</strong> op <strong>de</strong> politiek <strong>en</strong> of m<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>nkt dat politieke partij<strong>en</strong> <strong>en</strong> raadsle<strong>de</strong>n geïnteresseerd<br />
zijn in <strong>de</strong> m<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> <strong>de</strong> inwoners <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>. Zowel het aan<strong>de</strong>el m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> dat min<strong>de</strong>r<br />
politiek zelfvertrouw<strong>en</strong> heeft als het aan<strong>de</strong>el m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
dat meer politiek zelfvertrouw<strong>en</strong> heeft neemt toe<br />
tuss<strong>en</strong> 2008 <strong>en</strong> 2010 (zie afb. 10.15). M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> meer uitgesprok<strong>en</strong> m<strong>en</strong>ing te hebb<strong>en</strong> over <strong>de</strong><br />
g<strong>en</strong>oem<strong>de</strong> stelling<strong>en</strong>. Het aan<strong>de</strong>el m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> dat meer<br />
politiek zelfvertrouw<strong>en</strong> heeft neemt wel sterker toe<br />
dan het aan<strong>de</strong>el m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> dat min<strong>de</strong>r politiek zelfvertrouw<strong>en</strong><br />
heeft. Het totale politieke zelfvertrouw<strong>en</strong> is<br />
tuss<strong>en</strong> 2008 <strong>en</strong> 2010 dan ook licht gesteg<strong>en</strong>; op e<strong>en</strong><br />
schaal <strong>van</strong> drie tot neg<strong>en</strong> stijgt het politieke zelfvertrouw<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> 5,7 in 2008 naar 5,9 in 2010. Ook in <strong>de</strong><br />
laatste ti<strong>en</strong> jaar zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> licht stijg<strong>en</strong><strong>de</strong> lijn in het<br />
politieke zelfvertrouw<strong>en</strong> (<strong>van</strong> 5,5 in 2000 tot 5,9 in<br />
2010). Het valt op dat het politieke zelfvertrouw<strong>en</strong> in<br />
<strong>de</strong> verkiezingsjar<strong>en</strong> hoger ligt.<br />
In 2010 is in <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> voor het eerst <strong>de</strong><br />
vraag gesteld in welke mate m<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> heeft in<br />
het geme<strong>en</strong>tebestuur <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>. Acht proc<strong>en</strong>t<br />
<strong>van</strong> alle on<strong>de</strong>rvraag<strong>de</strong>n heeft veel vertrouw<strong>en</strong>, 66%<br />
re<strong>de</strong>lijk vertrouw<strong>en</strong>, 12% ge<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> 4%<br />
helemaal ge<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong>. <strong>De</strong> rester<strong>en</strong><strong>de</strong> 10% weet<br />
het niet. Stemmers op CDA hebb<strong>en</strong> het vaakst vertrouw<strong>en</strong><br />
in het geme<strong>en</strong>tebestuur <strong>en</strong> stemmers op <strong>de</strong><br />
groep overige partij<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> SP het minst vaak (zie<br />
afb. 10.16).<br />
E<strong>en</strong>zelf<strong>de</strong> beeld was zichtbaar in <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
Burgermonitor 2010. Hieruit bleek dat slechts één<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> acht m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> (12%) die aangev<strong>en</strong> PVV gestemd<br />
te hebb<strong>en</strong> als <strong>de</strong> PVV had meegedaan aan<br />
<strong>de</strong> geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong> 3 e<strong>en</strong> groot politiek<br />
vertrouw<strong>en</strong> heeft. Over het algeme<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die op protestpartij<strong>en</strong> stemm<strong>en</strong> relatief<br />
weinig politiek vertrouw<strong>en</strong>. Stemmers op <strong>de</strong> PvdA,
127<br />
10 | Participatie in politiek<br />
grootst. 4 25<br />
Gro<strong>en</strong>Links <strong>en</strong> D66 hebb<strong>en</strong> juist relatief vaak veel<br />
vertrouw<strong>en</strong> in <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se politiek.<br />
T<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> maatschappelijk onbehag<strong>en</strong> is het<br />
beeld (op lan<strong>de</strong>lijk niveau) hetzelf<strong>de</strong>. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die<br />
aangev<strong>en</strong> op het CDA, D66, Gro<strong>en</strong>Links of <strong>de</strong> PvdA<br />
te gaan stemm<strong>en</strong>, hebb<strong>en</strong> het minst gevoel<strong>en</strong>s <strong>van</strong><br />
onbehag<strong>en</strong>. Bij m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die aangev<strong>en</strong> op <strong>de</strong> PVV<br />
te gaan stemm<strong>en</strong> is het gevoel <strong>van</strong> onbehag<strong>en</strong> het<br />
Afb. 10.15 Politiek zelfvertrouw<strong>en</strong>, 2000, 2002, 2004, 2006, 2008 <strong>en</strong> 2010, gro<strong>en</strong> is<br />
wel vertrouw<strong>en</strong>, rood is ge<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
45<br />
40<br />
35<br />
30<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
2000<br />
2002<br />
2004<br />
2006<br />
2008<br />
2010<br />
stelling 1 mee e<strong>en</strong>s<br />
stelling 2 mee e<strong>en</strong>s<br />
stelling 3 mee e<strong>en</strong>s<br />
stelling 1 mee one<strong>en</strong>s<br />
stelling 2 mee one<strong>en</strong>s<br />
stelling 3 mee one<strong>en</strong>s<br />
Stelling 1 – Raadsle<strong>de</strong>n bekommer<strong>en</strong> zich niet om <strong>de</strong> m<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> als ik.<br />
Stelling 2 – M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zoals ik hebb<strong>en</strong> wel <strong>de</strong>gelijk invloed op <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>tepolitiek.<br />
Stelling 3 – <strong>De</strong> politieke partij<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> zijn alle<strong>en</strong> maar geïnteresseerd in mijn stem<br />
<strong>en</strong> niet in mijn m<strong>en</strong>ing.<br />
Afb. 10.16 Vertrouw<strong>en</strong> in het geme<strong>en</strong>tebestuur naar partijvoorkeur, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
CDA<br />
D66<br />
Gro<strong>en</strong>Links<br />
PvdA<br />
VVD<br />
weet (nog) niet<br />
Socialistische<br />
Partij (SP)<br />
wil niet zegg<strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong> antwoord<br />
an<strong>de</strong>rs<br />
0 20 40 60 80 100<br />
veel vertrouw<strong>en</strong><br />
helemaal ge<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong><br />
re<strong>de</strong>lijk vertrouw<strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong><br />
weet niet, ge<strong>en</strong> antwoord<br />
%<br />
Not<strong>en</strong><br />
1 IMES. Opkomst <strong>en</strong> stemgedrag <strong>van</strong> migrant<strong>en</strong><br />
tij<strong>de</strong>ns geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
3 maart 2010. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
2 SCP. Stemming onbestemd. <strong>De</strong>n Haag, 2011<br />
(Hoofdstuk 4).<br />
3 <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor is uitgevoerd<br />
voor <strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke verkiezing<strong>en</strong>, hierover zijn<br />
ge<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> gesteld.<br />
4 SCP Stemming onbestemd. <strong>De</strong>n Haag, 2011<br />
(Intermezzo 3).
128 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong>
11 Leefbaarheid<br />
<strong>en</strong> veiligheid<br />
<strong>De</strong> mate waarin <strong>de</strong> woonomgeving als leefbaar <strong>en</strong><br />
veilig wordt ervar<strong>en</strong> heeft invloed op hoe m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zich<br />
voel<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad <strong>en</strong> op hun participatie. Daarbij is <strong>de</strong><br />
tevre<strong>de</strong>nheid met <strong>de</strong> woning <strong>en</strong> <strong>de</strong> verhuisg<strong>en</strong>eigdheid<br />
<strong>van</strong> belang. <strong>De</strong>els hang<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze zak<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met<br />
<strong>de</strong> plek waar m<strong>en</strong> woont. Ook het sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong> met<br />
buurtbewoners is <strong>van</strong> belang voor <strong>de</strong> perceptie <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> woonomgeving. Veiligheid, leefbaarheid <strong>en</strong> sociale<br />
cohesie zijn <strong>de</strong> c<strong>en</strong>trale thema’s in dit hoofdstuk.
130 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Kernpunt<strong>en</strong><br />
• <strong>De</strong> leefbaarheid in <strong>de</strong> stad neemt<br />
toe, in 2009 was er nog maar één<br />
buurt die <strong>van</strong> <strong>de</strong> bewoners e<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
kreeg: Overtoomse Veld.<br />
In twee buurt<strong>en</strong> is <strong>de</strong> leefbaarheid<br />
achteruit gegaan: IJburg <strong>en</strong> Hol<strong>en</strong>drecht.<br />
• <strong>De</strong> verhuisg<strong>en</strong>eigdheid is gedaald,<br />
in 2010 geeft 19% <strong>van</strong> <strong>de</strong> huishou<strong>de</strong>ns<br />
aan verhuisplann<strong>en</strong> te hebb<strong>en</strong>.<br />
Met name <strong>de</strong> neiging te kop<strong>en</strong> of<br />
te verhuiz<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> woning met<br />
tuin of balkon is door <strong>de</strong> kredietcrisis<br />
gedaald.<br />
• <strong>De</strong> sociale omgang in <strong>de</strong> buurt is <strong>de</strong><br />
belangrijkste peiler voor <strong>de</strong> leefbaarheid:<br />
hoe beter het gaat op sociaal<br />
gebied, hoe hoger <strong>de</strong> tevre<strong>de</strong>nheid<br />
met <strong>de</strong> buurt.<br />
• Het contact met <strong>de</strong> bur<strong>en</strong> is iets<br />
toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>: 60% heeft wekelijks<br />
contact met <strong>de</strong> bur<strong>en</strong>, voorgaan<strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong> lag dit op 55%.<br />
• <strong>De</strong> ervar<strong>en</strong> sociale cohesie is stabiel.<br />
• <strong>De</strong> ervar<strong>en</strong> verloe<strong>de</strong>ring neemt af.<br />
• <strong>De</strong> subjectieve veiligheid is voor <strong>de</strong><br />
stad als geheel re<strong>de</strong>lijk stabiel, maar<br />
in <strong>de</strong> stad ontstaan meer verschill<strong>en</strong>.<br />
In Zuid <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum neemt <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong><br />
veiligheid toe. In Nieuw-West, Noord<br />
<strong>en</strong> Zuidoost neemt <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> veiligheid<br />
na 2006 af.<br />
• In 2008 was er nog één buurt die<br />
in <strong>de</strong> subjectieve veiligheid zeer<br />
ongunstig scoor<strong>de</strong>: Transvaalbuurt.<br />
<strong>De</strong> situatie in <strong>de</strong>ze buurt is wel sterk<br />
verbeterd. Zev<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re buurt<strong>en</strong><br />
ging<strong>en</strong> achteruit.<br />
• Het aan<strong>de</strong>el <strong>Amsterdam</strong>mers dat<br />
plekk<strong>en</strong> vermijdt <strong>van</strong>wege onveiligheid<br />
is afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> naar 35%. In 2008<br />
was het nog 39% in <strong>en</strong> 2006 42%.<br />
• <strong>De</strong> to<strong>en</strong>ame in jonger<strong>en</strong>overlast<br />
is gestopt. Twintig proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
bewoners ervaart vaak overlast <strong>van</strong><br />
jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> dit aan<strong>de</strong>el is <strong>van</strong> 2008<br />
tot 2010 stabiel.<br />
• <strong>De</strong> objectieve in<strong>de</strong>x laat e<strong>en</strong> verbetering<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> veiligheid zi<strong>en</strong>. Er is ge<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>kele buurt meer die zeer ongunstig<br />
scoort <strong>en</strong> er zijn nog maar vier buurt<strong>en</strong><br />
die on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>van</strong><br />
2003 scor<strong>en</strong>.<br />
• <strong>De</strong> daling <strong>van</strong> het aantal aangift<strong>en</strong> is<br />
in 2010 gestopt. Het aantal aangift<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> vermog<strong>en</strong>scriminaliteit stijgt.<br />
• <strong>De</strong> jeugdcriminaliteit is afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
Buurt<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> hoge jeugdcriminaliteit<br />
k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> Bijlmer, <strong>De</strong> Punt,<br />
Indische Buurt Oost, Volewijck <strong>en</strong><br />
IJplein/Vogelbuurt.<br />
• In 2010 registreer<strong>de</strong> <strong>de</strong> politie 5.714<br />
inci<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> <strong>van</strong> huiselijk geweld. Het<br />
aantal aangiftes <strong>van</strong> huiselijk geweld<br />
is veel lager: 1.476.<br />
• Zuidoost laat op het gebied <strong>van</strong><br />
veiligheid <strong>en</strong> criminaliteit e<strong>en</strong> gem<strong>en</strong>g<strong>de</strong><br />
ontwikkeling zi<strong>en</strong>. Bewoners<br />
ervar<strong>en</strong> meer buurtproblem<strong>en</strong>, <strong>de</strong><br />
subjectieve veiligheid is verslechterd<br />
<strong>en</strong> er komt veel jeugdcriminaliteit<br />
voor. <strong>De</strong> veiligheid uitgedrukt in <strong>de</strong><br />
objectieve in<strong>de</strong>x is echter verbeterd.<br />
In dit hoofdstuk kom<strong>en</strong> aspect<strong>en</strong> <strong>van</strong> leefbaarheid <strong>en</strong><br />
veiligheid aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>. Hoe <strong>de</strong>nk<strong>en</strong> bewoners over<br />
hun woonomgeving, hoe lev<strong>en</strong> ze sam<strong>en</strong> met buurtg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>,<br />
ervar<strong>en</strong> ze overlast? <strong>De</strong> veiligheid in <strong>de</strong><br />
stad wordt bekek<strong>en</strong> <strong>van</strong>uit <strong>de</strong> subjectieve of ervar<strong>en</strong><br />
veiligheid <strong>en</strong> <strong>de</strong> objectieve veiligheid in <strong>de</strong> vorm <strong>van</strong><br />
aangift<strong>en</strong> <strong>en</strong> slachtofferschap.<br />
Won<strong>en</strong>, leefbaarheid <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong><br />
Tevre<strong>de</strong>nheid met <strong>de</strong> buurt<br />
Veel buurt<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> e<strong>en</strong> positieve<br />
ontwikkeling qua leefbaarheid. 1 In <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2001-<br />
2009 steeg <strong>de</strong> tevre<strong>de</strong>nheid <strong>van</strong> bewoners met<br />
hun buurt (in rapportcijfers: <strong>van</strong> e<strong>en</strong> 6,9 naar e<strong>en</strong><br />
7,3). In 2009 kreeg nog maar één buurt e<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong>:<br />
Overtoomse Veld (5,6). <strong>De</strong> Kol<strong>en</strong>kit kreeg<br />
in 2007 nog e<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> (5,7), maar kreeg e<strong>en</strong><br />
6,1 in 2009. An<strong>de</strong>re buurt<strong>en</strong> die verbeter<strong>de</strong>n war<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> Burgwall<strong>en</strong>-Ou<strong>de</strong> Zij<strong>de</strong>, <strong>De</strong> Weteringschans,<br />
Spaarndammer- <strong>en</strong> Zeehel<strong>de</strong>nbuurt, Indische Buurt<br />
West, Nellestein, Transvaalbuurt <strong>en</strong> Buit<strong>en</strong>vel<strong>de</strong>rt-<br />
West/Zuid-WTC e.o.<br />
Op <strong>de</strong> Burgwall<strong>en</strong> is het project 1012 gaan<strong>de</strong>.<br />
Prostitutiepan<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n opgekocht <strong>en</strong> krijg<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re bestemming. Ook krijg<strong>en</strong> criminog<strong>en</strong>e<br />
on<strong>de</strong>rnemers in dit gebied ge<strong>en</strong> vergunning of wordt<br />
hun vergunning ingetrokk<strong>en</strong>. Dit lijkt e<strong>en</strong> positieve<br />
invloed te hebb<strong>en</strong> op <strong>de</strong> leefbaarheid in het gebied:<br />
het rapportcijfer steeg <strong>van</strong> 6,8 naar 7,2. In vergelijking<br />
met 2007 ervar<strong>en</strong> bewoners min<strong>de</strong>r overlast <strong>van</strong><br />
prostitutie (<strong>van</strong> 6,0 naar 7,0) <strong>en</strong> criminaliteit (<strong>van</strong> 5,0<br />
naar 5,9) <strong>en</strong> <strong>de</strong> bewoners voel<strong>en</strong> zich veiliger (<strong>van</strong><br />
6,7 naar 7,0). <strong>De</strong> bewoners vin<strong>de</strong>n <strong>de</strong> buurtbewoners<br />
ook meer betrokk<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> buurt (<strong>van</strong> 5,9 naar 6,3).<br />
In <strong>de</strong> Indische Buurt West zijn verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> vernieuwingsactiviteit<strong>en</strong><br />
gaan<strong>de</strong> die e<strong>en</strong> positief effect op<br />
<strong>de</strong> leefbaarheid lijk<strong>en</strong> te hebb<strong>en</strong>. <strong>De</strong> waar<strong>de</strong>ring voor<br />
<strong>de</strong> buurt steeg <strong>van</strong> 6,3 in 2007 naar 7,0 in 2009. In<br />
2003 kreeg <strong>de</strong>ze buurt nog e<strong>en</strong> 5,3. On<strong>de</strong>rhoud <strong>en</strong><br />
schoonhou<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> op<strong>en</strong>bare ruimte wor<strong>de</strong>n beter<br />
gewaar<strong>de</strong>erd; <strong>de</strong> rapportcijfers steg<strong>en</strong> <strong>van</strong> rond <strong>de</strong><br />
5,5 naar bov<strong>en</strong> <strong>de</strong> 6. Ook <strong>de</strong> sociale omgang wordt<br />
beter gewaar<strong>de</strong>erd, <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>heid <strong>van</strong><br />
bewoners ging <strong>van</strong> e<strong>en</strong> 5,1 naar e<strong>en</strong> 6,0. Bewoners<br />
voel<strong>en</strong> zich veiliger (<strong>van</strong> 6,2 naar 6,9).<br />
<strong>De</strong> Indische Buurt Oost gaat nog niet mee in <strong>de</strong>ze<br />
ontwikkeling, hier ligt <strong>de</strong> waar<strong>de</strong>ring voor <strong>de</strong> buurt<br />
nog op e<strong>en</strong> 6,5.<br />
In <strong>De</strong> Kol<strong>en</strong>kit wordt veel geïnvesteerd <strong>en</strong> <strong>de</strong> buurtwaar<strong>de</strong>ring<br />
stijgt, tuss<strong>en</strong> 2007 <strong>en</strong> 2009 <strong>van</strong> e<strong>en</strong> 5,7<br />
naar e<strong>en</strong> 6,1. Die 6,1 is <strong>de</strong> eerste voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> sinds <strong>de</strong><br />
eerste meting in 2001, to<strong>en</strong> <strong>de</strong> buurt e<strong>en</strong> 5,0 kreeg.<br />
Over <strong>de</strong> toekomst <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt is m<strong>en</strong> hoopvol. <strong>De</strong><br />
bewoners gev<strong>en</strong> <strong>de</strong> verwachte ontwikkeling e<strong>en</strong> 6,8.<br />
<strong>De</strong> leefbaarheid in <strong>de</strong> buurt blijft echter kwetsbaar:<br />
<strong>de</strong> overlast <strong>van</strong> criminaliteit steeg (wat wordt uitgedrukt<br />
in e<strong>en</strong> lager rapportcijfer: <strong>van</strong> e<strong>en</strong> 6,1 naar e<strong>en</strong><br />
5,8) <strong>en</strong> <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> veiligheid ’s avonds werd min<strong>de</strong>r<br />
(<strong>van</strong> 6,2 naar 5,9).
11 | Leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid<br />
131<br />
Afb. 11.1 Tevre<strong>de</strong>nheid met <strong>de</strong> buurt, 2009 (rapportcijfer)<br />
ver bov<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld (> 8,0)<br />
bov<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld (7,3 – 8,0)<br />
on<strong>de</strong>r gemid<strong>de</strong>ld (6,0 – 7,3)<br />
ver on<strong>de</strong>r gemid<strong>de</strong>ld (< 6,0)<br />
bron: Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>/WZS/O+S<br />
<strong>De</strong> Transvaalbuurt kreeg in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2001-2005<br />
ook onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong>s. In 2007 kreeg <strong>de</strong> buurt voor het<br />
eerst e<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> (6,1) <strong>en</strong> in 2009 steeg het rapportcijfer<br />
tot e<strong>en</strong> 6,5.<br />
<strong>De</strong> verbetering<strong>en</strong> zijn ook terug te zi<strong>en</strong> in <strong>de</strong> waar<strong>de</strong>ring<strong>en</strong><br />
voor het schoonhou<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt. Het<br />
schoonhou<strong>de</strong>n <strong>van</strong> strat<strong>en</strong> <strong>en</strong> stoep<strong>en</strong> ging <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
4,9 naar e<strong>en</strong> 5,9 <strong>en</strong> <strong>de</strong> overlast <strong>van</strong> vervuiling <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> 4,4 naar e<strong>en</strong> 5,4. Maar het blijv<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong>s.<br />
Bewoners zijn positiever over <strong>de</strong> toekomstige ontwikkeling:<br />
<strong>van</strong> 6,2 naar 6,7.<br />
Hol<strong>en</strong>drecht is in <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> tijd vaak negatief in<br />
het nieuws geweest <strong>van</strong>wege overlast <strong>en</strong> criminaliteit.<br />
<strong>De</strong> waar<strong>de</strong>ring voor <strong>de</strong> buurt is hier dan ook gedaald<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> 7,0 naar e<strong>en</strong> 6,7. In <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re indicator<strong>en</strong><br />
voor leefbaarheid is ge<strong>en</strong> veran<strong>de</strong>ring te zi<strong>en</strong>, alle<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> overlast <strong>van</strong> bur<strong>en</strong> is toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Het rapportcijfer<br />
daal<strong>de</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> 7,4 naar e<strong>en</strong> 7,1.<br />
Ook op IJburg nam <strong>de</strong> waar<strong>de</strong>ring voor <strong>de</strong> buurt af:<br />
<strong>van</strong> 7,4 naar 7,1. Bewoners zijn min<strong>de</strong>r tevre<strong>de</strong>n over<br />
<strong>de</strong> manier waarop bewoners met elkaar omgaan (<strong>van</strong><br />
7,4 naar 6,9), <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid <strong>van</strong> bewoners (7,2<br />
naar 6,7) <strong>en</strong> <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> <strong>van</strong> criminaliteit is groter (<strong>van</strong><br />
8,0 naar 7,2), iets wat in 2007 nog nauwelijks speel<strong>de</strong>.<br />
Bewoners zijn min<strong>de</strong>r positief over toekomstige<br />
ontwikkeling<strong>en</strong> (7,5 naar 6,6).<br />
Verwachte ontwikkeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt<br />
Gemid<strong>de</strong>ld g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> zijn buurtbewoners re<strong>de</strong>lijk<br />
positief over <strong>de</strong> verwachte ontwikkeling <strong>van</strong> hun<br />
buurt: 7,0. In het algeme<strong>en</strong> geldt: hoe hoger bewoners<br />
hun buurt waar<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, hoe positiever zij zijn over<br />
<strong>de</strong> toekomstige ontwikkeling<strong>en</strong>.<br />
Afbeelding 11.2 laat het verschil per buurt zi<strong>en</strong>.<br />
In <strong>de</strong> gro<strong>en</strong>e gebie<strong>de</strong>n verwacht<strong>en</strong> <strong>de</strong> bewoners e<strong>en</strong><br />
positieve ontwikkeling, in vergelijking met <strong>de</strong> huidige<br />
waar<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt, in <strong>de</strong> ro<strong>de</strong> gebie<strong>de</strong>n e<strong>en</strong><br />
negatieve. In <strong>De</strong> Baarsjes <strong>en</strong> Bos <strong>en</strong> Lommer, maar<br />
ook in het gebied tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring <strong>en</strong> het spoor in<br />
Nieuw-West, is m<strong>en</strong> positief over <strong>de</strong> toekomst <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
buurt. Hetzelf<strong>de</strong> geldt voor <strong>de</strong> Bijlmer <strong>en</strong> <strong>de</strong> Indische<br />
buurt. In e<strong>en</strong> aantal (wat ou<strong>de</strong>re) nieuwbouwbuurt<strong>en</strong><br />
ligg<strong>en</strong> <strong>de</strong> verwachting<strong>en</strong> lager: <strong>De</strong> E<strong>en</strong>dracht,<br />
<strong>De</strong> Aker <strong>en</strong> Nieuw-Slot<strong>en</strong> in Nieuw-West <strong>en</strong><br />
Nellestein in Zuidoost. Ook in <strong>en</strong>kele tuindorp<strong>en</strong><br />
is <strong>de</strong> verwachting negatiever: Tuindorp Buiksloot/<br />
Tuindorp Nieuw<strong>en</strong>dam <strong>en</strong> Betondorp.<br />
In <strong>en</strong>kele buurt<strong>en</strong> in C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid is <strong>de</strong> verwachting<br />
ook lager dan <strong>de</strong> huidige waar<strong>de</strong>ring. Hier ligt<br />
<strong>de</strong> buurtwaar<strong>de</strong>ring echter zo hoog, dat hier niet<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> negatieve stemming over <strong>de</strong> toekomst<br />
gesprok<strong>en</strong> kan wor<strong>de</strong>n.<br />
Verhuisw<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
Het aan<strong>de</strong>el huishou<strong>de</strong>ns met verhuisplann<strong>en</strong> is sinds<br />
2000 re<strong>de</strong>lijk constant: e<strong>en</strong> vijf<strong>de</strong> tot e<strong>en</strong> bijna e<strong>en</strong><br />
kwart. In 2010 is dit aan<strong>de</strong>el voor het eerst on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> 20% gedaald: nog maar 19% geeft aan zeker te<br />
will<strong>en</strong> verhuiz<strong>en</strong>.<br />
Ook in <strong>de</strong> <strong>en</strong>quête Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> daal<strong>de</strong> dit<br />
perc<strong>en</strong>tage, <strong>van</strong> 26 in 2007 naar 22 in 2009. Door <strong>de</strong><br />
kredietcrisis zijn m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> terughou<strong>de</strong>n<strong>de</strong>r gewor<strong>de</strong>n.<br />
Vooral in Oost, Zuidoost <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum nam <strong>de</strong> verhuisg<strong>en</strong>eigdheid<br />
af. In Nieuw-West <strong>en</strong> Noord was er<br />
ge<strong>en</strong> veran<strong>de</strong>ring; daar blijft <strong>de</strong> verhuisg<strong>en</strong>eigdheid<br />
hoog.
132 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 11.2 Verschil tuss<strong>en</strong> het rapportcijfer voor <strong>de</strong> buurt <strong>en</strong> <strong>de</strong> verwachte ontwikkeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt, 2009<br />
zeer positief (> 0,27)<br />
positief (0,13 – 0,27)<br />
neutraal (–0,83 – 0,13)<br />
negatief (–1,67 – –0,83)<br />
zeer negatief (< –1,67)<br />
bron: Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>/WZS/O+S<br />
Aan <strong>de</strong> hand <strong>van</strong> <strong>de</strong> woonmilieus, die beschrev<strong>en</strong> zijn<br />
in hoofdstuk 2, wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijker. In<br />
transitie blijft <strong>de</strong> verhuisg<strong>en</strong>eigdheid onvermin<strong>de</strong>rd<br />
hoog, 32% wil hier verhuiz<strong>en</strong>. In <strong>de</strong> woonmilieus c<strong>en</strong>trum<br />
<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trumrand (18%), dorp <strong>en</strong> stadsrand (18%)<br />
<strong>en</strong> het nieuwbouwmilieu transformatie (9%) bleef <strong>de</strong><br />
verhuisg<strong>en</strong>eigdheid gelijk. In alle an<strong>de</strong>re woonmilieus<br />
is <strong>de</strong> verhuisg<strong>en</strong>eigdheid gedaald. Met name in<br />
het nieuwbouwmilieu mo<strong>de</strong>rne stad, in compacte<br />
vernieuwing (<strong>van</strong> 25% naar 16%) <strong>en</strong> in welgesteld<br />
ste<strong>de</strong>lijk (<strong>van</strong> 17% naar 7%) was <strong>de</strong> daling fors.<br />
<strong>De</strong> re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> om te will<strong>en</strong> verhuiz<strong>en</strong> zijn iets veran<strong>de</strong>rd.<br />
<strong>De</strong> kwaliteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> woning blijft <strong>de</strong> belangrijkste<br />
re<strong>de</strong>n. Re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> die te mak<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> met <strong>de</strong><br />
buurt (zoals <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> sfeer <strong>en</strong> overlast) nem<strong>en</strong> – net<br />
als in voorgaan<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> – iets af. <strong>De</strong> groep die wil<br />
Afb. 11.3 <strong>Amsterdam</strong>mers die zeker will<strong>en</strong> verhuiz<strong>en</strong>, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
%<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
In <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> paragraf<strong>en</strong> wordt ingegaan op <strong>de</strong>ze<br />
bepal<strong>en</strong><strong>de</strong> aspect<strong>en</strong> <strong>van</strong> leefbaarheid: woning, voor-<br />
Nieuw-<br />
West<br />
West<br />
2008 2010<br />
Noord<br />
Zuidoost<br />
Oost<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Zuid<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
kop<strong>en</strong> of meer buit<strong>en</strong>ruimte wil is als gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
kredietcrisis <strong>en</strong> <strong>de</strong> onzekerheid op <strong>de</strong> woningmarkt<br />
kleiner gewor<strong>de</strong>n.<br />
Leefbaarheid: fysiek <strong>en</strong> sociaal<br />
Sociale omgang in <strong>de</strong> buurt<br />
belangrijkste peiler voor leefbaarheid<br />
Hoe tevre<strong>de</strong>n <strong>Amsterdam</strong>mers zijn met hun buurt<br />
hangt sterk sam<strong>en</strong> met hun waar<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
sociale omgang in hun buurt. <strong>De</strong>s te beter <strong>de</strong> sociale<br />
omgang, <strong>de</strong>s te hoger <strong>de</strong> leefbaarheid. Het gaat<br />
dan om <strong>de</strong> omgang tuss<strong>en</strong> buurtbewoners, <strong>de</strong> sfeer<br />
in <strong>de</strong> buurt <strong>en</strong> het vertrouw<strong>en</strong> in <strong>de</strong> buurt.<br />
Ook <strong>de</strong> fysieke woonomgeving bepaalt voor e<strong>en</strong><br />
belangrijk <strong>de</strong>el <strong>de</strong> leefbaarheid. Hoe meer tevre<strong>de</strong>n<br />
iemand is met <strong>de</strong> woning<strong>en</strong> in <strong>de</strong> buurt, <strong>de</strong> inrichting<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> woonomgeving <strong>en</strong> het gro<strong>en</strong>, hoe hoger het<br />
totaaloor<strong>de</strong>el over <strong>de</strong> buurt.<br />
Het gevoel <strong>van</strong> veiligheid draagt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s bij aan<br />
<strong>de</strong> leefbaarheid, zij het min<strong>de</strong>r. Hoe veiliger iemand<br />
zich voelt, hoe hoger <strong>de</strong> tevre<strong>de</strong>nheid over <strong>de</strong> buurt.<br />
Op buurtniveau speelt <strong>de</strong> sociaaleconomische status<br />
e<strong>en</strong> rol. Hoe lager die status, hoe lager <strong>de</strong> tevre<strong>de</strong>nheid<br />
over <strong>de</strong> buurt.<br />
Wat bepal<strong>en</strong>d is voor <strong>de</strong> leefbaarheid in e<strong>en</strong> buurt<br />
vertoont ruimtelijke verschill<strong>en</strong>. Zo is het aanbod <strong>van</strong><br />
voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring e<strong>en</strong> belangrijker factor<br />
inzake leefbaarheid dan erbuit<strong>en</strong>. Buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring<br />
speelt <strong>de</strong> sociale factor juist e<strong>en</strong> veel grotere rol. 2
11 | Leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid<br />
133<br />
zi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, sociale aspect<strong>en</strong> <strong>en</strong> beheer <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurt.<br />
Meeste <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
tevre<strong>de</strong>n met hun woning<br />
Gemid<strong>de</strong>ld waar<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers hun woning<br />
met e<strong>en</strong> ruime voldo<strong>en</strong><strong>de</strong>: 7,5. Vooral m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> koopwoning zijn tevre<strong>de</strong>n, zij gev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> 8,3.<br />
Dit is door <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> he<strong>en</strong> gelijk geblev<strong>en</strong>.<br />
Wat <strong>de</strong> huurwoning<strong>en</strong> betreft: <strong>de</strong> waar<strong>de</strong>ring voor<br />
corporatiewoning<strong>en</strong> steeg <strong>van</strong> e<strong>en</strong> 6,7 in 2001 naar<br />
e<strong>en</strong> 7,0 in 2007 <strong>en</strong> daal<strong>de</strong> in 2009 weer naar e<strong>en</strong> 6,9.<br />
Bewoners <strong>van</strong> particuliere huurwoning<strong>en</strong> gav<strong>en</strong> in<br />
2001 e<strong>en</strong> 6,7 <strong>en</strong> nu e<strong>en</strong> 7,2. Vooral in <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring nam <strong>de</strong> tevre<strong>de</strong>nheid met <strong>de</strong> woning<br />
toe.<br />
Winkels <strong>en</strong> op<strong>en</strong>baar vervoer<br />
voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> belangrijk<br />
Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> als winkels <strong>en</strong> op<strong>en</strong>baar vervoer vindt<br />
bijna ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> belangrijk. Ook will<strong>en</strong><br />
alle <strong>Amsterdam</strong>mers graag zorgvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> in hun<br />
buurt. T<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> parkeervoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, basisschol<strong>en</strong>,<br />
buurthuiz<strong>en</strong>, sport- <strong>en</strong> speelvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
zijn <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> groter.<br />
Parkeervoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n belangrijker gevon<strong>de</strong>n<br />
door bewoners buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring. Inkom<strong>en</strong> speelt hierbij<br />
Afb. 11.4 Verhuisre<strong>de</strong>n<strong>en</strong>, 2004-2010 (perc<strong>en</strong>tage <strong>van</strong> het totaal aantal<br />
verhuisg<strong>en</strong>eig<strong>de</strong>n, meer<strong>de</strong>re antwoor<strong>de</strong>n mogelijk)<br />
kwaliteit <strong>van</strong> <strong>de</strong> woning<br />
wil tuin, balkon, gro<strong>en</strong>,<br />
lan<strong>de</strong>lijke omgeving<br />
omstandighe<strong>de</strong>n in<br />
mijn huishou<strong>de</strong>n<br />
sfeer in <strong>de</strong> buurt<br />
(criminaliteit, asociaal<br />
gedrag, het soort m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>)<br />
overlast in omgeving (lawaai,<br />
stank, verkeersdrukte)<br />
wil kop<strong>en</strong><br />
voorkeur el<strong>de</strong>rs<br />
(an<strong>de</strong>re buurt/wijk/stad)<br />
wil zelfstandig won<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong>wege gezondheid,<br />
invaliditeit, leeftijd<br />
omstandighe<strong>de</strong>n in<br />
werk of studie<br />
wil b<strong>en</strong>e<strong>de</strong>n won<strong>en</strong><br />
prijs <strong>van</strong> <strong>de</strong> woning<br />
parker<strong>en</strong>,<br />
parkeerproblem<strong>en</strong><br />
%<br />
0 10 20 30 40 50<br />
2004 2006 2008 2010<br />
Afb. 11.5 Sam<strong>en</strong>hang leefbaarheidfactor<strong>en</strong> (op individueel niveau) met tevre<strong>de</strong>nheid met <strong>de</strong> buurt<br />
tevre<strong>de</strong>nheid met <strong>de</strong> buurt<br />
sociaal<br />
tevre<strong>de</strong>nheid<br />
fysieke<br />
woonomgeving<br />
veilig<br />
voel<strong>en</strong><br />
aanbod<br />
<strong>van</strong><br />
voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
tevre<strong>de</strong>nheid<br />
woning<br />
tevre<strong>de</strong>nheid<br />
mate<br />
<strong>van</strong> m<strong>en</strong>ging<br />
leefstijl<br />
tevre<strong>de</strong>nheid<br />
mate <strong>van</strong><br />
m<strong>en</strong>ging<br />
leeftijd<br />
tevre<strong>de</strong>nheid<br />
op<strong>en</strong>bare<br />
ruimte<br />
tevre<strong>de</strong>nheid<br />
mate<br />
<strong>van</strong> m<strong>en</strong>ging<br />
etniciteit<br />
overlast<br />
bron: Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>/WZS/O+S<br />
Afb. 11.6 Rapportcijfer voor <strong>de</strong> woning per stads<strong>de</strong>el <strong>en</strong> eig<strong>en</strong>domsvorm <strong>van</strong> <strong>de</strong> woning, 2001 (donkerblauw) <strong>en</strong> 2009 (lichtblauw)<br />
koopwoning<strong>en</strong><br />
corporatiewoning<strong>en</strong><br />
particuliere huurwoning<strong>en</strong><br />
West<br />
West<br />
West<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
10<br />
9<br />
8<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
1<br />
Oost<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
10<br />
9<br />
8<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
1<br />
Oost<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
10<br />
9<br />
8<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
1<br />
Oost<br />
Zuid<br />
Nieuw-<br />
West Zuid<br />
Nieuw-<br />
West Zuid<br />
Nieuw-<br />
West<br />
Noord<br />
Zuidoost<br />
Noord<br />
Zuidoost<br />
Noord<br />
Zuidoost<br />
2001<br />
2009<br />
bron: WZS/Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>
134 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 11.7 Belang dat bewoners hecht<strong>en</strong> aan voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> in <strong>de</strong> buurt, 2009 (rapportcijfers 1 = niet belangrijk, 10 = zeer belangrijk)<br />
10<br />
9<br />
8<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
1<br />
0<br />
sportgeleg<strong>en</strong>he<strong>de</strong>n<br />
parkeervoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
op<strong>en</strong>baar<br />
vervoer<br />
winkels<br />
basisschol<strong>en</strong><br />
speelvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
zorgvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
buurthuiz<strong>en</strong>,<br />
wijkc<strong>en</strong>tra<br />
C<strong>en</strong>trum West Oost Zuid Nieuw-West Noord Zuidoost<br />
bron: WZS/O+S<br />
e<strong>en</strong> rol: hoe hoger het inkom<strong>en</strong>, hoe belangrijker<br />
m<strong>en</strong> het vindt dat er goe<strong>de</strong> parkeervoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
zijn.<br />
Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> als basisschol<strong>en</strong>, speel- <strong>en</strong> sportgeleg<strong>en</strong>he<strong>de</strong>n<br />
zijn belangrijker voor huishou<strong>de</strong>ns met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
Omdat zij vaker buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring won<strong>en</strong>, is het<br />
belang daar iets groter dan binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring. Ver<strong>de</strong>r<br />
vin<strong>de</strong>n jonger<strong>en</strong> sportgeleg<strong>en</strong>he<strong>de</strong>n belangrijk.<br />
Ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> hecht<strong>en</strong> meer waar<strong>de</strong>n aan buurthuiz<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
zorgvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> in <strong>de</strong> buurt dan jonger<strong>en</strong>. Ook<br />
hecht<strong>en</strong> bewoners buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring A10 iets meer waar<strong>de</strong><br />
aan <strong>de</strong>ze voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> dan bewoners binn<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
ring.<br />
Voor alle voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> behalve parkeervoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
geldt dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met lagere inkom<strong>en</strong>s er<br />
meer belang aan hecht<strong>en</strong> dan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met hogere<br />
inkom<strong>en</strong>s. Voor <strong>de</strong> eerste groep telt <strong>de</strong> nabijheid <strong>van</strong><br />
voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> in het algeme<strong>en</strong> meer.<br />
Winkels zijn voor <strong>de</strong> meeste <strong>Amsterdam</strong>mers belangrijke<br />
buurtvoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>. Maar niet overal is<br />
het aanbod voldo<strong>en</strong><strong>de</strong>. Bewoners <strong>van</strong> e<strong>en</strong> aantal<br />
buurt<strong>en</strong> in Noord (Volewijck, Tuindorp Oostzaan <strong>en</strong><br />
Waterland/<strong>De</strong> Dijk<strong>en</strong>), Nieuw-West (<strong>De</strong> E<strong>en</strong>dracht <strong>en</strong><br />
Overtoomse Veld), Zuidoost (Geerdinkhof, Nellestein<br />
<strong>en</strong> Driemond), drie buurt<strong>en</strong> in Oost (Betondorp,<br />
Frank<strong>en</strong>dael <strong>en</strong> IJburg) <strong>en</strong> die <strong>van</strong> <strong>de</strong> Oostelijke<br />
eilan<strong>de</strong>n (C<strong>en</strong>trum) gev<strong>en</strong> het winkelaanbod e<strong>en</strong><br />
onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong>.<br />
Naast het C<strong>en</strong>trum wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> winkels in Oud-West<br />
(o.a. Kinkerstraat, T<strong>en</strong> Katemarkt, Bil<strong>de</strong>rdijkstraat),<br />
<strong>de</strong> Pijp (Albert Cuypmarkt, Ferdinand Bolstraat,<br />
Van Woustraat), <strong>de</strong> Dapperbuurt (Dappermarkt,<br />
Eerste Van Swin<strong>de</strong>nstraat) <strong>en</strong> <strong>de</strong> Buikslotermeer<br />
(Buikslotermeerplein) hoog gewaar<strong>de</strong>erd.<br />
Afb. 11.8 Beoor<strong>de</strong>ling aanbod aan winkels in <strong>de</strong> buurt, 2009 (rapportcijfers)<br />
zeer goed (8 <strong>en</strong> hoger)<br />
goed (7 tot 8)<br />
voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> (6 tot 7)<br />
onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> (lager dan 6)<br />
bron: WZS/O+S
11 | Leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid<br />
135<br />
Bewoners meest tevre<strong>de</strong>n<br />
over weinig gem<strong>en</strong>g<strong>de</strong> buurt<br />
Het al of niet m<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> bevolkingsgroep<strong>en</strong> in e<strong>en</strong><br />
buurt is e<strong>en</strong> terugker<strong>en</strong>d on<strong>de</strong>rwerp <strong>van</strong> discussie.<br />
In het on<strong>de</strong>rzoek Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> is aan <strong>de</strong> bewoners<br />
gevraagd wat zij er zelf <strong>van</strong> vin<strong>de</strong>n. In welke<br />
mate vin<strong>de</strong>n zij hun buurt gem<strong>en</strong>gd <strong>en</strong> hoe tevre<strong>de</strong>n<br />
zijn ze over die mate <strong>van</strong> m<strong>en</strong>ging? <strong>De</strong> relatie tuss<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> mate <strong>van</strong> m<strong>en</strong>ging <strong>en</strong> <strong>de</strong> tevre<strong>de</strong>nheid<br />
erover is niet e<strong>en</strong>duidig. 3<br />
Tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> mate <strong>van</strong> m<strong>en</strong>ging die bewoners ervar<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> tevre<strong>de</strong>nheid erover zijn twee verban<strong>de</strong>n waar<br />
te nem<strong>en</strong>. In <strong>de</strong> gracht<strong>en</strong>gor<strong>de</strong>l, Zuid <strong>en</strong> <strong>de</strong> nieuwbouwgebie<strong>de</strong>n<br />
Nieuw-Slot<strong>en</strong>, <strong>De</strong> Aker, Oostelijk<br />
Hav<strong>en</strong>gebied <strong>en</strong> IJburg lijkt er e<strong>en</strong> negatief verband<br />
te zijn: wordt <strong>de</strong> mate <strong>van</strong> m<strong>en</strong>ging als groter ervar<strong>en</strong>,<br />
dan zijn <strong>de</strong> tevre<strong>de</strong>nheidcijfers lager (blauw in afb.11.9).<br />
In <strong>de</strong> neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong><strong>de</strong>-eeuwse gor<strong>de</strong>l, West, Geuz<strong>en</strong>veld-<br />
Slotermeer <strong>en</strong> Zuidoost zijn <strong>de</strong> cijfers juist hoger wanneer<br />
<strong>de</strong> mate <strong>van</strong> m<strong>en</strong>ging als groter wordt ervar<strong>en</strong><br />
(rood in afb. 11.9). Hier wordt e<strong>en</strong> hoge mate <strong>van</strong><br />
m<strong>en</strong>ging dus als positief ervar<strong>en</strong>. In buurt<strong>en</strong> in<br />
Oud-West geldt dit het sterkst. Het laagst eindig<strong>en</strong><br />
buurt<strong>en</strong> als <strong>de</strong> Kol<strong>en</strong>kit <strong>en</strong> Overtoomse Veld.<br />
Bewoners vin<strong>de</strong>n <strong>de</strong> buurt niet gem<strong>en</strong>gd <strong>en</strong> zijn daar<br />
zeer ontevre<strong>de</strong>n over.<br />
Betrokk<strong>en</strong>heid buurtbewoners<br />
<strong>De</strong> mate waarin <strong>Amsterdam</strong>mers vin<strong>de</strong>n dat hun<br />
buurtbewoners betrokk<strong>en</strong> zijn bij <strong>de</strong> buurt is door<br />
<strong>de</strong> jar<strong>en</strong> he<strong>en</strong> langzaam gesteg<strong>en</strong>. Toch zijn <strong>de</strong> rapportcijfers<br />
nog altijd laag, gemid<strong>de</strong>ld e<strong>en</strong> 6,1 in 2009<br />
(in 2001 was dit e<strong>en</strong> 5,6). West ging er het meest op<br />
vooruit: <strong>van</strong> e<strong>en</strong> 5,2 in 2001 naar e<strong>en</strong> 6,0 in 2009.<br />
Ook in Oost was er e<strong>en</strong> sterke vooruitgang, <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
5,6 naar e<strong>en</strong> 6,3. In Noord was er tot 2005 e<strong>en</strong> afname<br />
aan ervar<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>heid <strong>van</strong> bewoners, maar<br />
<strong>de</strong>ze negatieve tr<strong>en</strong>d lijkt te zijn gekeerd.<br />
In <strong>de</strong> twintig <strong>Amsterdam</strong>se wijk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> wijkaanpak<br />
wordt on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re gewerkt aan meer betrokk<strong>en</strong>heid<br />
<strong>van</strong> bewoners bij <strong>de</strong> buurt. Hier was <strong>de</strong> verbetering<br />
bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld: <strong>De</strong> score ging <strong>van</strong> e<strong>en</strong> 5,4 in 2007<br />
naar e<strong>en</strong> 5,7 in 2009. 4<br />
Meer dan <strong>de</strong> helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
heeft wekelijks contact met <strong>de</strong> bur<strong>en</strong><br />
E<strong>en</strong> meer<strong>de</strong>rheid (61%) <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers heeft<br />
minimaal e<strong>en</strong>maal per week contact met <strong>de</strong> bur<strong>en</strong>.<br />
Dit is iets hoger dan in voorgaan<strong>de</strong> jar<strong>en</strong>: in 2008 <strong>en</strong><br />
tevre<strong>de</strong>nheid over m<strong>en</strong>ging<br />
Afb. 11.9 Ervar<strong>en</strong> mate <strong>van</strong> m<strong>en</strong>ging <strong>en</strong> <strong>de</strong> tevre<strong>de</strong>nheid over <strong>de</strong> m<strong>en</strong>ging totaal,<br />
2007-2009 (stip=buurtcombinatie)<br />
7,5<br />
7,0<br />
6,5<br />
6,0<br />
5,5<br />
5,0<br />
4,5<br />
4,0<br />
4,0 4,5 5,0 5,5 6,0 6,5 7,0 7,5<br />
<strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> mate <strong>van</strong> m<strong>en</strong>ging<br />
zwakke correlatie (0,450)<br />
tr<strong>en</strong>dlijn<br />
bron: WZS/O+S<br />
Afb. 11.10 Beoor<strong>de</strong>ling betrokk<strong>en</strong>heid buurtbewoners bij <strong>de</strong> buurt, 2001-2009 (rapportcijfers)<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
Nieuw-West<br />
West<br />
Zuidoost<br />
Oost<br />
Noord<br />
Zuid<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
2001 2003 2005 2007 2009<br />
bron: WZS/Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>
136 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 11.11 Sociaal vertrouw<strong>en</strong> naar stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
(perc<strong>en</strong>tage re<strong>de</strong>lijk/veel vertrouw<strong>en</strong>)<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Zuid<br />
Oost<br />
West<br />
Nieuw-West<br />
Noord<br />
Zuidoost<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
%<br />
0 20 40 60 80 100<br />
2008 2010<br />
Afb. 11.12 Gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> score op sociale cohesie naar<br />
stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, 2008 <strong>en</strong> 2010 (hoe hoger, <strong>de</strong>s te<br />
meer sociale cohesie)<br />
stads<strong>de</strong>el 2008 2010<br />
C<strong>en</strong>trum 6,4 6,6<br />
West 5,9 6,0<br />
Nieuw-West 5,6 5,7<br />
Zuid 6,3 6,5<br />
Oost 6,1 6,2<br />
Noord 5,9 6,2<br />
Zuidoost 6,3 6,2<br />
<strong>Amsterdam</strong> 6,0 6,2<br />
Afb. 11.13 Inzet voor <strong>de</strong> buurt of stad gedur<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> twaalf maan<strong>de</strong>n<br />
per stads<strong>de</strong>el, 2008 <strong>en</strong> 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Oost<br />
Noord<br />
Zuid<br />
Nieuw-West<br />
West<br />
Zuidoost<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
%<br />
0 5 10 15 20 25<br />
2008 2010<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> hogere opleiding (83%) <strong>en</strong> betaald<br />
werk (78%) hebb<strong>en</strong> meer vertrouw<strong>en</strong> in buurtg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>.<br />
Ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s meer vertrouw<strong>en</strong> (80%) in<br />
buurtg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>.<br />
In stads<strong>de</strong>el C<strong>en</strong>trum is het vertrouw<strong>en</strong> het grootst<br />
(89%), gevolgd door Zuid (82%). In Zuidoost (66%) <strong>en</strong><br />
Noord (67%) is het vertrouw<strong>en</strong> het laagst. In Nieuw-<br />
West lag het vertrouw<strong>en</strong> in 2008 laag (63%) <strong>en</strong> in<br />
2010 aanmerkelijk hoger: 72%.<br />
Sociale cohesie<br />
<strong>De</strong> ervar<strong>en</strong> sociale cohesie wordt bepaald aan <strong>de</strong><br />
hand <strong>van</strong> zes vrag<strong>en</strong>. 5<br />
• <strong>De</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze buurt k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> elkaar<br />
nauwelijks.<br />
• <strong>De</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze buurt gaan op e<strong>en</strong> prettige<br />
manier met elkaar om.<br />
• Ik woon in e<strong>en</strong> (gezellige) buurt waar veel<br />
saamhorigheid is.<br />
• Ik voel me thuis bij <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die in <strong>de</strong>ze buurt<br />
won<strong>en</strong>.<br />
• Ik heb veel contact met mijn directe bur<strong>en</strong>.<br />
• Ik b<strong>en</strong> tevre<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> bevolkingssam<strong>en</strong>stelling<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong>ze buurt.<br />
Respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> kon<strong>de</strong>n aangev<strong>en</strong> of zij het hier helemaal<br />
mee e<strong>en</strong>s war<strong>en</strong>, mee e<strong>en</strong>s, niet mee e<strong>en</strong>s, niet<br />
mee one<strong>en</strong>s, mee one<strong>en</strong>s of helemaal mee one<strong>en</strong>s.<br />
<strong>De</strong> zes vrag<strong>en</strong> zijn daarna omgezet naar één cohesieschaal<br />
<strong>van</strong> 1 tot 10. Gemid<strong>de</strong>ld komt <strong>de</strong>ze schaal<br />
uit op e<strong>en</strong> 6,2 in 2010. Dit is vergelijkbaar met 2008<br />
(6,0).<br />
In <strong>de</strong> woonmilieus dorp <strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>se suburb <strong>en</strong><br />
het nieuwbouwmilieu water <strong>en</strong> gro<strong>en</strong> is <strong>de</strong> cohesie<br />
het hoogst (7,0). In transitie <strong>en</strong> verbinding, bestaand<br />
voornamelijk uit buurt<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> lage sociaaleconomische<br />
status, is <strong>de</strong> sociale cohesie gering (5,6 resp.<br />
5,7). <strong>De</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> 2008 <strong>en</strong> 2010 zijn per<br />
woonmilieu niet significant.<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers die vaak contact hebb<strong>en</strong> met <strong>de</strong> bur<strong>en</strong><br />
ervar<strong>en</strong> meer sociale cohesie, ev<strong>en</strong>als bewoners<br />
die hun buurtbewoners vertrouw<strong>en</strong>. Verloe<strong>de</strong>ring<br />
in e<strong>en</strong> buurt leidt tot e<strong>en</strong> lagere sociale cohesie.<br />
Daarnaast vin<strong>de</strong>n m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> hogere opleiding,<br />
met betaald werk, met kin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
Turkse, Marokkaanse alsme<strong>de</strong> <strong>de</strong> groep overige<br />
niet-westerse allochton<strong>en</strong> <strong>de</strong> sociale cohesie in hun<br />
buurt groter. Bewoners <strong>van</strong> Nieuw-West ervar<strong>en</strong><br />
min<strong>de</strong>r cohesie dan bewoners <strong>van</strong> an<strong>de</strong>re stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.<br />
Inzet voor buurt of stad stabiel<br />
Iets min<strong>de</strong>r dan e<strong>en</strong> vijf<strong>de</strong> <strong>de</strong>el (18%) <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers heeft zich in <strong>de</strong> twaalf maan<strong>de</strong>n<br />
voorafgaand aan het on<strong>de</strong>rzoek ingezet voor e<strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>rwerp dat met won<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad te mak<strong>en</strong> heeft.<br />
Dit aan<strong>de</strong>el is <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> constant, tuss<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> 16% <strong>en</strong> 18%.<br />
Tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> varieert <strong>de</strong> inzet <strong>van</strong> 22% in<br />
C<strong>en</strong>trum tot 13% in Zuidoost. In Zuidoost ligt <strong>de</strong> inzet<br />
in 2010 lager dan in 2008. In Noord was <strong>de</strong> inzet<br />
voor <strong>de</strong> buurt iets groter in 2010 dan in 2008. In <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>re stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> bleef <strong>de</strong> inzet ongeveer gelijk.
11 | Leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid<br />
137<br />
Afb. 11.14 Ontwikkeling verloe<strong>de</strong>ring naar stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>,<br />
2008 <strong>en</strong> 2010<br />
stads<strong>de</strong>el 2008 2010<br />
C<strong>en</strong>trum 3,8 3,8<br />
West 4,3 3,7<br />
Nieuw-West 4,6 3,5<br />
Zuid 3,7 3,4<br />
Oost 4,0 3,4<br />
Noord 4,9 4,2<br />
Zuidoost 4,1 3,7<br />
<strong>Amsterdam</strong> 4,2 3,6<br />
Afb. 11.15 Subjectieve veiligheidsin<strong>de</strong>x naar stads<strong>de</strong>el, 2003-2010<br />
(hoe hoger, hoe onveiliger)<br />
120<br />
110<br />
100<br />
90<br />
80<br />
70<br />
60<br />
50<br />
2003<br />
2004<br />
2005<br />
2006<br />
2007<br />
2008<br />
2009<br />
2010<br />
Min<strong>de</strong>r ervar<strong>en</strong> verloe<strong>de</strong>ring<br />
<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r vuil op straat<br />
Verloe<strong>de</strong>ring wordt veel gebruikt als indicator voor<br />
leefbaarheid. Het k<strong>en</strong>getal wordt sam<strong>en</strong>gesteld op<br />
basis <strong>van</strong> vrag<strong>en</strong> naar het vóórkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> bekladding<br />
<strong>van</strong> mur<strong>en</strong> <strong>en</strong> gebouw<strong>en</strong>, rommel op straat, hon<strong>de</strong>npoep<br />
<strong>en</strong> vernieling <strong>van</strong> telefooncell<strong>en</strong>, bus- of tramhokjes.<br />
<strong>De</strong> score loopt <strong>van</strong> 0 tot <strong>en</strong> met 10.<br />
<strong>De</strong> ervar<strong>en</strong> verloe<strong>de</strong>ring neemt af in <strong>de</strong> stad. In 2006<br />
stond <strong>de</strong> score nog op 4,5, in 2008 was dit gedaald<br />
naar 4,2 <strong>en</strong> in 2010 ging <strong>de</strong> daling door tot 3,6.<br />
In alle stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, op C<strong>en</strong>trum na, is <strong>de</strong> verloe<strong>de</strong>ring<br />
afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. <strong>De</strong> afname was het sterkst in Nieuw-<br />
West (<strong>van</strong> 4,6 naar 3,5) <strong>en</strong> in Noord (<strong>van</strong> 4,9 naar 4,2).<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Onveiligheidsgevoel<strong>en</strong>s,<br />
vermijding <strong>en</strong> overlast<br />
West Nieuw-West Zuid<br />
Oost Noord Zuidoost <strong>Amsterdam</strong><br />
Subjectieve veiligheidsin<strong>de</strong>x<br />
Sinds 2003 wordt in <strong>Amsterdam</strong> <strong>de</strong> veiligheidsin<strong>de</strong>x<br />
bijgehou<strong>de</strong>n, waarmee <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> subjectieve<br />
<strong>en</strong> objectieve veiligheid wordt gevolgd. <strong>De</strong><br />
toestand in 2003 vormt <strong>de</strong> basis. <strong>De</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> veiligheidsscore<br />
in <strong>Amsterdam</strong>, berek<strong>en</strong>d op basis <strong>van</strong><br />
politie- <strong>en</strong> <strong>en</strong>quêtegegev<strong>en</strong>s, is to<strong>en</strong> op 100 gezet;<br />
<strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n steeds met 2003 vergelek<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> score bov<strong>en</strong> <strong>de</strong> 100 duidt op min<strong>de</strong>r veiligheid<br />
dan in 2003, e<strong>en</strong> lagere score op meer.<br />
bron: O+S/Veiligheidsmonitor<br />
Afb. 11.16 Subjectieve veiligheidsin<strong>de</strong>x, 2010 (hoe hoger, hoe onveiliger)<br />
veilig<br />
relatief veilig<br />
relatief onveilig<br />
onveilig<br />
bron: O+S/Veiligheidsmonitor
138 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 11.17 Bewoners die zich wel e<strong>en</strong>s onveilig voel<strong>en</strong> naar politieregio, 2008-2010<br />
(proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
%<br />
40<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
Ne<strong>de</strong>rland<br />
Utrecht<br />
2008 2009 2010<br />
Rotterdam-<br />
Rijnmond<br />
Haaglan<strong>de</strong>n<br />
<strong>Amsterdam</strong>-<br />
Amstelland<br />
bron: Integrale Veiligheidsmonitor Rijk/CBS<br />
Afb. 11.18 Veiligheidsbeleving in <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> woonbuurt, 2006-2010 (% dat zich wel e<strong>en</strong>s<br />
onveilig voelt)<br />
Zuid<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
Oost<br />
Zuidoost<br />
West<br />
Nieuw-West<br />
Noord<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
%<br />
0 5 10 15 20 25 30 35 40<br />
2006 2007<br />
2008 2009 2010<br />
bron: O+S/Veiligheidsmonitor<br />
Afb. 11.19 Vermijdingsgedrag naar stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, 2008 <strong>en</strong> 2010 (% dat aangeeft dat er<br />
plekk<strong>en</strong> zijn in <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> woonbuurt waar ze ’s avonds liever niet alle<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>)<br />
Zuidoost<br />
Noord<br />
Nieuw-West<br />
Oost<br />
West<br />
Zuid<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
<strong>Amsterdam</strong><br />
%<br />
0 10 20 30 40 50 60<br />
In <strong>de</strong>ze paragraaf wordt ingegaan op <strong>de</strong> subjectieve<br />
veiligheidsin<strong>de</strong>x, <strong>de</strong> objectieve veiligheidsin<strong>de</strong>x volgt<br />
later in het hoofdstuk.<br />
<strong>De</strong> subjectieve veiligheidsin<strong>de</strong>x is gebaseerd op<br />
<strong>en</strong>quêtegegev<strong>en</strong>s over onveiligheidsgevoel<strong>en</strong>s,<br />
vermijdingsgedrag <strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> buurtproblem<strong>en</strong>. <strong>De</strong><br />
subjectieve veiligheid nam tot 2006 in alle stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
toe. Daarna stabiliseert <strong>de</strong> in<strong>de</strong>x voor <strong>de</strong> stad als<br />
geheel. Tuss<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> ontstaan sindsdi<strong>en</strong> meer<br />
verschill<strong>en</strong>. In Zuid <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum neemt <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong><br />
veiligheid toe, in Nieuw-West, Noord <strong>en</strong> Zuidoost<br />
af. T<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2009 is <strong>de</strong> in<strong>de</strong>x in 2010 in<br />
Oost, C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid verbeterd, in West, Noord <strong>en</strong><br />
Zuidoost verslechterd.<br />
In 2008 scoor<strong>de</strong> alle<strong>en</strong> <strong>de</strong> Transvaalbuurt zeer ongunstig<br />
(rood op <strong>de</strong> kaart). <strong>De</strong> Transvaalbuurt is sterk verbeterd<br />
<strong>en</strong> kleurt inmid<strong>de</strong>ls lichtgro<strong>en</strong> (zie afb. 11.16).<br />
In 2010 is <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> veiligheid in e<strong>en</strong> aantal buurt<strong>en</strong><br />
verslechterd, er zijn nu zev<strong>en</strong> buurt<strong>en</strong> die zeer<br />
ongunstig scor<strong>en</strong>. Het gaat om drie buurt<strong>en</strong> in<br />
Zuidoost (Hol<strong>en</strong>drecht/Reigersbos, Gein <strong>en</strong> Bijlmer-<br />
C<strong>en</strong>trum), drie buurt<strong>en</strong> in Nieuw-West (Overtoomse<br />
Veld, Geuz<strong>en</strong>veld <strong>en</strong> <strong>De</strong> Punt) <strong>en</strong> één in Noord:<br />
Nieuw<strong>en</strong>dam-Noord.<br />
Onveiligheidsgevoel<strong>en</strong>s in <strong>Amsterdam</strong> stabiel<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers voel<strong>en</strong> zich vaker onveilig dan<br />
gemid<strong>de</strong>ld in Ne<strong>de</strong>rland <strong>en</strong> vaker dan in <strong>de</strong> drie<br />
an<strong>de</strong>re grote ste<strong>de</strong>n. In Ne<strong>de</strong>rland geeft 26% aan<br />
zich wel e<strong>en</strong>s onveilig te voel<strong>en</strong>, in <strong>de</strong> politieregio<br />
<strong>Amsterdam</strong>-Amstelland 37%. In <strong>de</strong> politieregio’s<br />
Utrecht, Rotterdam-Rijnmond <strong>en</strong> Haaglan<strong>de</strong>n ligt dit<br />
perc<strong>en</strong>tage op 30.<br />
Bijna 30% <strong>van</strong> <strong>de</strong> bewoners in <strong>Amsterdam</strong> voelt zich<br />
onveilig in hun eig<strong>en</strong> buurt. Met name in <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
West (<strong>De</strong> Baarsjes, Erasmusparkbuurt), Nieuw-West<br />
(<strong>De</strong> Punt, Slotermeer-Zuidwest, Westlandgracht),<br />
<strong>en</strong> in <strong>de</strong> buurt<strong>en</strong> Hol<strong>en</strong>drecht, Indische Buurt Oost<br />
<strong>en</strong> Nieuw<strong>en</strong>dam-Noord zijn <strong>de</strong> onveiligheidsgevoel<strong>en</strong>s<br />
groot (meer dan 40%). Bewoners <strong>van</strong> Zuid <strong>en</strong><br />
C<strong>en</strong>trum voel<strong>en</strong> zich het minst vaak onveilig.<br />
In C<strong>en</strong>trum is het aan<strong>de</strong>el dat zich in <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> woonbuurt<br />
onveilig voelt gedaald in <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> vijf jaar.<br />
In Noord nam<strong>en</strong> <strong>de</strong> onveiligheidsgevoel<strong>en</strong>s sterk toe<br />
(zie afb. 11.18).<br />
Ook is gevraagd naar <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> onveiligheid in het<br />
algeme<strong>en</strong>. In 2010 geeft 29% <strong>van</strong> <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>en</strong>quête <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> aan zich wel e<strong>en</strong>s<br />
onveilig te voel<strong>en</strong>. 6 Vrouw<strong>en</strong> (34%) voel<strong>en</strong> zich vaker<br />
onveilig dan mann<strong>en</strong> (24%). Jonger<strong>en</strong> voel<strong>en</strong> zich<br />
vaker onveilig (34% <strong>van</strong> <strong>de</strong> 18- t/m 34-jarig<strong>en</strong>) dan<br />
ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (24% <strong>van</strong> <strong>de</strong> 55-plussers). Ook alle<strong>en</strong>staan<strong>de</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>mers voel<strong>en</strong> zich vaker onveilig (36%).<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Marokkaanse herkomst voel<strong>en</strong><br />
zich min<strong>de</strong>r vaak onveilig dan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit an<strong>de</strong>re<br />
herkomstgroep<strong>en</strong> (22% ‘wel e<strong>en</strong>s’ teg<strong>en</strong>over 29%<br />
gemid<strong>de</strong>ld).<br />
2008 2010
11 | Leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid<br />
139<br />
Helft <strong>van</strong> <strong>de</strong> vrouw<strong>en</strong> mijdt ’s avonds<br />
plekk<strong>en</strong> in <strong>de</strong> woonbuurt<br />
Ruim e<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers (35%) geeft<br />
aan dat er plekk<strong>en</strong> in <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> buurt zijn waar ze<br />
’s avonds liever niet alle<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>. Dit vermijdingsgedrag<br />
is iets min<strong>de</strong>r dan in 2008 (39%), in 2006<br />
lag het nog op 42%. Vooral in Zuidoost <strong>en</strong> Nieuw-<br />
West nam het vermijdingsgedrag af. Toch is het<br />
vermijdings gedrag daar nog groter dan gemid<strong>de</strong>ld.<br />
In Zuidoost ging het <strong>van</strong> 55% naar 45% <strong>en</strong> in<br />
Nieuw-West <strong>van</strong> 50% naar 40%. In C<strong>en</strong>trum is het<br />
vermijdings gedrag groter dan in 2008, maar met 29%<br />
nog steeds het laagst <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad.<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die zich onveilig voel<strong>en</strong> vermij<strong>de</strong>n bepaal<strong>de</strong><br />
plekk<strong>en</strong>. Vrouw<strong>en</strong> (44%) vermij<strong>de</strong>n vaker plekk<strong>en</strong> dan<br />
mann<strong>en</strong> (26%), maar <strong>de</strong> daling <strong>van</strong> het vermijdingsgedrag<br />
komt volledig voor rek<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> vrouw<strong>en</strong>.<br />
Bij h<strong>en</strong> was het in 2008 nog 51%.<br />
Jonger<strong>en</strong> vermij<strong>de</strong>n vaker (37%) plekk<strong>en</strong> dan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> mid<strong>de</strong>lbare leeftijd (31% <strong>van</strong> 35- t/m 54-jarig<strong>en</strong>).<br />
Hoewel ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> zich niet vaker onveilig voel<strong>en</strong>, vermij<strong>de</strong>n<br />
ze wel vaker plekk<strong>en</strong>: 39% <strong>van</strong> <strong>de</strong> 55-plussers<br />
doet dit wel e<strong>en</strong>s.<br />
Afb. 11.20 Vermijdingsgedrag in Ne<strong>de</strong>rland <strong>en</strong> <strong>de</strong> G4 (% dat in <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> buurt omrijdt<br />
of –loopt om onveilige plekk<strong>en</strong> te vermij<strong>de</strong>n), 2008-2010<br />
%<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
1<br />
0<br />
Ne<strong>de</strong>rland<br />
Utrecht<br />
2008 2009 2010<br />
Rotterdam-<br />
Rijnmond<br />
Haaglan<strong>de</strong>n<br />
<strong>Amsterdam</strong>-<br />
Amstelland<br />
bron: Integrale Veiligheidsmonitor Rijk/CBS<br />
Afb. 11.21 Ervar<strong>en</strong> overlast op straat, 2006-2010 (perc<strong>en</strong>tage dat vindt dat iets vaak<br />
voorkomt)<br />
%<br />
25<br />
20<br />
In het lan<strong>de</strong>lijke veiligheidson<strong>de</strong>rzoek is <strong>de</strong> vraagstelling<br />
weer iets an<strong>de</strong>rs: hier is <strong>de</strong> vraag of m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
daadwerkelijk wele<strong>en</strong>s omrij<strong>de</strong>n of omlop<strong>en</strong> om<br />
onveilige plekk<strong>en</strong> te vermij<strong>de</strong>n. Zev<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers beantwoordt <strong>de</strong>ze vraag bevestig<strong>en</strong>d.<br />
In heel Ne<strong>de</strong>rland loopt of rijdt 4% vaak om.<br />
<strong>De</strong> an<strong>de</strong>re drie grote ste<strong>de</strong>n ligg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> bei<strong>de</strong><br />
perc<strong>en</strong>tages in.<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
overlast <strong>van</strong><br />
groep<strong>en</strong><br />
jonger<strong>en</strong><br />
overlast <strong>van</strong><br />
omwon<strong>en</strong><strong>de</strong>n<br />
overlast <strong>van</strong><br />
zwervers,<br />
dakloz<strong>en</strong><br />
dronk<strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
op straat<br />
drugsoverlast<br />
overlast<br />
door horecageleg<strong>en</strong>he<strong>de</strong>n<br />
Overlast op straat stabiel<br />
<strong>De</strong> ervar<strong>en</strong> overlast <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> groep<strong>en</strong> op<br />
straat laat in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2008-2010 e<strong>en</strong> re<strong>de</strong>lijk stabiel<br />
beeld zi<strong>en</strong>. In <strong>de</strong> vorige <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> werd<br />
geconstateerd dat <strong>de</strong> overlast <strong>van</strong> jonger<strong>en</strong> to<strong>en</strong>am.<br />
In <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2008-2010 is dit stabiel geblev<strong>en</strong>, op<br />
20%. Ook <strong>de</strong> overlast <strong>van</strong> dronk<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> op straat<br />
(11%), <strong>van</strong> omwon<strong>en</strong><strong>de</strong>n (9%), zwervers (4%) <strong>en</strong><br />
horeca (4%) is <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> drie jaar stabiel. <strong>De</strong> overlast<br />
<strong>van</strong> drugs neemt weer iets af <strong>en</strong> ligt nu op 8%.<br />
Overlast <strong>van</strong> jonger<strong>en</strong> op straat speelt vooral in<br />
Nieuw-West (26%) <strong>en</strong> Zuidoost (25%). Overlast <strong>van</strong><br />
dronk<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> op straat is vooral e<strong>en</strong> probleem in<br />
C<strong>en</strong>trum (30%); in an<strong>de</strong>re stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> speelt het nauwelijks.<br />
Dit geldt ook voor overlast <strong>van</strong> horeca (12%).<br />
Drugsoverlast was altijd e<strong>en</strong> veelg<strong>en</strong>oemd probleem<br />
in C<strong>en</strong>trum, maar is <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> sterk gedaald,<br />
<strong>van</strong> 21 naar 9% in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2006-2010. Zuidoost is<br />
nu het stads<strong>de</strong>el met <strong>de</strong> meeste drugsoverlast (16%)<br />
<strong>en</strong> die overlast stijgt sinds 2006 (8%).<br />
Het aantal melding<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> politie over overlast nam<br />
<strong>van</strong> 2006 op 2008 toe <strong>en</strong> daarna weer af. In 2010<br />
gaat het om 33.000 melding<strong>en</strong>. <strong>De</strong> meeste melding<strong>en</strong><br />
gaan over bur<strong>en</strong>gerucht, gemid<strong>de</strong>ld 13.000<br />
melding<strong>en</strong> per jaar. Daarna volgt verkeer met 11.000<br />
melding<strong>en</strong>. Over jeugdoverlast kom<strong>en</strong> jaarlijks 6.000<br />
melding<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame: in 2006 ging het<br />
Afb 11.22 Melding<strong>en</strong> <strong>van</strong> overlast bij <strong>de</strong> politie, 2006-2010<br />
40<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
2006 2007 2008 2009 2010<br />
x 1.000<br />
2006<br />
drugs-/drankoverlast<br />
verkeer<br />
2007<br />
2008<br />
verward persoon/zwerver<br />
bur<strong>en</strong>gerucht (relatieproblem<strong>en</strong>)<br />
nog om 5.000 melding<strong>en</strong>. In 2010 is het weer lager:<br />
5.383. Het aantal melding<strong>en</strong> over verwar<strong>de</strong> person<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> zwervers ligt rond <strong>de</strong> 2.500 per jaar. Het aantal<br />
melding<strong>en</strong> over drugs- <strong>en</strong> drankoverlast neemt af,<br />
<strong>van</strong> bijna 3.000 in <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2006-2008 naar 1.500<br />
in 2010.<br />
2009<br />
bron: O+S/Veiligheidsmonitor<br />
jeugdoverlast<br />
2010<br />
bron: regionale veiligheidsrapportage 2010
140<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> misdrijv<strong>en</strong><br />
In <strong>de</strong> veiligheidsmonitor is aan bewoners gevraagd<br />
hoe vaak zij <strong>de</strong>nk<strong>en</strong> dat bepaal<strong>de</strong> misdrijv<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong><br />
in hun buurt. Eén op <strong>de</strong> vijf bewoners geeft aan<br />
dat er vaak fiets<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n gestol<strong>en</strong>, 15% geeft aan<br />
dat er vaak uit auto’s gestol<strong>en</strong> wordt <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />
15% heeft het i<strong>de</strong>e dat er vaak auto’s wor<strong>de</strong>n beschadigd<br />
in <strong>de</strong> buurt. Alle drie <strong>de</strong> misdrijv<strong>en</strong> zijn daarmee<br />
Afb. 11.23 Voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> misdrijv<strong>en</strong> (goe<strong>de</strong>r<strong>en</strong>), 2006-2010 (perc<strong>en</strong>tage dat vindt<br />
dat iets vaak voorkomt in <strong>de</strong> woonbuurt)<br />
%<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
Afb. 11.25 Objectieve veiligheidsin<strong>de</strong>x, 2003-2010 (hoe hoger, hoe onveiliger)<br />
in<strong>de</strong>x <strong>Amsterdam</strong>; 2003=100<br />
140<br />
120<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
fiets<strong>en</strong>diefstal<br />
2006 2007 2008 2009 2010<br />
2003<br />
2004<br />
diefstal uit auto’s<br />
2005<br />
2006<br />
beschadiging of<br />
vernieling aan auto’s<br />
2007<br />
2008<br />
inbraak in<br />
woning<strong>en</strong><br />
bron: O+S/Veiligheidsmonitor<br />
Afb. 11.24 Voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> misdrijv<strong>en</strong> (person<strong>en</strong>), 2006-2010 (perc<strong>en</strong>tage dat vindt<br />
dat iets vaak voorkomt in <strong>de</strong> woonbuurt)<br />
%<br />
12<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
bedreiging<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die op<br />
straat wor<strong>de</strong>n<br />
lastig gevall<strong>en</strong><br />
geweld<strong>de</strong>lict<strong>en</strong><br />
2006 2007 2008 2009 2010<br />
straatroof<br />
vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> meisjes<br />
die op straat wor<strong>de</strong>n<br />
lastig gevall<strong>en</strong><br />
bron: O+S/Veiligheidsmonitor<br />
2009<br />
2010<br />
C<strong>en</strong>trum West Nieuw-West Zuid<br />
Oost Noord Zuidoost <strong>Amsterdam</strong><br />
bron: O+S/Veiligheidsmonitor<br />
afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. In 2006 lag<strong>en</strong> <strong>de</strong> perc<strong>en</strong>tages op 24%<br />
voor fiets<strong>en</strong>diefstal <strong>en</strong> 20% voor diefstal uit auto’s <strong>en</strong><br />
beschadiging<strong>en</strong> aan auto’s. Eén op <strong>de</strong> ti<strong>en</strong> bewoners<br />
geeft aan dat er vaak wordt ingebrok<strong>en</strong> in <strong>de</strong> buurt,<br />
sinds 2008 is dit perc<strong>en</strong>tage toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
Fiets<strong>en</strong>diefstal wordt vooral door bewoners in<br />
C<strong>en</strong>trum (25%) <strong>en</strong> West (23%) veel g<strong>en</strong>oemd. Diefstal<br />
uit auto’s speelt met name in Nieuw-West (23%),<br />
ev<strong>en</strong>als beschadiging of vernieling <strong>van</strong> auto’s (23% in<br />
Nieuw-West). In Nieuw-West gev<strong>en</strong> ook veel bewoners<br />
aan dat inbrak<strong>en</strong> vaak voorkom<strong>en</strong>, 20%.<br />
Het voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> misdrijv<strong>en</strong> gericht op person<strong>en</strong><br />
(bedreiging, geweld) is lager dan misdrijv<strong>en</strong> gericht<br />
op goe<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (fiets<strong>en</strong>, auto’s). Van <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
geeft 5% aan dat er vaak bedreiging<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> buurt, 5% geeft aan dat er vaak geweld<strong>de</strong>lict<strong>en</strong><br />
voorkom<strong>en</strong>. Straatroof wordt met 4% iets min<strong>de</strong>r<br />
vaak g<strong>en</strong>oemd. Op straat lastig gevall<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
komt vaker voor: 6% geeft aan dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in het<br />
algeme<strong>en</strong> vaak wor<strong>de</strong>n lastig gevall<strong>en</strong> <strong>en</strong> 9% geeft<br />
aan dat vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> meisjes regelmatig wor<strong>de</strong>n lastig<br />
gevall<strong>en</strong> op straat.<br />
<strong>De</strong> perc<strong>en</strong>tages voor <strong>de</strong> hele stad zijn laag <strong>en</strong> constant,<br />
maar per stads<strong>de</strong>el zi<strong>en</strong> we verschill<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
ontwikkeling<strong>en</strong>.<br />
In Zuidoost gaf in 2006 maar 3% aan dat bedreiging<strong>en</strong><br />
vaak voorkom<strong>en</strong>, in 2010 is dit toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> tot<br />
10%. Ook het aantal geweld<strong>de</strong>lict<strong>en</strong> neemt volg<strong>en</strong>s<br />
bewoners <strong>van</strong> Zuidoost toe (3% in 2006, 15% in<br />
2010), ev<strong>en</strong>als straatroof (3% in 2006, 11% in 2010).<br />
In alle an<strong>de</strong>re stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> <strong>de</strong> perc<strong>en</strong>tages<br />
lager.<br />
Objectieve veiligheid, aangiftes<br />
<strong>en</strong> slachtofferschap<br />
Objectieve veiligheidsin<strong>de</strong>x<br />
<strong>De</strong> objectieve veiligheidsin<strong>de</strong>x is gebaseerd op<br />
aangiftecijfers <strong>en</strong> zelfrapportage <strong>van</strong> slachtofferschap<br />
<strong>van</strong> misdrijv<strong>en</strong>. <strong>De</strong> objectieve veiligheid in<br />
<strong>Amsterdam</strong> wordt sinds 2003 in kaart gebracht met<br />
<strong>de</strong>ze objectieve veiligheidsin<strong>de</strong>x. <strong>De</strong> situatie in 2003<br />
is daarin het refer<strong>en</strong>tiepunt (in<strong>de</strong>x = 100). Lager dan<br />
100 is veiliger, hoger onveiliger.<br />
Sinds 2003 is <strong>de</strong> stad veiliger gewor<strong>de</strong>n: tot 2006<br />
daal<strong>de</strong> <strong>de</strong> in<strong>de</strong>x naar 87. Daarna was het beeld drie<br />
jaar stabiel. In 2009 <strong>en</strong> 2010 daal<strong>de</strong> <strong>de</strong> in<strong>de</strong>x weer,<br />
tot 76.<br />
<strong>De</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> zijn klein, met<br />
uitzon<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid. In Zuid is <strong>de</strong> objectieve<br />
veiligheid met 61 groter dan in an<strong>de</strong>re stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>,<br />
in C<strong>en</strong>trum is <strong>de</strong> objectieve veiligheid kleiner<br />
dan in an<strong>de</strong>re stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>: 90. In alle stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> nam<br />
<strong>de</strong> objectieve veiligheid dus toe.<br />
In 2010 is <strong>de</strong> objectieve veiligheid in Zuidoost sterk<br />
verbeterd, met 68 punt<strong>en</strong> is dit stads<strong>de</strong>el in objectieve<br />
zin op stads<strong>de</strong>el Zuid na het veiligste stads<strong>de</strong>el.<br />
Het contrast met <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> veiligheid is hier groot,<br />
<strong>de</strong> subjectieve veiligheidsin<strong>de</strong>x is <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong><br />
verslechterd in Zuidoost.
11 | Leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid<br />
141<br />
Afb. 11.26 Objectieve veiligheidsin<strong>de</strong>x, 2010<br />
veilig<br />
relatief veilig<br />
relatief onveilig<br />
onveilig<br />
bron: O+S/Veiligheidsmonitor<br />
In 2008 war<strong>en</strong> er nog drie buurt<strong>en</strong> (<strong>de</strong> Burgwall<strong>en</strong><br />
Ou<strong>de</strong> <strong>en</strong> Nieuwe Zij<strong>de</strong> in C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Nellestein in<br />
Zuidoost) die qua objectieve veiligheid zeer ongunstig<br />
scoor<strong>de</strong>n, in 2010 ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele buurt meer.<br />
Ook is het aantal buurt<strong>en</strong> dat ongunstig (oranje)<br />
scoort afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Het gaat in 2010 om drie buurt<strong>en</strong><br />
in stads<strong>de</strong>el C<strong>en</strong>trum (Burgwall<strong>en</strong>-Nieuwe Zij<strong>de</strong>,<br />
Gracht<strong>en</strong>gor<strong>de</strong>l-Zuid <strong>en</strong> Nieuwmarkt/Lastage) <strong>en</strong> om<br />
één in Oost: Omval/Betondorp. In <strong>de</strong> laatste buurt<br />
is het aantal inbrak<strong>en</strong> toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Ook gev<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
bewoners aan dat er meer overlast is.<br />
Daling aantal aangift<strong>en</strong> gestopt<br />
In <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2006-2009 daal<strong>de</strong> het aantal aangift<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> 87.000 naar 79.000. In 2010 stijgt dit aantal<br />
weer, naar 81.702. <strong>De</strong> stijging zit in twee categorieën:<br />
vermog<strong>en</strong>scriminaliteit (<strong>van</strong> 60.000 naar 62.500) <strong>en</strong><br />
‘overig’ (<strong>van</strong> 2.600 naar 3.800).<br />
Het aantal geregistreer<strong>de</strong> misdrijv<strong>en</strong> is in <strong>Amsterdam</strong><br />
hoger dan in <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re grote ste<strong>de</strong>n in Ne<strong>de</strong>rland.<br />
Per 1.000 inwoners wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> politieregio<br />
<strong>Amsterdam</strong>-Amstelland 118 misdrijv<strong>en</strong> geregistreerd.<br />
Rotterdam-Rijnmond volgt met 98 geregistreer<strong>de</strong><br />
misdrijv<strong>en</strong> per 1.000 inwoners. <strong>De</strong> politieregio’s<br />
Haaglan<strong>de</strong>n <strong>en</strong> Utrecht ligg<strong>en</strong> met 82 iets bov<strong>en</strong> het<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> in Ne<strong>de</strong>rland: 77 geregistreer<strong>de</strong> misdrijv<strong>en</strong><br />
per 1.000 inwoners.<br />
In <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2005-2009 nam het aantal geregistreer<strong>de</strong><br />
misdrijv<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland <strong>en</strong> in <strong>de</strong> G4 af. <strong>De</strong>ze<br />
afname was in Utrecht het sterkst (–14%), gevolgd<br />
door <strong>Amsterdam</strong> (–9%). In <strong>De</strong>n Haag <strong>en</strong> Rotterdam<br />
was <strong>de</strong> afname 7%.<br />
Afb. 11.27 Opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> aangift<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>, 2002-2010<br />
x 1.000<br />
120<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
0<br />
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010<br />
vermog<strong>en</strong>scriminaliteit geweldscriminaliteit vernieling overig<br />
bron: Regionale veiligheidsrapportage <strong>Amsterdam</strong>-Amstelland 2010<br />
Afb. 11.28 Geregistreer<strong>de</strong> misdrijv<strong>en</strong> bij politieregio’s per 1.000 inwoners, 2005-2009*<br />
140<br />
120<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
2005<br />
2006<br />
2007<br />
2008<br />
2009<br />
Ne<strong>de</strong>rland Utrecht <strong>Amsterdam</strong>-Amstelland Haaglan<strong>de</strong>n<br />
Rotterdam-Rijnmond<br />
* Voorlopige cijfers, Ne<strong>de</strong>rland 2009 niet beschikbaar. bron: CBS
142 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Jeugdcriminaliteit afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
Voor jeugdcriminaliteit is e<strong>en</strong> in<strong>de</strong>x ontwikkeld, die<br />
laat zi<strong>en</strong> hoe <strong>de</strong> ontwikkeling is in het aantal jeugdige<br />
plegers <strong>van</strong> misdrijv<strong>en</strong>. Het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> voor<br />
<strong>Amsterdam</strong> in 2007 is op 100 gezet. To<strong>en</strong> werd 6,2%<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> jonger<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> 12 <strong>en</strong> 24 jaar verdacht <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> <strong>de</strong>lict. In 2010 is dit gedaald tot 5,5% <strong>en</strong> komt<br />
<strong>de</strong> in<strong>de</strong>x op 89 uit.<br />
In Zuidoost is <strong>de</strong> jeugdcriminaliteit het grootst <strong>en</strong><br />
daar was ook ge<strong>en</strong> sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> daling, <strong>de</strong> in<strong>de</strong>x<br />
is in 2010 125. Met name in <strong>de</strong> Bijlmer, maar<br />
ook in Hol<strong>en</strong>drecht/Reigersbos is <strong>de</strong> jeugdcriminaliteit<br />
hoog. <strong>Stad</strong>s<strong>de</strong>el Noord volgt, maar daar<br />
is <strong>de</strong> in<strong>de</strong>x wel gedaald, <strong>van</strong> 112 in 2007 naar<br />
106 in 2010. Hier gaat het vooral om <strong>de</strong> IJplein/<br />
Vogelbuurt <strong>en</strong> Volewijck, maar ook Banne Buiksloot<br />
<strong>en</strong> Nieuw<strong>en</strong>dam.<br />
In Nieuw-West was ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> daling te constater<strong>en</strong>,<br />
<strong>van</strong> 116 in 2007 naar 99 in 2010. <strong>De</strong> meeste<br />
buurt<strong>en</strong> scor<strong>en</strong> echter nog bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld, op<br />
Afb. 11.29 Jeugdcriminaliteitin<strong>de</strong>x per stads<strong>de</strong>el, 2007-2010<br />
(gebaseerd op woonplek jonger<strong>en</strong>, hoe hoger,<br />
hoe meer criminaliteit)<br />
stads<strong>de</strong>el<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
2007 2008 2009 2010<br />
68 65 63 52<br />
West<br />
92 91 91 84<br />
Nieuw-West<br />
116 109 110 99<br />
Zuid<br />
70 71 73 60<br />
Oost<br />
104 96 94 90<br />
Noord<br />
112 109 101 106<br />
Zuidoost<br />
123 120 126 125<br />
<strong>Amsterdam</strong> 100 96 96 89<br />
bron: Xpol/BVH<br />
nieuwbouwbuurt<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> jar<strong>en</strong> neg<strong>en</strong>tig na (<strong>De</strong> Aker,<br />
Nieuw-Slot<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> E<strong>en</strong>dracht).<br />
<strong>Stad</strong>s<strong>de</strong>el Oost ging <strong>van</strong> 104 in 2007 naar 90 in 2010.<br />
IJburg <strong>en</strong> buurt<strong>en</strong> in Oud-Oost scor<strong>en</strong> nog bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld.<br />
In C<strong>en</strong>trum, West <strong>en</strong> Zuid was <strong>de</strong> jeugdcriminaliteit<br />
al on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> daling<br />
zet in 2010 door. Uitzon<strong>de</strong>ring hierop vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
aantal buurt<strong>en</strong> in West, <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>ionbuurt <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
Diamantbuurt (zie afb. 11.30). Hier is <strong>de</strong> jeugdcriminaliteit<br />
wel relatief hoog.<br />
Naast <strong>de</strong> jeugdcriminaliteit zijn ook <strong>de</strong> risicofactor<strong>en</strong><br />
voor jeugdcriminaliteit in e<strong>en</strong> in<strong>de</strong>x gevat. Risicofactor<strong>en</strong><br />
zijn on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> jonger<strong>en</strong>,<br />
lage schoolresultat<strong>en</strong> <strong>en</strong> voortijdig schooluitval<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> groot aantal e<strong>en</strong>ou<strong>de</strong>rgezinn<strong>en</strong> <strong>en</strong> minimahuishou<strong>de</strong>ns.<br />
In Zuidoost, Noord, Nieuw-West <strong>en</strong><br />
West ligg<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze factor<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> stad. In Bijlmer-C<strong>en</strong>trum zijn ze het sterkst<br />
aanwezig (zie afb. 11.30).<br />
<strong>De</strong> in<strong>de</strong>x voor risicofactor<strong>en</strong> veran<strong>de</strong>rt langzaam.<br />
Ook <strong>de</strong>ze in<strong>de</strong>x is in 2007 op 100 gezet. In 2010<br />
daalt <strong>de</strong>ze naar 98. Per stads<strong>de</strong>el zijn <strong>de</strong> verschuiving<strong>en</strong><br />
gering. Alle<strong>en</strong> in Nieuw-West was er sprake<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> veran<strong>de</strong>ring: <strong>de</strong> in<strong>de</strong>x is er verbeterd, <strong>van</strong><br />
105 naar 100. 7<br />
<strong>De</strong> politie <strong>Amsterdam</strong>-Amstelland houdt bij hoeveel<br />
jonger<strong>en</strong> zich in groepsverband crimineel, overlastgev<strong>en</strong>d<br />
of hin<strong>de</strong>rlijk gedrag<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong> telt in<br />
2010 32 jeugdgroep<strong>en</strong>, waar<strong>van</strong> er zesti<strong>en</strong> hin<strong>de</strong>rlijk,<br />
twaalf overlastgev<strong>en</strong>d <strong>en</strong> vier crimineel zijn. Dit is<br />
min<strong>de</strong>r dan in 2009, to<strong>en</strong> war<strong>en</strong> er nog veertig jeugdgroep<strong>en</strong>.<br />
8 Hoeveel jonger<strong>en</strong> dit betreft wordt niet<br />
gerapporteerd.<br />
Voor jonger<strong>en</strong> die op het criminele pad dreig<strong>en</strong> te<br />
rak<strong>en</strong> is het traject 8-8 ontwikkeld. In februari 2009<br />
Afb. 11.30 Jeugdcriminaliteit- <strong>en</strong> risicofactor<strong>en</strong>in<strong>de</strong>x, 2010<br />
top 10 dalers<br />
top 10 stijgers<br />
veel jeugdcriminaliteit<br />
re<strong>de</strong>lijk veel jeugdcriminaliteit<br />
re<strong>de</strong>lijk weinig jeugdcriminaliteit<br />
weinig jeugdcriminaliteit<br />
top 10 dalers<br />
top 10 stijgers<br />
veel risicofactor<strong>en</strong><br />
re<strong>de</strong>lijk veel risicofactor<strong>en</strong><br />
re<strong>de</strong>lijk weinig risicofactor<strong>en</strong><br />
weinig risicofactor<strong>en</strong><br />
▼hoe groter <strong>de</strong> pijl, <strong>de</strong>s te groter <strong>de</strong> daling ▼hoe groter <strong>de</strong> pijl, <strong>de</strong>s te groter <strong>de</strong> stijging.<br />
In buurt<strong>en</strong> die ge<strong>en</strong> kleur hebb<strong>en</strong> toegek<strong>en</strong>d gekreg<strong>en</strong> won<strong>en</strong> te weinig m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> om <strong>de</strong> in<strong>de</strong>x op te bepal<strong>en</strong>.<br />
bron: O+S/X-pol
Afb. 11.31 Aan<strong>de</strong>el slachtoffers per <strong>de</strong>lict <strong>en</strong> leeftijdsgroep, 2010 (proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>)<br />
10<br />
9<br />
8<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
1<br />
0<br />
%<br />
15-19<br />
jaar<br />
20-24<br />
jaar<br />
25-29<br />
jaar<br />
30-34<br />
jaar<br />
35-39<br />
jaar<br />
40-44<br />
jaar<br />
diefstal met geweld seksuele intimidatie bedreiging mishan<strong>de</strong>ling<br />
is het project <strong>van</strong> start gegaan, met als doel zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong><br />
risicojonger<strong>en</strong> <strong>van</strong> 8.00 <strong>en</strong> 20.00 uur te<br />
begelei<strong>de</strong>n om te voorkom<strong>en</strong> dat ze in <strong>de</strong> criminaliteit<br />
belan<strong>de</strong>n. <strong>De</strong> 8 tot 8-coaches prober<strong>en</strong> crimineel<br />
gedrag te voorkom<strong>en</strong>. Uit on<strong>de</strong>rzoek blijft dat <strong>de</strong><br />
aanpak effectief kan zijn bij jonger<strong>en</strong> die nog in <strong>de</strong><br />
criminele kin<strong>de</strong>rscho<strong>en</strong><strong>en</strong> staan. Bij h<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> prev<strong>en</strong>tieve<br />
maatregel<strong>en</strong> nog werk<strong>en</strong>, niet alle<strong>en</strong> repressieve.<br />
Vooral op het gebied <strong>van</strong> vrije tijd <strong>en</strong> omgang<br />
met vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n <strong>en</strong> op het terrein <strong>van</strong> werk <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijs<br />
wer<strong>de</strong>n positieve resultat<strong>en</strong> bereikt. 9<br />
Jonger<strong>en</strong> vaker slachtoffer <strong>van</strong> e<strong>en</strong> misdrijf<br />
In 2010 was 44% <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers slachtoffer<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> misdrijf. Dit is <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> re<strong>de</strong>lijk<br />
stabiel. 10 Jonger<strong>en</strong> zijn in het algeme<strong>en</strong> vaker slachtoffer<br />
dan ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Mann<strong>en</strong> zijn vaker slachtoffer <strong>van</strong><br />
diefstal met geweld, mishan<strong>de</strong>ling <strong>en</strong> bedreiging dan<br />
vrouw<strong>en</strong>. Slachtoffers <strong>van</strong> seksuele intimidatie zijn<br />
daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> vaker vrouw<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze slachtoffers zijn<br />
te typer<strong>en</strong> als jonge (15 t/m 34 jaar), mid<strong>de</strong>lbaar tot<br />
hoogopgelei<strong>de</strong> vrouw<strong>en</strong> die relatief vaak op kamers<br />
won<strong>en</strong>. Slachtoffers <strong>van</strong> diefstal met geweld zijn te<br />
typer<strong>en</strong> als jonge mann<strong>en</strong>, relatief vaak zon<strong>de</strong>r werk<br />
<strong>en</strong> <strong>van</strong> niet-westerse allochtone herkomst. Nag<strong>en</strong>oeg<br />
3% <strong>van</strong> alle slachtoffers is in <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> twaalf<br />
maan<strong>de</strong>n naar eig<strong>en</strong> zegg<strong>en</strong> vaker dan één keer<br />
slachtoffer <strong>van</strong> hetzelf<strong>de</strong> <strong>de</strong>lict gewor<strong>de</strong>n. 11<br />
Huiselijk geweld<br />
Het teg<strong>en</strong>gaan <strong>van</strong> huiselijk geweld is e<strong>en</strong> speerpunt<br />
<strong>van</strong> het college. Op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> manier<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
45-49<br />
jaar<br />
11 | Leefbaarheid <strong>en</strong> veiligheid<br />
143<br />
50-54 55-59 60-64 65-69 70-74 75-79 80 jaar<br />
jaar jaar jaar jaar jaar jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r<br />
bron: O+S/Veiligheidsmonitor<br />
Afb. 11.32 Aantal geregistreer<strong>de</strong> inci<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> <strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> aangift<strong>en</strong> <strong>van</strong> huiselijk<br />
geweld, 2006-2010<br />
x 1.000<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
1<br />
0<br />
2006<br />
2007<br />
2008<br />
2009<br />
2010<br />
inci<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> aangift<strong>en</strong><br />
bron: regionale veiligheidsrapportage <strong>Amsterdam</strong>-Amstelland 2010<br />
slachtoffers gestimuleerd aangifte te do<strong>en</strong>. Zo was<br />
in november 2010 op AT5 <strong>de</strong> serie Har<strong>de</strong> klapp<strong>en</strong> te<br />
zi<strong>en</strong>.<br />
In 2010 registreer<strong>de</strong> <strong>de</strong> politie 5.714 inci<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
huiselijk geweld, maar er wer<strong>de</strong>n 1.476 aangiftes<br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Het aantal aangiftes ligt dus veel lager<br />
dan het aantal geregistreer<strong>de</strong> inci<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> – <strong>en</strong> dat,<br />
terwijl lang niet alle inci<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n opgemerkt.<br />
Uit lan<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rzoek blijkt dat ruim 9% <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rlandse bevolking <strong>van</strong> 13 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r in<br />
e<strong>en</strong> perio<strong>de</strong> <strong>van</strong> vijf jaar slachtoffer was <strong>van</strong> evi<strong>de</strong>nt<br />
huiselijk geweld. 12
144 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Not<strong>en</strong><br />
1 <strong>De</strong> leefbaarheidsgegev<strong>en</strong>s in dit hoofdstuk<br />
kom<strong>en</strong> hoofdzakelijk uit het on<strong>de</strong>rzoek<br />
‘Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>’. Wanneer <strong>de</strong> bron<br />
an<strong>de</strong>rs is, wordt dit vermeld. E<strong>en</strong> uitgebrei<strong>de</strong><br />
bespreking <strong>van</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> is te<br />
vin<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> publicatie: Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong>, Zorg<br />
<strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>. Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> 2009:<br />
Leefbaarheidsrapportage. <strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
2 Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong>, Zorg <strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>. Won<strong>en</strong> in<br />
<strong>Amsterdam</strong> 2009: Leefbaarheidsrapportage.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
3 <strong>De</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> verban<strong>de</strong>n kom<strong>en</strong> naar vor<strong>en</strong><br />
door per buurt <strong>de</strong> correlaties te berek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> mate <strong>van</strong> m<strong>en</strong>ging <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
tevre<strong>de</strong>nheid hierover. <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
buurt<strong>en</strong> zijn op basis daar<strong>van</strong> opge<strong>de</strong>eld in<br />
sterke correlatie tuss<strong>en</strong> mate <strong>van</strong> m<strong>en</strong>ging<br />
<strong>en</strong> tevre<strong>de</strong>nheid (rood), matige correlatie<br />
(oranje) <strong>en</strong> zwakke correlatie (blauw). In bijna<br />
alle buurt<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong>ze correlaties positief <strong>en</strong><br />
significant. Zie ver<strong>de</strong>r: Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong>, Zorg<br />
<strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>. Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> 2009:<br />
Leefbaarheidsrapportage. <strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
4 O+S. <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> aandachtswijk<strong>en</strong> 2010,<br />
2e meting. <strong>Amsterdam</strong> 2010.<br />
5 In <strong>de</strong> vorige <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> werd nog<br />
gewerkt met e<strong>en</strong> schaal op basis <strong>van</strong> vier<br />
vrag<strong>en</strong>. <strong>De</strong> laatste twee vrag<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n to<strong>en</strong><br />
niet gebruikt voor <strong>de</strong> cohesieschaal. In <strong>de</strong><br />
jar<strong>en</strong> daarvoor wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze vrag<strong>en</strong> nog niet<br />
gesteld. Omdat er nu twee jar<strong>en</strong> beschikbaar<br />
zijn waarop <strong>de</strong> uitgebrei<strong>de</strong>re schaal gemaakt<br />
kan wor<strong>de</strong>n, is beslot<strong>en</strong> hierop over te<br />
stapp<strong>en</strong>. <strong>De</strong> schaal wijkt licht af <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
vorige cohesieschaal, <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>s<br />
ligg<strong>en</strong> ongeveer één ti<strong>en</strong><strong>de</strong> punt hoger.<br />
6 In <strong>de</strong> veiligheidsmonitor wordt <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> vraag<br />
gesteld, maar in e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re context: hier gaf<br />
in 2010 41% aan zich wel e<strong>en</strong>s onveilig te<br />
voel<strong>en</strong>. <strong>De</strong> lan<strong>de</strong>lijke veiligheidsmonitor geeft<br />
37% aan voor <strong>Amsterdam</strong>.<br />
7 O+S. Fact sheet jeugdcriminaliteit <strong>en</strong> risicofactor<strong>en</strong>,<br />
nummer 1. <strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
8 Politie <strong>Amsterdam</strong>-Amstelland. Regionale<br />
veiligheidsrapportage <strong>Amsterdam</strong>-Amstelland<br />
2010. <strong>Amsterdam</strong>, 2011<br />
9 O+S. <strong>De</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> jonger<strong>en</strong> die<br />
<strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan het 8 tot 8 traject. E<strong>en</strong><br />
vergelijking <strong>van</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
0- <strong>en</strong> 1-meting. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
10 O+S. Veiligheidsmonitor, 2010.<br />
11 O+S. Geweldscriminaliteit, analyse op <strong>de</strong><br />
veiligheidsmonitor. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
12 WODC. Huiselijk geweld in Ne<strong>de</strong>rland<br />
Overkoepel<strong>en</strong>d syntheserapport <strong>van</strong> het<br />
<strong>van</strong>gst-, her<strong>van</strong>gst-, slachtoffer- <strong>en</strong> da<strong>de</strong>ron<strong>de</strong>rzoek<br />
2007-2010. <strong>De</strong>n Haag, 2010.
12<br />
Cumulatie <strong>en</strong> ruimtelijke<br />
ver<strong>de</strong>ling <strong>van</strong> participatie<br />
In <strong>de</strong> voorafgaan<strong>de</strong> hoofdstukk<strong>en</strong> kwam<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
afzon<strong>de</strong>rlijke participatieterrein<strong>en</strong> aan bod. In dit<br />
hoofdstuk wordt e<strong>en</strong> totaalbeeld gegev<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
verschill<strong>en</strong> in participatie <strong>en</strong> leefbaarheid in <strong>de</strong> stad.<br />
Het gaat daarbij over verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> gebie<strong>de</strong>n in<br />
<strong>de</strong> stad <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> herkomstgroep<strong>en</strong>. Zo kunn<strong>en</strong> we<br />
zi<strong>en</strong> in welke <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad er veel of juist weinig<br />
geparticipeerd wordt <strong>en</strong> waar in <strong>de</strong> stad cumulaties<br />
<strong>van</strong> achterstan<strong>de</strong>n voorkom<strong>en</strong>. Ook wordt <strong>de</strong> relatieve<br />
positie <strong>van</strong> <strong>de</strong> grootste herkomstgroep<strong>en</strong> in beeld<br />
gebracht.
146 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Kernpunt<strong>en</strong><br />
• <strong>De</strong> ruimtelijke drie<strong>de</strong>ling blijft overdui<strong>de</strong>lijk<br />
aanwezig: stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> aan<br />
<strong>de</strong> ran<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> stad scor<strong>en</strong> op<br />
veel terrein<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
(Zuidoost, Noord <strong>en</strong> in min<strong>de</strong>re mate<br />
Nieuw-West), e<strong>en</strong> groot <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong><strong>de</strong>-eeuwse gor<strong>de</strong>l op veel<br />
terrein<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld (West <strong>en</strong> Oost)<br />
<strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid bov<strong>en</strong><br />
het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>.<br />
• <strong>De</strong> woonmilieus in <strong>de</strong> herstructureringsgebie<strong>de</strong>n<br />
scor<strong>en</strong> op veel<br />
terrein<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>,<br />
vooral het woonmilieu transitie. In <strong>de</strong><br />
nieuwbouwmilieus <strong>en</strong> in welgesteld<br />
ste<strong>de</strong>lijk is <strong>de</strong> positie op veel terrein<strong>en</strong><br />
juist bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld.<br />
• Conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> achterstand in<br />
werk én inkom<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> – net als<br />
in <strong>de</strong> vorige rapportages – voor in<br />
Zuidoost, in veel <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> Noord,<br />
<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> Bos <strong>en</strong> Lommer <strong>en</strong><br />
Geuz<strong>en</strong>veld-Slotermeer, in <strong>de</strong><br />
Indische buurt, Diamantbuurt <strong>en</strong><br />
Transvaalbuurt.<br />
• Ev<strong>en</strong>als in <strong>de</strong> vorige rapportages<br />
zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijke achterstand<br />
in <strong>de</strong> participatie <strong>van</strong> niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> westerse<br />
allochton<strong>en</strong> <strong>en</strong> autochton<strong>en</strong>.<br />
• <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Marokkaanse<br />
herkomst hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> laagste participatiescores,<br />
daarna Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
overige niet-westerse allochton<strong>en</strong>.<br />
Surinamers <strong>en</strong> Antillian<strong>en</strong> nem<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> beste positie in.<br />
• <strong>De</strong> positie <strong>van</strong> <strong>de</strong> herstructuringsgebie<strong>de</strong>n<br />
is niet structureel verbeterd<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> achterstan<strong>de</strong>n <strong>van</strong> bevolkingsgroep<strong>en</strong><br />
zijn ook niet structureel<br />
vermin<strong>de</strong>rd. Wel zi<strong>en</strong> we na 2006 e<strong>en</strong><br />
gunstige tr<strong>en</strong>d in <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> ongunstige leefsituatie, zoals<br />
Zuidoost, Nieuw-West <strong>en</strong> Noord.<br />
Participatie <strong>en</strong> leefbaarheid<br />
per woongebied<br />
In <strong>de</strong> voorafgaan<strong>de</strong> hoofdstukk<strong>en</strong> is voor verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
participatie- <strong>en</strong> leefbaarheidsindicator<strong>en</strong> nagegaan<br />
in hoeverre <strong>de</strong>ze verschill<strong>en</strong> per woongebied.<br />
In dit hoofdstuk wor<strong>de</strong>n globaal <strong>de</strong> gebiedsverschill<strong>en</strong><br />
weergegev<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> indicator<strong>en</strong> die in <strong>de</strong> voorafgaan<strong>de</strong><br />
hoofdstukk<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> zijn gekom<strong>en</strong>.<br />
Hierbij is aandacht voor verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> woonmilieus. <strong>De</strong> beschrijving <strong>van</strong> <strong>de</strong> woonmilieus<br />
staat in hoofdstuk 2. Verschill<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n globaal<br />
aangegev<strong>en</strong> in kleur<strong>en</strong>: rood (on<strong>de</strong>rgemid<strong>de</strong>ld),<br />
geel (gemid<strong>de</strong>ld) <strong>en</strong> gro<strong>en</strong> (bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld). 1<br />
<strong>Stad</strong>s<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
In <strong>de</strong> vorige hoofdstukk<strong>en</strong> zijn al veel verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> gekom<strong>en</strong>. Afbeelding<br />
12.1 geeft e<strong>en</strong> overzicht <strong>van</strong> <strong>de</strong> globale verschill<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> zev<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> op veerti<strong>en</strong> participatie<strong>en</strong><br />
leefbaarheidsterrein<strong>en</strong>.<br />
Leefsituatie<br />
Het beeld <strong>van</strong> <strong>de</strong> leefsituatie in <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> is vrij<br />
stabiel. Ook in <strong>de</strong> vorige rapportages was <strong>de</strong> leefsituatie<br />
gemid<strong>de</strong>ld g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> ongunstig in <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
Noord, Zuidoost <strong>en</strong> Nieuw-West, gunstig in Zuid<br />
<strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> vrij gemid<strong>de</strong>ld in Oost <strong>en</strong> West. <strong>De</strong><br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatie is <strong>van</strong> 2008 op 2010 voor <strong>de</strong><br />
stad als geheel gelijk geblev<strong>en</strong> (102). Dat geldt ook<br />
voor veel stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>el Zuid is wat<br />
gedaald in zijn hoge score (<strong>van</strong> 106 naar 104), waarmee<br />
<strong>de</strong> score weer gelijk is aan die in 2006. Wel zi<strong>en</strong><br />
we na 2006 e<strong>en</strong> gunstige tr<strong>en</strong>d in stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> ongunstige score, zoals Zuidoost, Nieuw-West <strong>en</strong><br />
Noord. <strong>De</strong> verbetering<strong>en</strong> gaan echter heel langzaam<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> ongunstiger scor<strong>en</strong> t<strong>en</strong><br />
opzichte <strong>van</strong> het stadsgemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>.<br />
Primaire participatieterrein<strong>en</strong><br />
<strong>De</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> Zuidoost <strong>en</strong> Noord scor<strong>en</strong> op alle drie<br />
<strong>de</strong> primaire participatieterrein<strong>en</strong> (on<strong>de</strong>rwijs, werk <strong>en</strong><br />
inkom<strong>en</strong>) on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. Zuidoost scoort <strong>van</strong><br />
alle stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> op alle drie <strong>de</strong> gebie<strong>de</strong>n het laagst:<br />
<strong>de</strong> hoogste werkloosheid, het laagste gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
inkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> laagste gemid<strong>de</strong>ld Citoscore. Nieuw-<br />
West scoort ongunstig op het gebied <strong>van</strong> on<strong>de</strong>rwijs,<br />
maar <strong>de</strong> werkloosheid <strong>en</strong> het inkom<strong>en</strong>sniveau ligg<strong>en</strong><br />
rond het <strong>Amsterdam</strong>s gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. Het is e<strong>en</strong> divers<br />
stads<strong>de</strong>el <strong>en</strong> we zag<strong>en</strong> in <strong>de</strong> vorige monitor dat het<br />
voormalige stads<strong>de</strong>el Geuz<strong>en</strong>veld-Slotermeer, dat<br />
nu on<strong>de</strong>r Nieuw-West valt, op zowel on<strong>de</strong>rwijs, werk<br />
als inkom<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> scoor<strong>de</strong>. Osdorp<br />
scoor<strong>de</strong> alle<strong>en</strong> op on<strong>de</strong>rwijs ongunstig <strong>en</strong> Slotervaart<br />
op alle drie gemid<strong>de</strong>ld. C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid do<strong>en</strong> het,<br />
conform <strong>de</strong> vorige monitor, bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld op alle<br />
drie <strong>de</strong> primaire participatieterrein<strong>en</strong>.<br />
West <strong>en</strong> Oost scor<strong>en</strong> bei<strong>de</strong> rond het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>;<br />
wel scoort Oost gunstiger dan West. Uit <strong>de</strong> vorige<br />
monitor kwam naar vor<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> situatie in het<br />
to<strong>en</strong>malig stads<strong>de</strong>el Bos <strong>en</strong> Lommer op alle drie <strong>de</strong><br />
terrein<strong>en</strong> ongunstig was <strong>en</strong> die voor voormalig stads<strong>de</strong>el<br />
Oud-West relatief gunstig (bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld op<br />
on<strong>de</strong>rwijs, gemid<strong>de</strong>ld op welvaart). <strong>De</strong> overige voormalige<br />
stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> die nu on<strong>de</strong>r West vall<strong>en</strong> (Bos <strong>en</strong><br />
Lommer <strong>en</strong> Westerpark) zat<strong>en</strong> daar tuss<strong>en</strong>in. In Oost<br />
is min<strong>de</strong>r verschil tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> voormalige stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
(Oost-Watergraafsmeer <strong>en</strong> Zeeburg) te zi<strong>en</strong>.<br />
Kortom, ev<strong>en</strong>als in <strong>de</strong> vorige monitor<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we op<br />
<strong>de</strong> terrein<strong>en</strong> <strong>van</strong> participatie <strong>en</strong> leefbaarheid grofweg<br />
e<strong>en</strong> drie<strong>de</strong>ling in <strong>de</strong> stad: stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> ran<strong>de</strong>n<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> stad scor<strong>en</strong> op veel terrein<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r het<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> (Zuidoost, Noord <strong>en</strong> in min<strong>de</strong>re mate<br />
Nieuw-West), e<strong>en</strong> groot <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong><strong>de</strong>eeuwse<br />
gor<strong>de</strong>l scoort op veel terrein<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld<br />
(West <strong>en</strong> Oost) <strong>en</strong> C<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> Zuid scor<strong>en</strong> op veel<br />
terrein<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld.<br />
Woonmilieus<br />
<strong>De</strong> diversiteit in <strong>Amsterdam</strong> is inzichtelijk te mak<strong>en</strong><br />
door buurt<strong>en</strong> in te <strong>de</strong>l<strong>en</strong> op basis <strong>van</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> woning<strong>en</strong>, <strong>de</strong> woonomgeving <strong>en</strong> bevolkingssam<strong>en</strong>stelling.<br />
Combinaties <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>
12 | Cumulatie <strong>en</strong> ruimtelijke ver<strong>de</strong>ling <strong>van</strong> participatie<br />
147<br />
Afb. 12.1 Rangor<strong>de</strong> <strong>van</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> naar participatie, leefbaarheid <strong>en</strong> <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x 2 , 2010<br />
on<strong>de</strong>rwijs<br />
werk<br />
welvaart<br />
sport<br />
uitgaan<br />
actief in ver<strong>en</strong>iging<br />
sociale integratie<br />
(versus sociale isolatie)<br />
politieke interesse<br />
ervar<strong>en</strong> gezondheid<br />
sociale cohesie<br />
schoon <strong>en</strong> heel<br />
(versus verloe<strong>de</strong>ring)<br />
rapportcijfer<br />
woonomgeving<br />
inzet buurt of stad<br />
leefsituatie-in<strong>de</strong>x<br />
C<strong>en</strong>trum<br />
West<br />
Nieuw-West<br />
Zuid<br />
Oost<br />
Noord<br />
Zuidoost<br />
106<br />
103<br />
101<br />
104<br />
103<br />
98<br />
99<br />
relatief veel participatie op dit terrein, score hoger dan gemid<strong>de</strong>ld voor <strong>Amsterdam</strong><br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> participatie op dit terrein, score rond het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> voor <strong>Amsterdam</strong><br />
relatief weinig participatie op dit terrein, score lager dan gemid<strong>de</strong>ld voor <strong>Amsterdam</strong><br />
wor<strong>de</strong>n woonmilieus g<strong>en</strong>oemd (zie hoofdstuk 2). 3 Uit<br />
<strong>de</strong> voorgaan<strong>de</strong> hoofdstukk<strong>en</strong> komt naar vor<strong>en</strong> dat <strong>de</strong><br />
verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> woonmilieus vaak groter zijn dan<br />
die tuss<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. Dat komt doordat <strong>de</strong> huidige<br />
zev<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> groot <strong>en</strong> divers zijn <strong>en</strong> vaak verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
woongebie<strong>de</strong>n omvatt<strong>en</strong>. Bij <strong>de</strong> berek<strong>en</strong>ing<br />
<strong>van</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> voor e<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>el kunn<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>ze verschill<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> elkaar wegvall<strong>en</strong>. In afbeelding<br />
12.2 is e<strong>en</strong> globaal overzicht <strong>van</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong><br />
voor <strong>de</strong> woonmilieus weergegev<strong>en</strong>.<br />
Leefsituatie<br />
<strong>De</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> leefsituatie is ongunstig in <strong>de</strong> herstructureringsgebie<strong>de</strong>n<br />
(<strong>de</strong> woonmilieus transitie,<br />
verbinding <strong>en</strong> vergrijs<strong>de</strong> tuinstad). <strong>De</strong> overige woonmilieus<br />
hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> leefsituatie die gunstiger is dan<br />
gemid<strong>de</strong>ld. Van <strong>de</strong> nieuwbouwmilieus heeft water <strong>en</strong><br />
gro<strong>en</strong> <strong>de</strong> gunstigste leefsituatie.<br />
<strong>De</strong> relatieve posities op <strong>de</strong> leefsituatie zijn in <strong>de</strong><br />
woonmilieus niet veran<strong>de</strong>rd, met uitzon<strong>de</strong>ring <strong>van</strong><br />
het milieu verbinding. <strong>De</strong> score <strong>van</strong> verbinding komt<br />
nu net in het rood (score 100), terwijl die vorige<br />
keer nog net gemid<strong>de</strong>ld was (101). <strong>De</strong> woonmilieus<br />
die e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> score op <strong>de</strong> leefsituatie<br />
hebb<strong>en</strong>, zijn alle bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld geblev<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> scores <strong>van</strong> welgesteld ste<strong>de</strong>lijk <strong>en</strong> dorp <strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>se suburb zijn gedaald (–2), terwijl die <strong>van</strong><br />
het nieuwbouwmilieu transformatie juist is gesteg<strong>en</strong><br />
(+3). Hiermee kom<strong>en</strong> <strong>de</strong> nieuwbouwmilieus water<br />
<strong>en</strong> gro<strong>en</strong> <strong>en</strong> transformatie zelfs uit op e<strong>en</strong> hoger<br />
Afb. 12.2 Rangor<strong>de</strong> <strong>van</strong> woonmilieus naar participatie, leefbaarheid <strong>en</strong> <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x 4 , 2010<br />
werk 5<br />
welvaart<br />
sport<br />
uitgaan<br />
actief in ver<strong>en</strong>iging<br />
sociale integratie<br />
(versus sociale isolatie)<br />
politieke interesse<br />
ervar<strong>en</strong> gezondheid<br />
sociale cohesie<br />
schoon <strong>en</strong> heel<br />
(versus verloe<strong>de</strong>ring)<br />
rapportcijfer<br />
woonomgeving<br />
inzet voor<br />
buurt of stad<br />
leefsituatie-in<strong>de</strong>x<br />
c<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> c<strong>en</strong>trumrand<br />
welgesteld ste<strong>de</strong>lijk<br />
verbinding<br />
transitie<br />
vergrijs<strong>de</strong> tuinstad<br />
dorp <strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>se suburb<br />
transformatie<br />
water <strong>en</strong> gro<strong>en</strong><br />
mo<strong>de</strong>rne stad <strong>en</strong> compacte vernieuwing<br />
106<br />
106<br />
100<br />
97<br />
99<br />
104<br />
108<br />
111<br />
105<br />
relatief veel participatie op dit terrein, score hoger dan gemid<strong>de</strong>ld voor <strong>Amsterdam</strong><br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> participatie op dit terrein, score rond het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> voor <strong>Amsterdam</strong><br />
relatief weinig participatie op dit terrein, score lager dan gemid<strong>de</strong>ld voor <strong>Amsterdam</strong>
148<br />
<strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Afb. 12.3 Gecombineer<strong>de</strong> conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> bijstandscliënt<strong>en</strong> <strong>en</strong> geregistreer<strong>de</strong> werkloosheid (NWW’ers), 1 januari 2008 <strong>en</strong> 2010<br />
2008<br />
2010<br />
bron: <strong>Stad</strong>smonitor <strong>Amsterdam</strong>, O+S <strong>en</strong> UvA af<strong>de</strong>ling Geografie <strong>en</strong> Planologie<br />
welzijnsniveau dan <strong>de</strong> woonmilieus welgesteld<br />
ste<strong>de</strong>lijk <strong>en</strong> c<strong>en</strong>trum <strong>en</strong> c<strong>en</strong>trumrand.<br />
Overige ontwikkeling<strong>en</strong><br />
<strong>De</strong> woonmilieus in <strong>de</strong> herstructureringsgebie<strong>de</strong>n scor<strong>en</strong><br />
op veel terrein<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>.<br />
In transitie ligg<strong>en</strong> <strong>de</strong> participatie <strong>en</strong> leefbaarheid op<br />
vrijwel alle terrein<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>. Ook in<br />
vergrijs<strong>de</strong> tuinstad <strong>en</strong> verbinding participer<strong>en</strong> bewoners<br />
op veel terrein<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r gemid<strong>de</strong>ld. In vergrijs<strong>de</strong><br />
tuinstad, waar veel ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> won<strong>en</strong>, is <strong>de</strong> gezondheid<br />
on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>en</strong> zijn bewoners weinig<br />
actief op <strong>de</strong> terrein<strong>en</strong> sport, uitgaan <strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>.<br />
In het verbindingsmilieu is het welvaartsniveau, <strong>de</strong><br />
gezondheid, sociale cohesie <strong>en</strong> inzet voor stad of<br />
buurt slechter dan gemid<strong>de</strong>ld . <strong>De</strong> overige woonmilieus,<br />
welgesteld ste<strong>de</strong>lijk <strong>en</strong> <strong>de</strong> nieuwbouwmilieus<br />
hebb<strong>en</strong> juist op veel terrein<strong>en</strong> positievere scores dan<br />
gemid<strong>de</strong>ld.<br />
Dorp <strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>se suburb scoort niet zo hoog als<br />
mag wor<strong>de</strong>n verwacht <strong>van</strong> e<strong>en</strong> nieuwbouwgebied <strong>en</strong><br />
leefsituatie is er t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2008 zelfs gedaald.<br />
Mogelijk is <strong>de</strong> vergrijzing <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze gebie<strong>de</strong>n <strong>van</strong><br />
invloed.<br />
<strong>De</strong>ze verhouding<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> woonmilieus zag<strong>en</strong> we<br />
ook in <strong>de</strong> vorige rapportages. <strong>De</strong> posities <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> woonmilieus zijn dan ook vrij stabiel.<br />
<strong>De</strong> positie <strong>van</strong> herstructureringswijk<strong>en</strong> blijft ongunstig.<br />
Wel is <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> welgesteld ste<strong>de</strong>lijk iets<br />
min<strong>de</strong>r gunstig dan <strong>de</strong> vorige keer, <strong>de</strong> leefsituatiein<strong>de</strong>x<br />
is gedaald (<strong>van</strong> 108 naar 106) <strong>en</strong> dit woonmilieu<br />
scoort op min<strong>de</strong>r terrein<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld dan in<br />
2008 (op acht in plaats <strong>van</strong> ti<strong>en</strong>). In <strong>de</strong> voorhe<strong>en</strong> al<br />
gunstig scor<strong>en</strong><strong>de</strong> nieuwbouwgebie<strong>de</strong>n zi<strong>en</strong> we voor<br />
transformatie <strong>en</strong> water <strong>en</strong> gro<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>re vooruitgang.<br />
<strong>De</strong> leefsituatiescore is gesteg<strong>en</strong> in transformatie (<strong>van</strong><br />
105 naar 108) <strong>en</strong> in water <strong>en</strong> gro<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we op nog<br />
meer terrein<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> positie dan in<br />
2008 (<strong>van</strong> acht naar elf terrein<strong>en</strong>).<br />
<strong>De</strong> verschill<strong>en</strong> in participatie <strong>en</strong> leefbaarheid tuss<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> woonmilieus blijv<strong>en</strong> dus onveran<strong>de</strong>rd groot.<br />
<strong>De</strong> ongunstige positie <strong>van</strong> herstructureringswijk<strong>en</strong><br />
blijft sterk aanwezig.<br />
Ruimtelijke probleemcumulatie<br />
<strong>van</strong> primaire participatievorm<strong>en</strong><br />
Uit <strong>de</strong> voorafgaan<strong>de</strong> hoofdstukk<strong>en</strong> kwam naar vor<strong>en</strong><br />
dat arbeidsparticipatie <strong>en</strong> welvaart bei<strong>de</strong> <strong>van</strong> groot<br />
belang zijn voor het participer<strong>en</strong> op an<strong>de</strong>re terrein<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> leefsituatie. <strong>De</strong> vraag is: waar in <strong>de</strong> stad<br />
zi<strong>en</strong> we nu conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> achterstan<strong>de</strong>n op <strong>de</strong>ze<br />
gebie<strong>de</strong>n? Om antwoord op <strong>de</strong>ze vraag te krijg<strong>en</strong><br />
legg<strong>en</strong> we participatiescores niet naast, maar over<br />
elkaar. Met behulp <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>smonitor is in beeld<br />
gebracht waar in <strong>de</strong> stad cumulaties <strong>van</strong> achterstand<br />
op twee primaire participatieterrein<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong>:<br />
inkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> werk. Om achterstand op het terrein<br />
welvaart te met<strong>en</strong> is het aan<strong>de</strong>el bijstandscliënt<strong>en</strong><br />
g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> waarbij bijstand e<strong>en</strong> laag welvaartsniveau<br />
indiceert. Achterstand in arbeid is weergegev<strong>en</strong> aan<br />
<strong>de</strong> hand <strong>van</strong> het werkloosheidsperc<strong>en</strong>tage (nietwerk<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n ingeschrev<strong>en</strong> bij UWV<br />
WERKbedrijf). Zie afbeelding 12.3.<br />
Het beeld lijkt veel op dat in <strong>de</strong> vorige monitor.<br />
<strong>De</strong> gecombineer<strong>de</strong> conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> achterstand
12 | Cumulatie <strong>en</strong> ruimtelijke ver<strong>de</strong>ling <strong>van</strong> participatie<br />
149<br />
in werk <strong>en</strong> inkom<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> voornamelijk voor in<br />
Zuidoost (Bijlmermeer), in veel <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> Noord<br />
(Volewijck, IJplein/Vogelbuurt, Nieuw<strong>en</strong>dam-<br />
Noord, Buikslotermeer), <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>van</strong> Bos <strong>en</strong> Lommer<br />
<strong>en</strong> Geuz<strong>en</strong>veld-Slotermeer, in <strong>de</strong> Indische buurt,<br />
Diamantbuurt <strong>en</strong> Transvaalbuurt.<br />
T<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> vorige monitor (situatie januari<br />
2008) is e<strong>en</strong> aantal verschuiving<strong>en</strong> in Zuidoost zichtbaar.<br />
Zo zijn er min<strong>de</strong>r conc<strong>en</strong>tratiepunt<strong>en</strong> in Bijlmer-<br />
Oost (<strong>van</strong> vier naar twee) <strong>en</strong> Bijlmer-C<strong>en</strong>trum (<strong>van</strong> zes<br />
naar twee), <strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> twee conc<strong>en</strong>tratiegebie<strong>de</strong>n in<br />
Hol<strong>en</strong>drecht/Reigersbos verdw<strong>en</strong><strong>en</strong>. In Gein is e<strong>en</strong><br />
nieuw conc<strong>en</strong>tratiegebied ontstaan.<br />
<strong>De</strong> situatie qua conc<strong>en</strong>traties is in Nieuw-West vrijwel<br />
gelijk aan die in 2008, alle<strong>en</strong> zijn er nieuwe conc<strong>en</strong>tratiepunt<strong>en</strong><br />
in Osdorp-Oost <strong>en</strong> Osdorp-Mid<strong>de</strong>n.<br />
In Oost is er nu e<strong>en</strong> conc<strong>en</strong>tratiepunt in <strong>de</strong><br />
Oosterparkbuurt <strong>en</strong> e<strong>en</strong> in het Oostelijk <strong>de</strong>el <strong>van</strong><br />
Frank<strong>en</strong>dael. In West is <strong>de</strong> situatie vrijwel gelijk aan<br />
die in 2008, alle<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> nieuw conc<strong>en</strong>tratiepunt<br />
in <strong>de</strong> Spaarndammerbuurt <strong>en</strong> e<strong>en</strong> in <strong>de</strong> Fre<strong>de</strong>rik<br />
H<strong>en</strong>drikbuurt.<br />
<strong>De</strong> ontwikkeling<strong>en</strong> die we zi<strong>en</strong> in Zuidoost (min<strong>de</strong>r<br />
conc<strong>en</strong>tratiegebie<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> Bijlmer) dui<strong>de</strong>n op effect<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> stadsvernieuwing. E<strong>en</strong> aantal transitiemilieus<br />
aldaar zijn aangepakt <strong>en</strong> hor<strong>en</strong> inmid<strong>de</strong>ls tot e<strong>en</strong><br />
nieuwbouwmilieu die in het algeme<strong>en</strong> beter scor<strong>en</strong><br />
op <strong>de</strong> indicator<strong>en</strong>. <strong>De</strong> transitiegebie<strong>de</strong>n die over zijn<br />
geblev<strong>en</strong> gaan er niet op vooruit. Over het algeme<strong>en</strong><br />
zi<strong>en</strong> we in <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> ring waar stadsvernieuwing<br />
plaatsvindt e<strong>en</strong> licht positieve tr<strong>en</strong>d in<br />
<strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>s, met name in Zuidoost, Nieuw-West<br />
<strong>en</strong> (in min<strong>de</strong>re mate) Noord.<br />
Participatie <strong>en</strong> leefbaarheid<br />
naar herkomstgroep<strong>en</strong><br />
In <strong>de</strong> voorgaan<strong>de</strong> hoofdstukk<strong>en</strong> kwam<strong>en</strong> vaak grote<br />
verschill<strong>en</strong> in participatie tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
herkomstgroep<strong>en</strong> naar vor<strong>en</strong>. Afbeelding 12.4 geeft<br />
e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>vatting <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze verschill<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> aantal<br />
terrein<strong>en</strong>.<br />
Ev<strong>en</strong>als in <strong>de</strong> vorige rapportages zi<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijke<br />
achterstand in <strong>de</strong> participatie <strong>van</strong> niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> westerse allochton<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong>. <strong>De</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x <strong>van</strong> niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> is relatief ongunstig <strong>en</strong> zij participer<strong>en</strong><br />
op veel terrein<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r dan gemid<strong>de</strong>ld. Surinamers<br />
zitt<strong>en</strong> wel op veel gebie<strong>de</strong>n op of net on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> stad, terwijl <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re niet-westerse<br />
groep<strong>en</strong> op veel terrein<strong>en</strong> ver on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
scor<strong>en</strong>. Daarin zit ook weinig veran<strong>de</strong>ring.<br />
In teg<strong>en</strong>stelling tot in <strong>de</strong> vorige monitor is <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x<br />
niet voor alle herkomstgroep<strong>en</strong> gesteg<strong>en</strong>,<br />
met uitzon<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong> westerse allochton<strong>en</strong>,<br />
maar vrijwel gelijk geblev<strong>en</strong>. <strong>De</strong> relatief slechte<br />
leefsituatie <strong>van</strong> Marokkan<strong>en</strong>, Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> overige nietwesterse<br />
allochton<strong>en</strong> is na e<strong>en</strong> flinke vooruitgang in<br />
2008 nu vrijwel gelijk geblev<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> leefsituatiein<strong>de</strong>x<br />
voor Surinamers is zelfs gedaald (–2, nu terug<br />
op het niveau <strong>van</strong> 2006). Dat zi<strong>en</strong> we ook terug op<br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> terrein<strong>en</strong>, waarbij ze zijn gezakt <strong>van</strong><br />
gemid<strong>de</strong>ld naar on<strong>de</strong>r gemid<strong>de</strong>ld (sociale integratie,<br />
politieke interesse, sociale cohesie). Ev<strong>en</strong>als in <strong>de</strong><br />
vorige monitor valt op dat <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
Marokkaanse herkomst relatief veel sociale cohesie<br />
ervar<strong>en</strong>. Ook Turkse <strong>Amsterdam</strong>mers ervar<strong>en</strong><br />
nu bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld sociale cohesie in <strong>de</strong> buurt.<br />
Surinamers daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> nu relatief weinig<br />
sociale cohesie.<br />
Afb. 12.4 Rangor<strong>de</strong> <strong>van</strong> herkomstgroep<strong>en</strong> naar participatie, leefbaarheid <strong>en</strong> <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x 7 , 2010<br />
on<strong>de</strong>rwijs<br />
werk<br />
welvaart<br />
sport<br />
uitgaan<br />
actief in ver<strong>en</strong>iging<br />
sociale integratie<br />
(versus sociale isolatie)<br />
politieke interesse<br />
gezondheid<br />
sociale cohesie<br />
inzet buurt of stad<br />
leefsituatie-in<strong>de</strong>x<br />
Surinamers<br />
96<br />
Antillian<strong>en</strong>/Aruban<strong>en</strong>*<br />
Turk<strong>en</strong><br />
Marokkan<strong>en</strong><br />
overige niet-westerse lan<strong>de</strong>n<br />
westerse lan<strong>de</strong>n<br />
autochton<strong>en</strong><br />
95<br />
95<br />
97<br />
108<br />
104<br />
relatief veel participatie op dit terrein, score hoger dan gemid<strong>de</strong>ld voor <strong>Amsterdam</strong><br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> participatie op dit terrein, score rond het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> voor <strong>Amsterdam</strong><br />
relatief weinig participatie op dit terrein, score lager dan gemid<strong>de</strong>ld voor <strong>Amsterdam</strong><br />
* Bij gegev<strong>en</strong>s over participatieterrein<strong>en</strong> <strong>van</strong>uit <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>en</strong>quête, is het aantal Antilliaanse/Arubaanse respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> (n=31)<br />
te klein om betrouwbare uitsprak<strong>en</strong> over te do<strong>en</strong>. Dat geldt ook voor sport, <strong>van</strong>uit <strong>de</strong> Sportmonitor (21 Antillian<strong>en</strong>).
150 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Voor autochton<strong>en</strong> <strong>en</strong> westerse allochton<strong>en</strong> is er niet<br />
zo veel veran<strong>de</strong>rd. Zij scor<strong>en</strong> op alle terrein<strong>en</strong> gemid<strong>de</strong>ld<br />
of bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld. <strong>De</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x ligt<br />
voor westerse allochton<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>en</strong><br />
is ook gesteg<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> 2008 (+2). Voor <strong>de</strong><br />
autochton<strong>en</strong> ligt <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x ev<strong>en</strong>als in <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>re jar<strong>en</strong> ook bov<strong>en</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>, maar is t<strong>en</strong><br />
opzichte <strong>van</strong> 2008 niet toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
Voor <strong>de</strong> Antillian<strong>en</strong>/Aruban<strong>en</strong> in <strong>de</strong> stad kunn<strong>en</strong><br />
we op basis <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>-<strong>en</strong>quête<br />
ge<strong>en</strong> uitsprak<strong>en</strong> do<strong>en</strong>. Wel zijn <strong>van</strong>uit an<strong>de</strong>re bronn<strong>en</strong><br />
gegev<strong>en</strong>s over <strong>de</strong> sociaaleconomische positie<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong>ze groep bek<strong>en</strong>d. Daaruit blijkt dat <strong>de</strong> positie<br />
Antillian<strong>en</strong>/Aruban<strong>en</strong> op alle drie <strong>de</strong> terrein<strong>en</strong> (werk,<br />
inkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijs) on<strong>de</strong>r het <strong>Amsterdam</strong>se<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> ligt. Uit <strong>de</strong> publicatie Monografie<br />
Antillian<strong>en</strong> 2010 komt naar vor<strong>en</strong> dat huidige positie<br />
<strong>van</strong> Antillian<strong>en</strong>/Aruban<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> gemid<strong>de</strong>ld<br />
g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r gunstig is dan <strong>de</strong> positie <strong>van</strong><br />
autochtone Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs <strong>en</strong> westerse allochton<strong>en</strong>,<br />
maar vaak gunstiger dan die <strong>van</strong> an<strong>de</strong>re groep<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
niet-westerse herkomst, zoals Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> Marokkan<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> positie <strong>van</strong> Antillian<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> eerste g<strong>en</strong>eratie is<br />
in het algeme<strong>en</strong> slechter dan die <strong>van</strong> Antillian<strong>en</strong> die<br />
in Ne<strong>de</strong>rland gebor<strong>en</strong> zijn, <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie.<br />
Er wor<strong>de</strong>n grote verschill<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> groep gesignaleerd,<br />
er is sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> twee<strong>de</strong>ling. Met het<br />
mer<strong>en</strong><strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> groep gaat het goed, maar met<br />
ongeveer e<strong>en</strong> ti<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze groep gaat het<br />
niet goed: zij kom<strong>en</strong> niet goed mee <strong>en</strong> zijn oververteg<strong>en</strong>woordigd<br />
in on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re schooluitval, werkloosheid,<br />
armoe<strong>de</strong> <strong>en</strong> criminaliteit. In vergelijking met<br />
2004 zi<strong>en</strong> we op sommige terrein<strong>en</strong> (lichte) vooruitgang<br />
voor Antillian<strong>en</strong>, maar <strong>de</strong> achterstan<strong>de</strong>n blijv<strong>en</strong><br />
groot.<br />
<strong>De</strong> groep overige niet-westerse allochton<strong>en</strong><br />
neemt op veel terrein<strong>en</strong> e<strong>en</strong> relatief slechte positie<br />
in. Wel is hun positie vaak gunstiger dan die<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Turkse <strong>en</strong> Marokkaanse<br />
herkomst. Het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> inkom<strong>en</strong> ligt hoger <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsprestaties zijn beter. <strong>De</strong>ze verschill<strong>en</strong><br />
hang<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met het feit dat overige niet-westerse<br />
allochton<strong>en</strong> in het algeme<strong>en</strong> hoger zijn opgeleid <strong>en</strong><br />
relatief jong zijn. Ze zijn echter vaker werkloos dan<br />
an<strong>de</strong>re groep<strong>en</strong> niet-westerse allochton<strong>en</strong>. Ook<br />
zett<strong>en</strong> ze zich min<strong>de</strong>r vaak in voor <strong>de</strong> buurt <strong>en</strong><br />
ervar<strong>en</strong> ze min<strong>de</strong>r sociale cohesie in <strong>de</strong> buurt dan<br />
Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong> Marokkan<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> groep overige niet-westerse allochton<strong>en</strong> is zeer<br />
divers. Het aantal respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> in <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>Stad</strong>-<strong>en</strong>quête is echter te klein om betrouwbare uitsprak<strong>en</strong><br />
te kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong> over <strong>de</strong> afzon<strong>de</strong>rlijke groep<strong>en</strong><br />
binn<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze diverse groep. Uit <strong>de</strong> Diversiteits<strong>en</strong><br />
Integratiemonitor kom<strong>en</strong> wel verschill<strong>en</strong> naar<br />
vor<strong>en</strong> wanneer on<strong>de</strong>rscheid wordt gemaakt naar<br />
subgroep<strong>en</strong>. Zo is bij Ghanez<strong>en</strong>, Indiërs <strong>en</strong> Chinez<strong>en</strong><br />
het aan<strong>de</strong>el werkzam<strong>en</strong> hoger dan gemid<strong>de</strong>ld <strong>en</strong> bij<br />
Egypt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> <strong>en</strong> Pakistan<strong>en</strong> lager. Pakistan<strong>en</strong>, Indiërs<br />
<strong>en</strong> vooral Egypt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> zijn vaak werkzaam als zelfstandige.<br />
Ghanez<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> juist relatief weinig als<br />
zelfstandige. Criminaliteitscijfers over verdacht<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
misdrijv<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> dat er aanzi<strong>en</strong>lijke verschill<strong>en</strong><br />
zijn binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> groep overige niet-westerse allochton<strong>en</strong>:<br />
Egypt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> <strong>en</strong> Ghanez<strong>en</strong> (met name <strong>de</strong><br />
twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie) k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> hoge verdacht<strong>en</strong>perc<strong>en</strong>tages,<br />
bij Chinez<strong>en</strong> is dat aan<strong>de</strong>el zeer laag.<br />
In <strong>de</strong> hoofdstukk<strong>en</strong> hiervoor kwam al aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong><br />
dat <strong>de</strong> diversiteit binn<strong>en</strong> herkomstgroep<strong>en</strong> groot<br />
is <strong>en</strong> <strong>de</strong>ze neemt ook toe. Van <strong>de</strong> ‘klassieke’ herkomstgroep<strong>en</strong><br />
(Surinamers, Antillian<strong>en</strong>, Turk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
Marokkan<strong>en</strong>) behor<strong>en</strong> bijvoorbeeld vier tot vijf <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> ti<strong>en</strong> tot <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie. Zij hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
an<strong>de</strong>re startpositie dan <strong>de</strong> eerste g<strong>en</strong>eratie migrant<strong>en</strong>.<br />
Dit heeft weer gevolg<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
participatieterrein<strong>en</strong>, waarbij <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> g<strong>en</strong>eratie<br />
in het algeme<strong>en</strong> e<strong>en</strong> betere positie inneemt dan <strong>de</strong><br />
eerste.
12 | Cumulatie <strong>en</strong> ruimtelijke ver<strong>de</strong>ling <strong>van</strong> participatie<br />
151<br />
Not<strong>en</strong><br />
1 <strong>De</strong>ze in<strong>de</strong>ling suggereert soms grotere<br />
on<strong>de</strong>rlinge overgang<strong>en</strong> dan er in <strong>de</strong> scores<br />
zit; <strong>de</strong> achterligg<strong>en</strong><strong>de</strong> scores kunn<strong>en</strong> immers<br />
dicht bij elkaar ligg<strong>en</strong>. Bijvoorbeeld <strong>de</strong> hoogste<br />
scores die valt in <strong>de</strong> categorie ’rond het<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>’ (geel in <strong>de</strong> afbeelding) verschilt<br />
soms niet veel <strong>van</strong> <strong>de</strong> laagste score die valt<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> categorie ‘bov<strong>en</strong>gemid<strong>de</strong>ld’ (gro<strong>en</strong><br />
in <strong>de</strong> afbeelding). <strong>De</strong> in<strong>de</strong>ling in <strong>de</strong>ze drie<br />
gradaties zegt ook niets over <strong>de</strong> mate waarin<br />
e<strong>en</strong> score afwijkt <strong>van</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> over<br />
<strong>de</strong> hele stad. Bijvoorbeeld stads<strong>de</strong>el A kan<br />
e<strong>en</strong> 50% lagere score op sport<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
dan het <strong>Amsterdam</strong>se gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>, terwijl<br />
stads<strong>de</strong>el B, die ook als rood (on<strong>de</strong>r het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>)<br />
inge<strong>de</strong>eld is, maar 15% lager dan<br />
het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> scoort. Afhankelijk <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
spreiding werd meestal e<strong>en</strong> minimaal verschil<br />
<strong>van</strong> 10% of 15% g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Voor on<strong>de</strong>rwijs, <strong>de</strong><br />
Citoscore, wordt <strong>van</strong> e<strong>en</strong> verschil gesprok<strong>en</strong><br />
als <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> score meer dan 1,0 punt<br />
bov<strong>en</strong> of on<strong>de</strong>r het stadsgemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> ligt.<br />
Voor <strong>de</strong> ervar<strong>en</strong> sociale cohesie is <strong>van</strong>wege <strong>de</strong><br />
geringe spreiding e<strong>en</strong> minimaal verschil <strong>van</strong><br />
5% <strong>van</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, voor <strong>de</strong><br />
ervar<strong>en</strong> gezondheid om diezelf<strong>de</strong> re<strong>de</strong>n e<strong>en</strong><br />
minimaal verschil <strong>van</strong> 2%.<br />
2 Zie voor <strong>de</strong> meting <strong>van</strong> <strong>de</strong> participatie- <strong>en</strong><br />
leefbaarheidsbegripp<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>stelling<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x (hoofdstuk 1) <strong>de</strong> <strong>de</strong>sbetreff<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
hoofdstukk<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze rapportage.<br />
Welvaart is hier gemet<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> hand <strong>van</strong> het<br />
gemid<strong>de</strong>ld besteedbaar huishoudinkom<strong>en</strong><br />
(Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong>, WIA 2009), participatie<br />
in arbeid is gemet<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> hand <strong>van</strong> het<br />
aan<strong>de</strong>el bij het UWV WERKbedrijf ingeschrev<strong>en</strong><br />
niet-werk<strong>en</strong><strong>de</strong> werkzoek<strong>en</strong><strong>de</strong>n (NWW’ers,<br />
oktober 2010) <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking <strong>van</strong> 15-64<br />
jaar, <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijs aan <strong>de</strong> hand <strong>van</strong> <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
Citoscore in 2010 (bron DMO). Ver<strong>de</strong>r<br />
gaat het om verschill<strong>en</strong> in het perc<strong>en</strong>tage dat:<br />
<strong>de</strong>elneemt aan 1 of meer sport<strong>en</strong> (afgelop<strong>en</strong><br />
12 maan<strong>de</strong>n; volg<strong>en</strong>s RSO-<strong>de</strong>fintie, uit <strong>de</strong><br />
Sportmonitor 2009 <strong>van</strong> O+S), 4 of meer<br />
uitgaansactiviteit<strong>en</strong> heeft (afgelop<strong>en</strong> 12 maan<strong>de</strong>n),<br />
minst<strong>en</strong>s 1x per maand actief <strong>de</strong>elneemt<br />
aan activiteit<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> of meer ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>,<br />
e<strong>en</strong> score <strong>van</strong> 18 heeft op <strong>de</strong> sociale-isolatie<br />
schaal (=niet sociaal-geïsoleerd = hoog op<br />
sociale integratie), (zeer/tamelijk) politiek<br />
geïnteresseerd is, e<strong>en</strong> (zeer) goe<strong>de</strong> gezondheid<br />
ervaart, <strong>en</strong> zich <strong>de</strong> laatste 12 maan<strong>de</strong>n<br />
ingezet heeft voor e<strong>en</strong> kwestie voor <strong>de</strong> buurt<br />
of stad, mate <strong>van</strong> verloe<strong>de</strong>ring (all<strong>en</strong> bron: <strong>De</strong><br />
<strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong>quête 2010).<br />
Voor <strong>de</strong> overige aspect<strong>en</strong> is gekek<strong>en</strong> naar <strong>de</strong><br />
voor die groep gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> score op sociale<br />
cohesie (bron <strong>en</strong>quête) <strong>en</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
rapportcijfer voor <strong>de</strong> woonomgeving (bron<br />
WIA 2009).<br />
3 Zie voor e<strong>en</strong> uitgebrei<strong>de</strong> beschrijving <strong>van</strong><br />
verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> woonmilieus ook: Won<strong>en</strong><br />
in <strong>Amsterdam</strong> 2009. Stand <strong>van</strong> zak<strong>en</strong>.,<br />
hoofdstuk 5 Verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> woonmilieus.<br />
Geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong>, augustus 2010.<br />
4 Zie not<strong>en</strong> 1 <strong>en</strong> 2. Gegev<strong>en</strong>s over on<strong>de</strong>rwijs,<br />
in <strong>de</strong> vorm <strong>van</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> Citoscores, zijn<br />
niet beschikbaar voor <strong>de</strong> woonmilieus.<br />
5 Omdat <strong>de</strong> spreiding <strong>van</strong> het aan<strong>de</strong>el<br />
NWW’ers in <strong>de</strong> woonmilieus groot is (variër<strong>en</strong>d<br />
<strong>van</strong> 3,9% tot <strong>en</strong> met 10,2% bij e<strong>en</strong><br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>van</strong> 6,7%, per 1 oktober 2010),<br />
is hier voor e<strong>en</strong> afwijking <strong>van</strong> het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
e<strong>en</strong> verschil <strong>van</strong> t<strong>en</strong>minste 25% aangehou<strong>de</strong>n.<br />
6 Zie voor e<strong>en</strong> beschrijving <strong>van</strong> <strong>de</strong> veran<strong>de</strong>ring<strong>en</strong><br />
t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> woonmilieus in<br />
2003: Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong>,<br />
K. Dignum. Transformatie door nieuwbouw<br />
Amstserdamse Woonmilieus 2008. Factsheet<br />
september 2009.<br />
7 Noot 5 geldt ook voor <strong>de</strong> herkomstgroep<strong>en</strong><br />
(variër<strong>en</strong>d <strong>van</strong> 3,8% tot <strong>en</strong> met 13,5% bij e<strong>en</strong><br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> <strong>van</strong> 6,7%, per 1 oktober 2010).<br />
8 O+S. Monografie Antillian<strong>en</strong> 2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
9 Zie voor e<strong>en</strong> uitgebrei<strong>de</strong>re beschrijving<br />
hier<strong>van</strong> <strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> positie <strong>van</strong> herkomstgroep<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze groep<strong>en</strong>:<br />
O+S. Diversiteits- <strong>en</strong> Integratiemonitor 2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2011.
152 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong>
153<br />
Geraadpleeg<strong>de</strong> literatuur<br />
BBO (Breed Bestuurlijk Overleg, geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong>).<br />
Spiegel Primair On<strong>de</strong>rwijs <strong>Amsterdam</strong> 2009-2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
Beer, P. <strong>de</strong>. Arbeidsmarktgevolg<strong>en</strong> crisis wor<strong>de</strong>n<br />
schromelijk on<strong>de</strong>rschat. Me Judice, jaargang 2,<br />
13 november 2009.<br />
Bureau Leerplicht Plus. Bestuurlijke Rapportage,<br />
schooljaar 2009-2010. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
CBS (C<strong>en</strong>traal Bureau voor <strong>de</strong> <strong>Statistiek</strong>). Min<strong>de</strong>r<br />
sociale participatie door person<strong>en</strong> met weinig inkom<strong>en</strong>.<br />
Sociaaleconomische tr<strong>en</strong>ds, 1e kwartaal 2010.<br />
CBS. <strong>De</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse Sam<strong>en</strong>leving 2010. <strong>De</strong>n Haag,<br />
2010.<br />
CBS. Sociale sam<strong>en</strong>hang: participatie, vertrouw<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> integratie. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
CBS. Jaarboek on<strong>de</strong>rwijs 2010. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
CBS. Bevolking groeit vooral in regio’s met dubbele<br />
aantrekkingskracht. Webmagazine, 27 <strong>de</strong>cember 2010.<br />
CBS. Steeds meer kleine bedrijv<strong>en</strong>. Webmagazine,<br />
2 maart 2011.<br />
CBS. Vakanties <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs 2009. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
COLO. COLO basiscijfers <strong>van</strong> <strong>de</strong> stageplaats<strong>en</strong>- <strong>en</strong><br />
leerban<strong>en</strong>markt regio Groot-<strong>Amsterdam</strong>. Zoetermeer,<br />
2010.<br />
COS (C<strong>en</strong>trum voor On<strong>de</strong>rzoek <strong>en</strong> <strong>Statistiek</strong>, geme<strong>en</strong>te<br />
Rotterdam). Cultuurparticipatie <strong>van</strong> Rotterdammers,<br />
2009. Rotterdam, november 2010.<br />
CPB (C<strong>en</strong>traal Planbureau), H. <strong>de</strong> Groot e.a. <strong>Stad</strong> <strong>en</strong><br />
land. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
CPB. C<strong>en</strong>traal Economisch Plan 2011. <strong>De</strong>n Haag, 2011.<br />
Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong>, geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong>, K. Dignum.<br />
Ste<strong>de</strong>lijke dynamiek bij stagner<strong>en</strong><strong>de</strong> woningmarkt:<br />
<strong>Amsterdam</strong>se woonmilieus 2003. <strong>Amsterdam</strong>, 2004.<br />
Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong>, K. Dignum. Transformatie door<br />
nieuwbouw <strong>Amsterdam</strong>se Woonmilieus 2008.<br />
Factsheet september 2009.<br />
Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong>, Zorg <strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>, geme<strong>en</strong>te<br />
<strong>Amsterdam</strong>. Won<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> 2009. Stand <strong>van</strong><br />
zak<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong>, Zorg <strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>. Won<strong>en</strong> in<br />
<strong>Amsterdam</strong> 2009. Leefbaarheidsrapportage.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
Di<strong>en</strong>st Won<strong>en</strong>, Zorg <strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>. <strong>De</strong> staat <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> Wmo. <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Wmo kwalitatief <strong>en</strong><br />
cijfermatig in beeld 2010. <strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
Economische Zak<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> Kamer <strong>van</strong><br />
Koophan<strong>de</strong>l <strong>Amsterdam</strong>. Economische Verk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong><br />
Metropoolregio <strong>Amsterdam</strong> 2011. <strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
Forum. Allochton<strong>en</strong> op <strong>de</strong> arbeidsmarkt 2009-2010.<br />
8e kwartaalmonitor: effect<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> economische crisis.<br />
Utrecht, maart 2011.<br />
GGD <strong>Amsterdam</strong>, cluster JGZ <strong>en</strong> EDG. Factsheet<br />
Gewicht <strong>van</strong> 2- tot 4-jarig<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong>, 2008.<br />
GGD <strong>Amsterdam</strong>. Jeugdgezondheidsmonitor<br />
<strong>Amsterdam</strong>. Factsheet gezondheid, welzijn <strong>en</strong> leefstijl<br />
<strong>van</strong> leerling<strong>en</strong> in <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> klas <strong>van</strong> het voortgezet<br />
on<strong>de</strong>rwijs in <strong>Amsterdam</strong>; schooljaar 2005-2006 <strong>en</strong><br />
2006-2007. <strong>Amsterdam</strong>, september 2008.<br />
GGD <strong>Amsterdam</strong>. Zo gezond is <strong>Amsterdam</strong>.<br />
Eindrapportage <strong>Amsterdam</strong>se Gezondheidsmonitor<br />
2008. <strong>Amsterdam</strong>, november 2009.<br />
GGD <strong>Amsterdam</strong>. Prev<strong>en</strong>tief Gezondheidson<strong>de</strong>rzoek<br />
voor ou<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>Amsterdam</strong>. Inv<strong>en</strong>tariser<strong>en</strong>d on<strong>de</strong>rzoek.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
GGD <strong>Amsterdam</strong>. Rapportage Jeugdgezondheidszorg<br />
2010. Alle stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
Glaeser, E. Triumph of the city. 2011.
154 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
Groep, R. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r, C. <strong>van</strong> Ooster<strong>en</strong> <strong>en</strong> J. Slot.<br />
<strong>De</strong> woningmarkt als motor <strong>van</strong> <strong>de</strong> Haarlemse<br />
creatieve industrie? In: Ost<strong>en</strong>dorf, W. e.a. Tr<strong>en</strong>ds in<br />
<strong>de</strong> Metropoolregio <strong>Amsterdam</strong> <strong>en</strong> hun lokale impact.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2008.<br />
Groot, S., J. Möhlmann <strong>en</strong> H. <strong>de</strong> Groot. Hoe<br />
schokbest<strong>en</strong>dig is <strong>de</strong> regionale economie?<br />
ESB, 15 mei 2009.<br />
HBO-raad. Feit<strong>en</strong> <strong>en</strong> cijfers. Afgestu<strong>de</strong>er<strong>de</strong>n <strong>en</strong> uitvallers<br />
in het hoger beroepson<strong>de</strong>rwijs. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
IMES. Opkomst <strong>en</strong> stemgedrag <strong>van</strong> migrant<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>ns<br />
geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong> <strong>van</strong> 3 maart 2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
ITS. Wachtlijst<strong>en</strong> <strong>en</strong> wachttij<strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>rdagverblijv<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
buit<strong>en</strong>schoolse op<strong>van</strong>g – 6e meting. Nijmeg<strong>en</strong>, 2011.<br />
Jacobs, J. The Economy of Cities. 1969.<br />
KWIZ. Uitvoeringsmonitor Schuldhulpverl<strong>en</strong>ing<br />
<strong>Amsterdam</strong> 2010. Groning<strong>en</strong>, 2011.<br />
Marlet, G. <strong>De</strong> aantrekkelijke stad. VOC Uitgevers<br />
Nijmeg<strong>en</strong>, 2009.<br />
Ministerie <strong>van</strong> OCW. Bijlage VSV-brief 2011.<br />
Nieuwe voortijdig schoolverlaters. <strong>De</strong>n Haag, 2011.<br />
O+S (Di<strong>en</strong>st On<strong>de</strong>rzoek <strong>en</strong> <strong>Statistiek</strong>, geme<strong>en</strong>te<br />
<strong>Amsterdam</strong>). <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Jeugd, Jeugdmonitor<br />
<strong>Amsterdam</strong> 2009. <strong>Amsterdam</strong>, oktober 2009.<br />
O+S. Sportmonitor 2009. <strong>Amsterdam</strong>, januari 2010.<br />
O+S. Alternatieve g<strong>en</strong>eeswijz<strong>en</strong>. <strong>Amsterdam</strong>, april 2010.<br />
O+S. <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> aandachtswijk<strong>en</strong> 2010, 2e meting.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, juli 2010.<br />
O+S. <strong>Amsterdam</strong>se Armoe<strong>de</strong>monitor, nummer 13.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, oktober 2010.<br />
O+S. <strong>De</strong> <strong>Amsterdam</strong>se Burgermonitor 2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, november 2010.<br />
O+S. Bek<strong>en</strong>dheid <strong>en</strong> gebruik <strong>Stad</strong>spas. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
O+S. <strong>De</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> jonger<strong>en</strong> die <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan<br />
het 8 tot 8 traject. E<strong>en</strong> vergelijking <strong>van</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> 0- <strong>en</strong> 1-meting. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
O+S. Geweldscriminaliteit, analyse op <strong>de</strong><br />
veiligheidsmonitor. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
O+S. Monitor werkgeleg<strong>en</strong>heid bedrijfslocaties 2009.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
O+S. Zzp’ers in <strong>Amsterdam</strong>, het effect <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> economische recessie. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
O+S. Schoolkeuze <strong>en</strong> tevre<strong>de</strong>nheid jonger<strong>en</strong> in<br />
het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
O+S. Niet gemeld verzuim in het VO <strong>en</strong> MBO 2009-2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
O+S. Instroom VSV’ers in <strong>Amsterdam</strong>. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
O+S. Monografie Antillian<strong>en</strong> in <strong>Amsterdam</strong> 2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, januari 2011.<br />
O+S. 1-meting Wmo. <strong>Amsterdam</strong>, april 2011.<br />
O+S. Diversiteits- <strong>en</strong> Integratiemonitor 2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, mei 2011.<br />
O+S. Kunst- <strong>en</strong> cultuurmonitor <strong>Amsterdam</strong> 2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
O+S. Fact sheet Jeugdcriminaliteit <strong>en</strong> risicofactor<strong>en</strong>.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, april 2011.<br />
Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam. Werkgeleg<strong>en</strong>heidsmonitor<br />
Rotterdam winter 2011. Rotterdam, 2011.<br />
PAO (Platform Arbeidsmarkt <strong>en</strong> On<strong>de</strong>rwijs). Piek<strong>en</strong> aan<br />
<strong>de</strong> Amstel, Arbeidsmarktbeleid <strong>en</strong> innovatiestrategie<br />
monitor. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
Politie <strong>Amsterdam</strong>-Amstelland. Regionale<br />
veiligheidsrapportage <strong>Amsterdam</strong>-Amstelland 2010.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2011.<br />
ROA (Research c<strong>en</strong>trum voor On<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> Arbeidsmarkt).<br />
Schoolsucces <strong>van</strong> jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes in het HAVO <strong>en</strong><br />
VWO: waarom meisjes het beter do<strong>en</strong>. Maastricht, 2011.<br />
SBO (Sectorbestuur On<strong>de</strong>rwijsarbeidsmarkt).<br />
Diversiteitsmonitor. Cijfers <strong>en</strong> feit<strong>en</strong> over diversiteit in<br />
het po, vo, mbo <strong>en</strong> op lerar<strong>en</strong>opleiding<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> stand<br />
<strong>van</strong> zak<strong>en</strong>. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
SCP (Sociaal <strong>en</strong> Cultureel Planbureau). Overweg<strong>en</strong>d<br />
on<strong>de</strong>rweg. <strong>De</strong>n Haag, 2008.<br />
SCP. <strong>De</strong> sociale staat <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rland 2009. <strong>De</strong>n Haag,<br />
2009.<br />
SCP. Wellbeing in the Netherlands. The SCP life situation<br />
in<strong>de</strong>x since 1974. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
SCP. Naar Hollands gebruik? Verschill<strong>en</strong> in gebruik <strong>van</strong><br />
hulp bij opvoeding, on<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> gezondheid tuss<strong>en</strong><br />
autochton<strong>en</strong> <strong>en</strong> migrant<strong>en</strong>. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
SCP. Stemming onbestemd. Twee<strong>de</strong> verdiepingsstudie<br />
Continu On<strong>de</strong>rzoek Burgerperspectiev<strong>en</strong>. <strong>De</strong>n Haag, 2011.<br />
SCP. Vluchteling<strong>en</strong>groep<strong>en</strong> in Ne<strong>de</strong>rland. Over <strong>de</strong><br />
integratie <strong>van</strong> Afghaanse, Iraakse, Iraanse <strong>en</strong> Somalische<br />
migrant<strong>en</strong>. <strong>De</strong>n Haag, 2011.
Geraadpleeg<strong>de</strong> literatuur<br />
155<br />
SCP/W.J.H. Mulier Instituut. Rapportage sport 2008.<br />
<strong>De</strong>n Haag, 2008.<br />
SCP/W.J.H. Mulier Instituut. Rapportage sport 2010.<br />
Sport: e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> lang. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
SEO Economisch On<strong>de</strong>rzoek. <strong>De</strong> toekomst <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> arbeidsmarkt in <strong>de</strong> Metropoolregio <strong>Amsterdam</strong>.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
SPOT. Televisierapport 2010. Amstelve<strong>en</strong>, 2010.<br />
Stichting Filmon<strong>de</strong>rzoek. Bioscoopmonitor 2009/2010.<br />
Utrecht, 2010.<br />
UvA (Universiteit <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>). Jaarverslag 2009.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
UWV WERKbedrijf. Arbeidsmarktprognose 2010-2011.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
VU (Vrije Universiteit <strong>Amsterdam</strong>). Jaarverslag 2009.<br />
<strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
Waal, J. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r. Unravelling the global city <strong>de</strong>bate.<br />
Proefschrift Erasmus Universiteit. Rotterdam, 2010.<br />
Waal, J. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r. Ste<strong>de</strong>lijke economieën in e<strong>en</strong> tijd<br />
<strong>van</strong> mondialisering. <strong>Amsterdam</strong>, 2010.<br />
Welle, I. <strong>van</strong> <strong>de</strong>r. Flexibele burgers, <strong>Amsterdam</strong>se<br />
jongvolwass<strong>en</strong><strong>en</strong> over lokale <strong>en</strong> nationale i<strong>de</strong>ntiteit<strong>en</strong>.<br />
Proefschrift Universiteit <strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>. <strong>Amsterdam</strong>,<br />
2011.<br />
W.J.H. Mulier Instituut. SportersMonitor 2008.<br />
<strong>De</strong>n Bosch, 2009.<br />
WODC. Huiselijk geweld in Ne<strong>de</strong>rland Overkoepel<strong>en</strong>d<br />
syntheserapport <strong>van</strong> het <strong>van</strong>gst-her<strong>van</strong>gst-, slachtoffer<strong>en</strong><br />
da<strong>de</strong>ron<strong>de</strong>rzoek 2007-2010. <strong>De</strong>n Haag, 2010.<br />
VSCD. Podiumkunst verloor in 2010 6% publiek.<br />
Nieuwsbericht 18 maart 2011.
156 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong>
157<br />
Bijlage I<br />
Metho<strong>de</strong>verantwoording<br />
Participatiemonitor<br />
Dataverzamelingsmetho<strong>de</strong>n <strong>en</strong> respons<br />
Om <strong>de</strong> data voor dit on<strong>de</strong>rzoek te verzamel<strong>en</strong> is<br />
gebruik gemaakt <strong>van</strong> e<strong>en</strong> aselecte steekproef binn<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> strata <strong>van</strong> <strong>de</strong> nieuwe zev<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> binn<strong>en</strong><br />
etnische herkomstgroep<strong>en</strong>. Het gaat hierbij om<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> 18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r, exclusief<br />
tehuisbewoners. Rek<strong>en</strong>ing hou<strong>de</strong>nd met <strong>de</strong> grootte<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> is gestreefd naar <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
aantall<strong>en</strong> respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> per stads<strong>de</strong>el:<br />
• 250 C<strong>en</strong>trum<br />
• 500 West<br />
• 600 Nieuw-West<br />
• 250 Zuid<br />
• 400 Oost<br />
• 300 Noord<br />
• 300 Zuidoost.<br />
Bij <strong>de</strong> steekproeftrekking binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> zev<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
is rek<strong>en</strong>ing gehou<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>ling over buurtcombinaties<br />
(zodat ze binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>el voldo<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
verteg<strong>en</strong>woordigd zijn) <strong>en</strong> e<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> aantal<br />
niet-westerse allochton<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> elk stads<strong>de</strong>el<br />
(m.n. binn<strong>en</strong> Noord, Nieuw-West <strong>en</strong> Oost).<br />
Daarnaast is gestreefd naar 200 respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong><br />
per herkomstgroep <strong>van</strong> niet-Ne<strong>de</strong>rlandse afkomst<br />
(Surinaams/Antilliaans, Turks, Marokkaans, overig<br />
niet-westers, westers). Om <strong>de</strong> gew<strong>en</strong>ste aantall<strong>en</strong> te<br />
kunn<strong>en</strong> behal<strong>en</strong> zijn in totaal ruim 19.000 adress<strong>en</strong><br />
geselecteerd uit het bevolkingsregister.<br />
<strong>De</strong> dataverzameling (het afnem<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>en</strong>quête)<br />
heeft plaatsgevon<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> maan<strong>de</strong>n september<br />
<strong>en</strong> oktober 2010. Door het on<strong>de</strong>rzoek op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
manier<strong>en</strong> aan te bie<strong>de</strong>n is geprobeerd om<br />
zoveel mogelijk m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> te stimuler<strong>en</strong> om mee te<br />
do<strong>en</strong>. <strong>De</strong> nadruk lag wel op internet<strong>de</strong>elname <strong>en</strong><br />
daarmee is ook gestart. Aan <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> is in<br />
eerste instantie gevraagd om <strong>de</strong> vrag<strong>en</strong>lijst online<br />
in te vull<strong>en</strong>. Zij kreg<strong>en</strong> daarvoor e<strong>en</strong> brief waarin het<br />
on<strong>de</strong>rzoek werd uitgelegd <strong>en</strong> waarin e<strong>en</strong> password<br />
stond. Wanneer <strong>de</strong> bewoners niet online kon<strong>de</strong>n<br />
meedo<strong>en</strong>, kon<strong>de</strong>n ze via e<strong>en</strong> meegestuurd kaartje<br />
e<strong>en</strong> schriftelijke vrag<strong>en</strong>lijst aanvrag<strong>en</strong>. <strong>De</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die<br />
na één week nog niet gereageerd had<strong>de</strong>n, zijn (voor<br />
zover mogelijk) nagebeld <strong>en</strong> zo mogelijk telefonisch<br />
geënquêteerd. Daarnaast is bij voorbaat e<strong>en</strong> groep<br />
<strong>van</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Turkse <strong>en</strong> Marokkaanse<br />
herkomst face to face geënquêteerd. E<strong>en</strong> <strong>de</strong>rgelijke<br />
metho<strong>de</strong> wordt ook gebruikt in an<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> O+S, zoals <strong>de</strong> Burgermonitor <strong>en</strong> <strong>de</strong> Veiligheidsmonitor.<br />
<strong>De</strong> respons bij <strong>de</strong> face to face-<strong>en</strong>quêtes was 21%.<br />
<strong>De</strong> respons kwam in totaal op 16% (waar<strong>van</strong> 8% in<br />
<strong>de</strong> eerste ron<strong>de</strong> online binn<strong>en</strong>kwam, <strong>de</strong> rest is via<br />
an<strong>de</strong>re metho<strong>de</strong>n binn<strong>en</strong>gehaald).<br />
In het on<strong>de</strong>rzoek is gebruik gemaakt <strong>van</strong> gegev<strong>en</strong>s<br />
<strong>van</strong> 2.833 person<strong>en</strong> <strong>van</strong> 18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r. <strong>De</strong><br />
behaal<strong>de</strong> respons op <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>-<strong>en</strong>quête<br />
is als volgt opgebouwd:<br />
• 1.378 online <strong>en</strong>quêtes (aan<strong>de</strong>el <strong>van</strong> totaal<br />
aantal respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong>: 49%)<br />
• 856 telefonische <strong>en</strong>quêtes (30%)<br />
• 375 face to face-interviews (16%)<br />
• 224 schriftelijke vrag<strong>en</strong>lijst<strong>en</strong> (8%).<br />
Weging<br />
In dit soort on<strong>de</strong>rzoek is <strong>de</strong> respons in het algeme<strong>en</strong><br />
vaak ge<strong>en</strong> precieze weergave <strong>van</strong> <strong>de</strong> bedoel<strong>de</strong> populatie.<br />
Sommige groep<strong>en</strong> zijn moeilijker te bereik<strong>en</strong><br />
dan an<strong>de</strong>re of min<strong>de</strong>r g<strong>en</strong>eigd <strong>de</strong>el te nem<strong>en</strong>. Dat<br />
geldt bijvoorbeeld vaak voor niet-westerse allochton<strong>en</strong>,<br />
jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> laagste inkom<strong>en</strong>sklasse.<br />
Daarnaast is in dit on<strong>de</strong>rzoek sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
steekproef binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> strata <strong>van</strong> <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> etnische herkomstgroep<strong>en</strong>, waardoor <strong>de</strong><br />
ver<strong>de</strong>ling over <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> niet overe<strong>en</strong> zal<br />
kom<strong>en</strong> met <strong>de</strong> werkelijke ver<strong>de</strong>ling in <strong>de</strong> populatie.<br />
Zo zull<strong>en</strong> sommige groep<strong>en</strong> relatief meer of juist<br />
min<strong>de</strong>r in het on<strong>de</strong>rzoek verteg<strong>en</strong>woordigd zijn dan<br />
in <strong>de</strong> werkelijke populatie het geval is, waardoor<br />
bijvoorbeeld <strong>de</strong> graad <strong>van</strong> participatie lager of hoger<br />
lijkt dan die in werkelijkheid is. Om <strong>de</strong>ze effect<strong>en</strong> te<br />
vermin<strong>de</strong>r<strong>en</strong> wordt <strong>de</strong> respons op e<strong>en</strong> aantal <strong>de</strong>mografische<br />
k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> gewog<strong>en</strong>, zodat groep<strong>en</strong> die<br />
e<strong>en</strong> te klein gewicht in <strong>de</strong> schaal legg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> groter<br />
aan<strong>de</strong>el <strong>en</strong> groep<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> te groot gewicht in <strong>de</strong><br />
schaal legg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> kleiner aan<strong>de</strong>el in <strong>de</strong> uitein<strong>de</strong>lijke<br />
respons krijg<strong>en</strong>. Wanneer bijvoorbeeld het aan<strong>de</strong>el<br />
<strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse afkomst in <strong>de</strong><br />
respons groter is dan in <strong>de</strong> populatie, dan wor<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze autochton<strong>en</strong> min<strong>de</strong>r zwaar<br />
meegeteld, zodat <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> wel e<strong>en</strong> repres<strong>en</strong>tatieve<br />
afspiegeling vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> populatie.
158 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
<strong>De</strong> weging vond plaats met behulp <strong>van</strong> het door het<br />
CBS ontwikkel<strong>de</strong> programma Bascula. In dit on<strong>de</strong>rzoek<br />
zijn <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s <strong>van</strong> <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> teruggewog<strong>en</strong><br />
naar <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>ling zoals in <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se<br />
populatie (zelfstandig won<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers <strong>van</strong><br />
18 jaar <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>r) op basis <strong>van</strong> <strong>de</strong> achtergrondk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>:<br />
geslacht, herkomstgroep, leeftijdsgroep,<br />
huishoudtype, stads<strong>de</strong>el <strong>en</strong> opleidingsniveau. In <strong>de</strong><br />
wegingprocedure is gewog<strong>en</strong> naar het voorkom<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> in elk stads<strong>de</strong>el, te wet<strong>en</strong>: geslacht,<br />
huishoudtype (alle<strong>en</strong>won<strong>en</strong>d/niet), autochtoon/<br />
allochtoon, leeftijd (vier groep<strong>en</strong>). Binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> hele<br />
stad is gewog<strong>en</strong> naar het voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> combinaties<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> bov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oem<strong>de</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>, te wet<strong>en</strong>: leeftijd<br />
x huishoudtype, geslacht x huishoudtype, leeftijd<br />
x geslacht, herkomstgroep (zes groep<strong>en</strong>) x huishoudtype,<br />
leeftijd x herkomstgroep, <strong>en</strong> opleidings niveau<br />
(vijf groep<strong>en</strong>). Daarnaast is <strong>van</strong>wege <strong>de</strong> veran<strong>de</strong>ring<br />
in aanpak t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> <strong>de</strong> vorige meting<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
herweging naar metho<strong>de</strong> toegepast waarbij <strong>de</strong> online<br />
geënquêteer<strong>de</strong>n min<strong>de</strong>r zwaar zijn meegeteld <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
overige respon<strong>de</strong>nt<strong>en</strong> juist zwaar<strong>de</strong>r. Op <strong>de</strong>ze wijze is<br />
<strong>de</strong>ze meting beter vergelijkbaar met <strong>de</strong> vorige ker<strong>en</strong>.
159<br />
Bijlage II<br />
Toelichting <strong>Stad</strong>s- <strong>en</strong><br />
Regiomonitor <strong>Amsterdam</strong><br />
<strong>en</strong> getoon<strong>de</strong> kaart<strong>en</strong><br />
Beschikbaarheid<br />
Met <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>smonitor kunn<strong>en</strong> over <strong>de</strong> perio<strong>de</strong><br />
1994-he<strong>de</strong>n ge<strong>de</strong>tailleer<strong>de</strong> kaart<strong>en</strong> gemaakt wor<strong>de</strong>n<br />
<strong>van</strong> allerlei k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> sociaalruimtelijke<br />
structuur <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>se bevolking.<br />
U kunt <strong>de</strong> <strong>Stad</strong>smonitor vin<strong>de</strong>n op intranet.stadsmonitor.amsterdam.nl<br />
of via <strong>de</strong> website <strong>van</strong> O+S<br />
(www.os.amsterdam.nl on<strong>de</strong>r online di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>).<br />
Daarnaast is ook <strong>de</strong> Regiomonitor beschikbaar via:<br />
mapinfoserver.fmg.uva.nl.<br />
In <strong>de</strong> Regiomonitor staan gegev<strong>en</strong>s over <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>, Haarlem, Haarlemmermeer,<br />
Zaanstad, Purmer<strong>en</strong>d, Diem<strong>en</strong>, Amstelve<strong>en</strong>, Almere.<br />
Met <strong>de</strong>ze monitor kunn<strong>en</strong> over <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> 2000-<br />
he<strong>de</strong>n ge<strong>de</strong>tailleer<strong>de</strong> kaart<strong>en</strong> gemaakt wor<strong>de</strong>n<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> aantal k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> sociaalruimtelijke<br />
structuur <strong>van</strong> <strong>de</strong> bevolking <strong>van</strong> die geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />
In verband met <strong>de</strong> privacygevoeligheid <strong>van</strong> <strong>de</strong> informatie<br />
wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> allerkleinste conc<strong>en</strong>tratiegebie<strong>de</strong>n<br />
niet zichtbaar gemaakt. Voor <strong>de</strong> vrij toegankelijke<br />
versie <strong>van</strong> <strong>de</strong> stadsmonitor op het Intranet <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong> geldt op dit mom<strong>en</strong>t e<strong>en</strong><br />
minimum <strong>van</strong> 100 e<strong>en</strong>he<strong>de</strong>n per conc<strong>en</strong>tratiegebied.<br />
Om kleinere conc<strong>en</strong>tratiegebiedjes te kunn<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> of<br />
om toegang te krijg<strong>en</strong> tot <strong>de</strong> Internetversie, zijn e<strong>en</strong><br />
usernaam <strong>en</strong> passwoord nodig. Inlichting<strong>en</strong> hierover<br />
wor<strong>de</strong>n verstrekt door O+S (<strong>de</strong> Di<strong>en</strong>st On<strong>de</strong>rzoek<br />
<strong>en</strong> <strong>Statistiek</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> Geme<strong>en</strong>te <strong>Amsterdam</strong>),<br />
drs. Hans <strong>de</strong> Waal, telefoon 020 251 0472.<br />
Toelichting<br />
<strong>De</strong> <strong>Stad</strong>smonitor <strong>Amsterdam</strong> is e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werkingsproductie<br />
<strong>van</strong> O+S met <strong>de</strong> Universiteit <strong>van</strong><br />
<strong>Amsterdam</strong>, af<strong>de</strong>ling Geografie <strong>en</strong> Planologie <strong>en</strong><br />
tev<strong>en</strong>s <strong>de</strong> naam <strong>van</strong> het geografische informatiesysteem<br />
(GIS) dat <strong>de</strong>ze sam<strong>en</strong>werking oplevert. Aan<br />
<strong>de</strong> basis <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze monitor staan statistiek<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
O+S, zoals op het gebied <strong>van</strong> <strong>de</strong>mografie, won<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>, <strong>en</strong> soms voor <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid bewerkte<br />
administraties <strong>van</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong>n (bijvoorbeeld schoolverzuimgegev<strong>en</strong>s).<br />
<strong>De</strong>ze statistiek<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n bewerkt<br />
tot tabell<strong>en</strong> op het niveau <strong>van</strong> zespositiepostco<strong>de</strong>gebie<strong>de</strong>n.<br />
Daar<strong>van</strong> zijn er in <strong>Amsterdam</strong> in 2008 18.368.<br />
Van <strong>de</strong>ze postco<strong>de</strong>gebie<strong>de</strong>n is e<strong>en</strong> omtrek geconstrueerd<br />
die zichtbaar gemaakt kan wor<strong>de</strong>n in e<strong>en</strong><br />
cartografisch programma. Er wordt gebruik gemaakt<br />
<strong>van</strong> het programma Mapinfo.<br />
Voor <strong>de</strong> gebruiker wor<strong>de</strong>n nooit aparte postco<strong>de</strong>gebie<strong>de</strong>n<br />
in beeld gebracht. Dat is <strong>en</strong>erzijds niet<br />
nuttig omdat m<strong>en</strong> vrijwel onmogelijk <strong>de</strong> stad kan<br />
beschrijv<strong>en</strong> als het over duiz<strong>en</strong><strong>de</strong>n gebiedjes zou<br />
gaan. An<strong>de</strong>rzijds is e<strong>en</strong> <strong>de</strong>rgelijke <strong>de</strong>taillering niet<br />
geoorloofd omdat <strong>de</strong> privacy <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Amsterdam</strong>mers<br />
in het geding zou kom<strong>en</strong>. Het programma is zo geconstrueerd<br />
dat altijd aane<strong>en</strong>geschakel<strong>de</strong> postco<strong>de</strong>gebie<strong>de</strong>n<br />
getoond wor<strong>de</strong>n. Hoe groot die gebie<strong>de</strong>n<br />
zijn, welke vorm ze hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar ze ligg<strong>en</strong>, ligt<br />
niet vast. Dat hangt telk<strong>en</strong>s opnieuw af <strong>van</strong> criteria<br />
die m<strong>en</strong> zelf mag opgev<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar<strong>van</strong> slechts e<strong>en</strong><br />
aantal on<strong>de</strong>rgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> vaststaan. Gebie<strong>de</strong>n kom<strong>en</strong> in<br />
beeld als datg<strong>en</strong>e wat m<strong>en</strong> <strong>van</strong> die gebie<strong>de</strong>n wil lat<strong>en</strong><br />
zi<strong>en</strong> (bijvoorbeeld het aan<strong>de</strong>el jonger<strong>en</strong>) uitstijgt<br />
bov<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bepaald minimumaantal <strong>en</strong> e<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong><br />
minimumperc<strong>en</strong>tage. Dat is ook <strong>de</strong> re<strong>de</strong>n<br />
waarom <strong>de</strong> aane<strong>en</strong>geschakel<strong>de</strong> postco<strong>de</strong>gebie<strong>de</strong>n<br />
aangeduid wor<strong>de</strong>n als conc<strong>en</strong>traties. Het gaat altijd<br />
om gebie<strong>de</strong>n met e<strong>en</strong> zekere gezam<strong>en</strong>lijke getalsmatige<br />
om<strong>van</strong>g <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ‘aanwezigheid’ die ruim bov<strong>en</strong><br />
het ste<strong>de</strong>lijk gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> uitstijgt. In welke mate aantal<br />
<strong>en</strong> aan<strong>de</strong>el uitstijg<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> <strong>de</strong> voorgeschrev<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
voorgestel<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> mag m<strong>en</strong> in het programma<br />
zelf kiez<strong>en</strong>: m<strong>en</strong> mag e<strong>en</strong> handzame module<br />
‘voorstel conc<strong>en</strong>tratie’ kiez<strong>en</strong>, maar m<strong>en</strong> mag hier<br />
ook <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> prevaler<strong>en</strong>. Het voor<strong>de</strong>el<br />
<strong>van</strong> het werk<strong>en</strong> met <strong>de</strong>rgelijke conc<strong>en</strong>traties is dat ze<br />
zijn opgebouwd uit zeer kleine <strong>de</strong>eltjes (<strong>de</strong> postco<strong>de</strong>gebiedjes)<br />
<strong>en</strong> daarom zeer flexibel reager<strong>en</strong> op telk<strong>en</strong>s<br />
weer an<strong>de</strong>rs gekoz<strong>en</strong> aantal- <strong>en</strong> perc<strong>en</strong>tagecriteria.<br />
Door <strong>de</strong>ze flexibiliteit gev<strong>en</strong> ze e<strong>en</strong> veel beter<br />
beeld <strong>van</strong> ruimtelijke patron<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschuiving<strong>en</strong> dan<br />
traditionele buurtcombinatie- of stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong>kaart<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> in <strong>de</strong>ze rapportage beschrev<strong>en</strong> conc<strong>en</strong>traties zijn<br />
dan ook niet ’<strong>de</strong> conc<strong>en</strong>traties’. Ze zijn <strong>de</strong> uitkomst<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> keuzes <strong>van</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekers die soms hoofdlijn<strong>en</strong><br />
will<strong>en</strong> beschrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> dan weer <strong>de</strong>tails will<strong>en</strong> lat<strong>en</strong><br />
zi<strong>en</strong>. Voor het aantal conc<strong>en</strong>traties dat m<strong>en</strong> in <strong>de</strong><br />
kaart ziet maakt het bijvoorbeeld uit of m<strong>en</strong> ervoor<br />
kiest om voor conc<strong>en</strong>traties <strong>van</strong> alle<strong>en</strong>won<strong>en</strong><strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rgr<strong>en</strong>s <strong>van</strong> het aantal te legg<strong>en</strong> bij driehon<strong>de</strong>rd,<br />
tweehon<strong>de</strong>rd of hon<strong>de</strong>rd. Wil m<strong>en</strong> e<strong>en</strong> geringer
160 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
minimumaantal per sam<strong>en</strong>gesteld postco<strong>de</strong>gebied<br />
(het absolute minimum is uit privacyoverweging<strong>en</strong><br />
gesteld op ti<strong>en</strong>) dan krijgt m<strong>en</strong> meer <strong>en</strong> kleinere<br />
gebie<strong>de</strong>n te zi<strong>en</strong> dan bij e<strong>en</strong> hogere on<strong>de</strong>rgr<strong>en</strong>s.<br />
Wanneer m<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vergelijking in <strong>de</strong> tijd wil mak<strong>en</strong>,<br />
bijvoorbeeld over werkloosheid, dan is het juist w<strong>en</strong>selijk<br />
om <strong>de</strong> aantal- <strong>en</strong> perc<strong>en</strong>tagecriteria vergelijkbaar<br />
te hou<strong>de</strong>n. Daarom moet m<strong>en</strong> bij beschrijving<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> gevon<strong>de</strong>n conc<strong>en</strong>tratiegebie<strong>de</strong>n ook altijd<br />
aangev<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> gekoz<strong>en</strong> parameters war<strong>en</strong>.<br />
Afbeelding II.1 omschrijft <strong>de</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
conc<strong>en</strong>tratiekaart<strong>en</strong> zoals ze in <strong>de</strong> hoofdstukk<strong>en</strong> zijn<br />
getoond <strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong>.<br />
Afb. II.1 K<strong>en</strong>getall<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>taties <strong>Stad</strong>smonitor <strong>Amsterdam</strong><br />
basisjaar<br />
minimum minimum gegev<strong>en</strong>s groep groep<br />
afbeelding on<strong>de</strong>rwerp 1 januari abs. %* gebie<strong>de</strong>n gebie<strong>de</strong>n abs. % kleur<br />
6.9 werkloz<strong>en</strong> 2008 75 16,6 16 11.012 2.271 20,6 geel<br />
2010 78 17,0 19 11.799 2.334 19,8 blauw<br />
7.8 bijstandscliënt<strong>en</strong> 2008 50 14,8 47 25.931 4.505 17,4 geel<br />
(thuiswon<strong>en</strong>d < 65 jaar) 2010 50 14,3 44 26.610 4.603 17,3 blauw<br />
9.9 stadspashou<strong>de</strong>rs 2000 350 36,2 37 38.245 18.788 49,1 geel<br />
2009 351 34,1 42 51.705 22.974 44,4 blauw<br />
9.10 gebruikers stadspascheques 2000 201 26,8 40 34.493 13.012 38,0 geel<br />
2009 203 29,8 56 40.955 18.460 45,1 rood<br />
12.3 werkloosheid 2008 30 15,6 74 25.073 4.874 19,4<br />
overlap bijstand 2008 30 15,0 51 23.590 4.112 17,4 geel<br />
werkloosheid 2010 30 16,8 77 24.195 4.843 20,0<br />
overlap bijstand 2010 31 14,3 56 22.659 3.903 17,2 rood<br />
* Conc<strong>en</strong>tratiegr<strong>en</strong>s minimaal twee standaard<strong>de</strong>viaties bov<strong>en</strong> het stadsgemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>.
161<br />
Bijlage III<br />
Overzicht domein<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
indicator<strong>en</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x<br />
Afb. III.1 Sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> <strong>de</strong> leefsituatie-in<strong>de</strong>x (SLI):<br />
domein<strong>en</strong> <strong>en</strong> indicator<strong>en</strong> (tuss<strong>en</strong> haakjes het<br />
aantal vrag<strong>en</strong> daarover opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in <strong>de</strong> SLI)<br />
domein<br />
indicator<br />
Won<strong>en</strong> a. Eig<strong>en</strong>dom (1)<br />
b. Woningtype (1)<br />
c. Aantal kamers (1)<br />
d. Oppervlakte woonkamer (1)<br />
Gezondheid a. Ervar<strong>en</strong> gezondheid (1)<br />
b. Ervar<strong>en</strong> belemmering<strong>en</strong> (2)<br />
Consumptiegoe<strong>de</strong>r<strong>en</strong> a. Aantal huishou<strong>de</strong>lijke apparat<strong>en</strong> (2)<br />
b. Aantal hobbyartikel<strong>en</strong> (3)<br />
Vrijetijdsactiviteit<strong>en</strong> a. Aantal hobby’s (1)<br />
b. Aantal uitgaansactiviteit<strong>en</strong> (10)<br />
c. Ver<strong>en</strong>igingslidmaatschap (12)<br />
Mobiliteit a. Autobezit (1)<br />
b. NS-kaart (1)<br />
Sociale participatie a. Vrijwilligerswerk (19)<br />
b. Sociale isolatie (6)<br />
Sportactiviteit a. Aantal ker<strong>en</strong> sport<strong>en</strong> per week (1)<br />
b. Aantal sportactiviteit<strong>en</strong> (1)<br />
Vakantie a. Vakantiereis afgelop<strong>en</strong> jaar (1)<br />
b. Vakantietrip in buit<strong>en</strong>land (1)
162 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong>
163<br />
Bijlage IV<br />
Omschrijving <strong>van</strong> <strong>de</strong> buurtcombinaties<br />
<strong>en</strong> stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
bc<br />
naam buurtcombinatie<br />
bc<br />
naam buurtcombinatie<br />
A00<br />
A01<br />
A02<br />
A03<br />
A04<br />
A05<br />
A06<br />
A07<br />
A08<br />
A09<br />
B10<br />
B11<br />
C12<br />
C13<br />
C14<br />
C15<br />
C16<br />
D17<br />
D18<br />
D19<br />
D20<br />
D21<br />
D22<br />
G31<br />
G32<br />
G33<br />
G34<br />
G35<br />
G51<br />
G74<br />
H36<br />
H37<br />
H38<br />
H39<br />
J40<br />
J41<br />
J42<br />
J43<br />
N60<br />
N61<br />
N62<br />
N63<br />
N64<br />
N65<br />
N66<br />
N67<br />
N68<br />
N69<br />
N70<br />
Burgwall<strong>en</strong>-Ou<strong>de</strong> Zij<strong>de</strong><br />
Burgwall<strong>en</strong>-Nieuwe Zij<strong>de</strong><br />
Gracht<strong>en</strong>gor<strong>de</strong>l-West<br />
Gracht<strong>en</strong>gor<strong>de</strong>l-Zuid<br />
Nieuwmarkt/Lastage<br />
Haarlemmerbuurt<br />
Jordaan<br />
<strong>De</strong> Weteringschans<br />
Weesperbuurt/Plantage<br />
Oostelijke Eilan<strong>de</strong>n/Kadijk<strong>en</strong><br />
Westelijk Hav<strong>en</strong>gebied<br />
Bedrijv<strong>en</strong>terrein Sloterdijk<br />
Houthav<strong>en</strong>s<br />
Spaarndammer- <strong>en</strong> Zeehel<strong>de</strong>nbuurt<br />
<strong>Staat</strong>slie<strong>de</strong>nbuurt<br />
C<strong>en</strong>trale Markt<br />
Fre<strong>de</strong>rik H<strong>en</strong>drikbuurt<br />
Da Costabuurt<br />
Kinkerbuurt<br />
Van L<strong>en</strong>nepbuurt<br />
Helmersbuurt<br />
Overtoomse Sluis<br />
Von<strong>de</strong>lbuurt<br />
Indische Buurt West<br />
Indische Buurt Oost<br />
Oostelijk Hav<strong>en</strong>gebied<br />
Zeeburgereiland/Nieuwe Diep<br />
IJburg West<br />
IJburg Zuid<br />
IJburg Oost<br />
Sloterdijk<br />
Landlust<br />
Erasmuspark<br />
<strong>De</strong> Kol<strong>en</strong>kit<br />
<strong>De</strong> Krommert<br />
Van Gal<strong>en</strong>buurt<br />
Hoofdweg e.o.<br />
Westindische Buurt<br />
Volewijck<br />
IJplein/Vogelbuurt<br />
Tuindorp Nieuw<strong>en</strong>dam<br />
Tuindorp Buiksloot<br />
Nieuw<strong>en</strong>dammerdijk/Buiksloterdijk<br />
Tuindorp Oostzaan<br />
Oostzanerwerf<br />
Kadoel<strong>en</strong><br />
Nieuw<strong>en</strong>dam-Noord<br />
Buikslotermeer<br />
Banne Buiksloot<br />
N71<br />
N72<br />
N73<br />
P75<br />
P76<br />
P77<br />
P78<br />
P79<br />
Q80<br />
Q81<br />
Q82<br />
Q83<br />
Q84<br />
R85<br />
R86<br />
R87<br />
R88<br />
T92<br />
T93<br />
T94<br />
T95<br />
T96<br />
T97<br />
T98<br />
U27<br />
U28<br />
U29<br />
U30<br />
U55<br />
U56<br />
U57<br />
U58<br />
V24<br />
V25<br />
V26<br />
V44<br />
V45<br />
V46<br />
V47<br />
V48<br />
V49<br />
V50<br />
W52<br />
W53<br />
W54<br />
W59<br />
W90<br />
W91<br />
Buiksloterham<br />
Nieuw<strong>en</strong>dammerham<br />
Waterland<br />
Spieringhorn<br />
Slotermeer-Noordoost<br />
Slotermeer-Zuidwest<br />
Geuz<strong>en</strong>veld<br />
E<strong>en</strong>dracht<br />
Lutkemeer/Ookmeer<br />
Osdorp-Oost<br />
Osdorp-Mid<strong>de</strong>n<br />
<strong>De</strong> Punt<br />
Mid<strong>de</strong>lveldsche Akerpol<strong>de</strong>r/Slot<strong>en</strong><br />
Slotervaart<br />
Overtoomse Veld<br />
Westlandgracht<br />
Sloter-/Riekerpol<strong>de</strong>r<br />
Amstel III/Bullewijk<br />
Bijlmer C<strong>en</strong>trum (D,F,H)<br />
Bijlmer Oost (E,G,K)<br />
Nellestein<br />
Hol<strong>en</strong>drecht/Reigersbos<br />
Gein<br />
Driemond<br />
Weesperzij<strong>de</strong><br />
Oosterparkbuurt<br />
Dapperbuurt<br />
Transvaalbuurt<br />
Frank<strong>en</strong>dael<br />
Mid<strong>de</strong>nmeer<br />
Betondorp<br />
<strong>De</strong> Omval<br />
Ou<strong>de</strong> Pijp<br />
Nieuwe Pijp<br />
Diamantbuurt<br />
Hoofddorppleinbuurt<br />
Schinkelbuurt<br />
Willemspark<br />
Museumkwartier<br />
<strong>Stad</strong>ionbuurt<br />
Apollobuurt<br />
Duivelseiland<br />
Schel<strong>de</strong>buurt<br />
IJselbuurt<br />
Rijnbuurt<br />
Station Zuid/WTC e.o.<br />
Buit<strong>en</strong>vel<strong>de</strong>rt-West<br />
Buit<strong>en</strong>vel<strong>de</strong>rt-Oost
164 <strong>De</strong> <strong>Staat</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>Stad</strong> <strong>Amsterdam</strong> <strong>VI</strong><br />
B10<br />
F75<br />
F79<br />
F80<br />
F83<br />
F82<br />
F84<br />
<strong>Amsterdam</strong> in 8 stads<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> 97 buurtcombinaties<br />
A C<strong>en</strong>trum<br />
B Westpoort<br />
E West<br />
F Nieuw-West<br />
K Zuid<br />
M Oost<br />
N Noord<br />
T Zuidoost<br />
B<br />
B11<br />
F78<br />
F<br />
F81<br />
F77<br />
F88<br />
F85<br />
F76<br />
N66<br />
N67<br />
N65<br />
N70<br />
N71<br />
E39 E38<br />
E41<br />
E42<br />
E13<br />
E36<br />
E37<br />
E<br />
E15 E14<br />
E40<br />
E18<br />
E16<br />
A06<br />
A02<br />
E17<br />
E12<br />
N63<br />
N60<br />
N61<br />
A05<br />
A01<br />
A00<br />
A<br />
A04<br />
A09<br />
F86<br />
F87<br />
K44<br />
E43<br />
K45<br />
E21<br />
K48<br />
E19 E20<br />
K46<br />
K47<br />
K49<br />
K59<br />
E22<br />
K50<br />
K<br />
A03<br />
A07<br />
K24<br />
K25 K26<br />
K53<br />
K52<br />
K54<br />
A08<br />
M27<br />
M28<br />
M30<br />
M55<br />
M29<br />
M58<br />
K90 K91<br />
N69<br />
N<br />
N68<br />
N62<br />
N64<br />
N72<br />
M33<br />
M31 M32<br />
M<br />
M56<br />
M57<br />
T93<br />
T92<br />
M34<br />
T96<br />
T94<br />
T<br />
N73<br />
M35<br />
T95<br />
T97<br />
M51<br />
T98<br />
M74
ISBN 978-90-816390-0-2<br />
9 789081 639002