fiscaal tijdschrift Vermogen - Sdu
fiscaal tijdschrift Vermogen - Sdu
fiscaal tijdschrift Vermogen - Sdu
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
24 ftV<br />
4.3 De interne rechtsverhouding bezwaardeverwachter<br />
In de interne verhouding bezwaarde-verwachter<br />
worden de vruchtgebruikbepalingen van overeenkomstige<br />
toepassing verklaard (art. 4:138 lid 2 BW).<br />
De bezwaarde is echter geen vruchtgebruiker en de<br />
verwachter is geen hoofdgerechtigde. 7 Bovendien<br />
volgt uit de woorden “van overeenkomstige toepassing”<br />
dat er sprake is van een algemene verwijzing,<br />
zodat die vruchtgebruikbepalingen mijns inziens<br />
alleen dan van toepassing zijn voor zover zij aansluiten<br />
en verenigbaar zijn met de bepalingen die<br />
gelden voor de tweetrapsmaking.<br />
Bij de parlementaire behandeling van deze verwijzingsbepaling<br />
heeft de minister (terecht) opgemerkt dat de<br />
verwijzing naar de vruchtgebruikbepalingen, gelet op<br />
de aard van het vruchtgebruik, lang niet alle bepalingen<br />
kan betreffen.<br />
De verwijzing dient slechts als hulpmiddel om bij<br />
gebreke van een regeling in het testament tot een<br />
redelijke uitkomst te komen. 8 Het wordt aan de rechtspraak<br />
en de rechtspraktijk overgelaten, welke vruchtgebruikbepalingen<br />
van toepassing zijn op de rechtsverhouding<br />
bezwaarde-verwachter. Voor een aantal<br />
vruchtgebruikbepalingen is het aanstonds duidelijk<br />
dat zij niet van toepassing kunnen zijn op de fideïcommissaire<br />
makingen, zoals de wijze van het<br />
ontstaan van het recht van vruchtgebruik. Andere<br />
bepalingen daarentegen, leveren moeilijkheden op,<br />
omdat men over de toepassing daarvan van mening<br />
kan verschillen.<br />
Indien men twijfelt over de toepasselijkheid van een<br />
of meer vruchtgebruikbepalingen en de toepassing<br />
daarvan niet wenst, is het verstandig in het testament<br />
uitdrukkelijk te bepalen dat die betreffende verplichting(en)<br />
niet rusten op de bezwaarde.<br />
Mocht de rechter in voorkomend geval van oordeel<br />
zijn dat die bepaling(en) wel geldt of gelden voor de<br />
fideï-commissaire makingen, dan is of zijn die toch<br />
van toepassing op grond van de wet, ondanks het in<br />
het testament bepaalde.<br />
Indien de rechter daarentegen van oordeel zou zijn<br />
dat die bepaling(en) toepassing mist of missen en<br />
men heeft ze in het testament opgenomen, omdat<br />
men ten onrechte in de veronderstelling verkeerde dat<br />
die bepaling(en) van overeenkomstige toepassing is of<br />
zijn, dan zouden ze op grond van het testament<br />
gelden.<br />
Voor de insteller verdient het in ieder geval sterke<br />
aanbeveling in zijn uiterste wil duidelijk positie te<br />
kiezen door bepaalde vruchtgebruikbepalingen niet of<br />
juist wel van toepassing te verklaren. 9 Een aantal voor<br />
het redigeren van testamenten relevante bepalingen<br />
komt hierna aan de orde.<br />
4.4 Boedelbeschrijving (art. 3:205 lid 1 BW)<br />
Het zal duidelijk zijn dat de bezwaarde – evenals de<br />
vruchtgebruiker – bij de aanvang van zijn recht een<br />
boedelbeschrijving dient te maken. De bezwaarde bij<br />
testament die verplichting opleggen, zal op geen<br />
bezwaar stuiten.<br />
Als er sprake is van een gemeenschap van goederen,<br />
is de langstlevende echtgenoot die de positie van<br />
bezwaarde heeft daarmee overigens niet altijd even<br />
gelukkig; hij/zij moet immers ten opzichte van de<br />
verwachters ‘met de billen bloot’ waar het betreft de<br />
omvang en samenstelling van het bezwaarde vermogen.<br />
Er zal een scheiding moeten komen tussen het vrije en<br />
het bezwaarde vermogen van de langstlevende. Er is<br />
een onverdeeldheid in die zin dat er één persoon is<br />
die in twee hoedanigheden tot één vermogen is<br />
gerechtigd dat uit twee juridisch te onderscheiden<br />
gedeelten bestaat. Een (oneigenlijke) verdeling door<br />
de langstlevende met zichzelf is noodzaak. 10 Met<br />
name bij echtgenoten zonder kinderen die het<br />
vermogen (uiteindelijk) over beide families willen<br />
splitsen, is dit nog wel eens een reden om van het<br />
fideï-commis af te zien. Men kiest dan op psychologische<br />
redenen voor civielrechtelijk minder veilige<br />
(langstlevende kan herroepen!) route van een enig<br />
erfgenaamschap voor de langstlevende gecombineerd<br />
met een ‘50/50-splitsing’ in het testament van de<br />
langstlevende. Hoewel deze weg het gevaar in zich<br />
heeft dat de langstlevende echtgenoot zijn of haar<br />
testament wijzigt door de 50/50-splitsing te schrappen,<br />
heeft deze daarentegen weer wel het voordeel dat<br />
iedere vertering door de langstlevende automatisch<br />
‘ten laste van beide families komt’.De bezwaarde heeft<br />
immers de bevoegdheid te kiezen welk vermogen hij<br />
of zij inteert. Door alleen het bezwaarde vermogen in<br />
te teren zou de familie van de insteller (alsnog)<br />
worden benadeeld.<br />
Hoewel het opmaken van een boedelbeschrijving<br />
vooral in het belang is van de bezwaarde, kan de<br />
verwachter daar ook baat bij hebben. De verwachter<br />
7 In dit verband wijs ik op art. 5.4 lid 6 Wet<br />
IB 2001, dat de verkrijging van de verwachter<br />
– anders dan die van de hoofdgerechtigde<br />
(= bloot eigenaar) – defiscaliseert.<br />
8 MvA 17 141, nr. 12, p. 53.<br />
9 Stollenwerck, ‘Het fideicommis de residuo,<br />
de renaissance van een rechtsfiguur’,<br />
Estate Planner 2003/7.<br />
10 Asser-Meijers-van der Ploeg, nr. 623;<br />
Stollenwerck (diss.) p. 103 e.v. Vgl. voor<br />
voorwaardelijke makingen en de huwelijksgemeenschap<br />
ook Verstappen, Handboek<br />
Erfrecht (2006) p. 295 e.v.<br />
8<br />
Juni – 2007<br />
<strong>Sdu</strong> Uitgevers