fiscaal tijdschrift Vermogen - Sdu
fiscaal tijdschrift Vermogen - Sdu
fiscaal tijdschrift Vermogen - Sdu
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
27 ftV<br />
goederen en tot alle handelingen die aan een goed<br />
beheer dienstig kunnen zijn. 80 Voor alle overige<br />
handelingen is de vruchtgebruiker aangewezen op de<br />
hoofdgerechtigde, tenzij de wet anders heeft bepaald.<br />
De erflater kan de bevoegdheden van de vruchtgebruiker<br />
uitbreiden. Voor de vruchtgebruiker<br />
belangrijke uitbreidingen zijn de bevoegdheden tot<br />
vervreemding van de goederen en tot vertering. 81<br />
Deze uitbreiding van de bevoegdheden van de vruchtgebruiker<br />
gaat uiteraard ten koste van de bevoegdheden<br />
van de hoofdgerechtigde. Wanneer een erflater<br />
enerzijds van mening is dat de vruchtgebruiker niet<br />
buiten die uitbreiding van bevoegdheden kan, maar<br />
anderzijds vreest dat de vruchtgebruiker er een door<br />
hem niet bedoeld gebruik van maakt, kan hij zijn<br />
toevlucht nemen tot een conflictbewind. Dit heeft tot<br />
gevolg dat de meeste bevoegdheden die een vruchtgebruiker<br />
heeft, niet meer door deze maar door de<br />
bewindvoerder moeten worden uitgeoefend. 82 Bij de<br />
uitoefening van die bevoegdheden kan de bewindvoerder<br />
dan rekening houden met de belangen van de<br />
hoofdgerechtigde.<br />
Ook bij een voorwaardelijke making (tweetrapsmaking)<br />
kan het conflictbewind dienst doen. De<br />
bezwaarde erfgenaam (de eerste trap) heeft de<br />
goederen feitelijk onder zich en wordt in de externe<br />
verhouding als rechthebbende aangemerkt. 83 In de<br />
interne verhouding zijn tussen de bezwaarde en de<br />
verwachter (de tweede trap) de vruchtgebruikbepalingen<br />
van overeenkomstige toepassing. 84<br />
Praktisch gezien betekent dit dat de bezwaarde een<br />
grote vrijheid heeft ten aanzien van hetgeen hij met<br />
de bezwaarde goederen doet of laat. Wil de erflater<br />
deze vrijheid aan banden leggen, dan kan hij dat door<br />
een conflictbewind in te stellen. De bezwaarde is dan,<br />
in dezelfde mate als een vruchtgebruiker, beperkt in<br />
zijn bevoegdheden ten aanzien van de goederen.<br />
Hij heeft slechts de bevoegdheid tot gebruik van de<br />
goederen. Alle andere bevoegdheden komen exclusief<br />
toe aan de bewindvoerder.<br />
Een conflictbewind kan ook dienst doen in de situatie<br />
dat een erflater wil voorkomen dat een jong meerderjarig<br />
kind zelf het beheer over het geërfde vermogen<br />
kan voeren door aan de rechter opheffing te verzoeken<br />
van een ingesteld beschermingsbewind op de grond<br />
genoemd in art. 4:178 BW. Daartoe zijn twee stappen<br />
nodig. Op de eerste plaats moet de erflater bepalen<br />
dat hetgeen het kind van hem erft, wordt verkregen<br />
onder een voorwaarde. Het kind is bezwaarde, de<br />
(nog ongeboren) afstammelingen van dat kind zijn<br />
verwachter. Ontbreken die afstammelingen, dan zijn<br />
de broers en zussen van de bezwaarde de verwachters.<br />
85 De tweede stap is de instelling van een conflictbewind.<br />
Dit leidt tot een beperking van de bevoegdheden<br />
van de bezwaarde. De bezwaarde kan nu niet<br />
met een beroep op art. 4:178 BW het bewind door de<br />
rechter laten opheffen: die bepaling is uitsluitend<br />
geschreven voor een beschermingsbewind. Het einde<br />
van een conflictbewind is geregeld in art. 4:179 BW.<br />
Daar zien we dat een conflictbewind kan worden<br />
opgeheven door een gemeenschappelijk besluit van de<br />
rechthebbende, de bezwaarde en degene in wiens<br />
belang de instelling van het bewind geschiedde, de<br />
verwachter. Echter, wanneer de kinderen van de jong<br />
meerderjarige bezwaarde als verwachter zijn aangewezen,<br />
zullen deze veelal (nog) ontbreken. Dit leidt er<br />
mijns inziens toe dat een besluit tot opheffing niet kan<br />
worden genomen, omdat de verwachter ontbreekt.<br />
In het geval dat wel alle verwachters bestaan en deze<br />
het eens zijn met de bezwaarde, kan het besluit wel<br />
worden genomen en heeft de constructie niet het<br />
beoogde effect. 86<br />
8 Slot<br />
De conclusie moet luiden dat het nieuwe erfrecht de<br />
erflater een breed scala aan mogelijkheden biedt om<br />
te zorgen dat zijn wensen na zijn overlijden ook<br />
worden uitgevoerd. Daartoe kan hij gebruikmaken<br />
van de executele, maar vooral van de mogelijkheden<br />
die het bewind biedt. De beperkingen die de wet hem<br />
in dit kader oplegt, zijn niet zo ingrijpend dat hij zijn<br />
doelen niet kan bereiken.<br />
Mr. W.J.J.G. Speetjens<br />
Docent privaatrecht Vrije Universiteit Amsterdam<br />
80 Art. 3:207 BW.<br />
81 Art. 3:212, lid 2, en 215, lid 1, BW. Deze<br />
bevoegdheden worden vaak toegekend<br />
aan de langstlevende.<br />
82 Art. 4:167, lid 1, 2e volzin, BW.<br />
83 Art. 4:138, lid 1, BW.<br />
84 Art. 4:138, lid 2, BW. Ik ga niet in op de<br />
vraag of deze bepaling van dwingend<br />
recht is of niet; evenmin ga ik in op de<br />
vraag in hoeverre dwingende vruchtgebruikbepalingen<br />
ook dwingend zijn in de<br />
verhouding tussen bezwaarde en<br />
verwachter.<br />
85 Nu de voorwaardelijke making (nagenoeg)<br />
alleen wordt ingezet om het voor<br />
de rechthebbende (tijdelijk) onmogelijk<br />
te maken een beroep te doen op art.<br />
4:178 BW, moet in het testament geregeld<br />
worden dat de making onvoorwaardelijk<br />
wordt als die reden komt te vervallen,<br />
bijvoorbeeld omdat de bezwaarde een<br />
bepaalde leeftijd heeft bereikt of zelf<br />
kinderen of een partner achterlaat.<br />
86 De wet laat zich er niet over uit of de<br />
wettelijke vertegenwoordiger van een<br />
verwachter voor het aangaan van een<br />
overeenkomst tot opheffing van een conflictbewind<br />
op grond van art. 1:345, lid 1,<br />
BW machtiging van de kantonrechter<br />
nodig heeft. Ik betwijfel dat, omdat dit<br />
besluit onder geen van de daar genoemde<br />
gevallen valt.<br />
34<br />
Juni – 2007<br />
<strong>Sdu</strong> Uitgevers