fiscaal tijdschrift Vermogen - Sdu
fiscaal tijdschrift Vermogen - Sdu
fiscaal tijdschrift Vermogen - Sdu
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
27 ftV<br />
deel of een gelegateerd goed, zelfs als dat gelegateerde<br />
goed niet tot de nalatenschap behoorde, maar door een<br />
erfgenaam of legataris krachtens een (sub)legaat of een<br />
testamentaire last in de nalatenschap is ‘ingebracht’.<br />
Het is dus niet nodig dat het goed waarover het<br />
bewind is ingesteld, eigendom was van de erflater.<br />
2 De strekking van het bewind<br />
In de wettelijke regeling vervult de strekking van een<br />
ingesteld bewind een zeer belangrijke rol. De strekking<br />
van het bewind bepaalt namelijk de rechtsgevolgen 2<br />
van het bewind. Zij speelt een rol bij de bevoegdheid<br />
tot beheer en beschikken over een goed onder bewind<br />
door de rechthebbende, bij het verhaal 3 op een goed<br />
onder bewind door een schuldeiser van de rechthebbende<br />
en bij de regeling van het einde van het<br />
bewind. 4<br />
Art. 4:155 BW geeft vier rechtsvermoedens 5 waarom<br />
een bewind kan zijn ingesteld. Vooropstaat dat een<br />
bewind wordt vermoed te zijn ingesteld in het belang<br />
van de rechthebbende, dat wil zeggen om de rechthebbende<br />
tegen zichzelf, zijn onkunde of zijn<br />
onvermogen om de goederen zelf te beheren, te<br />
beschermen. 6 Dit vermoeden moet in een drietal 7<br />
gevallen wijken. In de eerste plaats wanneer een<br />
bewind is ingesteld over een goed waarop een vruchtgebruik<br />
rust. De wet vermoedt dat dit bewind is<br />
ingesteld in zowel het belang van de vruchtgebruiker<br />
als dat van de hoofdgerechtigde. In de tweede plaats<br />
kan een bewind zijn ingesteld over een goed dat het<br />
voorwerp is van een voorwaardelijke making; 8 dit<br />
bewind wordt vermoed te zijn ingesteld in het belang<br />
van zowel degene die onder ontbindende voorwaarde<br />
verkrijgt als degene die onder opschortende voorwaarde<br />
verkrijgt. 9 Het bewind ingesteld over een<br />
vruchtgebruikgoed of een voorwaardelijk verkregen<br />
goed wordt ook wel conflictbewind 10 genoemd.<br />
Bij beide vormen van het conflictbewind gaat de<br />
wetgever ervan uit dat het bewind is ingesteld in<br />
zowel het belang van de een (vruchtgebruiker resp.<br />
bezwaarde) als dat van de ander (hoofdgerechtigde<br />
resp. verwachter). Dit houdt in dat de bewindvoerder<br />
bij uitoefening van zijn werkzaamheden de belangen<br />
van beiden moet behartigen. 11 Naar mijn mening kan<br />
een conflictbewind niet worden ingesteld uitsluitend<br />
in het belang van één hunner; dan is er geen sprake<br />
van een conflictbewind, maar van een beschermingsbewind.<br />
12<br />
Tot slot kan een bewind zijn ingesteld over goederen<br />
die in een gemeenschappelijk belang beheerd dienen<br />
te worden, in de praktijk ook wel genoemd afwikkelingsbewind.<br />
13 Omdat de wet spreekt van een bewind<br />
over goederen die gemeenschappelijk beheerd dienen<br />
te worden, is naar mijn mening vereist dat het goed<br />
dat onder het bewind valt tot een gemeenschap<br />
behoort. Dat wil zeggen, dat er meer dan één erfgenaam<br />
moet zijn of, bij een legaat, meer dan één legataris tot<br />
het goed moet zijn gerechtigd. 14 De rechtsverhouding<br />
tussen een vruchtgebruiker en een hoofdgerechtigde<br />
resp. een bezwaarde en een verwachter is geen vorm<br />
van gemeenschap. 15 Een bewind in een gemeenschappelijk<br />
belang is hier dan ook niet mogelijk.<br />
Het is mogelijk dat een bewind meer dan één strekking<br />
heeft. 16 In de eerste plaats kan een erflater een vruchtgebruik<br />
legateren en daarbij een bewind instellen over<br />
het vruchtgebruik. Hij kan dat bewind instellen in het<br />
belang van zowel de vruchtgebruiker als de hoofdgerechtigde;<br />
in dit geval is er sprake van (uitsluitend)<br />
2 Zie voor de rechtsgevolgen §3 en voor het<br />
einde §4 van afd. 4.5.7 BW.<br />
3 Dit onderwerp wordt in deze bijdrage<br />
slechts summier besproken.<br />
4 Onderwerpen welke zijn geregeld in art.<br />
4:167, 169, 170, 175, 176, 178-180 BW.<br />
5 Deze vermoedens zijn weerlegbaar. Dit<br />
blijkt uit de door de wetgever gebruikte<br />
woorden ‘… wordt vermoed …’.<br />
6 Dit bewind wordt in deze bijdrage aangeduid<br />
met de term beschermingsbewind.<br />
Dit bewind moet niet worden verward<br />
met een door de kantonrechter krachtens<br />
titel 1.19 BW ingesteld bewind ter<br />
bescherming van meerderjarigen, ook wel<br />
meerderjarigenbewind genoemd. Op een<br />
zodanig bewind zijn uitsluitend de bepalingen<br />
van titel 1.19 BW van toepassing<br />
en niet die van afdeling 4.5.7 BW.<br />
7 Art. 4:155, leden 2 t/m 4, BW.<br />
8 Een voorwaardelijke making was onder<br />
het oude erfrecht bekend als erfstelling<br />
over de hand (van het onverteerde) of<br />
fideï-commis (de residuo).<br />
9 Onder het oude erfrecht werden deze<br />
personen aangeduid met de term<br />
bezwaarde respectievelijk verwachter.<br />
10 In de wettelijke regeling heeft de vruchtgebruiker<br />
respectievelijk de bezwaarde de<br />
desbetreffende goederen op grond van de<br />
rechtsverhouding feitelijk onder zich. Bij<br />
dit beheer over die goederen kan het<br />
voorkomen dat de vruchtgebruiker of<br />
bezwaarde zich weinig of niets gelegen<br />
laat liggen aan de belangen van de hoofdgerechtigde<br />
of verwachter. Om conflicten<br />
hierover tussen deze personen te voorkomen,<br />
wordt een bewindvoerder aangesteld;<br />
deze heeft dan het beheer over de<br />
goederen. Met deze bewindsvormen<br />
wordt gepoogd de belangen van de<br />
hoofdgerechtigde resp. de verwachter te<br />
beschermen.<br />
11 Dit hoeft de erflater er niet van te weerhouden<br />
om aan de bewindvoerder richtlijnen<br />
te geven hoe hij zijn functie moet<br />
uitoefenen.<br />
12 Anders Asser-Perrick 6B (2005), nr. 536,<br />
en Klaassen-Luijten-Meijer, Huwelijksgoederen-<br />
en erfrecht, Tweede gedeelte:<br />
Erfrecht (2002), nr. 397.<br />
13 Deze bewindsvorm kwam, in tegenstelling<br />
tot de vormen bedoeld in de leden<br />
1-3 van art. 4:155 BW, in het oude recht<br />
niet voor.<br />
14 Anders F.W.J.M. Schols, Bewind en aan<br />
bewind verwante vormen, 2004, p. 17 e.v.<br />
De door hem daar aangehaalde passages<br />
uit de parlementaire geschiedenis bieden<br />
naar mijn mening onvoldoende steun<br />
voor zijn mening.<br />
15 Vgl. voor de verhouding tussen een<br />
hoofdgerechtigde en een beperkt gerechtigde<br />
M.J.A. van Mourik, Mon. BW B9<br />
(2006), p. 1.<br />
16 Art. 4:167, lid 3, BW gaat daarvan uit;<br />
vgl. ook Van der Burght c.s., Parl. Gesch.<br />
Invoeringswet Boek 4, p. 2079.<br />
26<br />
Juni – 2007<br />
<strong>Sdu</strong> Uitgevers