Permacultuur in de huizenbouw - Permacultuur Nederland
Permacultuur in de huizenbouw - Permacultuur Nederland
Permacultuur in de huizenbouw - Permacultuur Nederland
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Permacultuur</strong><br />
In <strong>de</strong> <strong>huizenbouw</strong><br />
1
Inleid<strong>in</strong>g .................................................................................................................................................... 3<br />
Energie en waterverbruik .......................................................................................................................... 3<br />
Wat levert <strong>de</strong> natuur lokaal aan energie en water? ................................................................................ 4<br />
Hoeveel zonne-energie valt er jaarlijks op een gemid<strong>de</strong>ld dak? ....................................................... 4<br />
Hoeveel regen valt er jaarlijks op een gemid<strong>de</strong>ld dak? .................................................................... 4<br />
Gebruik maken van <strong>de</strong> natuur ................................................................................................................... 5<br />
Duurzame huizen ...................................................................................................................................... 6<br />
“Standaard won<strong>in</strong>gen” .......................................................................................................................... 6<br />
Huizen bouwen met milieuvrien<strong>de</strong>lijke materialen .............................................................................. 7<br />
Verenig<strong>in</strong>g Integrale Biologische Architetuur ................................................................................... 7<br />
Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch bouwen en wonen ................................................................ 7<br />
Strobouw NL ..................................................................................................................................... 8<br />
Natural Build<strong>in</strong>g Network ................................................................................................................. 8<br />
Earthships .............................................................................................................................................. 9<br />
“Officiële” <strong>Permacultuur</strong> <strong>in</strong>formatie over <strong>huizenbouw</strong> ............................................................................ 9<br />
Uitleid<strong>in</strong>g .................................................................................................................................................. 9<br />
2
Inleid<strong>in</strong>g<br />
Vanuit <strong>de</strong> permacultuur gedachte wor<strong>de</strong>n huizen ontworpen om naast <strong>de</strong> functies die huizen hebben<br />
voor <strong>de</strong> mens zo goed mogelijk gebruik te maken van <strong>de</strong> aanwezige hulpbronnen uit <strong>de</strong> natuur. Huizen<br />
dienen <strong>de</strong> mens dus niet alleen te beschermen tegen <strong>de</strong> elementen maar als het even kan maken ze juist<br />
gebruik van die elementen om het leven voor <strong>de</strong> <strong>in</strong>woners zo comfortabel mogelijk te maken en <strong>de</strong><br />
natuurlijke omgev<strong>in</strong>g zo we<strong>in</strong>ig mogelijk te belasten.<br />
Slim ontwerp als grondslag voor een betere <strong>in</strong>tegratie van mensen <strong>in</strong> hun omgev<strong>in</strong>g met voor<strong>de</strong>len voor<br />
zowel <strong>de</strong> mens als <strong>de</strong> natuurlijke omgev<strong>in</strong>g. Dat is <strong>de</strong> essentie van permacultuur bij <strong>huizenbouw</strong>.<br />
Zonne-energie, regen, w<strong>in</strong>d en <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>m zijn allemaal elementen die hierbij wor<strong>de</strong>n gebruikt.<br />
Aangezien het ontwerpen van gebouwen aan <strong>de</strong> hand van permacultuurpr<strong>in</strong>cipes een vak apart is zullen<br />
we hier heel kort laten zien dat <strong>de</strong> potentie van <strong>de</strong> lokaal aanwezige elementen enorm is en geven we<br />
daarna vooral veel l<strong>in</strong>ks naar websites die dieper <strong>in</strong>gaan op verschillen<strong>de</strong> manieren hoe mensen hun<br />
huis zo goed mogelijk kunnen <strong>in</strong>tegreren <strong>in</strong> hun natuurlijke omgev<strong>in</strong>g.<br />
Energie en waterverbruik<br />
Om te laten zien dat <strong>de</strong> natuurlijke omgev<strong>in</strong>g veel te bie<strong>de</strong>n heeft is het eerst belangrijk om <strong>in</strong> kaart te<br />
brengen wat huizen <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland gemid<strong>de</strong>ld verbruiken aan hulpbronnen.<br />
Het Nibud geeft <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> cijfers voor elektriciteit, gas en waterverbruik:<br />
3
Het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> energieverbruik volgens <strong>de</strong>ze gegevens is 3480 kWh (kilowattuur) en 1541 m 3<br />
(kubieke meter) aardgas. De officiële eenheid om energie uit te drukken is <strong>de</strong> joule. We rekenen <strong>de</strong>ze<br />
bei<strong>de</strong> getallen om naar <strong>de</strong> joule om te kijken hoeveel energie er <strong>in</strong> een gemid<strong>de</strong>ld huis wordt verbruikt.<br />
Als eerste van kWh naar naar joule. Een joule is hetzelf<strong>de</strong> als een wattsecon<strong>de</strong> (Ws), want 1 watt is 1<br />
joule per secon<strong>de</strong>. Aangezien kilo duizend betekent en er 3600 secon<strong>de</strong>n <strong>in</strong> een uur gaan, is een<br />
kilowattuur gelijk aan 3 600 000 J, ofwel 3,6 MJ (megajoule). 3480 kWh staat dus gelijk aan 3480<br />
kWh * 3,6 MJ/kWh = 12528 MJ<br />
Dan van m 3 aardgas naar joules. 1 m 3 aardgas bevat 31,65 MJ aan energie. 1541 m 3 aardgas staat dus<br />
gelijk aan 1541 m 3 * 31,65 MJ/ m 3 = 48773 MJ<br />
In totaal gebruikt een gemid<strong>de</strong>ld huis <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland dus 12528 MJ aan elektriciteit en 48773 MJ aan<br />
aardgas. Een totaalenergieverbruik van 61301 MJ.<br />
Gemid<strong>de</strong>ld gebruikt een persoon <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland rond <strong>de</strong> 40 tot 45 m 3 water. 1 m 3 water is 1000 liter. Per<br />
persoon gaat het dus om 40.000 tot 45.000 liter water per jaar.<br />
Wat levert <strong>de</strong> natuur lokaal aan energie en water?<br />
Om <strong>de</strong>ze vraag te kunnen beantwoor<strong>de</strong>n het dakoppervlak een gemid<strong>de</strong>ld huis belangrijk. Hier valt <strong>de</strong><br />
zonne-energie en <strong>de</strong> regen op. Het gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> dakoppervlakte is 60 m 2 volgens het M<strong>in</strong>isterie van<br />
Verkeer, Ruimtelijke Or<strong>de</strong>n<strong>in</strong>g en Milieu, (VROM).<br />
Hoeveel zonne-energie valt er jaarlijks op een<br />
gemid<strong>de</strong>ld dak?<br />
Het KNMI (Kon<strong>in</strong>klijk Ne<strong>de</strong>rlands Meteorologisch Instituut) meldt <strong>in</strong><br />
hun rapportage: “Zon-<strong>in</strong>stral<strong>in</strong>g <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland”, dat er gemid<strong>de</strong>ld elke<br />
dag 10,005 MJ (2,78 kWh) aan zonne-energie op elke vierkante<br />
meter terechtkomt. Ter vergelijk<strong>in</strong>g: <strong>de</strong> stad Nairobi <strong>in</strong> Kenia, vlakbij<br />
<strong>de</strong> evenaar, ontvangt gemid<strong>de</strong>ld 5,3 kWh per vierkante meter per dag.<br />
Dat is dus “slechts” een factor 2 meer. Er zit echter veel verschil <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
seizoenen en tussen dag en nacht <strong>in</strong> <strong>de</strong> beschikbare hoeveel zonneenergie.<br />
De tabel hiernaast laat <strong>de</strong> spreid<strong>in</strong>g over <strong>de</strong> maan<strong>de</strong>n zien.<br />
We kunnen met <strong>de</strong>ze gegevens berekenen hoeveel zonne-energie er<br />
jaarlijks gemid<strong>de</strong>ld op een Ne<strong>de</strong>rlands dak valt. Dat is 10,005<br />
MJ/dag.m 2 * 365,25 dagen/jaar * 60 m 2 gemid<strong>de</strong>ld dakoppervlak =<br />
219259 MJ/jaar.<br />
Hoeveel regen valt er jaarlijks op een gemid<strong>de</strong>ld<br />
dak?<br />
Volgens een publicatie uit 2005 van het KNMI met <strong>de</strong> titel: “Neerslag frequentie”, valt er <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland<br />
gemid<strong>de</strong>ld 800 mm water per m 2 per jaar. Dit komt overeen met 800 liter per m 2 per jaar. Op een<br />
gemid<strong>de</strong>ld dak van 60m 2 valt dus jaarlijks 60m 2 gemid<strong>de</strong>ld dakoppervlak * 800 liter/m 2 .jaar = 48 000<br />
liter/jaar.<br />
4
Gebruik maken van <strong>de</strong> natuur<br />
Hoe verhou<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze getallen van het verbruik zich met wat er lokaal aan hulpbronnen op het dak valt?<br />
De hoeveelheid zonne-energie die op het dak valt is 3,5 keer meer dan <strong>de</strong> hoeveelheid energie wat er<br />
gemid<strong>de</strong>ld wordt verbruikt aan stroom en aardgas.<br />
Daarbij valt er jaarlijks meer dan het jaarverbruik aan water van één persoon op een gemid<strong>de</strong>ld dak.<br />
Er is hierbij nog slechts naar twee hulpbronnen gekeken. W<strong>in</strong><strong>de</strong>nergie en slim gebruik van <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>m<br />
zijn nog niet eens meegenomen. Toch laten <strong>de</strong>ze twee voorbeel<strong>de</strong>n reeds uitstekend zien dat <strong>de</strong><br />
natuurlijke omgev<strong>in</strong>g lokaal veel te bie<strong>de</strong>n heeft. Helaas gebruiken we <strong>de</strong>ze hulpbronnen maar zel<strong>de</strong>n<br />
<strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland. Het zou al een grote stap voorwaarsts zijn als er <strong>in</strong> <strong>de</strong> bouw <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland reken<strong>in</strong>g wordt<br />
gehou<strong>de</strong>n met het, eventueel toekomstig, gebruik van <strong>de</strong> natuurlijke elementen. Daken kunnen<br />
bijvoorbeeld dusdanig wor<strong>de</strong>n gebouwd dat ze optimaal gepositioneerd zijn om <strong>de</strong> zon op te vangen.<br />
Dit soort simpele zaken zou vastgelegd kunnen wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> bouwvoorschriften.<br />
Maar permacultuur richt zich vooral ook op wat mensen zelf al kunnen doen. Wat kunnen mensen zelf<br />
doen om hun huizen beter gebruik te laten maken van <strong>de</strong> lokale aanwezige natuurlijke hulpbronnen?<br />
Om <strong>de</strong>ze vraag te beantwoor<strong>de</strong>n geven we hierna l<strong>in</strong>ks naar <strong>in</strong>formatie hoe mensen <strong>in</strong> gradaties hun<br />
huis kunnen aanpassen. Het gaat van het aanpassen van een “gewone won<strong>in</strong>g” tot het bouwen van een<br />
volledig geïntegreerd eartship.<br />
5
Duurzame huizen<br />
“Standaard won<strong>in</strong>gen”<br />
Op www.milieucentraal.nl is veel <strong>in</strong>formatie te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n over: energiebespar<strong>in</strong>g, isolatie en het toepassen<br />
van duurzame energietoepass<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> standaard won<strong>in</strong>gen.<br />
<br />
Duurzaam verbouwen<br />
<br />
<br />
Energie besparen<br />
Groen en comfortabel wonen<br />
Specifieker<br />
<br />
Dakisolatie<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Dubbel glas en HR-glas<br />
Gevelisolatie<br />
Na<strong>de</strong>n en kieren<br />
Vloer- en bo<strong>de</strong>misolatie<br />
Vocht en ventilatie<br />
Op het gebied van duurzame energiebronnen geven ze <strong>in</strong>formatie over <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>len:<br />
<br />
Aardwarmte en bo<strong>de</strong>mwarmte<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Energie uit biomassa<br />
Groene stroom<br />
Klimaatneutraal aardgas<br />
Subsidieregel<strong>in</strong>g Duurzame warmte<br />
Warmtepompen<br />
Waterkracht<br />
W<strong>in</strong><strong>de</strong>nergie<br />
Zonne-energie<br />
Daarnaast zijn er op <strong>de</strong> website van Agentschap NL <strong>in</strong>teressante voorbeeldprojecten te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n op:<br />
www.kennishuisgo.nl/voorbeeldprojecten<br />
Als laatste is <strong>de</strong> voorganger van dit document ook <strong>in</strong>teressant omdat dit vooral ook <strong>in</strong>gaat op <strong>de</strong><br />
mogelijkhe<strong>de</strong>n voor standaardhuizen.<br />
6
Huizen bouwen met milieuvrien<strong>de</strong>lijke materialen<br />
Verenig<strong>in</strong>g Integrale Biologische Architetuur<br />
In Ne<strong>de</strong>rland is <strong>de</strong> Verenig<strong>in</strong>g Integrale Biologische Architetuur ook wel bekend als het VIBA een<br />
koploper op het gebied van het bouwen van energiezu<strong>in</strong>ige won<strong>in</strong>gen met duurzame en biologische<br />
materialen. Hun website is te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n op: www.vibaverenig<strong>in</strong>g.nl & www.vibaexpo.nl<br />
“De VIBA streeft naar een <strong>in</strong>tegrale<br />
bena<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g, van globaal tot <strong>de</strong>tail, om een<br />
bio-logische, dus gezondheid en welzijn<br />
bevor<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> architectuur te ontwikkelen.<br />
Een architectuur die tijdloze waar<strong>de</strong>n van<br />
natuur en mens respecteert, een<br />
architectuur waarbij selectief nieuwe<br />
technologie wordt toegepast, een<br />
architectuur die geënt is op<br />
veran<strong>de</strong>rbaarheid, een architectuur als een<br />
leefmilieu met <strong>in</strong> alle opzichten een<br />
positieve uitstral<strong>in</strong>g.”<br />
Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch bouwen en wonen<br />
Onze Belgische buren op dit gebied, het VIBE, zijn te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n op www.vibe.be<br />
“VIBE (Vlaams Instituut voor Bio-<br />
Ecologisch Bouwen en Wonen) <strong>in</strong>formeert<br />
over gezond en milieuverantwoord bouwen<br />
en wonen. We behan<strong>de</strong>len alle<br />
on<strong>de</strong>rwerpen die hiermee te maken hebben:<br />
niet alleen energie- en waterbespar<strong>in</strong>g,<br />
maar ook ruimtegebruik, ecologische<br />
ste<strong>de</strong>nbouw en gezon<strong>de</strong> bouwmaterialen.<br />
Dit vanuit het standpunt van gezondheid én<br />
milieu.”<br />
7
Strobouw NL<br />
Zowel bij het VIBA als VIBE kun je terecht als je <strong>in</strong>teresse hebt <strong>in</strong> zaken als passiefhuizen, leembouw,<br />
strobouw, volledige houtbouw etc. Daarnaast is er voor <strong>de</strong> strobouw liefhebbers ook een aparte<br />
verenig<strong>in</strong>g, <strong>de</strong>ze is te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n op: www.strobouw.nl<br />
“Strobouw NL beoogt het creëren van een<br />
soli<strong>de</strong> basis, waar<strong>in</strong> strobouw en ie<strong>de</strong>reen<br />
die zich ermee verhoudt -bouwers,<br />
ontwerpers/architecten, on<strong>de</strong>rzoekers,<br />
promotors e.d.- een gemeenschappelijk<br />
platform heeft. Daarnaast wil <strong>de</strong><br />
projectgroep een creatieve, meer speelse<br />
kijk op bouwen en wonen stimuleren en<br />
tegelijkertijd ruimte scheppen voor een<br />
grotere me<strong>de</strong>zeggenschap van toekomstige<br />
huizenbezitters.”<br />
Natural Build<strong>in</strong>g Network<br />
Als laatste is het Engelstalige Natural Build<strong>in</strong>g Network, nbnetwork.org een aanra<strong>de</strong>r.<br />
“Natural Build<strong>in</strong>g Network is a not-forprofit<br />
membership association promot<strong>in</strong>g<br />
natural build<strong>in</strong>g pr<strong>in</strong>ciples, materials and<br />
practitioners worldwi<strong>de</strong>. We support<br />
ecological regeneration, social justice,<br />
the build<strong>in</strong>g of community and economic<br />
opportunity, and the recognition of<br />
<strong>in</strong>digenous wisdom as essential <strong>in</strong><br />
creat<strong>in</strong>g healthy, beautiful, and<br />
spiritually-uplift<strong>in</strong>g habitation for<br />
everyone.”<br />
8
Earthships<br />
Earthships zijn bouwwerken die volledig geïntegreerd zijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g. Ze zijn dan ook niet<br />
aangesloten op <strong>de</strong> nutsbedrijven. Ze verbruiken zeer we<strong>in</strong>ig energie, ze wekken lokaal hun eigen<br />
energie op, vangen zelf water op en fecaliën wor<strong>de</strong>n gecomposteerd. Daarbij wor<strong>de</strong>n Earthships<br />
hoofdzakelijk gebouwd uit gerecycle<strong>de</strong> materialen en aar<strong>de</strong>.<br />
In Ne<strong>de</strong>rland is het eerste Eartship gebouwd <strong>in</strong> Zwolle, zie foto.<br />
Voor een verzamel<strong>in</strong>g l<strong>in</strong>ks met nuttige <strong>in</strong>formatie over Earthships kijk op:<br />
http://earthship.startpag<strong>in</strong>a.nl/<br />
“Officiële” <strong>Permacultuur</strong> <strong>in</strong>formatie over <strong>huizenbouw</strong><br />
Hierboven is <strong>in</strong>formatie gegeven uit verschillen<strong>de</strong> hoeken voor het maken van energieproduceren<strong>de</strong><br />
huizen. Voor “officiële” permacultuur <strong>in</strong>formatie over <strong>huizenbouw</strong> <strong>in</strong> verschillen<strong>de</strong> klimaten zijn het<br />
boek, “PERMACULTURE: A Designers Manual” en <strong>de</strong> DVD serie “Permaculture Design Certificate<br />
Course DVD Collection”, dé naslagwerken op dit gebied. Bei<strong>de</strong> zijn te bestellen via www.tagari.com<br />
Uitleid<strong>in</strong>g<br />
Tot zover <strong>de</strong>ze <strong>in</strong>formative over <strong>huizenbouw</strong>. Voor mensen die meer willen weten over het duurzaam<br />
maken van het huis zijn <strong>de</strong> permacultuur googlegroep (groups.google.com/group/permacultuur) en het<br />
permacultuur forum (permacultuur.actieforum.com) goe<strong>de</strong> plaatsen om <strong>in</strong> contact te komen met an<strong>de</strong>re<br />
mensen die hier ook mee bezig zijn. Voor vragen en/of opmerk<strong>in</strong>gen neem contact op met<br />
<strong>in</strong>fo@permacultuurne<strong>de</strong>rland.org of kijk op www.permacultuurne<strong>de</strong>rland.org<br />
9