Aandoeningen van hart- en vaatstelsel - Pearson Education
Aandoeningen van hart- en vaatstelsel - Pearson Education
Aandoeningen van hart- en vaatstelsel - Pearson Education
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Deel 2<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
de orgaanstelsels<br />
Deel II gaat in op de aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de verschill<strong>en</strong>de orgaanstelsels. Ieder<br />
hoofdstuk begint met e<strong>en</strong> overzicht <strong>van</strong> de normale structuur <strong>en</strong> functie <strong>van</strong> het<br />
betreff<strong>en</strong>de orgaanstelsel. Daarna wordt ingegaan op de symptom<strong>en</strong>, etiologie,<br />
diagnostiek, behandeling <strong>en</strong> prev<strong>en</strong>tie <strong>van</strong> de verschill<strong>en</strong>de ziekt<strong>en</strong>.<br />
HOOFDSTUK 6<br />
HOOFDSTUK 7<br />
HOOFDSTUK 8<br />
HOOFDSTUK 9<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> het bloed<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> het ademhalingsstelsel<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> het spijsverteringsstelsel<br />
HOOFDSTUK 10 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> het urinewegstelsel<br />
HOOFDSTUK 11 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> het voortplantingsstelsel<br />
HOOFDSTUK 12 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> het <strong>en</strong>docri<strong>en</strong>e systeem<br />
HOOFDSTUK 13 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> het z<strong>en</strong>uwstelsel <strong>en</strong> de zintuig<strong>en</strong><br />
HOOFDSTUK 14 psychiatrische <strong>en</strong> cognitieve stoorniss<strong>en</strong><br />
HOOFDSTUK 15 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> het motorische stelsel<br />
HOOFDSTUK 16 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de huid
Histopathologische<br />
verandering<strong>en</strong> die wijz<strong>en</strong><br />
op <strong>en</strong>docarditis, veroorzaakt<br />
door de schimmel<br />
Candida albicans (Met<br />
dank aan het CDC/Sherry<br />
Brinkman, 1963)<br />
6<br />
Feitoffabel?<br />
Acetylsalicylzuur vermindert de kans op<br />
e<strong>en</strong> myocardinfarct.<br />
Feit: Acetylsalicylzuur (aspirine) vermindert de<br />
kans op e<strong>en</strong> <strong>hart</strong>infarct door remming <strong>van</strong> de<br />
trombocyt<strong>en</strong>aggregatie (sam<strong>en</strong>klontering <strong>van</strong><br />
bloedplaatjes) <strong>en</strong> de bloedstolling.<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong>
6<br />
hoofdstukoverzicht<br />
leerdoel<strong>en</strong><br />
6.1 De bloedsomloop<br />
Structuur <strong>en</strong> functie <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>, structuur <strong>en</strong> functie<br />
<strong>van</strong> de bloedvat<strong>en</strong><br />
6.2 Diagnostisch onderzoek bij <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
6.3 Hart- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong><br />
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> het arteriële <strong>vaatstelsel</strong>,<br />
stoorniss<strong>en</strong> <strong>van</strong> de arteriële druk, aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> het v<strong>en</strong>euze <strong>vaatstelsel</strong>, stoorniss<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
<strong>hart</strong>functie, aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> myocard, aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> het <strong>en</strong>docard, <strong>hart</strong>klepaando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>,<br />
<strong>hart</strong>geleidingsstoorniss<strong>en</strong><br />
6.4 Hartfal<strong>en</strong><br />
6.5 Shock<br />
6.6 Hartaando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> bij kinder<strong>en</strong><br />
Foetale <strong>en</strong> perinatale circulatie, aangebor<strong>en</strong><br />
<strong>hart</strong>afwijking<strong>en</strong>, aangebor<strong>en</strong> cyanotische<br />
<strong>hart</strong>afwijking<strong>en</strong>, aangebor<strong>en</strong> niet-cyanotische<br />
<strong>hart</strong>afwijking<strong>en</strong><br />
6.7 Leeftijdsgerelateerde aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
• De normale structuur <strong>en</strong> functie <strong>van</strong> <strong>hart</strong> <strong>en</strong> bloedvat<strong>en</strong><br />
beschrijv<strong>en</strong>.<br />
• De belangrijkste k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong><br />
noem<strong>en</strong>.<br />
• Het verband tuss<strong>en</strong> arteriosclerose <strong>en</strong> atherosclerose<br />
toelicht<strong>en</strong>.<br />
• De rol <strong>van</strong> hyperlipidemie bij atherosclerose beschrijv<strong>en</strong>.<br />
• De etiologie, symptom<strong>en</strong> <strong>en</strong> complicaties <strong>van</strong> hoge<br />
bloeddruk noem<strong>en</strong>.<br />
• Het verschil uitlegg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> ‘gewone’ <strong>en</strong> pulmonale<br />
hypert<strong>en</strong>sie.<br />
• De rol <strong>van</strong> spatader<strong>en</strong> bij perifere vaatziekt<strong>en</strong> toelicht<strong>en</strong>.<br />
• De complicaties <strong>van</strong> v<strong>en</strong>euze trombose noem<strong>en</strong>.<br />
• Het verschil tuss<strong>en</strong> <strong>en</strong>docardiale <strong>en</strong> myocardiale<br />
<strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> beschrijv<strong>en</strong>.<br />
• Het verschil tuss<strong>en</strong> klepst<strong>en</strong>ose <strong>en</strong> klepinsufficiëntie<br />
toelicht<strong>en</strong>.<br />
• De verschill<strong>en</strong>de typ<strong>en</strong> v<strong>en</strong>triculaire <strong>en</strong> suprav<strong>en</strong>triculaire<br />
aritmieën noem<strong>en</strong>.<br />
• De oorzak<strong>en</strong> <strong>van</strong> shock noem<strong>en</strong>.<br />
• De foetale bloedsomloop beschrijv<strong>en</strong>.<br />
• De epidemiologie, symptom<strong>en</strong>, etiologie, diagnostiek <strong>en</strong><br />
behandeling <strong>van</strong> aangebor<strong>en</strong> <strong>hart</strong>afwijking<strong>en</strong> beschrijv<strong>en</strong>.<br />
• De verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> cyanotische <strong>en</strong> niet-cyanotische<br />
cong<strong>en</strong>itale <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> toelicht<strong>en</strong>.<br />
• De cardiovasculaire verandering<strong>en</strong> <strong>en</strong> complicaties bij<br />
ouder<strong>en</strong> beschrijv<strong>en</strong>.<br />
Medische geschied<strong>en</strong>is<br />
Christiaan Barnard<br />
De Zuid-Afrikaanse arts Christiaan Barnard voerde in 1967 in Kaapstad de eerste<br />
<strong>hart</strong>transplantatie uit bij e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s. De patiënt was de 53-jarige tandarts Louis<br />
Washkansky. Hij kreeg het <strong>hart</strong> <strong>van</strong> de 25-jarige D<strong>en</strong>ise Davall die was omgekom<strong>en</strong><br />
bij e<strong>en</strong> auto-ongeluk. De operatie was in technisch opzicht e<strong>en</strong> groot succes <strong>en</strong> gaf<br />
veel <strong>hart</strong>patiënt<strong>en</strong> nieuwe hoop. Helaas overleed Washkansky achtti<strong>en</strong> dag<strong>en</strong> na<br />
109
6<br />
DEEL 2<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
de transplantatie aan e<strong>en</strong> infectie. Harttransplantaties zijn ook teg<strong>en</strong>woordig nog<br />
riskant, maar werd<strong>en</strong> mogelijk dankzij de edelmoedigheid <strong>van</strong> D<strong>en</strong>ise Davall, de<br />
moed <strong>van</strong> Louis Washkansky <strong>en</strong> de g<strong>en</strong>ialiteit <strong>van</strong> Christiaan Barnard, die in 2001<br />
aan e<strong>en</strong> <strong>hart</strong>aanval overleed.<br />
6.1 De bloedsomloop<br />
De primaire functie <strong>van</strong> ons <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong>, dat het<br />
<strong>hart</strong> <strong>en</strong> de bloedvat<strong>en</strong> omvat, is transport <strong>van</strong> zuurstof,<br />
voedingsstoff<strong>en</strong> <strong>en</strong> afvalstoff<strong>en</strong>. Het bloed transporteert<br />
zuurstof <strong>en</strong> voedingsstoff<strong>en</strong> die nodig zijn voor<br />
de stofwisseling naar de weefsels <strong>en</strong> voert afvalproduct<strong>en</strong><br />
af naar de nier<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere uitscheidingsorgan<strong>en</strong>.<br />
Ook vervoert het bloed de elektrolyt<strong>en</strong> <strong>en</strong> hormon<strong>en</strong><br />
die nodig zijn voor de regulering <strong>van</strong> de lichaamsfuncties.<br />
De bloedsomloop bestaat uit twee del<strong>en</strong>: de grote<br />
bloedsomloop (de lichaamscirculatie) <strong>en</strong> de kleine<br />
bloedsomloop (de longcirculatie). Het <strong>hart</strong> pompt het<br />
bloed rond <strong>en</strong> de bloedvat<strong>en</strong> zijn de buiz<strong>en</strong> waar het<br />
bloed doorhe<strong>en</strong> stroomt. De arteriën (slagader<strong>en</strong>) transporter<strong>en</strong><br />
bloed <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> naar de weefsels; de v<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
(ader<strong>en</strong>) vervoer<strong>en</strong> het bloed terug naar het <strong>hart</strong>.<br />
6.1.1 Structuur <strong>en</strong> functie <strong>van</strong> het <strong>hart</strong><br />
Het cor (<strong>hart</strong>) is e<strong>en</strong> holle spier die tuss<strong>en</strong> de long<strong>en</strong> in<br />
de thorax (borstkas) ligt. Het <strong>hart</strong> bestaat uit vier compartim<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />
e<strong>en</strong> linker <strong>en</strong> e<strong>en</strong> rechter atrium (boezem)<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> linker <strong>en</strong> e<strong>en</strong> rechter v<strong>en</strong>trikel (kamer). De wand<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> de compartim<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bestaan uit <strong>hart</strong>spierweefsel,<br />
het myocard, dat aan de binn<strong>en</strong>zijde bekleed is<br />
door e<strong>en</strong> glad vlies, het <strong>en</strong>docard. Het <strong>hart</strong> wordt omgev<strong>en</strong><br />
door het <strong>hart</strong>zakje of pericard, e<strong>en</strong> vlies dat uit<br />
twee lag<strong>en</strong> bestaat (figuur 6.1 •).<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Figuur 6.1<br />
Verschill<strong>en</strong>de lag<strong>en</strong> <strong>en</strong> vliez<strong>en</strong> <strong>van</strong> het <strong>hart</strong><br />
Figuur 6.2<br />
De <strong>hart</strong>klepp<strong>en</strong> in geslot<strong>en</strong> toestand, <strong>van</strong> bov<strong>en</strong> gezi<strong>en</strong><br />
110
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Figuur 6.3<br />
Bloedstroom door het <strong>hart</strong><br />
Bov<strong>en</strong> in het <strong>hart</strong> bevind<strong>en</strong> zich de boezems waar het<br />
bloed uit de long<strong>en</strong> <strong>en</strong> de rest <strong>van</strong> het lichaam binn<strong>en</strong>komt.<br />
Onderin ligg<strong>en</strong> de linker <strong>en</strong> rechter kamer, die<br />
het bloed weer uitpomp<strong>en</strong> naar de long<strong>en</strong> <strong>en</strong> de rest<br />
<strong>van</strong> het lichaam.<br />
De klepp<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de kamers <strong>en</strong> de boezems het<strong>en</strong> de<br />
atriov<strong>en</strong>triculaire of AV-klepp<strong>en</strong>. De valva atriov<strong>en</strong>tricularis<br />
sinistra of de valva mitralis (mitralisklep) tuss<strong>en</strong><br />
de linker boezem <strong>en</strong> de linker kamer bestaat uit<br />
twee slipp<strong>en</strong> <strong>en</strong> wordt ook wel de bicuspidalisklep<br />
g<strong>en</strong>oemd. De valva atriov<strong>en</strong>tricularis dextra of de valva<br />
tricuspidalis (tricuspidalisklep) tuss<strong>en</strong> de rechter boezem<br />
<strong>en</strong> de rechter kamer heeft drie slipp<strong>en</strong>. In figuur<br />
6.2 • zijn deze klepp<strong>en</strong> in geslot<strong>en</strong> toestand te zi<strong>en</strong>.<br />
De atriov<strong>en</strong>triculaire klepp<strong>en</strong> zijn geslot<strong>en</strong> wanneer de<br />
kamers sam<strong>en</strong>trekk<strong>en</strong>, zodat het bloed niet terug kan<br />
strom<strong>en</strong> naar de boezems.<br />
De valva trunci pulmonalis (pulmonalisklep of longslagaderklep)<br />
bevindt zich tuss<strong>en</strong> de rechter kamer <strong>en</strong> de<br />
truncus pulmonalis, de stam <strong>van</strong> de longslagaders. De<br />
valva aortae (aortaklep of lichaamsslagaderklep) bevindt<br />
zich tuss<strong>en</strong> de linker kamer <strong>en</strong> de aorta. Deze<br />
klepp<strong>en</strong> zijn op<strong>en</strong> wanneer de v<strong>en</strong>trikels sam<strong>en</strong>trekk<strong>en</strong>.<br />
Aan het einde <strong>van</strong> de v<strong>en</strong>trikelcontractie sluit<strong>en</strong><br />
deze klepp<strong>en</strong> weer, zodat het bloed niet terug kan strom<strong>en</strong><br />
naar het <strong>hart</strong>.<br />
Iedere <strong>hart</strong>cyclus begint met de ontspanning <strong>van</strong> de<br />
atria <strong>en</strong> v<strong>en</strong>trikels, waarbij het bloed <strong>van</strong>uit de long<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> de rest <strong>van</strong> het lichaam het <strong>hart</strong> instroomt. Deze passieve<br />
vullingsfase is de diastole of rustfase <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>.<br />
Daarna contraher<strong>en</strong> de atria <strong>en</strong> v<strong>en</strong>trikels <strong>en</strong> wordt het<br />
bloed naar buit<strong>en</strong> gepompt. Deze contractiefase heet<br />
systole of actiefase <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>. De periodieke relaxatie<br />
(ontspanning) <strong>en</strong> contractie (sam<strong>en</strong>trekking) <strong>van</strong><br />
boezems <strong>en</strong> kamers vormt de <strong>hart</strong>cyclus, die ongeveer<br />
0,8 seconde duurt. Figuur 6.3 • geeft e<strong>en</strong> overzicht<br />
<strong>van</strong> de bloedstroom door het <strong>hart</strong> <strong>en</strong> de vat<strong>en</strong>.<br />
De aa. coronariae (kransslagaders of coronairarteriën)<br />
111
6 DEEL 2 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
voorzi<strong>en</strong> de <strong>hart</strong>spier <strong>van</strong> bloed. De a. coronaria sinistra<br />
(linker kransslagader) ontspringt aan de achterzijde<br />
<strong>van</strong> de aorta <strong>en</strong> splitst zich na <strong>en</strong>kele c<strong>en</strong>timeters in<br />
e<strong>en</strong> afdal<strong>en</strong>de tak, de r. desc<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s anterior, <strong>en</strong> de ramus<br />
circumflexus, die zich naar links voortzet rond de<br />
achterkant <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>. De a. coronaria dextra (rechter<br />
kransslagader) ontspringt aan de voorkant <strong>van</strong> de aorta<br />
<strong>en</strong> heeft vertakking<strong>en</strong> naar de rechter- <strong>en</strong> achterzijde<br />
<strong>van</strong> het <strong>hart</strong> (figuur 6.4 •).<br />
In teg<strong>en</strong>stelling tot de skeletspier<strong>en</strong> trekt de <strong>hart</strong>spier<br />
zich voortdur<strong>en</strong>d ritmisch sam<strong>en</strong> zonder dat ons dit<br />
<strong>en</strong>ige inspanning kost. E<strong>en</strong> groep gespecialiseerde cell<strong>en</strong><br />
in de rechter boezem, de sino-atriale knoop (sinusknoop<br />
of SA-knoop), fungeert als pacemaker <strong>van</strong><br />
het <strong>hart</strong>. De prikkel tot sam<strong>en</strong>trekking begint in de SAknoop,<br />
verspreidt zich over de boezems <strong>en</strong> passeert de<br />
annulus fibrosus, de bindweefselring tuss<strong>en</strong> boezems <strong>en</strong><br />
kamers, via geleid<strong>en</strong>d weefsel dat de atriov<strong>en</strong>triculaire<br />
knoop of AV-knoop vormt. De prikkel vervolgt zijn<br />
weg over de v<strong>en</strong>trikelspier via de bundel <strong>van</strong> His. Deze<br />
splitst zich in e<strong>en</strong> linker <strong>en</strong> rechter bundeltak <strong>en</strong> eindigt<br />
in de vezels <strong>van</strong> Purkinje, die zich door de hele v<strong>en</strong>trikelwand<br />
vertakk<strong>en</strong>. Het prikkelgeleidingssysteem <strong>van</strong><br />
het <strong>hart</strong> wordt geïllustreerd in figuur 6.5 •.<br />
Om sam<strong>en</strong> te trekk<strong>en</strong> is de <strong>hart</strong>spier niet afhankelijk<br />
<strong>van</strong> externe z<strong>en</strong>uwprikkels, maar de <strong>hart</strong>spier staat<br />
wel onder invloed <strong>van</strong> het autonome z<strong>en</strong>uwstelsel <strong>en</strong><br />
hormon<strong>en</strong> zoals adr<strong>en</strong>aline. De twee del<strong>en</strong> <strong>van</strong> het autonome<br />
z<strong>en</strong>uwstelsel werk<strong>en</strong> antagonistisch, het <strong>en</strong>e<br />
deel vertraagt de <strong>hart</strong>werking terwijl het andere deel<br />
de <strong>hart</strong>werking stimuleert. De parasympathische nervus<br />
vagus vertraagt de <strong>hart</strong>slag in rust door de afgifte<br />
<strong>van</strong> acetylcholine. Het sympatische deel <strong>van</strong> het autonome<br />
z<strong>en</strong>uwstelsel stimuleert de <strong>hart</strong>activiteit tijd<strong>en</strong>s<br />
period<strong>en</strong> <strong>van</strong> stress, zware lichamelijke inspanning <strong>en</strong><br />
opwinding. Deze stimulatie is het gevolg <strong>van</strong> de afgifte<br />
<strong>van</strong> adr<strong>en</strong>aline <strong>en</strong> noradr<strong>en</strong>aline, die de pacemaker <strong>van</strong><br />
het <strong>hart</strong> stimuler<strong>en</strong>.<br />
De grote bloedsomloop begint in de linker kamer <strong>van</strong><br />
waaruit zuurstofrijk bloed via de aorta <strong>en</strong> de arteriën<br />
naar alle del<strong>en</strong> <strong>van</strong> het lichaam wordt gepompt. De v<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> het zuurstofarme bloed weer terug naar<br />
de rechter boezem. De kleine bloedsomloop vervoert<br />
zuurstofarm bloed uit de rechter kamer via de arteriae<br />
pulmonales (longslagader<strong>en</strong>) <strong>en</strong> de kleinere slagader<strong>en</strong><br />
naar de long<strong>en</strong>, waar zuurstof <strong>van</strong>uit de longblaasjes<br />
wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in het bloed. Het zuurstofrijke bloed<br />
wordt vervolg<strong>en</strong>s door de v<strong>en</strong>ae pulmonales (longader<strong>en</strong>)<br />
naar de linker boezem vervoerd. Het septum, het<br />
tuss<strong>en</strong>schot tuss<strong>en</strong> de boezems <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de kamers,<br />
scheidt het zuurstofrijke bloed <strong>van</strong> het zuurstofarme<br />
bloed (zie figuur 6.6 • <strong>en</strong> 6.7 •).<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Figuur 6.4<br />
Kransslagader<strong>en</strong> <strong>en</strong> belangrijkste bloedvat<strong>en</strong><br />
112
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Figuur 6.5<br />
Prikkelgeleidingssysteem <strong>van</strong> het <strong>hart</strong><br />
Vertakking<strong>en</strong> <strong>van</strong> de aorta vervoer<strong>en</strong> het bloed naar<br />
hoofd, bov<strong>en</strong>ste extremiteit<strong>en</strong>, borst, buik, bekk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
onderste extremiteit<strong>en</strong>. De grotere arteriën vertakk<strong>en</strong><br />
zich in steeds fijnere vat<strong>en</strong> <strong>en</strong> uiteindelijk in arteriol<strong>en</strong>.<br />
De arteriol<strong>en</strong> vertakk<strong>en</strong> zich op hun beurt in capillair<strong>en</strong><br />
(haarvat<strong>en</strong>). In de haarvat<strong>en</strong> vindt de uitwisseling <strong>van</strong><br />
zuurstof, voedingsstoff<strong>en</strong> <strong>en</strong> afvalstoff<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> bloed<br />
<strong>en</strong> weefsel plaats. Het capillaire netwerk vormt de verbinding<br />
tuss<strong>en</strong> arteriën <strong>en</strong> v<strong>en</strong><strong>en</strong>. Het bloed stroomt<br />
verder via de v<strong>en</strong>ul<strong>en</strong>, de kleinste v<strong>en</strong><strong>en</strong>, <strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s<br />
via grotere v<strong>en</strong><strong>en</strong>. De v<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> het bov<strong>en</strong>lichaam kom<strong>en</strong><br />
sam<strong>en</strong> in de v<strong>en</strong>a cava superior (bov<strong>en</strong>ste holle<br />
ader) <strong>en</strong> de v<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> het onderlichaam in de v<strong>en</strong>a<br />
cava inferior (onderste holle ader). De v<strong>en</strong>ae cavae vervoer<strong>en</strong><br />
het bloed naar de rechter boezem.<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
6.1.2 Structuur <strong>en</strong> functie <strong>van</strong> de<br />
bloedvat<strong>en</strong><br />
De wand<strong>en</strong> <strong>van</strong> de arteriën zijn relatief dik <strong>en</strong> stevig <strong>en</strong><br />
bevatt<strong>en</strong> veel elastisch bindweefsel. Arteriol<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> kleinere diameter <strong>en</strong> dunnere wand<strong>en</strong> die voornamelijk<br />
uit circulair gerangschikt glad spierweefsel bestaan.<br />
Zowel de grotere arteriën als de arteriol<strong>en</strong> zijn aan<br />
de binn<strong>en</strong>kant bekleed met glad <strong>en</strong>dotheel. Arteriol<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> zich vernauw<strong>en</strong> (vasoconstrictie) of verwijd<strong>en</strong><br />
(vasodilatatie), waardoor de bloedtoevoer naar de weefsels<br />
verandert. Capillair<strong>en</strong> (haarvat<strong>en</strong>) zijn kleine vaatjes<br />
Figuur 6.6<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Bloedstroom door de rechter <strong>hart</strong>helft<br />
113
6 DEEL 2 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
<br />
<br />
Figuur 6.7<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
met e<strong>en</strong> l<strong>en</strong>gte <strong>van</strong> ongeveer 0,5-1 mm <strong>en</strong> zo smal dat<br />
er net e<strong>en</strong> erytrocyt doorhe<strong>en</strong> kan. Hun wand bestaat<br />
uit niet meer dan e<strong>en</strong> laag <strong>en</strong>dotheel. V<strong>en</strong><strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
veel dunnere wand dan arteriën, maar hun lum<strong>en</strong> (vaatholte)<br />
is veel wijder. Doordat ze minder gladde spiercell<strong>en</strong><br />
bevatt<strong>en</strong> <strong>en</strong> minder elastisch zijn, kunn<strong>en</strong> v<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
collaber<strong>en</strong> (sam<strong>en</strong>vall<strong>en</strong>) als de druk in het vat te laag<br />
wordt. V<strong>en</strong><strong>en</strong>, vooral de v<strong>en</strong><strong>en</strong> in de onderste extremiteit<strong>en</strong>,<br />
bevatt<strong>en</strong> klepp<strong>en</strong> die voorkom<strong>en</strong> dat het bloed<br />
onder invloed <strong>van</strong> de zwaartekracht terugstroomt.<br />
6.2 Diagnostisch onderzoek bij<br />
<strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Bloedstroom door de linker <strong>hart</strong>helft (rood = zuurstofrijk bloed, blauw =<br />
zuurstofarm bloed)<br />
Er bestaan veel techniek<strong>en</strong> voor de diagnostiek <strong>en</strong><br />
behandeling <strong>van</strong> <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>. Auscultatie, het<br />
luister<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> stethoscoop naar afwijk<strong>en</strong>de geluid<strong>en</strong>,<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> elektrocardiogram (ECG) lever<strong>en</strong> waardevolle<br />
informatie over de toestand <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>. E<strong>en</strong><br />
ECG is e<strong>en</strong> registratie <strong>van</strong> de door het <strong>hart</strong> veroorzaakte<br />
elektrische verandering<strong>en</strong> <strong>en</strong> wordt gebruikt bij de<br />
diagnostiek <strong>van</strong> coronaire <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong>, myocardinfarct,<br />
klepafwijking<strong>en</strong> <strong>en</strong> aangebor<strong>en</strong> <strong>hart</strong>afwijking<strong>en</strong>. Het<br />
ECG speelt ook e<strong>en</strong> rol bij de diagnostiek <strong>van</strong> ritmestoorniss<strong>en</strong>,<br />
zoals atriumfibriller<strong>en</strong> <strong>en</strong> atriov<strong>en</strong>triculaire<br />
block. Echocardiografie (‘<strong>hart</strong>echo’) is ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />
e<strong>en</strong> niet-invasief onderzoek. Met behulp <strong>van</strong> hoogfrequ<strong>en</strong>te<br />
geluidsgolv<strong>en</strong> word<strong>en</strong> de beweging<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
<strong>hart</strong>klepp<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>van</strong> de atria <strong>en</strong> v<strong>en</strong>trikels gedur<strong>en</strong>de<br />
de <strong>hart</strong>cyclus in beeld gebracht. Met behulp <strong>van</strong> duplexonderzoek<br />
(e<strong>en</strong> combinatie <strong>van</strong> echocardiografie<br />
<strong>en</strong> kleur<strong>en</strong>doppler, ook wel echo-doppleronderzoek<br />
g<strong>en</strong>oemd) word<strong>en</strong> de richting <strong>en</strong> de stroomsnelheid<br />
<strong>van</strong> het bloed in het <strong>hart</strong> <strong>en</strong> de grote vat<strong>en</strong> onderzocht.<br />
Hiermee kan de cardioloog klepst<strong>en</strong>ose of -insufficiëntie<br />
op het spoor kom<strong>en</strong>.<br />
Voor de diagnostiek <strong>van</strong> coronaire <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere<br />
<strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong> inspannings-ECG<br />
gemaakt. Hierbij kunn<strong>en</strong> klacht<strong>en</strong> ontstaan die in rust<br />
niet optred<strong>en</strong>.<br />
Hartkatheterisatie is e<strong>en</strong> procedure waarbij e<strong>en</strong> katheter<br />
via e<strong>en</strong> bloedvat in het <strong>hart</strong> wordt gebracht. Tijd<strong>en</strong>s<br />
e<strong>en</strong> <strong>hart</strong>katherisatie kunn<strong>en</strong> het zuurstofgehalte <strong>en</strong> de<br />
druk in de vat<strong>en</strong> <strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de ruimtes <strong>van</strong> het <strong>hart</strong><br />
word<strong>en</strong> bepaald. Ook kunn<strong>en</strong> hiermee klepafwijking<strong>en</strong>,<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de coronairarteriën <strong>en</strong> e<strong>en</strong> verstoorde<br />
pompfunctie <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> word<strong>en</strong> opgespoord.<br />
Bij angiocardiografie wordt e<strong>en</strong> contrastvloeistof in het<br />
<strong>vaatstelsel</strong> geïnjecteerd, waarna röntg<strong>en</strong>foto’s <strong>van</strong> het<br />
<strong>hart</strong> <strong>en</strong> bloedvat<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gemaakt. Op deze manier<br />
kunn<strong>en</strong> afwijking<strong>en</strong> <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> <strong>en</strong> de grote vat<strong>en</strong>, de<br />
aorta <strong>en</strong> de arteriae pulmonales word<strong>en</strong> gedetecteerd.<br />
Bij coronariografie wordt e<strong>en</strong> contrastvloeistof in de<br />
kransslagaders geïnjecteerd, waarna e<strong>en</strong> röntg<strong>en</strong>film<br />
<strong>van</strong> de coronaire circulatie kan word<strong>en</strong> gemaakt.<br />
6.3 Hart- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong><br />
Tot de <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong> behor<strong>en</strong> alle aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
die het <strong>hart</strong> <strong>en</strong> de bloedvat<strong>en</strong> aantast<strong>en</strong>. Naar verwachting<br />
zull<strong>en</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong> in 2020 wereldwijd de<br />
belangrijkste doodsoorzaak zijn, met 19 miljo<strong>en</strong> sterfgevall<strong>en</strong><br />
per jaar. In Nederland vorm<strong>en</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong><br />
de tweede doodsoorzaak. In 2007 overled<strong>en</strong><br />
114
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
bijna 41.000 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> cardiovasculaire aando<strong>en</strong>ing,<br />
dat is bijna 31 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> alle sterfgevall<strong>en</strong>.<br />
Doorbloedingsstoorniss<strong>en</strong> <strong>en</strong> afwijking<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
bloeddruk zijn vaak het gevolg <strong>van</strong> aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
het arteriële of v<strong>en</strong>euze <strong>vaatstelsel</strong>. Hartafwijking<strong>en</strong><br />
betreff<strong>en</strong> aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> het pericard, coronaire<br />
<strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong>, aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> myocard <strong>en</strong> <strong>en</strong>docard,<br />
klepafwijking<strong>en</strong>, geleidingsstoorniss<strong>en</strong>, <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> bij kinder<strong>en</strong>.<br />
6.3.1 <strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> het arteriële<br />
<strong>vaatstelsel</strong><br />
Hyperlipidemie<br />
Hyperlipidemie is e<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e term voor de verhoging<br />
<strong>van</strong> lipid<strong>en</strong> in het bloed. Tot de lipid<strong>en</strong> behor<strong>en</strong><br />
alle vett<strong>en</strong>, zoals cholesterol, cholesterolesters, vetzur<strong>en</strong>,<br />
fosfolipid<strong>en</strong> <strong>en</strong> triglycerid<strong>en</strong>. Cholesterol, e<strong>en</strong><br />
zachte, wasachtige substantie, is e<strong>en</strong> belangrijk onderdeel<br />
<strong>van</strong> de celmembran<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong>de hormon<strong>en</strong>.<br />
Cholesterol wordt in de bloedbaan vervoerd<br />
door transporteiwitt<strong>en</strong>, de lipoproteïn<strong>en</strong>. Low d<strong>en</strong>sity<br />
lipoprotein (LDL) is het belangrijkste transporteiwit<br />
voor cholesterol. LDL-cholesterol wordt ook wel<br />
het ‘slechte cholesterol’ g<strong>en</strong>oemd, omdat LDL-cholesterol<br />
zich afzet op de vaatwand <strong>en</strong> op deze manier atherosclerotische<br />
plaques <strong>van</strong> vettig materiaal ontstaan<br />
die de arteriën vernauw<strong>en</strong> <strong>en</strong> de bloedstroom verstor<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> deel <strong>van</strong> het cholesterol wordt vervoerd door<br />
high d<strong>en</strong>sity lipoprotein (HDL). Dit wordt ook wel<br />
het ‘goede cholesterol’ g<strong>en</strong>oemd omdat HDL cholesterol<br />
naar de lever vervoert, waar het cholesterol wordt<br />
afgebrok<strong>en</strong>. Het in het lichaam opgeslag<strong>en</strong> vet bestaat<br />
hoofdzakelijk uit triglycerid<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong><br />
triglycerid<strong>en</strong> hangt sam<strong>en</strong> met coronaire vaatziekt<strong>en</strong>.<br />
Hypercholesterolemie<br />
Hypercholesterolemie kan word<strong>en</strong> ingedeeld in primaire<br />
<strong>en</strong> secundaire hypercholesterolemie. Veel soort<strong>en</strong><br />
hypercholesterolemie hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische oorsprong.<br />
Bij primaire hypercholesterolemie staat de afwijking<br />
op zichzelf. E<strong>en</strong> voorbeeld hier<strong>van</strong> is de familiaire<br />
hypercholesterolemie, die autosomaal dominant<br />
overerft <strong>en</strong> waarbij de LDL-receptor defect of afwezig<br />
is. Bij secundaire hypercholesterolemie hangt het hoge<br />
cholesterolgehalte sam<strong>en</strong> met andere ziekt<strong>en</strong>, zoals diabetes<br />
mellitus of leverfunctiestoorniss<strong>en</strong>.<br />
Arteriosclerose<br />
Arteriosclerose <strong>en</strong> atherosclerose zijn aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> de arteriën. Omdat ze e<strong>en</strong> belangrijke oorzaak zijn<br />
<strong>van</strong> andere <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong>, word<strong>en</strong> ze als eerste<br />
besprok<strong>en</strong>.<br />
Bij arteriosclerose verdikk<strong>en</strong> de arteriewand<strong>en</strong> zich<br />
<strong>en</strong> word<strong>en</strong> hard <strong>en</strong> onbuigzaam, gedeeltelijk door de<br />
afzetting <strong>van</strong> kalk. Arteriosclerose wordt vaak t<strong>en</strong> onrechte<br />
‘aderverkalking’ g<strong>en</strong>oemd; ‘slagaderverkalking’<br />
is e<strong>en</strong> betere naam. De aangetaste vat<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zich<br />
niet meer vernauw<strong>en</strong> <strong>en</strong> verwijd<strong>en</strong> wanneer de bloeddruk<br />
onder invloed <strong>van</strong> de <strong>hart</strong>actie verandert. Arteriosclerose<br />
leidt dan ook tot hoge bloeddruk. E<strong>en</strong> speciale<br />
vorm <strong>van</strong> arteriosclerose is atherosclerose (hierna<br />
besprok<strong>en</strong>), waarbij vetachtige stoff<strong>en</strong> op de wand<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> de arteriën word<strong>en</strong> afgezet (figuur 6.8 •).<br />
prev<strong>en</strong>tief<br />
Transvet<br />
Transvet behoort tot de slechte vett<strong>en</strong> <strong>en</strong> is nog slechter<br />
dan verzadigd vet. Transvett<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gemaakt door<br />
hydrog<strong>en</strong>ering (‘hard<strong>en</strong>’) <strong>van</strong> vloeibare plantaardige<br />
oliën <strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> onder andere in koek, gebak <strong>en</strong> zoutjes.<br />
Nederlanders haald<strong>en</strong> in 1997/1998 ongeveer 1,7 proc<strong>en</strong>t<br />
<strong>van</strong> hun calorieën uit transvett<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> advies<br />
<strong>van</strong> de Gezondheidsraad in 2006 zou dit niet meer dan 1<br />
<strong>en</strong>ergieproc<strong>en</strong>t mog<strong>en</strong> zijn.<br />
Atherosclerose<br />
Atherosclerose is e<strong>en</strong> vorm <strong>van</strong> arteriosclerose die<br />
waarschijnlijk sam<strong>en</strong>hangt met beschadiging <strong>van</strong> de<br />
vaatwand. Hypercholesterolemie, rok<strong>en</strong>, hoge bloeddruk<br />
<strong>en</strong> diabetes mellitus zijn bek<strong>en</strong>de risicofactor<strong>en</strong><br />
voor atherosclerose. Bij atherosclerose kunn<strong>en</strong> drie<br />
soort<strong>en</strong> afwijking<strong>en</strong> optred<strong>en</strong>: de zogehet<strong>en</strong> fatty<br />
streaks (‘vetstrep<strong>en</strong>’), atherosclerotische plaques <strong>en</strong><br />
plaqueruptur<strong>en</strong>. Er bestaan diverse onderzoek<strong>en</strong> voor<br />
de diagnostiek <strong>van</strong> atherosclerose. De aando<strong>en</strong>ing kan<br />
leid<strong>en</strong> tot abnormale elektrische activiteit <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>;<br />
deze kan zichtbaar word<strong>en</strong> gemaakt met e<strong>en</strong> ECG. Met<br />
coronariografie word<strong>en</strong> de kransslagaders met behulp<br />
<strong>van</strong> contrastvloeistof in beeld gebracht. Bij e<strong>en</strong> CT-scan<br />
(computerized tomography scan) wordt röntg<strong>en</strong>straling<br />
onder verschill<strong>en</strong>de hoek<strong>en</strong> door het lichaam gestuurd.<br />
E<strong>en</strong> CT-scan br<strong>en</strong>gt de coronairarteriën rechtstreeks in<br />
115
6 DEEL 2 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
beeld, zodat de mate <strong>van</strong> kalkafzetting in de arteriën<br />
kan word<strong>en</strong> gemet<strong>en</strong>.<br />
Bij fatty streaks is er sprake <strong>van</strong> vetstapeling in de tunica<br />
intima, de binn<strong>en</strong>ste laag <strong>van</strong> de vaatwand. Fatty<br />
streaks vorm<strong>en</strong> het begin <strong>van</strong> atheroslerose <strong>en</strong> zijn<br />
zichtbaar als langwerpige, vlakke verkleuring<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
vaatwand die steeds langer <strong>en</strong> dikker word<strong>en</strong>. Ze zijn<br />
al aanwezig op de kinderleeftijd <strong>en</strong> nem<strong>en</strong> tot ongeveer<br />
de leeftijd <strong>van</strong> twintig jaar in aantal toe, om daarna<br />
constant te blijv<strong>en</strong> of af te nem<strong>en</strong>. De atherosclerotische<br />
plaque is het beginstadium <strong>van</strong> klinische atherosclerose<br />
<strong>en</strong> wordt gek<strong>en</strong>merkt door de intracellulaire <strong>en</strong> extracellulaire<br />
ophoping <strong>van</strong> lipid<strong>en</strong> in de vaatwand <strong>en</strong> de<br />
vorming <strong>van</strong> littek<strong>en</strong>weefsel. E<strong>en</strong> atherosclerotische<br />
plaque begint als e<strong>en</strong> witachtig grijze verdikking <strong>van</strong> de<br />
tunica intima met e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trale kern <strong>van</strong> lipid<strong>en</strong>, cholesterolkristall<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> schuimcell<strong>en</strong>, omgev<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> dun<br />
bindweefselkapsel. De plaque leidt tot vernauwing <strong>van</strong><br />
de arterie, waardoor de bloedstroom wordt bemoeilijkt<br />
(figuur 6.9 •).<br />
In e<strong>en</strong> latere fase kunn<strong>en</strong> in de plaques bloeding<strong>en</strong>,<br />
ulceraties <strong>en</strong> littek<strong>en</strong>vorming ontstaan. Volledige afsluiting<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> bloedvat is het gevolg <strong>van</strong> trombose,<br />
waarbij e<strong>en</strong> trombus (bloedstolsel) in het gebied <strong>van</strong><br />
de plaque ontstaat door turbul<strong>en</strong>tie <strong>van</strong> het bloed.<br />
Mann<strong>en</strong> <strong>en</strong> patiënt<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> eerdere <strong>hart</strong>- of vaatziekte<br />
hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> verhoogde kans op atherosclerose.<br />
Beïnvloedbare risicofactor<strong>en</strong> zijn hypercholesterolemie,<br />
verhoogde bloeddruk, diabetes mellitus, obesitas,<br />
gebrek aan lichaamsbeweging, onder- of onbehandelde<br />
hypert<strong>en</strong>sie <strong>en</strong> rok<strong>en</strong>.<br />
Atherosclerose geeft meestal pas klacht<strong>en</strong> wanneer de<br />
slagader ernstig vernauwd is. De symptom<strong>en</strong> hang<strong>en</strong><br />
af <strong>van</strong> de plaats <strong>en</strong> de mate <strong>van</strong> vernauwing. Afslui-<br />
Figuur 6.8<br />
Arterie met atherosclerose<br />
<br />
<br />
<br />
Figuur 6.9<br />
Bloedvat<strong>en</strong> A. Normale slagader B. Vasoconstrictie C. Arteriosclerose <strong>en</strong><br />
atherosclerose<br />
116
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
ting <strong>van</strong> de kransslagaders kan leid<strong>en</strong> tot pijn op de<br />
borst <strong>en</strong> kortademigheid. Afsluiting <strong>van</strong> de carotid<strong>en</strong><br />
(halsslagaders) vermindert de bloedtoevoer naar de<br />
hers<strong>en</strong><strong>en</strong>, waardoor e<strong>en</strong> beroerte kan ontstaan. Atherosclerose<br />
in de slagaders <strong>van</strong> de b<strong>en</strong><strong>en</strong> leidt tot kramp<br />
tijd<strong>en</strong>s het lop<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> verminderde bloedtoevoer<br />
naar de spier<strong>en</strong>; in ernstige gevall<strong>en</strong> kan ulcusvorming<br />
<strong>en</strong> gangre<strong>en</strong> <strong>van</strong> de extremiteit<strong>en</strong> ontstaan.<br />
Verlaging <strong>van</strong> de bloeddruk <strong>en</strong> <strong>van</strong> de cholesterolspiegel<br />
<strong>en</strong> leefstijlverandering<strong>en</strong> spel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke rol<br />
bij de behandeling <strong>van</strong> atherosclerose <strong>en</strong> het voorkom<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> complicaties. Middel<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> hoge bloeddruk<br />
<strong>en</strong> cholesterolverlag<strong>en</strong>de middel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> vaak<br />
bij atherosclerose voorgeschrev<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> groot aantal<br />
klinische onderzoek<strong>en</strong> heeft het nut aangetoond <strong>van</strong><br />
cholesterolverlaging. Behandeling <strong>van</strong> hoge bloeddruk<br />
verkleint de kans op verdere arteriële beschadiging.<br />
Perifere arteriële vaatziekt<strong>en</strong><br />
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> de perifere arteriën leid<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>als<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de krans- of halsslagaders tot ischemie<br />
(verminderde weefseldoorbloeding), pijn, functieverlies,<br />
infarcering <strong>en</strong> weefselversterf. Atherosclerose is<br />
e<strong>en</strong> belangrijke oorzaak <strong>van</strong> perifere arteriële vaatziekt<strong>en</strong>.<br />
Atherosclerose tast vooral de arteriën distaal <strong>van</strong><br />
de aortabifurcatie aan, zoals de arteria femoralis <strong>en</strong> de<br />
arteria poplitea. De aando<strong>en</strong>ing komt vooral voor bij<br />
mann<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> de 60 jaar. De risicofactor<strong>en</strong> zijn dezelfde<br />
als die voor atherosclerose, <strong>en</strong> omvatt<strong>en</strong> erfelijke<br />
<strong>en</strong> omgevingsfactor<strong>en</strong>.<br />
Het voornaamste symptoom <strong>van</strong> chronische obstructieve<br />
perifere arteriële aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> is claudicatio intermitt<strong>en</strong>s<br />
(‘etalageb<strong>en</strong><strong>en</strong>’). Andere symptom<strong>en</strong> zijn e<strong>en</strong><br />
dunne (atrofie), bleke huid, verminderde haargroei op<br />
de onderb<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> slecht g<strong>en</strong>ez<strong>en</strong>de wondjes. De voet<strong>en</strong><br />
voel<strong>en</strong> vaak koud aan <strong>en</strong> de perifere arteriële pulsaties<br />
zijn zwak of afwezig. Als de bloedtoevoer aanzi<strong>en</strong>lijk is<br />
verminderd <strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong>de zuurstof <strong>en</strong> voedingsstoff<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> aangevoerd, kunn<strong>en</strong> ischemische pijn in<br />
rust, ulceraties <strong>en</strong> gangre<strong>en</strong> het gevolg zijn. Met behulp<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> looponderzoek, duplexonderzoek <strong>en</strong> contrastangiografie<br />
kan de diagnose claudicatio intermitt<strong>en</strong>s<br />
word<strong>en</strong> bevestigd.<br />
De behandeling <strong>van</strong> perifeer vaatlijd<strong>en</strong> richt zich op<br />
het voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> verdere complicaties. Leefstijladviez<strong>en</strong>,<br />
zoals stopp<strong>en</strong> met rok<strong>en</strong> <strong>en</strong> gezonde voeding,<br />
mak<strong>en</strong> deel uit <strong>van</strong> de behandeling. Regelmatig rustig<br />
wandel<strong>en</strong> kan de circulatie rond de stolsels verbeter<strong>en</strong>.<br />
Voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> letsel is belangrijk, omdat de huid<br />
kwetsbaar is <strong>en</strong> slechts langzaam g<strong>en</strong>eest. Soms word<strong>en</strong><br />
cholesterolverlag<strong>en</strong>de medicijn<strong>en</strong>, bloedverdunners of<br />
antihypert<strong>en</strong>siva voorgeschrev<strong>en</strong>. In ernstige gevall<strong>en</strong><br />
kan e<strong>en</strong> dotterbehandeling of e<strong>en</strong> bypassoperatie aangewez<strong>en</strong><br />
zijn. Bij e<strong>en</strong> bypassoperatie wordt e<strong>en</strong> omleiding<br />
langs de vernauwing in het bloedvat gemaakt.<br />
Atherectomie, e<strong>en</strong> operatieve verwijdering <strong>van</strong> de atherosclerotische<br />
placque is mogelijk als slechts e<strong>en</strong> klein<br />
deel <strong>van</strong> het vat is aangedaan.<br />
Ziekte <strong>van</strong> Raynaud<br />
De ziekte <strong>van</strong> Raynaud wordt veroorzaakt door vasospasm<strong>en</strong>,<br />
ernstige kramp <strong>van</strong> de arteriën <strong>en</strong> arteriol<strong>en</strong> in<br />
de vingers <strong>en</strong> soms ook in de t<strong>en</strong><strong>en</strong>. De ziekte <strong>van</strong> Raynaud<br />
komt voornamelijk voor bij gezonde jonge vrouw<strong>en</strong>.<br />
De symptom<strong>en</strong> word<strong>en</strong> meestal uitgelokt door kou<br />
of emoties (figuur 6.10 •). De oorzaak <strong>van</strong> de vaatspasm<strong>en</strong><br />
is nog onbek<strong>en</strong>d, maar heeft mogelijk te mak<strong>en</strong> met<br />
hyperactiviteit <strong>van</strong> het sympathische z<strong>en</strong>uwstelsel.<br />
Typische verschijnsel<strong>en</strong> <strong>van</strong> vasospasm<strong>en</strong> zijn de witte<br />
tot blauwe verkleuring <strong>van</strong> de vingers of t<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
koud, doof of tintel<strong>en</strong>d gevoel. De kleurverandering begint<br />
meestal aan de vingertopp<strong>en</strong> <strong>en</strong> verspreidt zich later<br />
over de rest <strong>van</strong> de vingers <strong>en</strong> hand<strong>en</strong>. In ernstige gevall<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> de nagels broos word<strong>en</strong> <strong>en</strong> de huid dikker.<br />
Gebrek aan zuurstof <strong>en</strong> voedingsstoff<strong>en</strong> kan artritis, ulceraties<br />
<strong>en</strong> (zeld<strong>en</strong>) gangre<strong>en</strong> <strong>van</strong> de vingers veroorzak<strong>en</strong>.<br />
Behandeling <strong>van</strong> de ziekte <strong>van</strong> Raynaud bestaat uit<br />
het vermijd<strong>en</strong> <strong>van</strong> de uitlokk<strong>en</strong>de factor<strong>en</strong>. Niet rok<strong>en</strong>,<br />
Figuur 6.10<br />
Ziekte <strong>van</strong> Raynaud (Bart’s Medical Library/Phototake NYC)<br />
117
6 DEEL 2 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
de hand<strong>en</strong> bescherm<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> de kou <strong>en</strong> het vermijd<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> stress zijn belangrijk. In ernstige gevall<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
vaatverwijd<strong>en</strong>de medicijn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> voorgeschrev<strong>en</strong>.<br />
Aneurysma <strong>van</strong> de aorta<br />
E<strong>en</strong> aneurysma <strong>van</strong> de aorta is e<strong>en</strong> plaatselijke verwijding<br />
<strong>van</strong> de aorta. Aneurysma’s word<strong>en</strong> gewoonlijk<br />
beschrev<strong>en</strong> aan de hand <strong>van</strong> hun plaats <strong>en</strong> vorm. De<br />
meeste aneurysma’s zijn spoel- of zakvormig (figuur<br />
6.11 •). Bij e<strong>en</strong> fusiform (spoelvormig) aneurysma is<br />
de wand <strong>van</strong> de aorta over de gehele omtrek symmetrisch<br />
verwijd, bij e<strong>en</strong> sacculair (zakvormig) aneurysma<br />
is slechts e<strong>en</strong> deel <strong>van</strong> de wand verwijd.<br />
Echocardiografie, CT- <strong>en</strong> MRI-scan word<strong>en</strong> vaak voor<br />
de diagnostiek gebruikt <strong>en</strong> voor de controle <strong>van</strong> het<br />
aneurysma.<br />
Aneurysma’s kom<strong>en</strong> voornamelijk voor in de aorta abdominalis<br />
onder de nier<strong>en</strong> (aneurysma aortae abdominalis)<br />
of in de borstholte (aneurysma aortae thoracalis).<br />
E<strong>en</strong> aneurysma in de hers<strong>en</strong><strong>en</strong> komt minder vaak voor.<br />
E<strong>en</strong> aneurysma kan groei<strong>en</strong> <strong>en</strong> scheur<strong>en</strong> (aneurysmaruptuur),<br />
met e<strong>en</strong> bloeding in vitale organ<strong>en</strong> zoals <strong>hart</strong>,<br />
hers<strong>en</strong><strong>en</strong> of buik tot gevolg. Aneurysma’s <strong>van</strong> de aorta<br />
zijn meestal asymptomatisch <strong>en</strong> ontstaan voornamelijk<br />
bij person<strong>en</strong> ouder dan 50 jaar, <strong>en</strong> vaker bij mann<strong>en</strong><br />
dan bij vrouw<strong>en</strong>. Atherosclerose is de belangrijkste<br />
oorzaak <strong>van</strong> e<strong>en</strong> aneurysma <strong>van</strong> de aorta. Andere oorzak<strong>en</strong><br />
zijn bindweefselziekt<strong>en</strong> <strong>en</strong> trauma.<br />
Afhankelijk <strong>van</strong> de grootte moet e<strong>en</strong> aneurysma soms<br />
geopereerd word<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> ruptuur te voorkom<strong>en</strong>. Tijd<strong>en</strong>s<br />
de ingreep wordt dan e<strong>en</strong> kunststof vaatprothese<br />
aangebracht.<br />
6.3.2 Stoorniss<strong>en</strong> <strong>van</strong> de arteriële druk<br />
Hypert<strong>en</strong>sie<br />
De arteriële bloeddruk is e<strong>en</strong> maat voor de druk die het<br />
bloed uitoef<strong>en</strong>t op de vaatwand. Bij gezonde volwass<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
hoort de bov<strong>en</strong>druk, de systolische druk, minder<br />
dan 120 mmHg te zijn <strong>en</strong> de onderdruk, de diastolische<br />
druk, minder dan 80 mmHg. De bloeddruk fluctueert<br />
gedur<strong>en</strong>de de dag; hij wordt hoger bij inspanning <strong>en</strong><br />
lager in rust (tabel 6.1 •).<br />
Bij volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> is sprake <strong>van</strong> hypert<strong>en</strong>sie als de gemiddelde<br />
arteriële bloeddruk hoger is dan 140/90<br />
mmHg.<br />
Hogere leeftijd, tekort aan lichaamsbeweging, overgewicht,<br />
hoge zout- <strong>en</strong> alcoholconsumptie <strong>en</strong> hoge<br />
bloeddruk in de familie zijn risicofactor<strong>en</strong> voor hypert<strong>en</strong>sie.<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>van</strong> het negroïde ras hebb<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />
e<strong>en</strong> hoger risico.<br />
Hoge bloeddruk is de meest voorkom<strong>en</strong>de aandoe-<br />
A<br />
B<br />
Figuur 6.11<br />
Aneurysma’s: A. Zakvormig aneurysma (Simon Fraser/RNC, Newcastle/Photo Researchers) B. Spoelvormig aneurysma (Zephyr/Photo Researchers)<br />
118
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
Tabel 6.1<br />
Normale <strong>en</strong> hoge bloeddruk<br />
Systolisch<br />
(mmHg)<br />
Optimaal < 120 <strong>en</strong> < 80<br />
Normaal 120-129 <strong>en</strong>/of 80-84<br />
Hoognormaal 130-139 <strong>en</strong>/of 85-89<br />
Diastolisch<br />
(mmHg)<br />
Graad 1 hypert<strong>en</strong>sie 140-159 <strong>en</strong>/of 90-99<br />
Graad 2 hypert<strong>en</strong>sie 160-179 <strong>en</strong>/of 100-109<br />
Graad 3 hypert<strong>en</strong>sie > 180 <strong>en</strong>/of > 110<br />
ning <strong>van</strong> <strong>hart</strong> <strong>en</strong> vat<strong>en</strong> <strong>en</strong> komt voor bij ongeveer 20<br />
proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> de wereldbevolking. Hypert<strong>en</strong>sie wordt<br />
beschouwd als e<strong>en</strong> <strong>van</strong> de belangrijkste risicofactor<strong>en</strong><br />
voor <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, beroerte <strong>en</strong> nieraando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
(tabel 6.2 •). Doordat e<strong>en</strong> verhoogde bloeddruk<br />
meestal ge<strong>en</strong> of weinig klacht<strong>en</strong> geeft, is er sprake <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> <strong>en</strong>orme onderdiagnostiek <strong>en</strong> onderbehandeling.<br />
Meting <strong>van</strong> de bloeddruk speelt e<strong>en</strong> belangrijke rol bij<br />
de diagnostiek <strong>en</strong> de controle <strong>van</strong> hypert<strong>en</strong>sie. De diagnose<br />
hypert<strong>en</strong>sie mag pas word<strong>en</strong> gesteld als de gemiddelde<br />
bloeddruk tijd<strong>en</strong>s meerdere meting<strong>en</strong> t<strong>en</strong> minste<br />
140 mmHg systolisch of 90 mmHg diastolisch is.<br />
Er wordt onderscheid gemaakt tuss<strong>en</strong> primaire <strong>en</strong> secundaire<br />
hypert<strong>en</strong>sie. Primaire hypert<strong>en</strong>sie wordt ook<br />
ess<strong>en</strong>tiële hypert<strong>en</strong>sie g<strong>en</strong>oemd; er is dan ge<strong>en</strong> aanwijsbare<br />
oorzaak voor de verhoogde systolische <strong>en</strong> diastolische<br />
druk. In ongeveer 90-95 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> de gevall<strong>en</strong><br />
is sprake <strong>van</strong> primaire hypert<strong>en</strong>sie. Secundaire of<br />
symptomatische hypert<strong>en</strong>sie is het gevolg <strong>van</strong> andere<br />
ziekt<strong>en</strong>, zoals nieraando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>.<br />
Primaire hypert<strong>en</strong>sie veroorzaakt zeld<strong>en</strong> klacht<strong>en</strong>.<br />
Tabel 6.2<br />
Kans op e<strong>en</strong> CVA of <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing bij e<strong>en</strong> verhoogde<br />
bloeddruk<br />
Bloeddruk (mmHg)<br />
Risico<br />
115/75 Normaal<br />
135/85 Tweemaal zo hoog<br />
115/95 Viermaal zo hoog<br />
175/105 Achtmaal zo hoog<br />
Mogelijke symptom<strong>en</strong> hang<strong>en</strong> meestal sam<strong>en</strong> met de<br />
langetermijneffect<strong>en</strong> <strong>van</strong> de verhoogde bloeddruk op<br />
nier<strong>en</strong>, <strong>hart</strong>, og<strong>en</strong> <strong>en</strong> bloedvat<strong>en</strong>. Hypert<strong>en</strong>sie is e<strong>en</strong><br />
belangrijke risicofactor voor atherosclerose <strong>en</strong> andere<br />
<strong>hart</strong>- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong>, zoals <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> <strong>en</strong> cerebrovasculaire<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>. De behandeling <strong>van</strong> primaire <strong>en</strong><br />
secundaire hypert<strong>en</strong>sie is gericht op het verlag<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
de bloeddruk <strong>en</strong> voorkoming <strong>van</strong> schade aan de organ<strong>en</strong>.<br />
Patiënt<strong>en</strong> met secundaire hypert<strong>en</strong>sie zijn vaak<br />
gebaat bij de behandeling <strong>van</strong> de onderligg<strong>en</strong>de aando<strong>en</strong>ing.<br />
Leefstijlverandering<strong>en</strong> zoals gewichtsverlies,<br />
meer lichaamsbeweging <strong>en</strong> e<strong>en</strong> lagere zoutconsumptie,<br />
versterk<strong>en</strong> het effect <strong>van</strong> de medicijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> verklein<strong>en</strong><br />
de kans op complicaties. De soort medicatie hangt af<br />
<strong>van</strong> de ernst <strong>van</strong> de hypert<strong>en</strong>sie, de leeftijd, persoonlijke<br />
risicofactor<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere omstandighed<strong>en</strong>.<br />
Pulmonale hypert<strong>en</strong>sie<br />
Bij pulmonale hypert<strong>en</strong>sie is de bloeddruk in de longslagaders<br />
verhoogd. In rust is deze druk gemiddeld<br />
ongeveer 14 mmHg. Bij pulmonale hypert<strong>en</strong>sie is deze<br />
druk hoger dan 25 mmHg in rust <strong>en</strong> hoger dan 30<br />
mmHg bij inspanning.<br />
Pulmonale hypert<strong>en</strong>sie <strong>en</strong> de ernst er<strong>van</strong> kunn<strong>en</strong> op<br />
verschill<strong>en</strong>de manier<strong>en</strong> word<strong>en</strong> vastgesteld. Echocardiografie<br />
geeft informatie over de ernst <strong>van</strong> de pulmonale<br />
hypert<strong>en</strong>sie, de druk in de longslagaders <strong>en</strong> de<br />
mogelijke oorzaak. Op e<strong>en</strong> ECG zijn ev<strong>en</strong>tuele <strong>hart</strong>afwijking<strong>en</strong><br />
te zi<strong>en</strong>. Longfunctieonderzoek, longscans <strong>en</strong><br />
bloedonderzoek zijn geschikt om secundaire oorzak<strong>en</strong><br />
vast te stell<strong>en</strong>. Met <strong>hart</strong>katheterisatie kan de bloeddruk<br />
in de longslagaders word<strong>en</strong> gemet<strong>en</strong>.<br />
Pulmonale hypert<strong>en</strong>sie kan zowel idiopathisch als secundair<br />
zijn. Pulmonale hypert<strong>en</strong>sie gaat gepaard met<br />
de volg<strong>en</strong>de verandering<strong>en</strong> in het pulmonale vaatbed:<br />
vaatvernauwing, proliferatie <strong>van</strong> <strong>en</strong>dotheelcell<strong>en</strong> of<br />
<strong>van</strong> gladde spiercell<strong>en</strong>, <strong>en</strong> fibrose <strong>van</strong> de tunica intima<br />
<strong>en</strong> trombose in capillair<strong>en</strong> <strong>en</strong> arteriol<strong>en</strong>. Celproliferatie<br />
leidt tot verdikking <strong>van</strong> de arteriële vaatwand <strong>en</strong> het<br />
littek<strong>en</strong>weefsel zorgt voor vernauwing <strong>van</strong> het lum<strong>en</strong>.<br />
Lokale fibrose <strong>van</strong> de tunica intima <strong>en</strong> trombose t<strong>en</strong><br />
slotte veroorzak<strong>en</strong> afsluiting <strong>van</strong> het vat.<br />
Symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> pulmonale hypert<strong>en</strong>sie zijn dyspneu<br />
(kortademigheid), vermoeidheid <strong>en</strong> syncope (flauwvall<strong>en</strong>).<br />
Naarmate de aando<strong>en</strong>ing vordert, vermindert<br />
de pompfunctie <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> <strong>en</strong> tred<strong>en</strong> de symptom<strong>en</strong><br />
ook in rust op.<br />
119
6 DEEL 2 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
Zonder behandeling is de prognose <strong>van</strong> pulmonale<br />
hypert<strong>en</strong>sie slecht. Bij patiënt<strong>en</strong> met ernstige klacht<strong>en</strong><br />
is agressieve behandeling nodig om de onderligg<strong>en</strong>de<br />
oorzaak weg te nem<strong>en</strong>, de symptom<strong>en</strong> te bestrijd<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
de kwaliteit <strong>van</strong> lev<strong>en</strong> te verbeter<strong>en</strong>. Tot de behandelmogelijkhed<strong>en</strong><br />
behor<strong>en</strong> medicatie, zuurstoftherapie <strong>en</strong><br />
longtransplantatie.<br />
prev<strong>en</strong>tief<br />
Zoutgebruik<br />
De meeste m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> meer zout (natrium) dan<br />
ze nodig hebb<strong>en</strong>. Overmatig zoutgebruik is één <strong>van</strong> de<br />
oorzak<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> te hoge bloeddruk; e<strong>en</strong> vermindering<br />
<strong>van</strong> 25-35 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> de zoutinname kan de kans op<br />
e<strong>en</strong> <strong>hart</strong>aanval of e<strong>en</strong> beroerte verminder<strong>en</strong>. De volg<strong>en</strong>de<br />
leefstijladviez<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> help<strong>en</strong> om de bloeddruk<br />
te verlag<strong>en</strong>:<br />
• Gezond gewicht. Gewichtsverlies is de allerbeste<br />
niet-medicam<strong>en</strong>teuze methode om de bloeddruk te<br />
verlag<strong>en</strong>.<br />
• Voldo<strong>en</strong>de beweging. Dagelijks e<strong>en</strong> half uur beweg<strong>en</strong><br />
kan de bloeddruk verlag<strong>en</strong>, vooral in combinatie<br />
met gewichtsverlies.<br />
• Matig met alcohol. Alcohol verhoogt de bloeddruk,<br />
ook bij m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zonder hypert<strong>en</strong>sie.<br />
• Eet minder vett<strong>en</strong> <strong>en</strong> meer gro<strong>en</strong>te <strong>en</strong> fruit. Vitaminerijke,<br />
vetarme voeding leidt tot e<strong>en</strong> lagere bloeddruk.<br />
• Minder zout. Gebruik maximaal 6 g zout per dag<br />
(minder dan één theelepel).<br />
• Stopp<strong>en</strong> met rok<strong>en</strong>.<br />
6.3.3 <strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> het v<strong>en</strong>euze<br />
<strong>vaatstelsel</strong><br />
V<strong>en</strong>euze bloedsomloop in de onderste<br />
extremiteit<strong>en</strong><br />
Het v<strong>en</strong>euze stelsel in de onderste extremiteit<strong>en</strong> bestaat<br />
uit oppervlakkige <strong>en</strong> diepe v<strong>en</strong><strong>en</strong>. Bloed uit de huid<br />
<strong>en</strong> het onderhuidse weefsel verzamelt zich in de oppervlakkige<br />
v<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> wordt via de diepe v<strong>en</strong><strong>en</strong> naar<br />
het <strong>hart</strong> getransporteerd. In de v<strong>en</strong><strong>en</strong> bevind<strong>en</strong> zich<br />
klepp<strong>en</strong> die verhinder<strong>en</strong> dat het bloed terugstroomt.<br />
Contractie <strong>van</strong> de be<strong>en</strong>spier<strong>en</strong> zorgt ervoor dat het<br />
bloed richting <strong>hart</strong> stroomt; dit wordt ook wel spierpomp<br />
g<strong>en</strong>oemd.<br />
Spatader<strong>en</strong><br />
Varices (spatader<strong>en</strong>) zijn verwijde, gekronkelde v<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Ze ontstaan meestal oppervlakkig in het be<strong>en</strong>, bijvoorbeeld<br />
in de v<strong>en</strong>a saph<strong>en</strong>a magna. De v<strong>en</strong><strong>en</strong> zijn gezwoll<strong>en</strong>,<br />
knobbelig <strong>en</strong> soms pijnlijk. Spatader<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
veroorzaakt door stuwing <strong>van</strong> het bloed in de v<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
wanneer de bloedstroom belemmerd wordt (figuur<br />
6.12 •). Spatader<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> als beroepsziekte voorkom<strong>en</strong><br />
bij langdurig zitt<strong>en</strong>d of staand werk. Normaal<br />
wordt het bloed door contractie <strong>van</strong> de be<strong>en</strong>spier<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> de <strong>en</strong>e klep naar de andere gestuwd. Zonder deze<br />
spierpomp komt de bloedstroom tot stilstand. De v<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
zett<strong>en</strong> uit <strong>en</strong> de druk op de geslot<strong>en</strong> klepp<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />
dunne wand<strong>en</strong> neemt toe. Bij ernstige verwijding <strong>van</strong><br />
de v<strong>en</strong><strong>en</strong> functioner<strong>en</strong> de klepp<strong>en</strong> niet meer.<br />
Andere oorzak<strong>en</strong> <strong>van</strong> varices zijn zwangerschap of<br />
e<strong>en</strong> tumor in de baarmoeder; door druk op de vat<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> de v<strong>en</strong><strong>en</strong> dichtgedrukt <strong>en</strong> de bloedstroom belemmerd.<br />
Ook erfelijke factor<strong>en</strong> <strong>en</strong> obesitas spel<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
rol.<br />
Complicaties <strong>van</strong> spatader<strong>en</strong> zijn ulcera <strong>en</strong> infecties als<br />
gevolg <strong>van</strong> de slechte circulatie, <strong>en</strong> bloeding<strong>en</strong> als gevolg<br />
<strong>van</strong> de verzwakte vaatwand<strong>en</strong>.<br />
De behandeling hangt af <strong>van</strong> de ernst <strong>van</strong> de symptom<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> elastische kous (compressietherapie) bevordert<br />
de bloedsomloop <strong>en</strong> verlicht de klacht<strong>en</strong>. De<br />
klacht<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ook verminder<strong>en</strong> door voldo<strong>en</strong>de<br />
beweging <strong>en</strong> hoogstand <strong>van</strong> de b<strong>en</strong><strong>en</strong> bij langdurig<br />
zitt<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> <strong>van</strong> de behandeling<strong>en</strong> is crossectomie ofwel<br />
‘stripp<strong>en</strong>’, waarbij de spatader<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verwijderd.<br />
De v<strong>en</strong>euze afvoer wordt dan overg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> door de<br />
collaterale circulatie. E<strong>en</strong> andere behandeling is sclerocompressietherapie,<br />
waarbij e<strong>en</strong> sterke zoutoplossing<br />
in de spatader<strong>en</strong> wordt gespot<strong>en</strong>. Deze irriter<strong>en</strong>de<br />
stof beschadigt de binn<strong>en</strong>bekleding <strong>van</strong> de vaatwand,<br />
die daarna met behulp <strong>van</strong> continue compressie gedur<strong>en</strong>de<br />
e<strong>en</strong> aantal wek<strong>en</strong> zal verklev<strong>en</strong>.<br />
Teleangiëctasieën <strong>en</strong> bezemrijsvarices (‘spider veins’)<br />
zijn zeer kleine rode of blauw gekleurde spatadertjes<br />
die e<strong>en</strong> dicht netwerk vorm<strong>en</strong> onder de huid (figuur<br />
6.13 •). De oorzaak is onbek<strong>en</strong>d; mogelijk spel<strong>en</strong> erfelijke<br />
factor<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rol. Teleangiëctasieën kom<strong>en</strong> vaker<br />
voor bij vrouw<strong>en</strong> dan bij mann<strong>en</strong>. Oestrog<strong>en</strong><strong>en</strong> spel<strong>en</strong><br />
waarschijnlijk e<strong>en</strong> rol bij het ontstaan, aangezi<strong>en</strong><br />
teleangiëctasieën sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong> met pilgebruik, zwangerschap<br />
of hormoonsubstitutietherapie. Als er cosmetische<br />
bezwar<strong>en</strong> zijn, kunn<strong>en</strong> teleangiëctasieën ev<strong>en</strong>-<br />
120
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Figuur 6.13<br />
‘Spider veins’ (Met dank aan Jason L. Smith, MD)<br />
Figuur 6.12<br />
Ontwikkeling <strong>van</strong> spatader<strong>en</strong><br />
<br />
<br />
<br />
tueel met lasertherapie word<strong>en</strong> behandeld. Door de<br />
verhitting zull<strong>en</strong> de kleine adertjes verschrompel<strong>en</strong>.<br />
Chronische v<strong>en</strong>euze insufficiëntie<br />
Bij chronische v<strong>en</strong>euze insufficiëntie is de v<strong>en</strong>euze terugvoer<br />
naar het <strong>hart</strong> verminderd. Chronische v<strong>en</strong>euze<br />
insufficiëntie wordt meestal veroorzaakt door varices.<br />
Andere oorzak<strong>en</strong> zijn diepe v<strong>en</strong>euze trombose of e<strong>en</strong><br />
verminderde werking <strong>van</strong> de spierpomp. Zoals bij veel<br />
andere aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> speelt de anamnese e<strong>en</strong> belangrijke<br />
rol in de diagnostiek. Risicofactor<strong>en</strong> zijn e<strong>en</strong> hogere<br />
leeftijd, obesitas, familiair voorkom<strong>en</strong>, zwangerschap,<br />
e<strong>en</strong> staand beroep <strong>en</strong> weinig lichaamsbeweging. Bij het<br />
aanvull<strong>en</strong>d onderzoek spel<strong>en</strong> doppler- <strong>en</strong> duplexonderzoek<br />
e<strong>en</strong> grote rol. Hierbij word<strong>en</strong> de doorgankelijkheid<br />
<strong>van</strong> de bloedvat<strong>en</strong>, de stroomrichting <strong>van</strong> het bloed <strong>en</strong><br />
de functie <strong>van</strong> de klepp<strong>en</strong> met behulp <strong>van</strong> ultrageluidsgolv<strong>en</strong><br />
onderzocht. Ook kan hiermee e<strong>en</strong> trombus word<strong>en</strong><br />
opgespoord. Het onderzoek kan word<strong>en</strong> herhaald<br />
met e<strong>en</strong> stuwband om het be<strong>en</strong>, waarbij de bloedstroom<br />
na decompressie wordt onderzocht. Tot de symptom<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> v<strong>en</strong>euze insufficiëntie behor<strong>en</strong> pitting oedeem,<br />
atrofie <strong>van</strong> de huid, hyperpigm<strong>en</strong>tatie, pijn <strong>en</strong> jeuk. In<br />
e<strong>en</strong> later stadium kunn<strong>en</strong> ulcera ontstaan.<br />
Chronische v<strong>en</strong>euze insufficiëntie komt vooral voor bij<br />
vrouw<strong>en</strong> <strong>van</strong> 40-50 jaar <strong>en</strong> mann<strong>en</strong> <strong>van</strong> 70-80 jaar.<br />
De behandeling hangt af <strong>van</strong> de ernst <strong>van</strong> de klacht<strong>en</strong>.<br />
Meestal wordt begonn<strong>en</strong> met steunkous<strong>en</strong>. Deze versterk<strong>en</strong><br />
onder andere de kuitspierpomp <strong>en</strong> bevorder<strong>en</strong><br />
de afvoer <strong>van</strong> het bloed uit de b<strong>en</strong><strong>en</strong>. Door middel<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> operatie kunn<strong>en</strong> de v<strong>en</strong>euze klepp<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong> of ev<strong>en</strong>tuele spataders word<strong>en</strong> gestript (zie<br />
hiervoor). Bij deze laatste ingreep wordt de betreff<strong>en</strong>de<br />
v<strong>en</strong>e proximaal afgebond<strong>en</strong>, waarna e<strong>en</strong> draad <strong>van</strong>uit<br />
de knie of <strong>en</strong>kel door de v<strong>en</strong>e omhoog geschov<strong>en</strong><br />
wordt. Het uiteinde <strong>van</strong> de draad wordt aan de wand<br />
<strong>van</strong> de v<strong>en</strong>e vastgezet, waarna de draad sam<strong>en</strong> met de<br />
v<strong>en</strong>e naar buit<strong>en</strong> wordt getrokk<strong>en</strong>.<br />
V<strong>en</strong>euze trombose<br />
Bij diepe v<strong>en</strong>euze trombose ontstaat e<strong>en</strong> bloedstolsel<br />
in de diepe v<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> de onderste extremiteit<strong>en</strong>.<br />
V<strong>en</strong>euze trombose gaat gepaard met e<strong>en</strong> ontstekingsrespons<br />
in de vaatwand.<br />
Tot de risicofactor<strong>en</strong> voor v<strong>en</strong>euze trombose behor<strong>en</strong><br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> die v<strong>en</strong>euze stase (stilstand <strong>van</strong> v<strong>en</strong>eus<br />
bloed), beschadiging <strong>van</strong> de vaatwand <strong>en</strong> e<strong>en</strong> veranderde<br />
sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> het bloed, zoals hypercoagulabiliteit<br />
(verhoogde stollingsneiging), veroorzak<strong>en</strong>.<br />
Ouder<strong>en</strong> <strong>en</strong> postoperatieve patiënt<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> verhoogde<br />
kans op v<strong>en</strong>euze trombose, doordat immobiliteit<br />
tot e<strong>en</strong> verminderde bloedstroom <strong>en</strong> stuwing <strong>van</strong><br />
v<strong>en</strong>eus bloed in de onderste extremiteit<strong>en</strong> leidt.<br />
V<strong>en</strong>euze trombose verloopt in 50 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> de gevall<strong>en</strong><br />
asymptomatisch. Ontstekingsverschijnsel<strong>en</strong>, zoals<br />
pijn in het be<strong>en</strong>, zwelling <strong>en</strong> e<strong>en</strong> warme, roodpaars<br />
121
6 DEEL 2 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
verkleurde huid zijn aanwijzing<strong>en</strong> voor v<strong>en</strong>euze trombose.<br />
Vroege opsporing <strong>en</strong> prev<strong>en</strong>tie <strong>van</strong> v<strong>en</strong>euze trombose<br />
zijn ess<strong>en</strong>tieel om lev<strong>en</strong>sbedreig<strong>en</strong>de complicaties te<br />
voorkom<strong>en</strong>, zoals longembolie, waarbij e<strong>en</strong> v<strong>en</strong>eus stolsel<br />
loslaat <strong>en</strong> via de bloedbaan de longcirculatie bereikt.<br />
Vroege mobilisatie na e<strong>en</strong> operatie of bevalling,<br />
kuitspieroef<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> steunkous<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> de kans<br />
op trombose verminder<strong>en</strong>. Patiënt<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> verhoogd<br />
risico krijg<strong>en</strong> meestal heparine of e<strong>en</strong> andere bloedverdunner<br />
voorgeschrev<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> bloedstolsel kan operatief<br />
word<strong>en</strong> verwijderd.<br />
6.3.4 Stoorniss<strong>en</strong> <strong>van</strong> de <strong>hart</strong>functie<br />
Coronaire <strong>hart</strong>ziekte<br />
De coronaire bloedsomloop voorziet het <strong>hart</strong> <strong>van</strong> zuurstof<br />
<strong>en</strong> voedingsstoff<strong>en</strong> <strong>en</strong> is dan ook ess<strong>en</strong>tieel voor<br />
de bloedvoorzi<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> de rest <strong>van</strong> het lichaam. De<br />
metabole behoeft<strong>en</strong> <strong>van</strong> het lichaam zijn onderhevig<br />
aan sterke <strong>en</strong> snelle verandering<strong>en</strong>, zodat continue<br />
aanpassing <strong>van</strong> de <strong>hart</strong>functie <strong>en</strong> de circulatie nodig is.<br />
Wanneer het zuurstofaanbod minder is dan de zuurstofbehoefte<br />
<strong>van</strong> het <strong>hart</strong>, kan dit leid<strong>en</strong> tot ischemie,<br />
verminderde contractiliteit, aritmie, infarct of overlijd<strong>en</strong>.<br />
De voorlopige diagnose <strong>van</strong> coronaire <strong>hart</strong>ziekte wordt<br />
gebaseerd op de anamnese, het lichamelijk onderzoek<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ECG (elektrocardiogram). Tijd<strong>en</strong>s de anamnese<br />
moet aandacht word<strong>en</strong> besteed aan de risicofactor<strong>en</strong><br />
voor coronaire <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong>, waar<strong>van</strong> leefstijlfactor<strong>en</strong> de<br />
belangrijkste zijn. Met e<strong>en</strong> ECG wordt de elektrische<br />
activiteit <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> gemet<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele afwijking<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> het <strong>hart</strong>ritme of de plaats <strong>van</strong> ev<strong>en</strong>tuele<br />
weefselbeschadiging word<strong>en</strong> vastgesteld. Andere diagnostische<br />
onderzoek<strong>en</strong> zijn de inspanningstest, echocardiografie,<br />
coronaire angiografie, <strong>hart</strong>katheterisatie<br />
<strong>en</strong> bloedonderzoek.<br />
Bij coronaire <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong> is de bloedstroom door de<br />
kransvat<strong>en</strong> verminderd, meestal door atherosclerose.<br />
Meer dan 90 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> coronaire<br />
<strong>hart</strong>ziekte heeft atherosclerose <strong>van</strong> de kransslagaders.<br />
In tabel 6.3 • staan de risicofactor<strong>en</strong> voor atherosclerotische<br />
<strong>hart</strong>- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong>.<br />
Coronaire <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong> zijn over de hele wereld de voornaamste<br />
doodsoorzaak. Jaarlijks overlijd<strong>en</strong> ongeveer<br />
3,8 miljo<strong>en</strong> mann<strong>en</strong> <strong>en</strong> 3,4 miljo<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong><br />
ziekte <strong>van</strong> de kransslagaders. De vergrijzing <strong>van</strong> de wereldbevolking<br />
heeft grote gevolg<strong>en</strong>. Rond 2025 zal <strong>van</strong><br />
de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die overlijd<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> coronaire <strong>hart</strong>ziekte<br />
ruim 60 proc<strong>en</strong>t ouder dan 65 jaar zijn <strong>en</strong> ruim 40<br />
proc<strong>en</strong>t ouder dan 75 jaar.<br />
Tot de symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> coronaire <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong> behor<strong>en</strong><br />
angina pectoris (pijn of e<strong>en</strong> drukk<strong>en</strong>d gevoel op de<br />
borst als gevolg <strong>van</strong> ischemie), palpitaties (<strong>hart</strong>klopping<strong>en</strong>),<br />
duizeligheid of flauwvall<strong>en</strong>, vermoeidheid na<br />
inspanning of in rust <strong>en</strong> kortademigheid. De ernstigste<br />
uiting<strong>en</strong> <strong>van</strong> coronaire <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong> zijn het myocardinfarct<br />
(<strong>hart</strong>infarct of ‘<strong>hart</strong>aanval’, figuur 6.14 •) <strong>en</strong><br />
plotselinge <strong>hart</strong>dood. Hevige pijn op de borst, kortademigheid,<br />
misselijkheid, bleekheid, zwakheid <strong>en</strong> bewustzijnsverlies<br />
zijn symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>hart</strong>aanval.<br />
De behandeling <strong>van</strong> coronaire <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong> hangt af <strong>van</strong><br />
ernst <strong>en</strong> de ev<strong>en</strong>tuele risicofactor<strong>en</strong> op extra comorbiditeit<br />
of overlijd<strong>en</strong>. Medicam<strong>en</strong>teuze behandeling<br />
bestaat uit bloeddrukverlag<strong>en</strong>de middel<strong>en</strong>, bloedverdunners,<br />
diuretica (middel<strong>en</strong> die de vochtafdrijving<br />
versterk<strong>en</strong>), nitrat<strong>en</strong> zoals nitroglycerine teg<strong>en</strong> de pijn<br />
op de borst <strong>en</strong> cholesterolverlag<strong>en</strong>de middel<strong>en</strong>. Leefstijlverandering<strong>en</strong>,<br />
zoals gezond et<strong>en</strong> <strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de<br />
lichaamsbeweging, kunn<strong>en</strong> help<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong> dat de<br />
ziekte erger wordt.<br />
Tabel 6.3<br />
Risicofactor<strong>en</strong> voor atherosclerose<br />
Bewez<strong>en</strong> risicofactor<strong>en</strong><br />
• Rok<strong>en</strong><br />
• Hoge bloeddruk<br />
• Hoog LDL-cholesterol<br />
• Laag HDL-cholesterol<br />
• Diabetes mellitus<br />
• Metabool syndroom<br />
Mogelijke risicofactor<strong>en</strong><br />
• Protrombotische<br />
toestand<br />
• Pro-inflammatoire<br />
toestand<br />
• Insulineresist<strong>en</strong>tie<br />
Onderligg<strong>en</strong>de<br />
risicofactor<strong>en</strong><br />
• Vetrijk et<strong>en</strong><br />
• Weinig lichaamsbeweging<br />
• Obesitas<br />
• Familiair voorkom<strong>en</strong><br />
Bron: Gebaseerd op S.M. Grundy (2007) ‘Cardiovascular and metabolic<br />
risk factors: how can we improve outcomes in the high-riskpati<strong>en</strong>t.’<br />
American Journal of Medicine, 120(9A):S3-S9.<br />
122
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Figuur 6.14<br />
Overleving na e<strong>en</strong> myocardinfarct. 40 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong><br />
de overlev<strong>en</strong>d<strong>en</strong> na één week krijg<strong>en</strong> late complicaties<br />
die leid<strong>en</strong> tot de dood. De ti<strong>en</strong>jaarsoverleving is<br />
ongeveer 25 proc<strong>en</strong>t.<br />
Coronaire angioplastiek (dotter<strong>en</strong> of ‘ballondilatatie’)<br />
is e<strong>en</strong> procedure waarbij e<strong>en</strong> vernauwde of verstopte<br />
kransslagader met behulp <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ballonnetje wordt<br />
verwijd (figuur 6.15 •). De katheter met het ballonnetje<br />
wordt via de lies in de arteria femoralis (dijbe<strong>en</strong>slagader)<br />
gebracht <strong>en</strong> naar de vernauwde kransslagader<br />
geleid. De ballon wordt opgeblaz<strong>en</strong>, zodat de<br />
slagader verwijdt. Soms wordt tijd<strong>en</strong>s deze ingreep<br />
e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aamde st<strong>en</strong>t ingebracht. Dit is e<strong>en</strong> soort<br />
huls <strong>van</strong> metaaldraad die om de ballon is gemonteerd.<br />
Als de ballon uitzet, wordt de st<strong>en</strong>t in de binn<strong>en</strong>kant<br />
<strong>van</strong> de vaatwand gedrukt. Deze st<strong>en</strong>t zorgt ervoor dat<br />
het lum<strong>en</strong> op<strong>en</strong> blijft. Omdat de vat<strong>en</strong> vaak na maand<strong>en</strong><br />
of jar<strong>en</strong> weer vernauw<strong>en</strong> (rest<strong>en</strong>ose), word<strong>en</strong> de<br />
st<strong>en</strong>ts vaak gecoat met middel<strong>en</strong> die dit voorkom<strong>en</strong>.<br />
In geval <strong>van</strong> ernstige afsluiting <strong>van</strong> de kransslagaders<br />
kan e<strong>en</strong> coronaire bypassoperatie nodig zijn. Hierbij<br />
wordt de vernauwing <strong>van</strong> de kransslagader ‘overbrugd’,<br />
zodat de bloedtoevoer naar het <strong>hart</strong> hersteld<br />
wordt. De chirurg maakt <strong>van</strong> e<strong>en</strong> gezond bloedvat uit<br />
e<strong>en</strong> ander deel <strong>van</strong> het lichaam e<strong>en</strong> omleiding tuss<strong>en</strong><br />
de aorta <strong>en</strong> de vernauwde kransslagader. Afhankelijk<br />
<strong>van</strong> het aantal vernauwde kransslagaders kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
of meer <strong>van</strong> zulke omleiding<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangelegd (figuur<br />
6.16 •).<br />
6.3.5 <strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> myocard<br />
Figuur 6.15<br />
Angioplastiek. Let op de st<strong>en</strong>t. (ISM/Phototake)<br />
Myocarditis<br />
Myocarditis is e<strong>en</strong> ontsteking <strong>van</strong> de <strong>hart</strong>spier. De<br />
ontsteking wordt veroorzaakt door viruss<strong>en</strong> zoals het<br />
coxsackievirus, ad<strong>en</strong>ovirus <strong>en</strong> echovirus. Andere mogelijke<br />
oorzak<strong>en</strong> zijn infectie met hiv of bepaalde bacteriën.<br />
123
6 DEEL 2 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
Figuur 6.16<br />
Bypassoperatie <strong>van</strong> de kransslagaders (Antonia Reeve/Photo Researchers)<br />
De diagnose kan op grond <strong>van</strong> de klinische symptom<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> gesteld. Op e<strong>en</strong> ECG zijn ev<strong>en</strong>tuele geleidingsstoorniss<strong>en</strong><br />
zichtbaar. Met behulp <strong>van</strong> echocardiografie<br />
kan e<strong>en</strong> verdikking of ontsteking <strong>van</strong> de <strong>hart</strong>spier<br />
word<strong>en</strong> vastgesteld. E<strong>en</strong> bloedkweek wordt gedaan om<br />
e<strong>en</strong> infectie aan te ton<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame <strong>van</strong> bepaalde<br />
<strong>hart</strong><strong>en</strong>zym<strong>en</strong> in het bloed bevestigt dat er sprake is <strong>van</strong><br />
beschadiging <strong>van</strong> het myocard.<br />
Myocarditis verloopt vaak asymptomatisch. De patiënt<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> meestal e<strong>en</strong> virale infectie doorgemaakt.<br />
Mogelijke symptom<strong>en</strong> zijn koorts, kortademigheid, tachycardie<br />
(versnelde <strong>hart</strong>slag) of pijn op de borst.<br />
Het doel <strong>van</strong> de behandeling is om verdere schade aan<br />
de <strong>hart</strong>spier te voorkom<strong>en</strong>. Behandeling bestaat uit<br />
symptoombestrijding <strong>en</strong> behandeling <strong>van</strong> de onderligg<strong>en</strong>de<br />
infectie met antibiotica. Rust <strong>en</strong> het vermijd<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> lichamelijke inspanning verminder<strong>en</strong> de belasting<br />
<strong>van</strong> het <strong>hart</strong>.<br />
Cardiomyopathie<br />
Cardiomyopathie is e<strong>en</strong> functionele aando<strong>en</strong>ing <strong>van</strong><br />
de <strong>hart</strong>spier. Er zijn drie typ<strong>en</strong>: gedilateerde, hypertrofische<br />
<strong>en</strong> restrictieve cardiomyopathie (figuur 6.17 •).<br />
Gedilateerde of congestieve cardiomyopathie is de meest<br />
voorkom<strong>en</strong>de vorm <strong>en</strong> wordt gek<strong>en</strong>merkt door vergroting<br />
<strong>van</strong> de kamer, verminderde contractiliteit <strong>en</strong><br />
symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong>. Oorzak<strong>en</strong> <strong>van</strong> gedilateerde<br />
cardiomyopathie zijn infectie, myocarditis, toxische<br />
stoff<strong>en</strong>, stofwisselingsziekt<strong>en</strong>, erfelijke aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> immuunziekt<strong>en</strong>. Als de oorzaak onbek<strong>en</strong>d is, wordt<br />
de aando<strong>en</strong>ing ook wel idiopathische gedilateerde cardiomyopathie<br />
g<strong>en</strong>oemd. Symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> gedilateerde<br />
cardiomyopathie zijn dyspneu d’effort, orthopneu, gevoel<br />
<strong>van</strong> zwakte, vermoeidheid, ascites (vochtophoping in<br />
de buikholte) <strong>en</strong> perifeer oedeem. De behandeling is<br />
gericht op vermindering <strong>van</strong> de symptom<strong>en</strong> <strong>en</strong> bestaat<br />
uit medicijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> rust. In ernstige gevall<strong>en</strong> moet <strong>hart</strong>transplantatie<br />
word<strong>en</strong> overwog<strong>en</strong>.<br />
V<strong>en</strong>triculaire hypertrofie (verdikking <strong>van</strong> de v<strong>en</strong>trikelwand)<br />
is het belangrijkste k<strong>en</strong>merk <strong>van</strong> hypertrofische<br />
cardiomyopathie. Deze aando<strong>en</strong>ing treedt op bij jongvolwass<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> is de belangrijkste oorzaak <strong>van</strong> plotselinge<br />
<strong>hart</strong>dood bij jonger<strong>en</strong>. De etiologie is vaak onbek<strong>en</strong>d,<br />
hoewel in e<strong>en</strong> klein aantal gevall<strong>en</strong> g<strong>en</strong>etische mutaties<br />
zijn vastgesteld. De behandeling <strong>van</strong> hypertrofische<br />
cardiomyopathie is vooral gericht op symptoombestrijding<br />
<strong>en</strong> het voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> acute <strong>hart</strong>dood. Wanneer<br />
medicam<strong>en</strong>teuze behandeling faalt, is operatief ingrijp<strong>en</strong><br />
mogelijk. Bij deze operatie kan e<strong>en</strong> deel <strong>van</strong> het<br />
spierweefsel <strong>van</strong> het v<strong>en</strong>triculaire septum word<strong>en</strong> verwijderd.<br />
Restrictieve cardiomyopathie is de minst voorkom<strong>en</strong>de<br />
vorm <strong>en</strong> gaat gepaard met e<strong>en</strong> verminderde vullingsdruk<br />
<strong>en</strong> vorming <strong>van</strong> littek<strong>en</strong>weefsel in de wand <strong>van</strong><br />
het <strong>hart</strong>. De verminderde vullingsdruk is het gevolg<br />
<strong>van</strong> ernstige stijfheid <strong>van</strong> de v<strong>en</strong>trikelwand<strong>en</strong>. Deze<br />
aando<strong>en</strong>ing is <strong>en</strong>demisch in del<strong>en</strong> <strong>van</strong> Afrika, Zuid- <strong>en</strong><br />
Midd<strong>en</strong>-Amerika <strong>en</strong> Azië. De belangrijkste oorzaak is<br />
amyloïdose, e<strong>en</strong> groep aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> waarbij abnormale<br />
eiwitt<strong>en</strong> neerslaan in e<strong>en</strong> of meer orgaanstelsels.<br />
Symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> restrictieve cardiomyopathie zijn pijn<br />
Figuur 6.17<br />
Cardiomyopathie<br />
124
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
<br />
<br />
Figuur 6.18<br />
Bacteriële <strong>en</strong>docarditis<br />
<br />
op de borst, dyspneu, orthopneu, perifeer oedeem, ascites,<br />
gevoel <strong>van</strong> zwakte <strong>en</strong> vermoeidheid.<br />
6.3.6 <strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> het <strong>en</strong>docard<br />
<br />
Infectieuze <strong>en</strong>docarditis<br />
Infectieuze <strong>en</strong>docarditis is e<strong>en</strong> infectie <strong>van</strong> het <strong>en</strong>docard<br />
<strong>en</strong> de <strong>hart</strong>klepp<strong>en</strong>. De ziekte komt vooral voor<br />
bij kinder<strong>en</strong> <strong>en</strong> volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> met e<strong>en</strong> verhoogd risico<br />
als gevolg <strong>van</strong> reumatische <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, klepafwijking<strong>en</strong>,<br />
deg<strong>en</strong>eratieve <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> intrav<strong>en</strong>eus<br />
drugsgebruik.<br />
Infectieuze <strong>en</strong>docarditis kan door allerlei bacteriën <strong>en</strong><br />
schimmels word<strong>en</strong> veroorzaakt. Bij acute infectieuze<br />
<strong>en</strong>docarditis ontwikkel<strong>en</strong> zich vegetaties op de <strong>hart</strong>klepp<strong>en</strong>,<br />
zoals wordt afgebeeld in figuur 6.18 •. Deze<br />
vegetaties bestaan uit infectieuze organism<strong>en</strong> <strong>en</strong> celrest<strong>en</strong>,<br />
ingebed in e<strong>en</strong> fibreus stolsel. Als fragm<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
de vegetaties loslat<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> deze via de bloedbaan<br />
(embolie) de hers<strong>en</strong><strong>en</strong>, nier<strong>en</strong>, long<strong>en</strong> of andere vitale<br />
organ<strong>en</strong> bereik<strong>en</strong> <strong>en</strong> daar nieuwe infecties veroorzak<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> embolus kan ook leid<strong>en</strong> tot plotselinge afsluiting<br />
<strong>en</strong> scheuring <strong>van</strong> bloedvat<strong>en</strong> in de huid of andere<br />
organ<strong>en</strong>.<br />
De symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> infectieuze <strong>en</strong>docarditis zijn meestal<br />
aspecifiek. Symptom<strong>en</strong> zijn onder andere koorts,<br />
koude rilling<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> nieuw of verander<strong>en</strong>d <strong>hart</strong>geruis<br />
<strong>en</strong> verschijnsel<strong>en</strong> <strong>van</strong> embolie. Met e<strong>en</strong> bloedkweek<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
kan de precieze verwekker word<strong>en</strong> bepaald, zodat gerichte<br />
behandeling mogelijk is. Met echocardiografie<br />
kunn<strong>en</strong> onderligg<strong>en</strong>de klepafwijking<strong>en</strong> <strong>en</strong> de vegetaties<br />
in beeld word<strong>en</strong> gebracht. Er moet zo snel mogelijk<br />
word<strong>en</strong> begonn<strong>en</strong> met intrav<strong>en</strong>euze toedi<strong>en</strong>ing <strong>van</strong><br />
antimicrobiële middel<strong>en</strong> om het veroorzak<strong>en</strong>de microorganisme<br />
uit te roei<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> operatie kan noodzakelijk<br />
zijn wanneer de <strong>hart</strong>klepp<strong>en</strong> ernstig zijn aangetast.<br />
Reumatische <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
Reumatische <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> zijn het gevolg <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
infectie <strong>van</strong> de huid, keel of or<strong>en</strong> met hemolytische<br />
streptokokk<strong>en</strong> uit groep A, hoewel deze organism<strong>en</strong><br />
al verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> zijn als de ziekte zich op<strong>en</strong>baart. Ongeveer<br />
twee wek<strong>en</strong> na de streptokokk<strong>en</strong>infectie ontstaat<br />
acuut reuma. K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>de verschijnsel<strong>en</strong> <strong>van</strong> acuut<br />
reuma zijn koorts, ontstok<strong>en</strong> <strong>en</strong> pijnlijke gewricht<strong>en</strong>,<br />
verminderde eetlust <strong>en</strong> soms huiduitslag. Acuut reuma<br />
is e<strong>en</strong> auto-immuunziekte die ontstaat doordat de antistoff<strong>en</strong><br />
teg<strong>en</strong> de groep A-streptokokk<strong>en</strong> e<strong>en</strong> reactie<br />
aangaan met lichaamseig<strong>en</strong> weefsels. Ook het <strong>hart</strong>, <strong>en</strong><br />
dan meestal de mitralisklep, kan hierbij word<strong>en</strong> aangedaan.<br />
Bloedstolsels slaan neer op de ontstok<strong>en</strong> klepp<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> vegetaties op de rand <strong>van</strong> de slipp<strong>en</strong>.<br />
De slipp<strong>en</strong>, die normaal soepel zijn, word<strong>en</strong> dikker <strong>en</strong><br />
verklev<strong>en</strong> met elkaar. Als de op<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> de klep door<br />
verkleving <strong>van</strong> de slipp<strong>en</strong> ernstig vernauwd is, spreekt<br />
m<strong>en</strong> <strong>van</strong> st<strong>en</strong>ose. Later vormt zich bindweefsel, dat de<br />
neiging heeft zich sam<strong>en</strong> te trekk<strong>en</strong>. Schrompeling <strong>van</strong><br />
de klepp<strong>en</strong> kan leid<strong>en</strong> tot insufficiëntie (‘lekk<strong>en</strong>’) <strong>van</strong> de<br />
klep, doordat de slipp<strong>en</strong> niet meer voldo<strong>en</strong>de sluit<strong>en</strong>.<br />
Acuut reuma komt vooral voor bij kinder<strong>en</strong> <strong>en</strong> jongvolwass<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Adequate behandeling <strong>van</strong> e<strong>en</strong> streptokokk<strong>en</strong>infectie<br />
met antibiotica kan acuut reuma <strong>en</strong> de<br />
bijbehor<strong>en</strong>de complicaties voorkom<strong>en</strong>.<br />
6.3.7 Hartklepaando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
Klepp<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> ervoor dat het bloed in één richting<br />
door het <strong>hart</strong> stroomt. Tot de klepaando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> behor<strong>en</strong><br />
klepst<strong>en</strong>ose <strong>en</strong> klepinsufficiëntie. Bij st<strong>en</strong>ose<br />
is sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> vernauwde doorgang, doordat de<br />
klep zich niet meer normaal kan op<strong>en</strong><strong>en</strong>. Bij klepinsufficiëntie<br />
sluit<strong>en</strong> de klepp<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong>de <strong>en</strong> kan<br />
het bloed langs de klep terugstrom<strong>en</strong>. Klepst<strong>en</strong>ose<br />
leidt tot verwijding <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>compartim<strong>en</strong>t dat het<br />
bloed via de aangedane klep moet uitpomp<strong>en</strong>, <strong>en</strong> tot<br />
e<strong>en</strong> verminderde vulling <strong>van</strong> het compartim<strong>en</strong>t voorbij<br />
125
6 DEEL 2 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
de klep. Klepinsufficiëntie veroorzaakt verwijding <strong>en</strong><br />
overbelasting <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>compartim<strong>en</strong>t dat het bloed<br />
via de aangedane klep moet uitpom<strong>en</strong>.<br />
Mitralisst<strong>en</strong>ose<br />
Bij mitralisst<strong>en</strong>ose is de op<strong>en</strong>ing tuss<strong>en</strong> de slipp<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
de klep vernauwd. De slipp<strong>en</strong> zijn stijver <strong>en</strong> gedeeltelijk<br />
met elkaar vergroeid. Er ontstaat e<strong>en</strong> diepe trechtervorm,<br />
waardoor de bloedstroom <strong>van</strong> de linker boezem<br />
naar de linker kamer veel weerstand ondervindt.<br />
Door de verhoogde teg<strong>en</strong>druk ontstaat in de linker<br />
boezem e<strong>en</strong> geleidelijke hypertrofie (verdikking) <strong>van</strong><br />
de atriumwand. De rechterkant <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> is ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />
aangedaan (figuur 6.19 •). De verhoogde druk<br />
in het linker atrium bemoeilijkt de instroom <strong>van</strong> bloed<br />
<strong>van</strong>uit de longv<strong>en</strong><strong>en</strong>, wat tot e<strong>en</strong> verhoogde bloeddruk<br />
in de longv<strong>en</strong><strong>en</strong> leidt. Naarmate de stuwing <strong>van</strong><br />
het bloed in de longvat<strong>en</strong> to<strong>en</strong>eemt, lekt steeds meer<br />
vocht uit de bloedvat<strong>en</strong> naar de interstitiële ruimte<br />
<strong>en</strong> ontstaat longoedeem. Doordat de uitwisseling <strong>van</strong><br />
gass<strong>en</strong> in de long<strong>en</strong> steeds moeilijker wordt, ontstaat<br />
perifere cyanose. Het <strong>hart</strong> moet steeds harder werk<strong>en</strong><br />
om het bloed weg te krijg<strong>en</strong>; <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> is dan ook e<strong>en</strong><br />
belangrijke complicatie <strong>van</strong> mitralisst<strong>en</strong>ose. Daarnaast<br />
kunn<strong>en</strong> trombo-embolische complicaties optred<strong>en</strong><br />
als gevolg <strong>van</strong> de klepafwijking. Er is e<strong>en</strong> verhoogde<br />
kans op trombusvorming (vorming <strong>van</strong> bloedstolsels)<br />
op de beschadigde klep. Als dit stolsel loslaat <strong>en</strong> in de<br />
bloedbaan terechtkomt (embolie), kan het elders in het<br />
lichaam e<strong>en</strong> bloedvat naar de hers<strong>en</strong><strong>en</strong>, nier<strong>en</strong> of e<strong>en</strong><br />
ander vitaal orgaan afsluit<strong>en</strong>.<br />
De voornaamste oorzaak <strong>van</strong> mitralisst<strong>en</strong>ose is acuut<br />
reuma met ontsteking <strong>van</strong> de mitralisklep. De slipp<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> de mitralisklep kunn<strong>en</strong> met elkaar verklev<strong>en</strong> of<br />
verlittek<strong>en</strong><strong>en</strong>. Acuut reuma komt vooral voor bij kinder<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> vijf tot vijfti<strong>en</strong> jaar; e<strong>en</strong> mitralisst<strong>en</strong>ose kan<br />
echter jar<strong>en</strong> onopgemerkt blijv<strong>en</strong>.<br />
Bij klepst<strong>en</strong>ose kan de op<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> de klep met behulp<br />
<strong>van</strong> ballonvalvuloplastiek word<strong>en</strong> verwijd. Als<br />
complicatie <strong>van</strong> deze operatie kan e<strong>en</strong> lekk<strong>en</strong>de klep<br />
ontstaan; in dat geval moet deze word<strong>en</strong> ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong><br />
door e<strong>en</strong> kunstklep.<br />
Mitralisinsufficiëntie<br />
Bij mitralisinsufficiëntie kan de klep zich niet meer<br />
geheel sluit<strong>en</strong>, waardoor bloed naar de boezems teruglekt<br />
wanneer de kamers zich sam<strong>en</strong>trekk<strong>en</strong>. Als de<br />
hoeveelheid bloed <strong>en</strong> de druk in de linker boezem toe-<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Figuur 6.19<br />
Effect<strong>en</strong> <strong>van</strong> mitralisklepst<strong>en</strong>ose op het <strong>hart</strong><br />
126
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
nem<strong>en</strong>, stijgt ook de bloeddruk in de kleine circulatie,<br />
wat tot longoedeem leidt. De insufficiëntie is het gevolg<br />
<strong>van</strong> sclerose <strong>en</strong> verschrompeling <strong>van</strong> de klepp<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
andere oorzaak <strong>van</strong> insufficiëntie is beschadiging <strong>van</strong><br />
de papillaire spier<strong>en</strong> die betrokk<strong>en</strong> zijn bij het op<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> sluit<strong>en</strong> <strong>van</strong> de klepp<strong>en</strong>. Deze papillaire spier<strong>en</strong><br />
zitt<strong>en</strong> met kleine pez<strong>en</strong>, de chordae t<strong>en</strong>dineae, aan de<br />
onderzijde <strong>van</strong> de slipp<strong>en</strong> vast <strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong> dat de<br />
slipp<strong>en</strong> naar de boezems doorslaan als de v<strong>en</strong>trikels<br />
zich sam<strong>en</strong>trekk<strong>en</strong>. Als de papillaire spier<strong>en</strong> niet meer<br />
werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> de slipp<strong>en</strong> <strong>van</strong> de mitralisklep in de linker<br />
boezem uitpuil<strong>en</strong>, spreekt m<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> mitralisklepprolaps.<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> mitralisklepprolaps hebb<strong>en</strong><br />
meestal ge<strong>en</strong> klacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> leid<strong>en</strong> e<strong>en</strong> normaal lev<strong>en</strong>.<br />
Behandeling <strong>van</strong> mitralisklepinsufficiëntie is meestal<br />
niet nodig. Bij e<strong>en</strong> tandheelkundige behandeling of<br />
operatie word<strong>en</strong> antibiotica zoals amoxicilline voorgeschrev<strong>en</strong><br />
om te voorkom<strong>en</strong> dat bacteriën de defecte<br />
klepp<strong>en</strong> gaan koloniser<strong>en</strong> (<strong>en</strong>docarditisprofylaxe). Bij<br />
e<strong>en</strong> ernstige mitralisklepprolaps kan de klep operatief<br />
word<strong>en</strong> hersteld of ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Aortast<strong>en</strong>ose<br />
Aortast<strong>en</strong>ose is e<strong>en</strong> vernauwing <strong>van</strong> de aortaklep.<br />
Aortast<strong>en</strong>ose komt vaker voor bij mann<strong>en</strong> dan bij<br />
vrouw<strong>en</strong>, <strong>en</strong> vooral bij mann<strong>en</strong> ouder dan 50 jaar. De<br />
aando<strong>en</strong>ing kan aangebor<strong>en</strong> zijn of ontstaan als gevolg<br />
<strong>van</strong> acuut reuma, bacteriële infecties of kalkafzetting<strong>en</strong>.<br />
Aortast<strong>en</strong>ose wordt gek<strong>en</strong>merkt door stugge slipp<strong>en</strong><br />
die gedeeltelijk met elkaar verkleefd zijn <strong>en</strong> wratachtige<br />
kalkafzetting<strong>en</strong> op de slipp<strong>en</strong>. De linker kamer ondervindt<br />
veel weerstand bij het uitpomp<strong>en</strong> <strong>van</strong> bloed<br />
door deze vernauwde klep. Dit leidt tot hypertrofie <strong>van</strong><br />
de linker v<strong>en</strong>trikel. Syncope (flauwvall<strong>en</strong>) is één <strong>van</strong><br />
de symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> aortast<strong>en</strong>ose <strong>en</strong> is het gevolg <strong>van</strong><br />
onvoldo<strong>en</strong>de bloedtoevoer naar de hers<strong>en</strong><strong>en</strong>. Net als<br />
andere klepdefect<strong>en</strong> kan ook e<strong>en</strong> st<strong>en</strong>ose <strong>van</strong> de aortaklep<br />
operatief word<strong>en</strong> gecorrigeerd.<br />
Aorta-insufficiëntie<br />
Bij aorta-insufficiëntie sluit de aortaklep niet goed<br />
meer. Wanneer de linker kamer zich tijd<strong>en</strong>s de rustfase<br />
<strong>van</strong> het <strong>hart</strong> ontspant, stroomt bloed uit de aorta terug<br />
het <strong>hart</strong> in. Dit leidt tot dilatatie <strong>van</strong> de linker v<strong>en</strong>trikel<br />
<strong>en</strong> uiteindelijk tot <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong>. Aorta-insufficiëntie kan<br />
ontstaan als gevolg <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ontsteking <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> (<strong>en</strong>docarditis)<br />
of e<strong>en</strong> verwijding <strong>van</strong> de aorta. De symptom<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> aorta-insufficiëntie ontstaan geleidelijk. De<br />
eerste jar<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> meestal ge<strong>en</strong> klacht<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> vormt e<strong>en</strong> <strong>hart</strong>geruis het <strong>en</strong>ige symptoom. Naarmate<br />
de aando<strong>en</strong>ing ernstiger wordt, wordt de diastolische<br />
druk lager <strong>en</strong> zet de linker kamer verder uit. Er ontstaat<br />
<strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> <strong>en</strong> patiënt<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> last <strong>van</strong> dyspneu (kortademigheid)<br />
bij inspanning <strong>en</strong> in rust. Klepafwijking<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> meestal ontdekt bij auscultatie <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>. De<br />
diagnose kan word<strong>en</strong> bevestigd met aanvull<strong>en</strong>d onderzoek,<br />
zoals echocardiografie <strong>en</strong> <strong>hart</strong>katheterisatie.<br />
6.3.8 Hartgeleidingsstoorniss<strong>en</strong><br />
Hartritmestoorniss<strong>en</strong><br />
Abnormale <strong>hart</strong>ritm<strong>en</strong> of aritmieën ontstaan door<br />
afwijking<strong>en</strong> in de prikkelvorming <strong>en</strong> -geleiding. De<br />
voortgeleiding <strong>van</strong> de elektrische prikkels <strong>van</strong>uit de<br />
sinusknoop, de fysiologische pacemaker <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>,<br />
stimuleert het sam<strong>en</strong>trekk<strong>en</strong> <strong>van</strong> achtere<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>s de<br />
boezems <strong>en</strong> kamers. Er zijn veel <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong> die de normale<br />
<strong>hart</strong>cyclus kunn<strong>en</strong> verstor<strong>en</strong>.<br />
Er kan onderscheid word<strong>en</strong> gemaakt tuss<strong>en</strong> suprav<strong>en</strong>triculaire<br />
<strong>en</strong> v<strong>en</strong>triculaire <strong>hart</strong>ritmestoorniss<strong>en</strong>. De<br />
suprav<strong>en</strong>triculaire <strong>hart</strong>ritmestoorniss<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgewekt<br />
door elektrische afwijking<strong>en</strong> in de sinusknoop,<br />
de atriumwand, de atriov<strong>en</strong>triculaire knoop <strong>en</strong> de AVjunction.<br />
V<strong>en</strong>triculaire <strong>hart</strong>ritmestoorniss<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
opgewekt in het v<strong>en</strong>triculaire prikkelgeleidingssysteem<br />
of in de v<strong>en</strong>trikelwand. Omdat de kamers het bloed<br />
naar het lichaam moet<strong>en</strong> pomp<strong>en</strong>, zijn v<strong>en</strong>triculaire<br />
aritmieën het ernstigst <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>sbedreig<strong>en</strong>d<br />
zijn.<br />
Bij <strong>hart</strong>ritmestoorniss<strong>en</strong> kan sprake zijn <strong>van</strong> e<strong>en</strong> tachycardie<br />
(versnelde <strong>hart</strong>slag <strong>van</strong> meer dan 100 slag<strong>en</strong> per<br />
minuut) of e<strong>en</strong> bradycardie (te langzame <strong>hart</strong>slag <strong>van</strong><br />
minder dan 50 slag<strong>en</strong> per minuut). Wanneer de prikkelgeleiding<br />
door het <strong>hart</strong> verstoord is, kan e<strong>en</strong> <strong>hart</strong>block<br />
ontstaan. Bij e<strong>en</strong> <strong>hart</strong>block bereik<strong>en</strong> de prikkels<br />
uit de atria de v<strong>en</strong>trikels niet meer <strong>en</strong> trekk<strong>en</strong> de boezems<br />
<strong>en</strong> kamers zich onafhankelijk <strong>van</strong> elkaar sam<strong>en</strong>.<br />
Bepaalde vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>block kunn<strong>en</strong> de <strong>hart</strong>slag<br />
zodanig vertrag<strong>en</strong> dat de bloedvoorzi<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> vitale<br />
organ<strong>en</strong> zoals de hers<strong>en</strong><strong>en</strong> in gevaar komt. E<strong>en</strong> ectopische<br />
pacemaker is e<strong>en</strong> groepje <strong>hart</strong>spiercell<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> de<br />
sinusknoop die in staat zijn tot prikkelvorming. E<strong>en</strong><br />
ectopische pacemaker kan extra slag<strong>en</strong> veroorzak<strong>en</strong><br />
(die als premature of voortijdige contracties waarneem-<br />
127
6 DEEL 2 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
Figuur 6.20<br />
Cardioversie<br />
baar zijn) of de normale pacemakeractiviteit <strong>van</strong> de SAknoop<br />
overnem<strong>en</strong>.<br />
Fibriller<strong>en</strong> is het gevolg <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ongecontroleerde<br />
prikkelgeleiding over de boezems (boezemfibriller<strong>en</strong>)<br />
of kamers (kamerfibriller<strong>en</strong>), waarbij de normale atrium-<br />
of v<strong>en</strong>trikelcontractie verstoord is. Bij v<strong>en</strong>trikelfibriller<strong>en</strong><br />
of ‘kamerfladder<strong>en</strong>’ trilt de v<strong>en</strong>trikelwand<br />
licht; gecoördineerde contracties blijv<strong>en</strong> uit. Doordat<br />
op deze manier ge<strong>en</strong> bloed wordt uitgepompt, is bij<br />
v<strong>en</strong>trikelfibriller<strong>en</strong> in feite sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>hart</strong>stilstand.<br />
Er moet onmiddellijk word<strong>en</strong> geprobeerd te defibriller<strong>en</strong><br />
of reanimer<strong>en</strong>, anders zal de patiënt overlijd<strong>en</strong>.<br />
Hartritmestoorniss<strong>en</strong> veroorzak<strong>en</strong> diverse symptom<strong>en</strong>,<br />
zoals <strong>hart</strong>klopping<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> licht gevoel in het<br />
hoofd, syncope (flauwvall<strong>en</strong>), oedeem <strong>en</strong> kortademigheid.<br />
Mogelijke oorzak<strong>en</strong> zijn coronaire <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong>,<br />
<strong>hart</strong>klepafwijking<strong>en</strong>, myocardinfarct, hoge bloeddruk,<br />
atherosclerose, stofwisselingsziekt<strong>en</strong> (bijvoorbeeld hyperthyreoïdie),<br />
rok<strong>en</strong> <strong>en</strong> medicijnmisbruik.<br />
Afhankelijk <strong>van</strong> de oorzaak kunn<strong>en</strong> <strong>hart</strong>ritmestoorniss<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> behandeld met medicatie, elektrische cardioversie,<br />
e<strong>en</strong> pacemaker of katheterablatie. Medicijn<strong>en</strong><br />
beïnvloed<strong>en</strong> de fysiologische eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> <strong>van</strong> het<br />
prikkelgeleidingssysteem <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>. Bij elektrische<br />
cardioversie wordt geprobeerd om het normale <strong>hart</strong>ritme<br />
te herstell<strong>en</strong> door, onder narcose, e<strong>en</strong> korte stroomstoot<br />
toe te di<strong>en</strong><strong>en</strong> aan het <strong>hart</strong>. Ook met e<strong>en</strong> automatische<br />
externe defibrillator (AED) kan e<strong>en</strong> elektrische<br />
schok word<strong>en</strong> toegedi<strong>en</strong>d om het normale <strong>hart</strong>ritme<br />
te herstell<strong>en</strong> (figuur 6.20 •). Bij patiënt<strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />
ernstige <strong>hart</strong>ritmestoornis wordt soms e<strong>en</strong> inw<strong>en</strong>dige<br />
defibrillator onder het sleutelbe<strong>en</strong>, onder de huid, geïmplanteerd.<br />
Deze inw<strong>en</strong>dige cardioverter defibrillator<br />
(ICD) zorgt, net als e<strong>en</strong> kunstmatige pacemaker, voor<br />
voortdur<strong>en</strong>de resynchronisatie. Katheterablatie is e<strong>en</strong><br />
ingreep waarbij via de punt <strong>van</strong> e<strong>en</strong> katheter het weefsel<br />
<strong>van</strong> het <strong>hart</strong> dat het abnormale ritme veroorzaakt,<br />
beschadigd wordt door verhitting of bevriezing.<br />
6.4 Hartfal<strong>en</strong><br />
Hartfal<strong>en</strong> of decomp<strong>en</strong>satio cordis is e<strong>en</strong> aando<strong>en</strong>ing<br />
waarbij het <strong>hart</strong> niet g<strong>en</strong>oeg bloed kan rondpomp<strong>en</strong><br />
om aan de behoefte <strong>van</strong> de organ<strong>en</strong> te voldo<strong>en</strong>. Het is<br />
e<strong>en</strong> belangrijke complicatie <strong>van</strong> de meeste <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong>,<br />
waaronder ook coronaire <strong>en</strong> perifere atherosclerose.<br />
Wereldwijd lijd<strong>en</strong> 23 miljo<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> aan <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong>.<br />
In 2003 war<strong>en</strong> er in Nederland ruim 175.000 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
met <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong>. Jaarlijks word<strong>en</strong> ongeveer 35.000<br />
nieuwe patiënt<strong>en</strong> met <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> gediagnosticeerd (cijfers<br />
voor 2003), terwijl ruim 6000 person<strong>en</strong> aan de<br />
ziekte overlijd<strong>en</strong> (cijfers voor 2004). De diagnostiek<br />
<strong>van</strong> <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> berust op anamnese, lichamelijk onderzoek,<br />
bloedonderzoek, elektrocardiografie, röntg<strong>en</strong>onderzoek<br />
(thoraxfoto) <strong>en</strong> echocardiografie. Tijd<strong>en</strong>s de<br />
anamnese wordt met name gevraagd naar kortademigheid,<br />
vermoeidheid <strong>en</strong> oedeem. Het lichamelijk onderzoek<br />
omvat auscultatie <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>, meting <strong>van</strong> pols <strong>en</strong><br />
bloeddruk, inspectie <strong>van</strong> de halsv<strong>en</strong><strong>en</strong> in verband met<br />
stuwing <strong>en</strong> inspectie <strong>van</strong> de extremiteit<strong>en</strong> in verband<br />
met oedeem. Met e<strong>en</strong> bloedonderzoek wordt gekek<strong>en</strong><br />
naar nierfunctiestoorniss<strong>en</strong>, anemie, diabetes mellitus<br />
of schildklierafwijking<strong>en</strong>. Met echocardiografie kunn<strong>en</strong><br />
anatomische <strong>en</strong> functionele afwijking<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
ontdekt, met e<strong>en</strong> ECG onderligg<strong>en</strong>de geleidings- <strong>en</strong><br />
ritmestoorniss<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> thoraxfoto geeft informatie over<br />
de grootte <strong>en</strong> vorm <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> <strong>en</strong> de omring<strong>en</strong>de vat<strong>en</strong>.<br />
Hierop is ook ev<strong>en</strong>tuele stuwing in de longvat<strong>en</strong> te<br />
zi<strong>en</strong> in geval <strong>van</strong> ernstig <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong>.<br />
De symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> zijn afhankelijk <strong>van</strong> de<br />
ernst <strong>van</strong> het functieverlies <strong>van</strong> het <strong>hart</strong>, de leeftijd <strong>van</strong><br />
de patiënt <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele comorbiditeit. De ernst <strong>van</strong> het<br />
<strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> kan volg<strong>en</strong>s de New York Heart Association<br />
(NYHA) word<strong>en</strong> ingedeeld in vier klass<strong>en</strong>. De symptom<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> variër<strong>en</strong> <strong>van</strong> licht, waarbij de klacht<strong>en</strong><br />
zich alle<strong>en</strong> manifester<strong>en</strong> bij zware spanning, tot ernstig,<br />
waarbij de klacht<strong>en</strong> ontstaan in rust. Bij terminaal<br />
<strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> kan het <strong>hart</strong> niet functioner<strong>en</strong> zonder steun<br />
128
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
Tabel 6.4<br />
Typ<strong>en</strong> shock <strong>en</strong> hun etiologie<br />
Type shock<br />
Cardiaal<br />
Hypovolemisch<br />
Anafylactisch<br />
Septisch<br />
Neuroge<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> buit<strong>en</strong>af. In de beginstadia <strong>van</strong> <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> is vaak<br />
alle<strong>en</strong> sprake <strong>van</strong> vermoeidheid <strong>en</strong> kortademigheid bij<br />
inspanning. Naarmate de ziekte voortschrijdt, ontstaan<br />
allerlei andere klacht<strong>en</strong>, zoals kortademigheid in rust,<br />
conc<strong>en</strong>tratiestoorniss<strong>en</strong>, perifeer oedeem, spierzwakte,<br />
prikkelhoest, gewichtsto<strong>en</strong>ame <strong>en</strong> e<strong>en</strong> verminderde<br />
inspanningstolerantie. Bij lichamelijk onderzoek vindt<br />
m<strong>en</strong> stuwing <strong>van</strong> de halsv<strong>en</strong><strong>en</strong>, crepitaties (knetter<strong>en</strong>de<br />
bijgeluid<strong>en</strong> <strong>van</strong> de long<strong>en</strong>), cyanose <strong>en</strong> afwijk<strong>en</strong>de <strong>hart</strong>ton<strong>en</strong>.<br />
De behandeling is gericht op vermindering <strong>van</strong><br />
de symptom<strong>en</strong>, verbetering <strong>van</strong> de kwaliteit <strong>van</strong> lev<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> verdere verslechtering <strong>van</strong> de <strong>hart</strong>functie.<br />
De behandeling bestaat uit behandeling <strong>van</strong><br />
de onderligg<strong>en</strong>de aando<strong>en</strong>ing, medicatie, vocht- <strong>en</strong><br />
zoutbeperking <strong>en</strong> aanpassing <strong>van</strong> de activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> lev<strong>en</strong>swijze<br />
aan de beperking<strong>en</strong> die de patiënt heeft. De<br />
medicam<strong>en</strong>teuze behandeling <strong>van</strong> <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> is complex<br />
<strong>en</strong> bestaat uit diuretica, medicijn<strong>en</strong> die de <strong>hart</strong>capaciteit<br />
verbeter<strong>en</strong>, antihypert<strong>en</strong>siva, antiaritmica <strong>en</strong> middel<strong>en</strong><br />
die de <strong>hart</strong>frequ<strong>en</strong>tie vertrag<strong>en</strong>, zodat de <strong>hart</strong>spier<br />
zich kan ontspann<strong>en</strong> <strong>en</strong> het <strong>hart</strong> tijd heeft om zich met<br />
bloed te vull<strong>en</strong>. In ernstige gevall<strong>en</strong> leidt rust vaak tot<br />
e<strong>en</strong> tijdelijke verbetering <strong>van</strong> de <strong>hart</strong>functie.<br />
6.5 Shock<br />
Etiologie<br />
Hartritmestoorniss<strong>en</strong><br />
Myocardinfarct<br />
Bloeding<br />
Trauma<br />
Operatie<br />
Ernstige brandwond<strong>en</strong><br />
Allergische reactie<br />
Toxin<strong>en</strong> bij bacteriële infectie<br />
Beschadiging <strong>van</strong> het c<strong>en</strong>trale<br />
z<strong>en</strong>uwstelsel<br />
Shock is e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>sbedreig<strong>en</strong>de aando<strong>en</strong>ing waarbij de<br />
bloeddruk te laag is om de vitale functies in stand te<br />
houd<strong>en</strong>. Iedere aando<strong>en</strong>ing die het pompvermog<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
het <strong>hart</strong> aantast of de v<strong>en</strong>euze terugstroom vermindert,<br />
kan shock veroorzak<strong>en</strong>. Door de lage bloeddruk is de<br />
bloedtoevoer naar de lichaamscell<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong>de <strong>en</strong><br />
zull<strong>en</strong> deze cell<strong>en</strong> in korte tijd onomkeerbare schade<br />
oplop<strong>en</strong> <strong>en</strong> sterv<strong>en</strong>. Vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> shock zijn cardiale,<br />
hypovolemische, anafylactische, septische <strong>en</strong> neurog<strong>en</strong>e<br />
shock (zie tabel 6.4 •). Onbehandelde shock is altijd<br />
fataal. De prognose hangt af <strong>van</strong> de onderligg<strong>en</strong>de<br />
oorzaak, de comorbiditeit, de snelheid waarmee de diagnose<br />
wordt gesteld <strong>en</strong> de reactie op de behandeling.<br />
6.6 Hartaando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> bij<br />
kinder<strong>en</strong><br />
6.6.1 Foetale <strong>en</strong> perinatale circulatie<br />
De foetale circulatie <strong>en</strong> de postnatale circulatie zijn verschill<strong>en</strong>d<br />
(figuur 6.21 •). Voor de geboorte stroomt zuurstofrijk<br />
bloed via de v<strong>en</strong>a umbilicalis (navelader) <strong>van</strong> de<br />
plac<strong>en</strong>ta naar de foetus. De v<strong>en</strong>a umbilicalis staat in contact<br />
met het foetale v<strong>en</strong>euze stelsel, dat het zuurstofrijke<br />
bloed via de v<strong>en</strong>a cava inferior naar het rechter atrium<br />
vervoert. Vanuit het rechter atrium stroomt dit bloed via<br />
het foram<strong>en</strong> ovale rechtsreeks naar het linker atrium.<br />
Het restant <strong>van</strong> het bloed wordt <strong>van</strong>uit de rechter kamer<br />
de longslagader ingepompt om via de ductus arteriosus,<br />
ook wel ductus Botalli g<strong>en</strong>oemd, in de aorta desc<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s<br />
terecht te kom<strong>en</strong>. Het zuurstofarme bloed dat <strong>van</strong>uit<br />
<strong>hart</strong>, hers<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> bov<strong>en</strong>ste extremiteit<strong>en</strong> via de v<strong>en</strong>a<br />
cava superior in het rechter atrium terechtkomt, volgt<br />
dezelfde weg. De aorta desc<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s voorziet de onderste<br />
extremiteit<strong>en</strong> <strong>van</strong> bloed. Het zuurstofrijke bloed in het<br />
linker atrium gaat naar de linker v<strong>en</strong>trikel <strong>en</strong> wordt de<br />
aorta asc<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s in gepompt om het <strong>hart</strong>, de hers<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
de bov<strong>en</strong>ste extremiteit<strong>en</strong> <strong>van</strong> zuurstof te voorzi<strong>en</strong>. De<br />
foetale long<strong>en</strong> word<strong>en</strong> hierbij volledig gepasseerd.<br />
Wanneer de zuigeling na de geboorte zijn eerste ademteug<br />
neemt, ontplooi<strong>en</strong> de long<strong>en</strong> zich. Het afbind<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> de navelstr<strong>en</strong>g <strong>en</strong> de beëindiging <strong>van</strong> de plac<strong>en</strong>tacirculatie<br />
veroorzak<strong>en</strong> sluiting <strong>van</strong> het foram<strong>en</strong> ovale.<br />
Ook de ductus arteriosus sluit zich. De zuurstofvoorzi<strong>en</strong>ing<br />
<strong>van</strong> het bloed is <strong>van</strong>af nu afhankelijk <strong>van</strong> de<br />
ademhaling. Het bloed dat <strong>van</strong>uit de rechter kamer<br />
de longslagader wordt ingepompt, stroomt nu naar de<br />
long<strong>en</strong>. Met de sluiting <strong>van</strong> het foram<strong>en</strong> ovale <strong>en</strong> de<br />
ductus arteriosus is de postnatale circulatie op gang<br />
gekom<strong>en</strong>.<br />
129
6 DEEL 2 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Figuur 6.21<br />
A. Foetale circulatie B. Postnatale circulatie<br />
<br />
6.6.2 Aangebor<strong>en</strong> <strong>hart</strong>afwijking<strong>en</strong><br />
De embryonale ontwikkeling <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> is complex<br />
<strong>en</strong> er kan veel misgaan. Zowel omgevings- als chromosomale<br />
verandering<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> de ontwikkeling <strong>van</strong> het<br />
<strong>hart</strong> beïnvloed<strong>en</strong>. Kinder<strong>en</strong> <strong>van</strong> ouders met e<strong>en</strong> aangebor<strong>en</strong><br />
<strong>hart</strong>afwijking, hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> verhoogd risico. Ook<br />
kinder<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> chromosoomafwijking zoals het syndroom<br />
<strong>van</strong> Down of het syndroom <strong>van</strong> Turner hebb<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> verhoogde kans op e<strong>en</strong> aangebor<strong>en</strong> <strong>hart</strong>ziekte.<br />
Naar schatting heeft in Nederland 0,8 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> de<br />
pasgebor<strong>en</strong><strong>en</strong> e<strong>en</strong> aangebor<strong>en</strong> <strong>hart</strong>afwijking. Dankzij<br />
de technologische ontwikkeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> vroege diagnostiek<br />
bereikt teg<strong>en</strong>woordig 85 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> de kinder<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> aangebor<strong>en</strong> <strong>hart</strong>afwijking de volwass<strong>en</strong> leeftijd.<br />
Aangebor<strong>en</strong> defect<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> vrijwel overal in het<br />
<strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong> voorkom<strong>en</strong>. Ze word<strong>en</strong> naar hun<br />
etiologie verdeeld in cyanotische <strong>en</strong> niet-cyanotische<br />
<strong>hart</strong>afwijking<strong>en</strong>. Cyanose is de blauwe verkleuring<br />
<strong>van</strong> huid <strong>en</strong> slijmvliez<strong>en</strong> die zichtbaar is wanneer de<br />
conc<strong>en</strong>tratie onverzadigd hemoglobine in het capillaire<br />
bloed meer dan 3,13 mmol/l is.<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Figuur 6.22<br />
A. Tetralogie <strong>van</strong> Fallot B. Normale anatomie<br />
130
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
6.6.3 Aangebor<strong>en</strong> cyanotische<br />
<strong>hart</strong>afwijking<strong>en</strong><br />
Tetralogie <strong>van</strong> Fallot<br />
De tetralogie <strong>van</strong> Fallot is e<strong>en</strong> <strong>van</strong> de ernstigste aangebor<strong>en</strong><br />
<strong>hart</strong>defect<strong>en</strong> <strong>en</strong> bestaat uit vier afwijking<strong>en</strong>: 1.<br />
v<strong>en</strong>trikelseptumdefect, 2. vernauwing of onderontwikkeling<br />
<strong>van</strong> de arteria pulmonalis (longslagader) <strong>en</strong> zijn<br />
vertakking<strong>en</strong>, met pulmonalisst<strong>en</strong>ose, 3. plaatsing <strong>van</strong><br />
de aorta over het v<strong>en</strong>trikelseptum he<strong>en</strong> (‘overrijd<strong>en</strong>de<br />
aorta’) <strong>en</strong> 4. hypertrofie <strong>van</strong> de rechter v<strong>en</strong>trikel (figuur<br />
6.22 •). Maternale factor<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s de zwangerschap<br />
die geassocieerd zijn met de tetralogie <strong>van</strong> Fallot zijn<br />
onder andere rodehond, ondervoeding, overmatig alcoholgebruik,<br />
diabetes <strong>en</strong> e<strong>en</strong> leeftijd bov<strong>en</strong> de 40 jaar.<br />
Erfelijke factor<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> rol spel<strong>en</strong>; ouders<br />
met de tetralogie <strong>van</strong> Fallot hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> grotere kans op<br />
e<strong>en</strong> kind met dezelfde aando<strong>en</strong>ing. Kinder<strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />
g<strong>en</strong>etische afwijking zoals het syndroom <strong>van</strong> Down<br />
hebb<strong>en</strong> vaak aangebor<strong>en</strong> <strong>hart</strong>afwijking<strong>en</strong>, waaronder<br />
tetralogie <strong>van</strong> Fallot.<br />
E<strong>en</strong> kind met de tetralogie <strong>van</strong> Fallot eet <strong>en</strong> drinkt<br />
slecht, blijft achter in gewicht <strong>en</strong> ontwikkelt zich onvoldo<strong>en</strong>de.<br />
E<strong>en</strong> ander symptoom is cyanose, vooral<br />
tijd<strong>en</strong>s de voeding, het huil<strong>en</strong> of de ontlasting, <strong>en</strong> verder<br />
flauwvall<strong>en</strong>, trommelstokvingers <strong>en</strong> hurk<strong>en</strong> na of<br />
tijd<strong>en</strong>s inspanning. Kinder<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> plotseling overlijd<strong>en</strong>.<br />
Vrijwel altijd is e<strong>en</strong> operatieve correctie nodig.<br />
Meestal zijn twee of drie operaties nodig om de bloedstroom<br />
naar de long<strong>en</strong> te herstell<strong>en</strong>, het v<strong>en</strong>trikelseptumdefect<br />
te dicht<strong>en</strong>, de vernauwing <strong>van</strong> de longslagader<br />
op te heff<strong>en</strong> <strong>en</strong> de abnormale verbinding tuss<strong>en</strong><br />
aorta <strong>en</strong> longslagader te sluit<strong>en</strong>.<br />
Transpositie <strong>van</strong> de grote vat<strong>en</strong><br />
Bij deze aando<strong>en</strong>ing zijn de aorta <strong>en</strong> de longslagader<br />
met de verkeerde <strong>hart</strong>kamer verbond<strong>en</strong>. De longslagader<br />
ontspringt uit de linker kamer <strong>en</strong> de aorta uit de<br />
rechter kamer. De grote <strong>en</strong> de kleine circulatie zijn hierdoor<br />
volledig <strong>van</strong> elkaar gescheid<strong>en</strong>. Zuurstofarm bloed<br />
stroomt terug naar de rechterkant <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> <strong>en</strong> wordt<br />
<strong>van</strong>uit de rechter v<strong>en</strong>trikel naar de aorta gepompt, de<br />
lichaamscirculatie in. De linkerkant <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> ont<strong>van</strong>gt<br />
bloed <strong>van</strong> de long<strong>en</strong> <strong>en</strong> pompt dit zuurstofrijke<br />
bloed weer terug naar de long<strong>en</strong> (figuur 6.23 •).<br />
Symptom<strong>en</strong> zijn cyanose, kortademigheid, slecht et<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> drink<strong>en</strong> <strong>en</strong> trommelstokvingers. Als de diagnose al<br />
<br />
Figuur 6.23<br />
Transpositie <strong>van</strong> de grote vat<strong>en</strong><br />
voor de geboorte wordt gesteld, kunn<strong>en</strong> prostaglandin<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> toegedi<strong>en</strong>d om de ductus arteriosus op<strong>en</strong><br />
te houd<strong>en</strong>, zodat zuurstofrijk <strong>en</strong> zuurstofarm bloed<br />
zich kunn<strong>en</strong> m<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Operatieve correctie door middel<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> arterial switch moet binn<strong>en</strong> twee of drie wek<strong>en</strong><br />
na geboorte plaatsvind<strong>en</strong>. Bij deze ingreep word<strong>en</strong><br />
de twee slagaders omgewisseld zodat e<strong>en</strong> anatomisch<br />
normale situatie ontstaat.<br />
6.6.4 Aangebor<strong>en</strong> niet-cyanotische<br />
<strong>hart</strong>afwijking<strong>en</strong><br />
<br />
<br />
<br />
Septumdefect<strong>en</strong><br />
Septumdefect<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de boezems (atriumseptumdefect<br />
of ASD) <strong>en</strong> de kamers (v<strong>en</strong>trikelseptumdefect<br />
of VSD) optred<strong>en</strong>. Vaak wordt e<strong>en</strong> septumdefect<br />
bij lichamelijk onderzoek ontdekt door de aanwezigheid<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>hart</strong>geruis. Bij beide aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> wordt<br />
het zuurstofarme bloed in de rechter <strong>hart</strong>helft gem<strong>en</strong>gd<br />
met zuurstofrijk bloed <strong>van</strong>uit de linker <strong>hart</strong>helft (figuur<br />
6.24) •.<br />
E<strong>en</strong> klein ASD geeft vaak ge<strong>en</strong> klacht<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> groot ASD<br />
leidt tot aanzi<strong>en</strong>lijke overbelasting <strong>en</strong> hypertrofie <strong>van</strong><br />
de rechter kamer <strong>en</strong> moet operatief word<strong>en</strong> hersteld.<br />
Bij e<strong>en</strong> VSD is de bloedstroom naar de long<strong>en</strong> zodanig<br />
vergroot dat ernstige pulmonale hypert<strong>en</strong>sie kan<br />
ontstaan. In deze situatie stroomt zuurstofrijk bloed<br />
<strong>van</strong> de linker v<strong>en</strong>trikel naar de rechter v<strong>en</strong>trikel, die<br />
zuurstofarm bloed bevat. Op e<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> mom<strong>en</strong>t is<br />
de pulmonale druk zo hoog, dat de oorspronkelijke<br />
links-rechtsshunt door het VSD omdraait <strong>en</strong> zuurstof-<br />
131
6 DEEL 2 aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
<br />
Aorta<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Figuur 6.24<br />
Effect<strong>en</strong> <strong>van</strong> septumdefect<strong>en</strong>: A. Normale verbinding, ge<strong>en</strong> cyanose B. Toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> druk in rechter v<strong>en</strong>trikel C. Omgekeerde stroomrichting, cyanose<br />
arm bloed <strong>van</strong>uit de rechter v<strong>en</strong>trikel naar de linker<br />
v<strong>en</strong>trikel stroomt. We sprek<strong>en</strong> dan <strong>van</strong> e<strong>en</strong> rechtslinksshunt.<br />
Dit veroorzaakt cyanose. E<strong>en</strong> groot VSD<br />
moet operatief word<strong>en</strong> gecorrigeerd.<br />
Op<strong>en</strong> ductus arteriosus<br />
De ductus arteriosus of ductus Botalli vormt bij de foetus<br />
e<strong>en</strong> directe verbinding tuss<strong>en</strong> de longslagader <strong>en</strong> de aorta,<br />
waardoor het bloed de nog niet ontplooide long<strong>en</strong><br />
kan omzeil<strong>en</strong>. Bij de geboorte hoort de ductus arteriosus<br />
zich te sluit<strong>en</strong>. Als dat niet gebeurt, stroomt zuurstofrijk<br />
bloed <strong>van</strong> de aorta naar de long<strong>en</strong> in plaats <strong>van</strong> naar<br />
het lichaam. Hierdoor raakt de longslagader overbelast.<br />
E<strong>en</strong> langdurig verhoogde druk in de longslagader kan<br />
uiteindelijk tot <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> (figuur 6.25 •).<br />
E<strong>en</strong> op<strong>en</strong> ductus arteriosus komt relatief vaak voor.<br />
Van de ongeveer 1500 kinder<strong>en</strong> per jaar die met e<strong>en</strong><br />
aangebor<strong>en</strong> <strong>hart</strong>afwijking word<strong>en</strong> gebor<strong>en</strong>, heeft 5-10<br />
proc<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> ductus arteriosus. De aando<strong>en</strong>ing<br />
komt vooral voor bij te vroeg gebor<strong>en</strong> kinder<strong>en</strong>, maar<br />
wordt ook gezi<strong>en</strong> bij voldrag<strong>en</strong> kinder<strong>en</strong>. Prematur<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> ductus arteriosus hebb<strong>en</strong> vaker last <strong>van</strong><br />
ademhalingsproblem<strong>en</strong> of <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong>. De afwijking komt<br />
bij meisjes tweemaal zo veel voor als bij jong<strong>en</strong>s.<br />
Het defect kan word<strong>en</strong> behandeld met ontstekingsremm<strong>en</strong>de<br />
medicijn<strong>en</strong> om de ductus te sluit<strong>en</strong> <strong>en</strong> antibiotica<br />
om <strong>en</strong>docarditis te voorkom<strong>en</strong>. Als medicijn<strong>en</strong><br />
niet werk<strong>en</strong>, kan e<strong>en</strong> operatie word<strong>en</strong> uitgevoerd.<br />
Coarctatio aortae<br />
Coarctatio aortae (coarctatie <strong>van</strong> de aorta) is e<strong>en</strong> aangebor<strong>en</strong><br />
vernauwing <strong>van</strong> de aorta die overal in de aorta<br />
kan optred<strong>en</strong> (figuur 6.26 •), maar meestal in de buurt<br />
<strong>van</strong> de ductus arteriosus zit. Bij e<strong>en</strong> ernstige vernauwing<br />
kost het de linker v<strong>en</strong>trikel meer moeite om het<br />
bloed teg<strong>en</strong> de verhoogde weerstand in te pomp<strong>en</strong>; dit<br />
kan tot <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> leid<strong>en</strong>. Coarctatie <strong>van</strong> de aorta komt<br />
voor bij ongeveer 5 per 10.000 lev<strong>en</strong>dgebor<strong>en</strong><strong>en</strong>. De<br />
diagnose wordt vaak in het eerste lev<strong>en</strong>sjaar gesteld,<br />
vooral bij e<strong>en</strong> ernstige vernauwing. Symptom<strong>en</strong> zijn<br />
duizeligheid, kortademigheid <strong>en</strong> koude be<strong>en</strong>tjes. Opvall<strong>en</strong>d<br />
is het verschil in kracht <strong>van</strong> de pulsaties tuss<strong>en</strong><br />
132
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
<br />
Figuur 6.25<br />
Op<strong>en</strong> ductus arteriosus<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Figuur 6.26<br />
Coarctatio aortae<br />
arm- <strong>en</strong> be<strong>en</strong>vat<strong>en</strong>. Met de stethoscoop is soms op de<br />
rug e<strong>en</strong> thrill te hor<strong>en</strong>. De diagnose kan word<strong>en</strong> bevestigd<br />
met behulp <strong>van</strong> röntg<strong>en</strong>onderzoek, echocardiografie<br />
<strong>en</strong> duplexonderzoek. E<strong>en</strong> operatie wordt vaak<br />
aangerad<strong>en</strong>. Hierbij wordt het vernauwde deel gedilateerd<br />
of chirurgisch verwijderd.<br />
6.6.5 Leeftijdsgerelateerde aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
Naar verwachting zull<strong>en</strong> in 2030 wereldwijd 973 miljo<strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> ouder dan 65 jaar zijn. Dat is 12 proc<strong>en</strong>t<br />
<strong>van</strong> de bevolking. In 2050 zal dit perc<strong>en</strong>tage gesteg<strong>en</strong><br />
zijn tot 20 proc<strong>en</strong>t.<br />
Hart- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong> zijn de meest voorkom<strong>en</strong>de aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
bij ouder<strong>en</strong> <strong>en</strong> de voornaamste doodsoorzaak<br />
bij mann<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> ouder dan 65 jaar. De<br />
helft tot twee derde <strong>van</strong> de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> de 65 jaar<br />
heeft e<strong>en</strong> hoge bloeddruk. E<strong>en</strong> ander belangrijk probleem<br />
is <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong>. In Nederland word<strong>en</strong> jaarlijks ruim<br />
23.500 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit het ziek<strong>en</strong>huis ontslag<strong>en</strong> met de diagnose<br />
<strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> (cijfers voor 2001-2004).<br />
Met de leeftijd nem<strong>en</strong> de systolische bloeddruk <strong>en</strong> de<br />
spiermassa <strong>van</strong> de linker kamer toe. De v<strong>en</strong>trikelvulling,<br />
<strong>hart</strong>frequ<strong>en</strong>tie, <strong>hart</strong>capaciteit <strong>en</strong> baroreceptorreflex<br />
daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> af. Cellulaire, <strong>en</strong>zymatische <strong>en</strong><br />
moleculaire verandering<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> tot verwijding <strong>van</strong> de<br />
arteriën, verdikking <strong>van</strong> de intima <strong>en</strong> stijfheid <strong>van</strong> de<br />
vat<strong>en</strong>. Op hogere leeftijd is het <strong>hart</strong><strong>vaatstelsel</strong> minder<br />
goed in staat te reager<strong>en</strong> op hogere belasting <strong>en</strong> stress;<br />
daardoor leid<strong>en</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> vaatziekt<strong>en</strong> op hogere leeftijd<br />
eerder tot klacht<strong>en</strong>.<br />
rele<strong>van</strong>te websites<br />
• Nederlandse Hartstichting, www.<strong>hart</strong>stichting.nl<br />
133
6<br />
DEEL 2<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
Ziekt<strong>en</strong> in vogelvlucht<br />
<strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
Ziekte Etiologie Symptom<strong>en</strong><br />
Hypercholesterolemie<br />
Atherosclerose<br />
G<strong>en</strong>etisch, lichamelijke inactiviteit, overgewicht,<br />
diabetes mellitus, hoge inname <strong>van</strong> verzadigd<br />
vet<br />
G<strong>en</strong>etisch, rok<strong>en</strong>, hypert<strong>en</strong>sie, lichamelijke inactiviteit,<br />
overgewicht, diabetes mellitus, hypercholesterolemie<br />
Verhoogd cholesterolgehalte<br />
Vernauwing <strong>van</strong> e<strong>en</strong> slagader. Symptom<strong>en</strong> hang<strong>en</strong><br />
af <strong>van</strong> de plaats <strong>van</strong> de vernauwing<br />
Perifere vaataando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
Atherosclerose<br />
Claudicatio intermitt<strong>en</strong>s, dunne huid onderb<strong>en</strong><strong>en</strong>,<br />
slecht g<strong>en</strong>ez<strong>en</strong>de wondjes, ulceratie <strong>van</strong> de huid,<br />
gangre<strong>en</strong><br />
Ziekte <strong>van</strong> Raynaud Onbek<strong>en</strong>d Witte of blauwe verkleuring <strong>van</strong> vingers of t<strong>en</strong><strong>en</strong>,<br />
doof gevoel <strong>en</strong> tinteling<strong>en</strong><br />
Aneurysma <strong>van</strong> de<br />
aorta<br />
Atherosclerose, bindweefselziekte, infectie, trauma,<br />
chronische ontsteking<br />
Meestal asymptomatisch; ruptuur<br />
Hypert<strong>en</strong>sie<br />
Meestal onbek<strong>en</strong>d (ess<strong>en</strong>tiële hypert<strong>en</strong>sie); nieraando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>,<br />
hormonaal, zwangerschap<br />
Verhoogde bloeddruk; ev<strong>en</strong>tueel symptom<strong>en</strong> als<br />
gevolg <strong>van</strong> complicaties<br />
Pulmonale hypert<strong>en</strong>sie<br />
Meestal onbek<strong>en</strong>d; longaando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> (bijvoorbeeld<br />
embolie), v<strong>en</strong>trikelseptumdefect, op<strong>en</strong><br />
ductus arteriosus<br />
Onder andere dyspneu, vermoeidheid <strong>en</strong> (neiging<br />
tot) flauwvall<strong>en</strong><br />
Spatader<strong>en</strong> Langdurig staan of zitt<strong>en</strong>, zwangerschap Abnormaal uitgezette, kronkelige <strong>en</strong> knobbelige<br />
ader<strong>en</strong> in de b<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Chronische v<strong>en</strong>euze<br />
insufficiëntie<br />
Verminderde v<strong>en</strong>euze terugvoer naar het <strong>hart</strong>,<br />
bijvoorbeeld als gevolg <strong>van</strong> varices, diepe v<strong>en</strong>euze<br />
trombose, gebrekkige spierpomp<br />
Pitting oedeem, atrofie <strong>van</strong> de huid, pigm<strong>en</strong>taties,<br />
pijn, jeuk, ulcusvorming<br />
V<strong>en</strong>euze trombose<br />
Verhoogde stollingsneiging, beschadiging <strong>van</strong> de<br />
vaatwand, operaties, immobiliteit<br />
Pijn, warm aanvoel<strong>en</strong>d <strong>en</strong> gezwoll<strong>en</strong> be<strong>en</strong>, rode of<br />
blauwpaarse verkleuring <strong>van</strong> de huid<br />
Coronaire <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong><br />
Atherosclerose; risicofactor<strong>en</strong>: hoge bloeddruk,<br />
diabetes mellitus, overgewicht, inactiviteit<br />
Angina pectoris, <strong>hart</strong>klopping<strong>en</strong>, myocardinfarct<br />
134
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
Diagnose Behandeling Prev<strong>en</strong>tie Lev<strong>en</strong>sfase<br />
Bloedonderzoek<br />
Gezonde, cholesterolarme voeding, gewichtsverlies,<br />
lichaamsbeweging, cholesterolverlag<strong>en</strong>de<br />
medicijn<strong>en</strong><br />
Gezonde leefstijl met gezonde<br />
voeding <strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de<br />
lichaamsbeweging<br />
Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>.<br />
ECG, coronaire angiografie,<br />
CT-scan, bloedonderzoek<br />
Leefstijlverandering<strong>en</strong> (stopp<strong>en</strong> met rok<strong>en</strong>,<br />
gewichtsverlies, lichaamsbeweging),<br />
behandeling <strong>van</strong> hoge bloeddruk (antihypert<strong>en</strong>siva)<br />
<strong>en</strong> diabetes mellitus, cholesterolverlag<strong>en</strong>de<br />
medicijn<strong>en</strong>, ev<strong>en</strong>tueel<br />
operatief (PTCA of bypassoperatie)<br />
Gezonde leefstijl (gezonde<br />
voeding, niet rok<strong>en</strong>, voldo<strong>en</strong>de<br />
lichaamsbeweging <strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> overgewicht)<br />
Vaker op volwass<strong>en</strong><br />
leeftijd<br />
Lichamelijk onderzoek<br />
(tek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> ischemie),<br />
<strong>en</strong>kel-arm-index, Doppleronderzoek,<br />
duplexonderzoek,<br />
angiografie<br />
Leefstijlverandering (stopp<strong>en</strong> met rok<strong>en</strong>,<br />
veel wandel<strong>en</strong>), dotterprocedure of bypassoperatie<br />
Gezonde leefstijl (niet rok<strong>en</strong>,<br />
voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> overgewicht);<br />
behandeling <strong>van</strong> hypert<strong>en</strong>sie,<br />
hypercholesterolemie <strong>en</strong> diabetes<br />
mellitus<br />
Vaker op volwass<strong>en</strong><br />
leeftijd<br />
Lichamelijk onderzoek<br />
Stopp<strong>en</strong> met rok<strong>en</strong>, bescherming <strong>van</strong> de<br />
hand<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> kou, vermijd<strong>en</strong> <strong>van</strong> stress,<br />
evt. vaatverwijd<strong>en</strong>de medicijn<strong>en</strong><br />
Stopp<strong>en</strong> met rok<strong>en</strong>, bescherming<br />
<strong>van</strong> de hand<strong>en</strong> teg<strong>en</strong><br />
kou, vermijd<strong>en</strong> <strong>van</strong> stress<br />
Komt vooral voor<br />
bij vrouw<strong>en</strong> in de<br />
vruchtbare leeftijd.<br />
Lichamelijk onderzoek,<br />
echografie, echocardiografie,<br />
CT-scan, angiografie<br />
Operatief (vaatprothese)<br />
Gezonde leefstijl, voorkom<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> atherosclerose<br />
Ontstaat meestal<br />
bov<strong>en</strong> de 50 jaar.<br />
Bloeddrukmeting<br />
Bloeddrukverlag<strong>en</strong>de medicijn<strong>en</strong>, leefstijlverandering<strong>en</strong><br />
(zoutarme voeding,<br />
gewichtsverlies, lichaamsbeweging)<br />
Vermijd<strong>en</strong> <strong>van</strong> risicofactor<strong>en</strong>:<br />
voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> overgewicht,<br />
matig alcoholgebruik, gezonde<br />
voeding, voldo<strong>en</strong>de lichaamsbeweging<br />
Incid<strong>en</strong>tie neemt toe<br />
met de leeftijd.<br />
Echocardiografie, longfunctieonderzoek,<br />
röntg<strong>en</strong>onderzoek,<br />
CT- of<br />
MRI-scan, ECG, <strong>hart</strong>katheterisatie<br />
Anticoagulantia, vasodilator<strong>en</strong>, zuurstofsuppletie,<br />
longtransplantatie<br />
Prev<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> behandeling <strong>van</strong><br />
secundaire oorzak<strong>en</strong><br />
Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>.<br />
Lichamelijk onderzoek,<br />
Doppleronderzoek, duplexonderzoek<br />
Elastische kous, crossectomie (‘stripp<strong>en</strong>’),<br />
sclerocompressietherapie<br />
Overgewicht voorkom<strong>en</strong>, voldo<strong>en</strong>de<br />
lichaamsbeweging<br />
Komt voornamelijk<br />
voor bij volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Fotoplethysmografie,<br />
Doppleronderzoek,<br />
duplexonderzoek<br />
Elastische kous Voldo<strong>en</strong>de beweging Komt vaker voor bij<br />
vrouw<strong>en</strong> dan bij<br />
mann<strong>en</strong>; de incid<strong>en</strong>tie<br />
stijgt met de<br />
leeftijd.<br />
Lichamelijk onderzoek,<br />
compressie-echografie<br />
Bloedverdunners, elastische kous<br />
Snelle mobilisatie na operatie<br />
of bevalling, steunkous<strong>en</strong><br />
Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>; risico<br />
neemt toe <strong>van</strong>af 40<br />
jaar.<br />
Lichamelijk onderzoek,<br />
inspannings-ECG, echocardiografie,<br />
<strong>hart</strong>katheterisatie,<br />
angiografie<br />
Leefstijlverandering, medicam<strong>en</strong>teus (onder<br />
andere bloeddrukverlagers, bloedverdunners,<br />
diuretica, cholosterolverlag<strong>en</strong>de<br />
medicatie), operatief (dotterprocedure of<br />
bypassoperatie)<br />
Gezonde leefstijl (onder andere<br />
stopp<strong>en</strong> met rok<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
gezonde voeding), behandeling<br />
<strong>van</strong> hoge bloeddruk<br />
Komt vooral voor op<br />
middelbare <strong>en</strong> oudere<br />
leeftijd.<br />
135
6<br />
DEEL 2<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
Ziekte Etiologie Symptom<strong>en</strong><br />
Myocarditis<br />
Viraal (Coxsackie-virus, ad<strong>en</strong>ovirus, echovirus,<br />
hiv), bacterieel<br />
Koorts, pijn op de borst, kortademigheid, <strong>hart</strong>klopping<strong>en</strong><br />
Gedilateerde cardiomyopathie<br />
Hypertrofische cardiomyopathie<br />
Erfelijkheid, virale infecties, myocarditis, stofwisselingsziekt<strong>en</strong>,<br />
immuunziekt<strong>en</strong><br />
Vaak onbek<strong>en</strong>d, soms familiair<br />
Dyspneu, orthopneu, vermoeidheid, verminderde<br />
inspanningstolerantie, ascites, perifeer oedeem<br />
Verdikking <strong>van</strong> de wand <strong>van</strong> de linker v<strong>en</strong>trikel;<br />
meestal ge<strong>en</strong> klacht<strong>en</strong><br />
Restrictieve cardiomyopathie<br />
Meestal amyloïdose<br />
Dyspnoe, orthopneu, vermoeidheid, verminderde<br />
inspanningstolerantie, ascites, perifeer oedeem<br />
Infectieuze <strong>en</strong>docarditis<br />
Bacterie, schimmel<br />
Koorts, koude rilling<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> verander<strong>en</strong>d of nieuw<br />
<strong>hart</strong>geruis, klepvegetaties<br />
Reumatische <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
Hemolytische streptokokk<strong>en</strong> groep A<br />
Koorts, verspring<strong>en</strong>de artritis, huiduitslag, kortademigheid,<br />
pijn op de borst<br />
Klepaando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
Mitralisst<strong>en</strong>ose Acuut reuma Kortademigheid, schuim<strong>en</strong>d bloederig sputum,<br />
moeheid, cyanose, ascites, perifeer oedeem<br />
Mitralisinsufficiëntie<br />
Aangebor<strong>en</strong>, infectie, <strong>hart</strong>infarct<br />
Meestal ge<strong>en</strong> klacht<strong>en</strong>; anders vermoeidheid, dyspneu<br />
d’effort, <strong>hart</strong>klopping<strong>en</strong><br />
Aortast<strong>en</strong>ose<br />
Acuut reuma, bacteriële infecties, kalkafzetting<strong>en</strong>,<br />
aangebor<strong>en</strong><br />
Hypertrofie <strong>van</strong> de linker kamer; meestal ge<strong>en</strong><br />
klacht<strong>en</strong>, kalkafzetting<strong>en</strong> op de klep<br />
Aorta-insufficiëntie<br />
Reumatische <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing, infectieuze <strong>en</strong>docarditis,<br />
bindweefselziekt<strong>en</strong><br />
Symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong>, pijn op de borst, <strong>hart</strong>ritmestoorniss<strong>en</strong><br />
Hartritmestoorniss<strong>en</strong><br />
Suprav<strong>en</strong>triculair<br />
V<strong>en</strong>triculair<br />
Coronaire <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong>, myocardinfarct, cardiomyopathie,<br />
hoge bloeddruk, stofwisselingsziekt<strong>en</strong><br />
(hyperthyreoïdie), overmatig alcoholgebruik<br />
Vernauwing <strong>van</strong> de kransslagaders, myocardinfarct,<br />
cardiomyopathie, medicijngebruik, elektrolyt<strong>en</strong>stoorniss<strong>en</strong>,<br />
idiopathisch<br />
Hartklopping<strong>en</strong>, syncope<br />
Symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong>, pijn op de borst, syncope<br />
136
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
Diagnose Behandeling Prev<strong>en</strong>tie Lev<strong>en</strong>sfase<br />
Lichamelijk onderzoek,<br />
echocardiografie, ECG,<br />
biopsie<br />
Behandeling <strong>van</strong> onderligg<strong>en</strong>de infectie,<br />
rust om het myocard zo min mogelijk te<br />
belast<strong>en</strong><br />
Onbek<strong>en</strong>d<br />
Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>.<br />
Echocardiografie, ECG,<br />
lichamelijk onderzoek<br />
Symptoombestrijding, rust, in ernstige<br />
gevall<strong>en</strong> <strong>hart</strong>transplantatie<br />
Onbek<strong>en</strong>d<br />
Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>.<br />
Echocardiografie, ECG,<br />
lichamelijk onderzoek<br />
Ev<strong>en</strong>tueel medicijn<strong>en</strong> (bijv. bètablokkers<br />
of diuretica) om de symptom<strong>en</strong> te bestrijd<strong>en</strong><br />
Onbek<strong>en</strong>d<br />
Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>. Meest<br />
voorkom<strong>en</strong>de oorzaak<br />
<strong>van</strong> plotselinge<br />
<strong>hart</strong>dood bij jonge<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>.<br />
Echocardiografie, ECG,<br />
lichamelijk onderzoek,<br />
biopsie<br />
Medicijn<strong>en</strong> om de symptom<strong>en</strong> te bestrijd<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> complicaties te voorkom<strong>en</strong><br />
Onbek<strong>en</strong>d<br />
Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>.<br />
Klinisch beeld, bloedkwek<strong>en</strong>,<br />
echocardiografie<br />
Antibiotica, rust, zo nodig pijnbestrijding,<br />
in ernstige gevall<strong>en</strong> operatie om de klep<br />
te ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> de vegetaties te verwijder<strong>en</strong><br />
Endocarditisprofylaxe bij diagnostische<br />
<strong>en</strong> therapeutische<br />
ingrep<strong>en</strong> (bepaalde risicogroep<strong>en</strong>)<br />
Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>; m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
met klepafwijking<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
verhoogd risico.<br />
Bloedonderzoek, thoraxfoto,<br />
ECG, echocardiografie<br />
Antibiotica, ontstekingsremmers, rust<br />
Langdurige antibiotische profylaxe<br />
na e<strong>en</strong> doorgemaakt<br />
acuut reuma<br />
Komt vooral voor bij<br />
kinder<strong>en</strong> <strong>en</strong> jongvolwass<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Lichamelijk onderzoek<br />
(<strong>hart</strong>geruis), ECG, thoraxfoto,<br />
echocardiografie,<br />
<strong>hart</strong>katheterisatie<br />
Medicam<strong>en</strong>teuze behandeling <strong>van</strong> <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong>,<br />
ballonvalvuloplastiek, <strong>hart</strong>klepver<strong>van</strong>ging<br />
Prev<strong>en</strong>tie <strong>van</strong> acuut reuma<br />
Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>.<br />
Lichamelijk onderzoek<br />
(<strong>hart</strong>geruis), ECG, thoraxfoto,<br />
echocardiografie,<br />
<strong>hart</strong>katheterisatie<br />
Medicam<strong>en</strong>teuze behandeling <strong>van</strong> <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong>,<br />
antistolling, <strong>hart</strong>klepver<strong>van</strong>ging<br />
Onbek<strong>en</strong>d<br />
Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>.<br />
Lichamelijk onderzoek<br />
(<strong>hart</strong>geruis), ECG, thoraxfoto,<br />
echocardiografie,<br />
<strong>hart</strong>katheterisatie<br />
Lichamelijk onderzoek<br />
(<strong>hart</strong>geruis) ECG, bloeddrukmeting,<br />
thoraxfoto,<br />
echocardiografie, <strong>hart</strong>katheterisatie<br />
Hartklepver<strong>van</strong>ging Prev<strong>en</strong>tie <strong>van</strong> acuut reuma Kan <strong>van</strong>af de geboorte<br />
aanwezig<br />
zijn, maar komt vooral<br />
voor bij ouder<strong>en</strong>.<br />
Hartklepver<strong>van</strong>ging Onbek<strong>en</strong>d Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>.<br />
Lichamelijk onderzoek,<br />
ECG<br />
Anti-aritmica, katheterablatie Onbek<strong>en</strong>d Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>.<br />
Lichamelijk onderzoek,<br />
ECG<br />
Anti-aritmica Onbek<strong>en</strong>d Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>.<br />
137
6<br />
DEEL 2<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
Ziekte Etiologie Symptom<strong>en</strong><br />
Hartfal<strong>en</strong> Complicatie bij de meeste <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong> Kortademigheid, vermoeidheid, hoest<strong>en</strong>, oedeem,<br />
gewichtsto<strong>en</strong>ame<br />
Shock Vaatverwijding, ernstig vocht- of bloedverlies Zwet<strong>en</strong>, bleekheid, koude <strong>en</strong> klamme huid, lage<br />
bloedddruk, zwakke pols, tachycardie, tachypneu,<br />
verwardheid, bewustzijnsverlies<br />
Aangebor<strong>en</strong><br />
<strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>*<br />
Tetralogie <strong>van</strong> Fallot Onbek<strong>en</strong>d Cyanose, flauwvall<strong>en</strong>, problem<strong>en</strong> met et<strong>en</strong> <strong>en</strong> drink<strong>en</strong>,<br />
groei- <strong>en</strong> ontwikkelingsachterstand, plotseling<br />
overlijd<strong>en</strong><br />
Transpositie <strong>van</strong> de<br />
grote vat<strong>en</strong><br />
Onbek<strong>en</strong>d<br />
Cyanose, kortademigheid, problem<strong>en</strong> met voeding<br />
Septumdefect<strong>en</strong> Onbek<strong>en</strong>d Hartgeruis, ev<strong>en</strong>tuele klacht<strong>en</strong> afhankelijk <strong>van</strong> de<br />
ernst <strong>en</strong> de plaats <strong>van</strong> het defect; kleine septumdefect<strong>en</strong><br />
gev<strong>en</strong> meestal ge<strong>en</strong> klacht<strong>en</strong>.<br />
Op<strong>en</strong> ductus arteriosus<br />
Onbek<strong>en</strong>d<br />
Aan<strong>van</strong>kelijk asymptomatisch; kan uiteindelijk<br />
leid<strong>en</strong> tot pulmonale hypert<strong>en</strong>sie.<br />
Coarctatie <strong>van</strong> de<br />
aorta<br />
Onbek<strong>en</strong>d<br />
Symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong> bij ernstige vernauwing<br />
(cyanose, slecht drink<strong>en</strong>, achterblijv<strong>en</strong> in groei)<br />
* Oorzak<strong>en</strong> <strong>van</strong> aangebor<strong>en</strong> afwijking<strong>en</strong> in het algeme<strong>en</strong> zijn<br />
toxische (bijvoorbeeld lithium, anti-epileptica, overmatig alcoholgebruik),<br />
metabole (bijvoorbeeld diabetes melllitus) <strong>en</strong> infectieuze<br />
(bijvoorbeeld rubella) factor<strong>en</strong> bij de moeder tijd<strong>en</strong>s<br />
de zwangerschap. Rec<strong>en</strong>t onderzoek heeft aangetoond dat<br />
foliumzuur rond de conceptie de kans op aangebor<strong>en</strong> <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
verkleint.<br />
138
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
Diagnose Behandeling Prev<strong>en</strong>tie Lev<strong>en</strong>sfase<br />
Lichamelijk onderzoek,<br />
ECG, röntg<strong>en</strong>onderzoek,<br />
echocardiografie, bloedonderzoek<br />
Medicijn<strong>en</strong>, onder andere diuretica, antihypert<strong>en</strong>siva,<br />
anti-aritmica<br />
Behandeling <strong>van</strong> onderligg<strong>en</strong>de<br />
<strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<br />
Komt vooral voor bij<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>van</strong> 60 jaar<br />
<strong>en</strong> ouder.<br />
Anamnese, lichamelijk<br />
onderzoek<br />
Snelle toedi<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> vocht, medicijn<strong>en</strong><br />
om de <strong>hart</strong>functie te stimuler<strong>en</strong>, behandeling<br />
<strong>van</strong> het onderligg<strong>en</strong>d lijd<strong>en</strong><br />
Vermijd<strong>en</strong> <strong>van</strong> contact met allerg<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
(allergische shock)<br />
Kan voorkom<strong>en</strong> op<br />
alle leeftijd<strong>en</strong>.<br />
ECG, echocardiografie Chirurgische correctie Onbek<strong>en</strong>d Reeds aanwezig bij<br />
de geboorte<br />
Echocardiografie<br />
Toedi<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> prostaglandin<strong>en</strong> na de<br />
geboorte om de ductus arteriosus op<strong>en</strong><br />
te houd<strong>en</strong> tot chirurgische correctie mogelijk<br />
is.<br />
Onbek<strong>en</strong>d<br />
Reeds aanwezig bij<br />
de geboorte<br />
ECG, thoraxfoto, echocardiografie,<br />
<strong>hart</strong>katheterisatie<br />
Grote defect<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> operatief word<strong>en</strong><br />
gecorrigeerd.<br />
Onbek<strong>en</strong>d<br />
Komt voor bij jonge<br />
kinder<strong>en</strong>; kleine defect<strong>en</strong><br />
blijv<strong>en</strong> vaak<br />
tot in de volwass<strong>en</strong>heid<br />
onopgemerkt.<br />
ECG, thoraxfoto, echocardiografie<br />
Endocarditisprofylaxe, toedi<strong>en</strong>ing <strong>van</strong><br />
indometacine om de ductus arteriosus te<br />
sluit<strong>en</strong>, zo nodig chirurgische correctie<br />
Onbek<strong>en</strong>d<br />
Reeds aanwezig bij<br />
de geboorte, komt<br />
vaker voor bij vroeggebor<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
ECG, bloeddrukmeting,<br />
thoraxfoto, echocardiografie,<br />
duplexonderzoek<br />
Chirurgische correctie Onbek<strong>en</strong>d Reeds aanwezig bij<br />
de geboorte<br />
139
6<br />
DEEL 2<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
oef<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
Essayvrag<strong>en</strong><br />
1. De ambulance wordt geroep<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> 59-jarige<br />
man die bij e<strong>en</strong> partijtje golf last kreeg <strong>van</strong> hevige<br />
pijn op de borst. Aan welke cardiovasculaire aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
moet word<strong>en</strong> gedacht?<br />
2. E<strong>en</strong> 65-jarige vrouw komt bij de dokter met klacht<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> kortademigheid, duizeligheid <strong>en</strong> e<strong>en</strong> productieve<br />
hoest; de klacht<strong>en</strong> bestaan al twee maand<strong>en</strong>.<br />
Bij het onderzoek vindt de arts e<strong>en</strong> bloeddruk<br />
<strong>van</strong> 90/50 mmHg, vocht achter de long<strong>en</strong> <strong>en</strong> abnormale<br />
<strong>hart</strong>geluid<strong>en</strong>. Van welke cardiovasculaire<br />
aando<strong>en</strong>ing(<strong>en</strong>) zou hier sprake kunn<strong>en</strong> zijn?<br />
3. E<strong>en</strong> 30-jarige vrouw met obesitas klaagt over pijn<br />
bij het lop<strong>en</strong>. De patiënte rookt <strong>en</strong> is ‘pre-diabeet’.<br />
Welke cardiovasculaire aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> kan deze patiënte<br />
hebb<strong>en</strong>?<br />
Meerkeuzevrag<strong>en</strong><br />
1. Syncope staat voor ........<br />
a. hoge bloeddruk<br />
b. kortademigheid<br />
c. lichtheid in het hoofd<br />
d. vasthoud<strong>en</strong> <strong>van</strong> vocht<br />
2. De diastole is de ........<br />
a. vullingsfase <strong>van</strong> het <strong>hart</strong><br />
b. contractiefase <strong>van</strong> het <strong>hart</strong><br />
c. depolarisatie <strong>en</strong> repolarisatie <strong>van</strong> het <strong>hart</strong><br />
d. prikkeling <strong>van</strong> het <strong>hart</strong><br />
3. In het bloed is cholesterol gebond<strong>en</strong> aan ........<br />
a. HDL <strong>en</strong> LDL<br />
b. triglycerid<strong>en</strong><br />
c. hemoglobine<br />
d. transferrine<br />
4. Afsluiting <strong>van</strong> de ....... onderbreekt de bloedtoevoer<br />
naar de hers<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> kan leid<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> beroerte.<br />
a. longslagader<br />
b. halsslagader<br />
c. aorta<br />
d. kransslagader<br />
5. De meest voorkom<strong>en</strong>de oorzaak <strong>van</strong> e<strong>en</strong> aneurysma<br />
<strong>van</strong> de aorta is ........<br />
a. atherosclerose<br />
b. hoge bloeddruk<br />
c. verwijding <strong>van</strong> e<strong>en</strong> slagader<br />
d. embolie<br />
6. De procedure waarbij e<strong>en</strong> katheter met e<strong>en</strong> opblaasbaar<br />
ballonnetje via de a. femoralis (dijbe<strong>en</strong>slagader)<br />
in het <strong>hart</strong> wordt gebracht heet ........<br />
a. defibrillatie<br />
b. ‘dotter<strong>en</strong>’<br />
c. <strong>hart</strong>katheterisatie<br />
d. echocardiografie<br />
7. De mitralisklep zit ........<br />
a. tuss<strong>en</strong> de rechter boezem <strong>en</strong> de rechter kamer<br />
b. tuss<strong>en</strong> de linker boezem <strong>en</strong> de linker kamer<br />
c. in de boezems<br />
d. in de kamers<br />
8. De pacemaker <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> is (zijn) de ........<br />
a. atriov<strong>en</strong>triculaire klep<br />
b. vezels <strong>van</strong> Purkinje<br />
c. <strong>hart</strong>kamer<br />
d. sino-atriale knoop<br />
9. E<strong>en</strong> ontsteking <strong>van</strong> de <strong>hart</strong>spier heet ........<br />
a. myocarditis<br />
b. pericarditis<br />
c. cardiomyopathie<br />
d. coronaire <strong>hart</strong>ziekte<br />
140
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
10. Bij reumatische carditis speelt ....... e<strong>en</strong> rol, omdat<br />
antilicham<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> bacteriële antig<strong>en</strong><strong>en</strong> e<strong>en</strong> kruisreactie<br />
aangaan met de eig<strong>en</strong> lichaamscell<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
patiënt.<br />
a. hemolyse<br />
b. allergie<br />
c. auto-immuniteit<br />
d. verzuring<br />
Waar of niet waar<br />
1. Kinder<strong>en</strong> die met e<strong>en</strong> chromosomale afwijking word<strong>en</strong> gebor<strong>en</strong>, hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> hogere kans op<br />
aangebor<strong>en</strong> <strong>hart</strong>aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>.<br />
2. Vocht- <strong>en</strong> zoutbeperking is e<strong>en</strong> belangrijk onderdeel <strong>van</strong> de behandeling <strong>van</strong> <strong>hart</strong>fal<strong>en</strong>.<br />
3. E<strong>en</strong> onderbreking <strong>van</strong> de prikkelgeleiding door het <strong>hart</strong> heet brachycardie.<br />
4. Bij v<strong>en</strong>trikelfibriller<strong>en</strong> blijft het <strong>hart</strong>minuutvolume op peil.<br />
5. E<strong>en</strong> mitralisst<strong>en</strong>ose belemmert de aanvoer <strong>van</strong> bloed <strong>van</strong>uit de longv<strong>en</strong><strong>en</strong> naar de rechter boezem.<br />
6. Cardiomyopathie is e<strong>en</strong> aando<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> de <strong>hart</strong>klepp<strong>en</strong>.<br />
7. Infectieuze <strong>en</strong>docarditis wordt meestal veroorzaak door e<strong>en</strong> bacterie.<br />
8. Fatty streaks kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> tot klinische symptom<strong>en</strong> <strong>van</strong> atherosclerose.<br />
9. E<strong>en</strong> intact aneurysma <strong>van</strong> de aorta veroorzaakt altijd klacht<strong>en</strong>.<br />
10. Hypert<strong>en</strong>sie wordt gedefinieerd als e<strong>en</strong> bloeddruk die hoger is dan 120/80 mmHg.<br />
Invuloef<strong>en</strong>ing<br />
1. De meest voorkom<strong>en</strong>de oorzaak <strong>van</strong> chronische v<strong>en</strong>euze insufficiëntie is diepe v<strong>en</strong>euze ........<br />
2. Coronaire <strong>hart</strong>ziekt<strong>en</strong> zijn in meer dan 90 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> de gevall<strong>en</strong> het gevolg <strong>van</strong> ........<br />
3. Bij ....... is sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> verminderde vulling <strong>van</strong> het <strong>hart</strong> <strong>en</strong> verstijving <strong>van</strong> de <strong>hart</strong>spier.<br />
4. ....... is e<strong>en</strong> vernauwing <strong>van</strong> de klepp<strong>en</strong>.<br />
5. De voornaamste oorzaak <strong>van</strong> mitralisst<strong>en</strong>ose is ........<br />
6. Het terugstrom<strong>en</strong> <strong>van</strong> bloed bij aorta-insufficiëntie leidt tot vergroting <strong>van</strong> de ........<br />
7. E<strong>en</strong> ....... is e<strong>en</strong> groepje <strong>hart</strong>spiercell<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> de sinusknoop die de prikkelvorming kunn<strong>en</strong> overnem<strong>en</strong>.<br />
8. E<strong>en</strong> ....... is e<strong>en</strong> apparaat waarmee elektrische schokk<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> toegedi<strong>en</strong>d om het <strong>hart</strong>ritme te herstell<strong>en</strong>.<br />
9. Twee voorbeeld<strong>en</strong> <strong>van</strong> cyanotische aangebor<strong>en</strong> <strong>hart</strong>afwijking<strong>en</strong> zijn ....... <strong>en</strong> ........<br />
10. De ....... arteriën voorzi<strong>en</strong> de <strong>hart</strong>spier <strong>van</strong> zuurstof.<br />
141
6<br />
DEEL 2<br />
aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>van</strong> de orgaanstelsels<br />
Nam<strong>en</strong> gev<strong>en</strong><br />
Vul de nam<strong>en</strong> <strong>van</strong> de anatomische structur<strong>en</strong> in deze afbeelding in.<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
142
<strong>Aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> <strong>hart</strong>- <strong>en</strong> <strong>vaatstelsel</strong><br />
6<br />
143