Ruimtelijke opgaven in beeld - Planbureau voor de Leefomgeving
Ruimtelijke opgaven in beeld - Planbureau voor de Leefomgeving
Ruimtelijke opgaven in beeld - Planbureau voor de Leefomgeving
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<br />
Water zoals dat aan <strong>de</strong> Europese Unie is gerapporteerd.<br />
Ne<strong>de</strong>rland kan zich niet eenzijdig ontrekken aan <strong>de</strong>ze<br />
maatregelen; dit moet m<strong>in</strong>imaal opnieuw aan <strong>de</strong><br />
Europese Unie wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>gelegd en moet opnieuw <strong>de</strong><br />
procedure van <strong>de</strong> stroomgebiedsbeheerplannen met<br />
publieke participatie (<strong>in</strong>spraak) doorlopen.<br />
Ne<strong>de</strong>rland is verplicht maatregelen te treffen om <strong>de</strong><br />
verslechter<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> kwaliteit van <strong>de</strong> habitats <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
Natura 2000-gebie<strong>de</strong>n te stoppen. Voor <strong>de</strong> soorten en<br />
ecosystemen van <strong>de</strong> Vogel- en Habitatrichtlijnen is <strong>de</strong><br />
verbeter<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> milieu- en ruimtecondities nog<br />
onvoldoen<strong>de</strong> geweest om een gunstige staat van<br />
<strong>in</strong>standhoud<strong>in</strong>g te bereiken (Bre<strong>de</strong>noord et al. 2011). Het<br />
hoge aantal soorten en habitats met een ongunstige<br />
staat van <strong>in</strong>standhoud<strong>in</strong>g maakt het treffen van<br />
maatregelen urgent. Essentieel daarbij is het oplossen<br />
van knelpunten <strong>in</strong> <strong>de</strong> milieu- en watercondities, <strong>in</strong> het<br />
bijzon<strong>de</strong>r verdrog<strong>in</strong>g (Bre<strong>de</strong>noord et al. 2011).<br />
De bezu<strong>in</strong>ig<strong>in</strong>gen van het Rijk op het natuurbeleid zullen<br />
naar verwacht<strong>in</strong>g lei<strong>de</strong>n tot een ver<strong>de</strong>re verslechter<strong>in</strong>g<br />
van <strong>de</strong> natuurkwaliteit en <strong>de</strong> leefomstandighe<strong>de</strong>n van<br />
planten- en diersoorten die op basis van <strong>de</strong> Europese<br />
Vogel- en Habitatrichtlijnen moeten wor<strong>de</strong>n beschermd<br />
(Bre<strong>de</strong>noord et al. 2011). Deze bezu<strong>in</strong>ig<strong>in</strong>gen vergroten <strong>de</strong><br />
kans dat nieuwe ruimtelijke ontwikkel<strong>in</strong>gen (zoals<br />
verste<strong>de</strong>lijk<strong>in</strong>g en <strong>de</strong> aanleg van <strong>in</strong>frastructuur) met <strong>de</strong>ze<br />
richtlijnen zullen botsen.<br />
Een belangrijk aandachtspunt is overigens dat het volgens<br />
<strong>de</strong> Habitatrichtlijn niet mogelijk is vanwege bezu<strong>in</strong>ig<strong>in</strong>gen<br />
onvoldoen<strong>de</strong> te <strong>in</strong>vesteren <strong>in</strong> het beheer van Natura<br />
2000-gebie<strong>de</strong>n (Backes et al. 2011).<br />
In het algemeen geldt dat grotere natuurgebie<strong>de</strong>n<br />
robuuster zijn dan kle<strong>in</strong>ere, omdat ze beter bestand zijn<br />
tegen negatieve <strong>in</strong>vloe<strong>de</strong>n van buiten. Het <strong>voor</strong>malige<br />
Milieu- en Natuurplanbureau (MNP 2007b) presenteer<strong>de</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> verkenn<strong>in</strong>g Ne<strong>de</strong>rland Later een kijkricht<strong>in</strong>g ‘Robuuste<br />
natuur’, waar<strong>in</strong> <strong>de</strong> nog aan te leggen nieuwe natuur<br />
(conform het areaal zoals dat gold tot aan het kab<strong>in</strong>et-<br />
Rutte) wordt geconcentreerd rondom <strong>de</strong> Natura<br />
2000-gebie<strong>de</strong>n. Deze versterk<strong>in</strong>g zou wel lei<strong>de</strong>n tot het<br />
halen van <strong>de</strong> doelen van <strong>de</strong> Vogel- en Habitatrichtlijnen.<br />
Het kab<strong>in</strong>et heeft er<strong>voor</strong> gekozen om <strong>de</strong> f<strong>in</strong>anciën van<br />
het natuurbeleid te verschuiven van grondverwerv<strong>in</strong>g<br />
naar agrarisch natuurbeheer. Agrarisch natuurbeheer is <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> huidige vorm echter we<strong>in</strong>ig effectief <strong>voor</strong> het bereiken<br />
van <strong>de</strong> ecologische doelen (MNP 2007a). De effectiviteit<br />
zou wor<strong>de</strong>n verbeterd als (1) het beheer <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
wei<strong>de</strong>vogelgebie<strong>de</strong>n sterker wordt gericht op<br />
wei<strong>de</strong>vogelbehoud, (2) <strong>de</strong> randzones van <strong>de</strong> Natura<br />
2000-gebie<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n gebruikt om boeren te laten<br />
bijdragen aan het bereiken van <strong>de</strong> doelen ín het Natura<br />
2000-gebied – bij<strong>voor</strong><strong>beeld</strong> door het verhogen van <strong>de</strong><br />
waterstand of het verm<strong>in</strong><strong>de</strong>ren van <strong>de</strong> stikstofuitstoot,<br />
en (3) <strong>de</strong> grond <strong>de</strong>els <strong>voor</strong> agrarisch landschapsbeheer<br />
wordt gebruikt, waar het behoud van het<br />
cultuurhistorische landschap <strong>voor</strong>opstaat of waar sterk<br />
behoefte is aan recreatiemogelijkhe<strong>de</strong>n, zoals rond <strong>de</strong><br />
ste<strong>de</strong>n en <strong>in</strong> toeristisch-recreatieve gebie<strong>de</strong>n. Dit laatste<br />
kan bijdragen aan het verm<strong>in</strong><strong>de</strong>ren van <strong>de</strong> recreatieve<br />
tekorten rond <strong>de</strong> grote ste<strong>de</strong>n, ook met het oog op het<br />
stopzetten van het Rijksbufferzonebeleid en van <strong>de</strong><br />
aanleg van groengebie<strong>de</strong>n rond <strong>de</strong> ste<strong>de</strong>n.<br />
7 Landbouw, open ruimte en landschap<br />
De economische betekenis van <strong>de</strong> primaire landbouw <strong>in</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rland is beperkt. Landbouw, bosbouw en visserij<br />
leveren gezamenlijk slechts 2 procent van <strong>de</strong><br />
toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong>. In ruimtelijk opzicht is <strong>de</strong> rol van<br />
het grondgebon<strong>de</strong>n <strong>de</strong>el van <strong>de</strong> primaire landbouw als<br />
beheer<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> open ruimte en (potentiële) leverancier<br />
van groene diensten echter wel <strong>de</strong>gelijk van groot belang.<br />
De economische betekenis van het totale Ne<strong>de</strong>rlandse<br />
agrocomplex is groter. Dit maakt, gemeten <strong>in</strong><br />
toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong>, 9,1 procent uit van <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse<br />
economie. De Ne<strong>de</strong>rlandse agrosector ontleent daarmee<br />
zijn economische betekenis <strong>in</strong> belangrijke mate aan <strong>de</strong><br />
voed<strong>in</strong>gs- en genotmid<strong>de</strong>len<strong>in</strong>dustrie (Silvis et al. 2009).<br />
De greenports zijn slechts ten <strong>de</strong>le plaatsgebon<strong>de</strong>n. De<br />
teelt van groenten, bollen en (<strong>de</strong>els) sierteelt verplaatst<br />
zich op dit moment al uit <strong>de</strong> greenports. Een m<strong>in</strong><strong>de</strong>r grote<br />
ruimtebehoefte <strong>in</strong> <strong>de</strong> greenports is op termijn <strong>voor</strong>al<br />
<strong>de</strong>nkbaar <strong>in</strong> Aalsmeer en <strong>in</strong> <strong>de</strong> Bollenstreek. Hier lijkt dan<br />
ook <strong>in</strong> beperkte mate ruimte te zijn om grond <strong>voor</strong><br />
an<strong>de</strong>re functies te bestemmen (Grontmij 2009). Ook <strong>de</strong><br />
Adviesgroep Nijkamp conclu<strong>de</strong>ert dat niet alle productie<br />
– en zeker niet die van standaardproducten –<br />
noodzakelijkerwijs <strong>in</strong> het westen hoeft te wor<strong>de</strong>n<br />
gerealiseerd (Adviesgroep Tu<strong>in</strong>bouwcluster Greenport.nl<br />
2010).<br />
Planologische dui<strong>de</strong>lijkheid – en daarmee beheers<strong>in</strong>g van<br />
<strong>de</strong> agrarische grondprijzen – is een noodzakelijke<br />
<strong>voor</strong>waar<strong>de</strong> <strong>voor</strong> behoud en ontwikkel<strong>in</strong>g van <strong>de</strong><br />
grondgebon<strong>de</strong>n landbouw als beheer<strong>de</strong>r van het<br />
cultuurlandschap (MNP 2007b). Succesvol beleid <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
landbouw als beheer<strong>de</strong>r van het cultuurlandschap is <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
afgelopen <strong>de</strong>cennia een zaak geweest van lange a<strong>de</strong>m,<br />
cont<strong>in</strong>uïteit en dui<strong>de</strong>lijkheid, waarbij regels direct waren<br />
gekoppeld aan f<strong>in</strong>anciële regel<strong>in</strong>gen. Dit betrof <strong>voor</strong>al het<br />
Rijksbufferzonebeleid. Alleen met een cont<strong>in</strong>ue<br />
beleids<strong>in</strong>zet blijkt <strong>de</strong> overheid het vertrouwen van boeren<br />
en burgers te kunnen krijgen. Cont<strong>in</strong>uïteit van <strong>de</strong>ze<br />
f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g, hoe beperkt ook, is van groot belang <strong>voor</strong><br />
het genereren van betrokkenheid en <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen van<br />
an<strong>de</strong>re publieke en private partijen.<br />
14 | <strong>Ruimtelijke</strong> <strong>opgaven</strong> <strong>in</strong> <strong>beeld</strong>. Achtergron<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong> Ex-ante evaluatie Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte