Ruimtelijke opgaven in beeld - Planbureau voor de Leefomgeving
Ruimtelijke opgaven in beeld - Planbureau voor de Leefomgeving
Ruimtelijke opgaven in beeld - Planbureau voor de Leefomgeving
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<br />
nu – <strong>de</strong> strengste veiligheidsnormen moeten wor<strong>de</strong>n<br />
toegepast <strong>in</strong> <strong>de</strong> regio’s met <strong>de</strong> grootste<br />
bevolk<strong>in</strong>gsconcentraties (MNP 2007b).<br />
5 Energietransitie, ruimte en verkeer<br />
De Europese Unie heeft <strong>de</strong> ambitieuze doelstell<strong>in</strong>g om <strong>in</strong><br />
2050 <strong>de</strong> uitstoot van broeikasgassen ten opzichte van<br />
1990 met 80 procent te verm<strong>in</strong><strong>de</strong>ren. Voor een belangrijk<br />
<strong>de</strong>el moet <strong>de</strong> afname uit <strong>de</strong> energiesector komen. Om dit<br />
doel te halen, is een aanzienlijke beleids<strong>in</strong>spann<strong>in</strong>g nodig,<br />
ook <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland. De Europese Unie heeft <strong>de</strong> doelen <strong>voor</strong><br />
2050 nog niet omgezet <strong>in</strong> verplicht<strong>in</strong>gen <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
lidstaten, <strong>voor</strong> 2020 wel. Zodoen<strong>de</strong> heeft Ne<strong>de</strong>rland <strong>de</strong><br />
verplicht<strong>in</strong>g om nu te beg<strong>in</strong>nen met het verm<strong>in</strong><strong>de</strong>ren van<br />
<strong>de</strong> uitstoot van (on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re) CO 2<br />
en energie uit<br />
hernieuwbare bronnen (bij<strong>voor</strong><strong>beeld</strong> w<strong>in</strong>d, water en zon)<br />
te halen. De <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen die Ne<strong>de</strong>rland hier<strong>voor</strong> wil<br />
leveren, zijn vastgelegd <strong>in</strong> het (door <strong>de</strong> Europese Unie<br />
verplicht gestel<strong>de</strong>) Nationaal actieplan hernieuwbare bronnen<br />
2010 (Rijksoverheid 2010)<br />
De meest rendabele vormen van hernieuwbare energie<br />
zijn momenteel w<strong>in</strong><strong>de</strong>nergie op land, w<strong>in</strong><strong>de</strong>nergie op zee<br />
en biomassa. Veel projecten <strong>voor</strong> w<strong>in</strong><strong>de</strong>nergie lopen<br />
vertrag<strong>in</strong>g op door een gebrek aan maatschappelijk<br />
draagvlak. Wat opvalt <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze projecten, is dat <strong>de</strong><br />
politiek-maatschappelijke en ruimtelijke <strong>in</strong>bedd<strong>in</strong>g pas<br />
laat tot stand komen. Het vanaf het beg<strong>in</strong> betrekken van<br />
actoren <strong>in</strong> <strong>de</strong> ruimtelijke planvorm<strong>in</strong>g (conform het<br />
advies van <strong>de</strong> commissie-Elverd<strong>in</strong>g) kan perspectieven<br />
bie<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> het realiseren van maatschappelijk bela<strong>de</strong>n<br />
ruimtegebruik. Daarnaast heeft het Rijk met <strong>de</strong> Crisis- en<br />
Herstelwet <strong>in</strong>strumenten <strong>in</strong> han<strong>de</strong>n om <strong>de</strong> planvorm<strong>in</strong>g<br />
te versnellen.<br />
Inspann<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> <strong>de</strong> gebouw<strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g kunnen ook<br />
bijdragen aan <strong>de</strong> energiedoelstell<strong>in</strong>gen. Verwarm<strong>in</strong>g en<br />
verkoel<strong>in</strong>g van gebouwen vragen veel energie. Veel kan<br />
wor<strong>de</strong>n bespaard door warmtestromen van <strong>in</strong>dividuele<br />
gebouwen op elkaar aan te sluiten en restwarmte uit <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>dustrie te benutten. Ver<strong>de</strong>r is nog veel w<strong>in</strong>st te halen uit<br />
het beter isoleren van bestaan<strong>de</strong> won<strong>in</strong>gen en<br />
bedrijfspan<strong>de</strong>n. Een groot <strong>de</strong>el van <strong>de</strong> bebouw<strong>in</strong>g die<br />
<strong>voor</strong> 2050 is <strong>voor</strong>zien, staat er nu al. Het is dan ook van<br />
groot belang om herstructurer<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> bestaan<strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>raad bebouw<strong>in</strong>g aan te grijpen om energiedoelen te<br />
realiseren (PBL 2011a).<br />
In het Europese Witboek Transport 2011 (Europese Commissie<br />
2011) zijn <strong>voor</strong> <strong>de</strong> transportsector stevige ambities (geen<br />
verplicht<strong>in</strong>gen) opgenomen. Het realiseren van <strong>de</strong> CO 2<br />
-<br />
doelen door het personen- en goe<strong>de</strong>renvervoer is lastig.<br />
Zo is <strong>de</strong> CO 2<br />
-uitstoot van het verkeer (zeescheepvaart en<br />
luchtvaart niet meegerekend) <strong>in</strong> <strong>de</strong> afgelopen twee<br />
<strong>de</strong>cennia met meer dan 30 procent toegenomen (Hoen et<br />
al. 2010). Voor <strong>de</strong> komen<strong>de</strong> <strong>de</strong>cennia wordt met het<br />
vastgestel<strong>de</strong> beleid grofweg een stabilisatie rond het<br />
huidige niveau <strong>voor</strong>zien. Het overnemen van <strong>de</strong>ze<br />
ambities betekent dat Ne<strong>de</strong>rland veel extra maatregelen<br />
zal moeten <strong>in</strong>zetten om <strong>de</strong>ze doelen b<strong>in</strong>nen bereik te<br />
brengen.<br />
De Europese Unie heeft daarnaast <strong>de</strong> ambitie om <strong>in</strong> 2030<br />
<strong>de</strong> helft van het stadsverkeer elektrisch af te han<strong>de</strong>len.<br />
Het realiseren van <strong>de</strong>ze ambitie kan grote<br />
mobiliteitseffecten hebben. Elektrisch rij<strong>de</strong>n gaat<br />
waarschijnlijk gepaard met hogere vaste kosten en lagere<br />
variabele kosten. Dat zou tot een toename van <strong>de</strong><br />
mobiliteit kunnen lei<strong>de</strong>n. Zon<strong>de</strong>r een precies <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong>ze kosten, is nu echter nog geen uitspraak te doen over<br />
het effect op <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> mobiliteit.<br />
Energie<strong>voor</strong>zien<strong>in</strong>gen hebben <strong>in</strong>vloed op <strong>de</strong> ruimtelijke<br />
<strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g en gevolgen <strong>voor</strong> het uiterlijk van het<br />
landschap. Te <strong>de</strong>nken valt aan centrales, maar ook aan<br />
hoogspann<strong>in</strong>gslijnen en w<strong>in</strong>dturb<strong>in</strong>es. Een mogelijke<br />
‘nieuwkomer’ is schaliegas, waar<strong>voor</strong> al aan diverse<br />
bedrijven opspor<strong>in</strong>gsvergunn<strong>in</strong>gen zijn verleend. Omdat<br />
dit gas slecht stroomt, zijn veel meer bor<strong>in</strong>gen nodig dan<br />
normaal: het kan zijn dat om <strong>de</strong> paar hon<strong>de</strong>rd meter een<br />
nieuwe put moet wor<strong>de</strong>n geboord. Dat kan <strong>de</strong> nodige<br />
landschappelijke effecten hebben als tot w<strong>in</strong>n<strong>in</strong>g wordt<br />
overgegaan.<br />
6 Internationale natuurverplicht<strong>in</strong>gen en ruimte<br />
Het kab<strong>in</strong>et hanteert het respecteren van <strong>in</strong>ternationale<br />
afspraken als basis <strong>voor</strong> <strong>de</strong> herijk<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> Ecologische<br />
Hoofdstructuur. Europese en an<strong>de</strong>re <strong>in</strong>ternationale<br />
regelgev<strong>in</strong>g verplicht Ne<strong>de</strong>rland tot het halen van<br />
verschei<strong>de</strong>ne doelen op het gebied van natuur en water.<br />
Alleen <strong>in</strong>zetten op Natura 2000-gebie<strong>de</strong>n biedt<br />
onvoldoen<strong>de</strong> perspectief <strong>voor</strong> het realiseren van <strong>de</strong><br />
doelen van <strong>de</strong> <strong>in</strong>ternationale afspraken, bij<strong>voor</strong><strong>beeld</strong> die<br />
op het terre<strong>in</strong> van <strong>de</strong> Europese Vogel- en<br />
Habitatrichtlijnen. Vanwege <strong>de</strong> milieudruk en <strong>de</strong> externe<br />
werk<strong>in</strong>g van <strong>de</strong>ze richtlijnen zijn ook vaak maatregelen<br />
nodig <strong>in</strong> <strong>de</strong> hydrologische beïnvloed<strong>in</strong>gsgebie<strong>de</strong>n<br />
rondom <strong>de</strong> Natura 2000-gebie<strong>de</strong>n (MNP 2007b). Deze<br />
gebie<strong>de</strong>n liggen <strong>voor</strong> een belangrijk <strong>de</strong>el wel b<strong>in</strong>nen <strong>de</strong><br />
huidige Ecologische Hoofdstructuur. Bovendien zijn ook<br />
<strong>de</strong>len van <strong>de</strong> Ecologische Hoofdstructuur buiten Natura<br />
2000-gebied van belang <strong>voor</strong> bescherm<strong>de</strong> soorten <strong>in</strong> dat<br />
gebied, bij<strong>voor</strong><strong>beeld</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g tussen<br />
verschillen<strong>de</strong> leefgebie<strong>de</strong>n. Daarnaast zijn nog <strong>de</strong><br />
(kle<strong>in</strong>ere) gebie<strong>de</strong>n buiten <strong>de</strong> Natura 2000-gebie<strong>de</strong>n van<br />
belang waar zich concentraties bev<strong>in</strong><strong>de</strong>n van Europees<br />
bescherm<strong>de</strong> soorten. Tot slot zijn <strong>de</strong>len van <strong>de</strong><br />
Ecologische Hoofdstructuur buiten Natura 2000-gebied<br />
van belang <strong>voor</strong> het halen van doelen van <strong>de</strong> Europese<br />
Ka<strong>de</strong>rrichtlijn Water. Denk bij<strong>voor</strong><strong>beeld</strong> aan een<br />
maatregel als het opnieuw laten mean<strong>de</strong>ren van een<br />
beek, die is ‘meegerekend’ <strong>in</strong> het maatregelenpakket van<br />
het stroomgebiedsbeheerplan <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Ka<strong>de</strong>rrichtlijn<br />
Bev<strong>in</strong>d<strong>in</strong>gen | 13