Open PDF - Oratiereeks
Open PDF - Oratiereeks
Open PDF - Oratiereeks
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Bouwkunst en besliskunde in de<br />
buikchirurgie
Bouwkunst en besliskunde in de<br />
buikchirurgie<br />
Rede<br />
uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van<br />
hoogleraar Chirurgie van abdominale infecties<br />
aan de Universiteit van Amsterdam<br />
op woensdag 26 september 2012<br />
door<br />
Marja A. Boermeester
Dit is oratie 443, verschenen in de oratiereeks van de Universiteit van Amsterdam.<br />
Opmaak: JAPES, Amsterdam<br />
© Universiteit van Amsterdam, 2012<br />
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een<br />
geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij<br />
elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder<br />
voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.<br />
Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B<br />
Auteurswet 1912 j° het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23<br />
augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk<br />
verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 882, 1180 AW<br />
Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en<br />
andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.
Mevrouw de Rector Magnificus,<br />
Mijnheer de Decaan,<br />
Leden van het College van Bestuur van de Universiteit van Amsterdam,<br />
Leden van de Raad van Bestuur van het Academisch Medisch Centrum<br />
Amsterdam,<br />
Hoogleraren van de Universiteit van Amsterdam en van de zusterfaculteiten,<br />
Zeer gewaardeerde toehoorders,<br />
Van oorsprong komend uit een creatief gezin was een andere beroepskeuze<br />
dan chirurg misschien logischer geweest voor mij. Nu, denkend over de loop<br />
der dingen, komt deze achtergrond zeer van pas bij het zoeken naar nieuwe<br />
oplossingen en implementatie daarvan binnen ons vak als chirurg.<br />
Die creativiteit is een centraal thema in mijn achtergrond. Mijn vader heeft<br />
als architect prachtige gebouwen neergezet, zoals hier het Internationaal Agrarisch<br />
Centrum, nu een hotel en congreslocatie (zie figuur 1 en 2.). In de naoorlogse<br />
stijl die functionalisme heet heeft hij ontworpen voor de Universiteit<br />
van Wageningen – toen nog Landbouw Hogeschool – en daarnaast ook laboratoria,<br />
banken, een schouwburg, en scholen. De aloude tekentafel bij ons<br />
thuis stond voor mij model voor gevoel voor vorm en uiterlijk, lijnen, en perspectief<br />
(zie figuur 3). Mijn moeder – als contrast – kan in haar schilderkunst<br />
in alle vrijheid experimenteren met vormen, kleuren, lijnen en perspectief. In<br />
impressionisme en abstracte kunst hoeft het niet exact te zijn (zie figuur 4).<br />
Haar schilderijen zijn een explosie van emotie, passie en kleuren. Met verfklodders<br />
tot op het plafond van het atelier, en ongehinderd door exacte wetten.<br />
De architect daarentegen moet vorm en uiterlijk vertalen naar – combineren<br />
met – meten, rekenen, exact zijn. Anders stort het gebouw in.<br />
4
Figuur 1<br />
Figuur 2<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 5
Figuur 3<br />
Figuur 4<br />
6 MARJA A. BOERMEESTER
Wat dit me meer onbewust dan bewust heeft geleerd is hét buiten de normale<br />
paden denken, creatief denken, maar wél willen meten en toetsen. Chirurgie<br />
kent dezelfde passie als bouwkunst en schilderkunst. Er wordt wat afgebouwd<br />
in de buikchirurgie, vooral – oneerbiedig gezegd – in de renovatiebouw. Nu is<br />
daar meteen de associatie met de chirurg als ‘artiest’, maar dat is niet de weg<br />
die ik wil bewandelen. Verre van. Creativiteit is in zekere mate nodig voor ad<br />
hoc oplossingen in onverwachte situaties, maar liever zou ik creativiteit aanwenden<br />
voor innovatie die niet leunt op de ad hoc creativiteit van de artiest,<br />
maar op de creatieve oplossingen die bijdragen tot voorspelbare zorg en zorguitkomst.<br />
Chirurgen kunnen échte kunstenaars zijn, maar dan bedoel ik mensen als<br />
Frank Netter, chirurg en meester van de medische illustratie. Zijn Atlas of Human<br />
Anatomy was en is de Sixtijnse Kapel van de anatomie atlassen (zie figuur<br />
5). Hier een typische Netter tekening. Netter’s getekende anatomische illustraties<br />
kent iedere arts van de studie geneeskunde. Een memorabel project van<br />
Netter stamt uit 1939, een ruim 2 meter hoge, driedimensionale, transparante<br />
vrouw, gebouwd voor de Golden Gate Exposition. Met een voice-over werd in<br />
tekeningen de fysieke en seksuele ontwikkeling van een vrouw uitgebeeld, inclusief<br />
de ontwikkeling en geboorte van een baby. Een succesvolle nieuwe manier<br />
om in beeld een boodschap over te brengen, behalve dat iedere 15 minuten<br />
een toeschouwer flauwviel.<br />
Figuur 5<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 7
Ook muziek is een uiting van creativiteit die in chirurgen zit. Degenen die met<br />
mij opereren weten dat ik altijd een uitgebreide dance en vocal house playlist<br />
bij me heb. Het artikel ‘Music while in surgery, do you prefer Abba or Verdi?’<br />
in de New York Times beschrijft dat chirurgen vinden dat ze tot betere prestaties<br />
komen bij muziek beluisteren tijdens het opereren. (1) De chirurgen in het<br />
interview plaatsen muziek als rode draad tijdens hun operatie, in ontspannen<br />
en aandacht focussen. Er is zelfs een genre dat ‘sluitmuziek’ heet, voor tijdens<br />
het sluiten van de buik. Een chirurg van het Columbia University Medical<br />
Center roemt de goede pancreasmuziek van de Red Hot Chili Peppers. Zo<br />
klinkt dus pancreasmuziek; voor sommigen klinkt het misschien meer als<br />
acute pancreatitis, maar goed, smaken verschillen. De krant The Guardian<br />
haalt aan dat negentig procent van de chirurgen in de UK muziek aan heeft<br />
tijdens het opereren, meer dan de helft van de chirurgen up-tempo rock, 17%<br />
popmuziek en 11% klassieke muziek. (2) Er is veel onderzoek gedaan naar de<br />
gunstige invloed van muziek op het functioneren van chirurgen. In 1994 publiceerde<br />
de JAMA een studie waarin 50 chirurgen complexe taken moesten<br />
uitvoeren op respectievelijk hun eigen keuze muziek en op een lieflijk klassiek<br />
muziekstuk Canon in D van Pachebel, goed voor bruiloften. (3) De bevinding<br />
was dat als chirurgen luisteren naar muziek van hun eigen keuze ze minder<br />
stress vertonen en beter functioneren. De Canon in D was dan weer beter dan<br />
helemaal geen muziek. Eigenlijk is iedere muzieksoort goed als het team er<br />
goed bij functioneert. Er zijn wel een paar nummers die op de zwarte lijst<br />
staan, zoals Queen –‘Another one bites the dust’, en‘Who wants to live forever’,<br />
The Stones –‘Let it bleed’, en ook ‘Take my breath away’–van Berlin van<br />
de film Topgun.<br />
Er is veel analogie tussen een operatie en een muziekstuk, in opbouw en in<br />
tempowisselingen, in de performance binnen een bepaalde tijd. Een operatiekamer<br />
heet niet voor niets ‘an operating theater’ in het Engels. Kunst, muziek,<br />
en chirurgie vinden elkaar in creativiteit, maar in de chirurgie zonder de vrijblijvendheid<br />
van de artiest. Creativiteit, het buiten de getreden paden treden,<br />
doet mooie nieuwe ontwikkelingen ontstaan.<br />
Bouwkunst in de buikchirurgie is vernieuwbouw maar meten en toetsen is<br />
een vereiste. Hierdoor zullen we als chirurgen – als het goed is – de juiste<br />
beslissingen kunnen nemen. Besliskunde steunt op kennis en constante vernieuwing<br />
van kennis. Hoe we beslissingen nemen, kennis tot ons nemen, en<br />
hoe we observeren en observaties verwerken en opslaan, wordt beïnvloed door<br />
een aantal psychologische aspecten van het mens-zijn in al zijn glorie maar<br />
ook in al zijn beperkingen. In deze oratie zal ik hier dieper op ingaan.<br />
8 MARJA A. BOERMEESTER
What have we learned?<br />
Er is de laatste jaren in de buikchirurgie veel veranderd als het gaat om het<br />
beleid rondom buikpijn en buikinfecties. Onze studies hebben daartoe bijgedragen.<br />
Ik ga u daar een paar voorbeelden van vertellen. Maar om ook meteen<br />
terug op aarde te worden geworpen, ga ik u ook laten zien wat er ondanks<br />
goed onderzoek NIET is veranderd, en vooral hoe dat komt.<br />
Figuur 6<br />
Een abdominale infectie (buikinfectie) kan levensbedreigend zijn. Vaak is dan<br />
een spoedoperatie nodig om de oorzaak te verwijderen. Lange tijd was het in<br />
Nederland en daarbuiten gebruikelijk om bij een ernstige peritonitis (buikvliesontsteking),<br />
bijvoorbeeld door een gat in de dikke darm, de buik nog 1 of<br />
meerdere keren – soms zelfs tientallen keren – te spoelen na de initiële spoedoperatie<br />
(zie figuur 6). Op de intensive cares in Nederland lagen patiënten met<br />
open buiken of soms met zogenaamde zippers – ritsen ingenaaid in de buik –<br />
om dagelijks de infectieresten uit te spoelen. In die tijd deed een kwart van de<br />
chirurgen alleen maar deze geplande heroperatie strategie, en nog eens 40%<br />
van de chirurgen paste dit soms toe maar niet altijd. Dit buikspoelen, dat vanuit<br />
een huishoudelijk oogpunt een logische gedachte leek, hebben we zo’n 10<br />
jaar geleden voor het eerst ter discussie gesteld (zie figuur 7). Is het werkelijk<br />
zo nuttig om met kaplaarzen aan met liters vocht de buik te spoelen tijdens<br />
zo’n relaparotomie (heroperatie in de buik)? Is er geen andere weg mogelijk<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 9
om te kijken of het binnen in de buik goed gaat na die spoedoperatie vanwege<br />
peritonitis.<br />
Figuur 7<br />
Gesteund door mijn toenmalige opleiders en internationaal bekende chirurgen<br />
professor Huug Obertop en professor Dirk Gouma hebben we met 9 ziekenhuizen<br />
de RELAP-trial uitgevoerd, 1 van de eerste grote subsidies van ZonMW<br />
Doelmatigheidonderzoek voor onze onderzoeksgroep. De RELAP-trial was<br />
een mooie maar lastige studie bij 232 patiënten met ernstige buikinfectie, die<br />
veelal op de intensive care waren opgenomen. In de ene arm van de studie<br />
ondergingen patiënten de geplande reoperaties (relap) met spoelen van de<br />
buik, en in de andere arm werd in principe geen reoperatie uitgevoerd, tenzij<br />
de patiënt verslechterde en dan werd bij voorkeur eerst een CT scan gemaakt.<br />
De geplande relap groep was slechter af, lag langer op de intensive care, langer<br />
aan de kunstmatige beademing, onderging meer operaties, en was per patiënt<br />
18.000 euro duurder vergeleken met de groep met ‘relap op indicatie’. De resultaten<br />
werden in 2007 gepubliceerd in het toonaangevende Journal of American<br />
Medical Association (JAMA). (4) Oddeke van Ruler was de motor van de<br />
studie, zij promoveerde in 2007 op het onderwerp. Een belangrijke schakel was<br />
arts-epidemioloog Hans Reitsma – nu Julius Centrum Utrecht. Bas Lamme<br />
had het voorwerk voor de trial gedaan op het gebied van peritonitis chirurgie,<br />
10 MARJA A. BOERMEESTER
promoveerde in 2005, en is nu chirurg in het Albert Schweitzer ziekenhuis in<br />
Dordrecht. Twee jaar later promoveerden Olivier van Till en Suzanne van<br />
Veen, beiden op ontstekingsmediatoren , en Kimberley Boer, op kwaliteit van<br />
leven, als spin-offs van de RELAP trial.<br />
Figuur 8<br />
De wetenschappelijke wereld was het er snel over eens: relaparotomie op indicatie<br />
is de behandelstrategie van keuze! Chirurg Patchen Dellinger van de University<br />
of Washington in Seattle, schreef in een editorial: ‘this trial is the best<br />
evidence yet that mandatory or scheduled relaparotomy for peritonitis is nót<br />
helpful’. (5) Maar daarna liep het niet zo’n storm. Een jaar na de JAMA publicatie<br />
hadden de Nederlandse chirurgen de gewoonte van geplande buikspoelingen<br />
niet geheel gestaakt (zie figuur 8). In 2002 (lichtblauwe balken) ziet u<br />
dat er nog veel geplande heroperaties plaatsvonden, PR only. In 2008 (in donkerblauw)<br />
zijn er bijna geen chirurgen meer die alleen de geplande strategie<br />
toepassen maar daarentegen is er dan een veel grotere groep chirurgen die<br />
beide strategieën toepast; bij de ene patiënt dit en bij de andere patiënt dat.<br />
Promovendi Jordy Kiewiet en Kim Ram onderzochten recent in een ZonMw<br />
implementatieproject waarom niet alle chirurgen de geplande reoperatie verlaten.<br />
Als redenen werden geciteerd: ‘IC dokters dringen aan op reoperatie’; ‘artsen<br />
hebben moeite om hun gewoonten te veranderen op basis van beschikbare<br />
evidence, indien die anders is dan men tevoren gewend was’; een intensivist<br />
valt vooral de diversiteit van beleid van de chirurg op ‘omdat een chirurg de<br />
ene keer zegt ‘doe eerst maar een CT’ terwijl de ander bij identieke situaties<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 11
zegt ‘ik zie geen heil in een CT, ik ga in die buik kijken’’. Al met al voelen we<br />
blijkbaar de creatieve vrijheid om bewijzen naast ons neer te leggen.<br />
Een ander voorbeeld. Een andere doelmatigheidstudie werd in 2009 afgerond,<br />
de OPTIMA trial. OPTIMA staat voor OPTimal IMaging in Acute abdominal<br />
pain en werd gepubliceerd in BMJ (British Medical Journal). (6)<br />
Wytze Lameris en Adrienne van Randen promoveerden in 2010 op de studieresultaten.<br />
Radioloog professor Jaap Stoker is daarin een bijzonder prettige en<br />
productieve onderzoekspartner. Epidemioloog professor Patrick Bossuyt<br />
maakt ons team sterker met zijn methodologische kennis van diagnostisch<br />
onderzoek.<br />
ZonMw promotiefilm: Een besparing van 12 miljoen euro op jaarbasis is<br />
hiermee mogelijk. ZonMw reikte ons hiervoor in 2009 de Parelprijs uit voor<br />
beste Doelmatigheidsproject. Maar die gewoonte blijkt niet uit te roeien! Uiteenlopende<br />
argumenten worden met hoog oplopende emotie aangevoerd om<br />
de conventionele buikoverzichtfoto maar niet te hoeven inleveren. ‘Acute klinische<br />
incompetentie’ is Jaap Stoker en mij hierom verweten. Een reviewer<br />
reageerde: ‘An X-ray may help both the patient, family and ER physician feel<br />
better...’<br />
Iets vergelijkbaars zagen we gebeuren naar aanleiding van onze publicatie in<br />
2010 in the New England Journal of Medicine over de SURPASS checklist die<br />
de veiligheid rondom operaties drastisch verbetert. (7) Halvering van de sterfte<br />
en een daling van de complicaties met een derde. Eefje de Vries promoveerde<br />
op dit onderwerp. IGZ nominatiefilm: Hoge publicatie, bekroont met de Zorgveiligprijs<br />
van de Inspectie voor de Gezondheidszorg en ministerie van VWS,<br />
maar... ook weer veel tegenstand.<br />
De Semmelweis reflex is een metafoor voor de reflex-achtige neiging om<br />
nieuwe bewijzen of nieuwe kennis af te wijzen omdat het tegen de gevestigde<br />
normen, geloof of dogma’s in gaat. Semmelweis was rond 1846 assistent in de<br />
Ersten Klinik der Geburtshilfe in Wenen. In die kliniek was de sterfte aan<br />
kraamvrouwenkoorts 10%, maar in de Zweiten Klinik met 4% veel lager. In de<br />
Ersten Klinik werd ook de anatomie onderwezen op lijken. Semmelweis kwam<br />
op het idee dat ‘lijkstof’ in de bloedsomloop de boosdoener was en dat handen<br />
wassen – tot dan toe ongebruikelijk – nodig was (zie figuur 9). Handen wassen<br />
met bleekwater reduceerde de sterfte aan kraamvrouwenkoorts, zoals te zien is<br />
op deze dia. Semmelweis’ onderzoek werd echter afgewezen en hijzelf werd 2<br />
jaar later ontslagen. Pas later werd de bacterietheorie van infectieziekte ontwikkeld<br />
door Louis Pasteur, Joseph Lister en anderen. En bleek de ‘lijkstof’ de<br />
groep A Streptokok bacterie te zijn.<br />
12 MARJA A. BOERMEESTER
Figuur 9<br />
In 1982 ontdekten Marshall en Warren de relatie tussen Helicobacter pylori en<br />
gastritis (maagontsteking). Tot dan toe werd het niet voor mogelijk gehouden<br />
dat een bacterie kon leven in zure maaginhoud. Om de ongelovigen te overtuigen<br />
dat maagontsteking niet werd veroorzaakt door scherp eten maar door de<br />
Helicobacter, dronk Marshall zelf een beker met Helicobacter kweek op. Zijn<br />
endoscopie op dag 10 toonde een gastritisbeeld en de aanwezigheid van Helicobacter.<br />
Hij publiceerde deze bevindingen in 1985. In2005 ontvingen Marshall<br />
en Warren de Nobelprijs voor deze belangrijke ontdekking.<br />
U zou kunnen denken dat we dit probleem kunnen tackelen door het opdoen<br />
van kennis. Toch zitten er nogal wat drempels tussen gepresenteerde<br />
nieuwe kennis, het absorberen van die kennis, en het hándelen naar die nieuwe<br />
kennis.<br />
Wat remt absorptie van nieuwe kennis?<br />
Met de genoemde voorbeelden van onze studies en andere nieuwe kennis in<br />
het hoofd vragen we ons af: ‘wat gebeurt hier nu? hoe komt dit? waarom wordt<br />
de nieuwe kennis niet opgenomen?’ Vier belangrijke psychologische effecten,<br />
die elkaar versterken, spelen hierbij een rol (zie figuur 10). Dit zijn het IKEAeffect,<br />
cognitieve dissonantie, inattentional blindness, en change blindness. Ik<br />
ga elk afzonderlijk toelichten.<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 13
Figuur 10<br />
Het bedrijf IKEA heeft haarfijn door wat dokters zich nog niet bewust zijn in<br />
hun vak. Wat wij zelf maken en moeite voor moeten doen, waarderen we hoger<br />
dan wat we niet zelf hebben gemaakt. Overwaardering die voortkomt uit<br />
eigen, vrijwillige arbeid. Dus als je vloekend en tierend je IKEA kast, met de<br />
deurtjes scheef en de planken wiebelend, in elkaar hebt gezet, waarbij je toch<br />
net de verkeerde zijkant had genomen waardoor je weer drie stappen terug<br />
moest, waardeer je dit bouwsel meer dan een designkast die kant en klaar<br />
wordt bezorgd. Het werkt! IKEA zette in 2011 wereldwijd 24 miljard euro om,<br />
en heeft 287 winkels in 26 landen.<br />
Norton en Ariely beschreven dit jaar een aantal experimenten over dit IKEA<br />
effect in the Journal of Consumer Psychology. (8) Harvard University studenten<br />
moesten een origami kikker vouwen (zie figuur 11). De kikkers werden<br />
eigendom van de onderzoeker, maar de scheppers konden op een veiling bieden<br />
op hun eigen kikker. De scheppers boden bijna vijfmaal hoger op hun<br />
kikker dan niet-scheppers (willekeurige voorbijgangers). De niet-scheppers zagen<br />
propjes gemuteerde kikker, terwijl de scheppers er waarde aan hechten<br />
(zie figuur 12). Opvallend was de mate van overwaardering voor de eigen baksels.<br />
De scheppers boden namelijk even veel voor hun eigen kikker als de nietscheppers<br />
voor een kikker gemaakt door een origami expert.<br />
14 MARJA A. BOERMEESTER
Figuur 11<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 15
Figuur 12<br />
Wat mensen met veel pijn en moeite hebben bereikt schatten ze hoger in dan<br />
wanneer ze weinig moeite hebben moeten doen. Deze overwaardering is in<br />
feite zelfrechtvaardiging. Een mooi voorbeeld is het experiment van Aronson<br />
en Mills. (9) Studenten werden gevraagd voor een discussiegroep over seksualiteit.<br />
Eén groep moest een zware toelatingsprocedure doorlopen en de andere<br />
groep een lichte versie. Na toelating moesten de studenten luisteren naar een<br />
geluidsopname van een discussie gevoerd door de groep waartoe zij net waren<br />
toegelaten. De discussie was extreem saai over vogels in paringstijd en werd<br />
kuchend en hakkelend gevoerd. De studenten met de lichte toelatingstest vonden<br />
het een saaie discussie en een saaie groep. De studenten met de zware<br />
toelating vonden de discussie interessant en stimulerend.<br />
Het IKEA-effect van Dan Ariely, ook wel genoemd het ‘I designed it myself’<br />
effect, is de reciproke van het ‘not invented here’ syndroom. Het ‘not invented<br />
here’ syndroom ondermijnt juist waardering van de kennis of het product (10).<br />
In essentie refereert dit syndroom aan een situatie waarin leden van een organisatie<br />
of groep geen kennis van buiten die organisatie of groep voor waar<br />
accepteren. Dit kan leiden tot passiviteit, verborgen sabotage, gespeelde acceptatie<br />
of weigering om nieuwe kennis te implementeren of te gebruiken.<br />
Cognitieve dissonantie speelt een grote rol bij hoe we kennis verwerken en<br />
opslaan. We hebben de intrinsieke neiging om dissonante feiten weg te redeneren.<br />
Mensen zijn geneigd relevant bewijs te wegen op een gebiaste manier.<br />
Ze zijn meer bereid om bevestigend (consonant) bewijs op waarde te schatten<br />
dan ontkennend (dissonant) bewijs. Op die manier voelen zij zich in hun initiële<br />
positie gesteund. De behoefte aan overeenstemming, consonantie, is zo<br />
16 MARJA A. BOERMEESTER
sterk dat we vooral geneigd zijn te geloven wat in onze kraam te pas komt. We<br />
selecteren feiten, meer onbewust dan bewust. Deze voorkeur voor bevestiging<br />
wordt confirmation bias, bevestigingsfout, genoemd. Charles Lord onderzocht<br />
dit fenomeen door voor- en tegenstanders van capital punishment (de doodstaf)<br />
twee studies te laten lezen, één bevestigende en één ontkennende studie<br />
over het effect van invoering van capital punishment op het aantal moorden in<br />
Amerikaanse staten. (11) Zowel de voorstanders als de tegenstanders vonden<br />
de resultaten die in overeenstemming waren met hun eigen mening beter en<br />
overtuigender, en scoorden de design en het bewijs van het artikel passend bij<br />
hun eigen mening erg hoog en het andere artikel erg laag.<br />
De theorie van de cognitieve dissonantie laat zien dat we informatie onlogisch<br />
verwerken. Door onze neiging tot zelfrechtvaardiging en verminderen<br />
van dissonantie moet nieuw bewijs dat niet strookt worden verworpen. We<br />
wuiven bewijzen van het tegendeel weg, bijvoorbeeld als ‘uitzonderingen die<br />
de regel bevestigen’. Jurist Oliver Wendell Holmes verwoordde dat als volgt:<br />
‘iemand met vooroordelen proberen voor te lichten is alsof je een licht in de<br />
pupil van een oog schijnt; hij vernauwt zich’.<br />
De geschiedenis kent vele voorbeelden van confirmation bias. Decca Recording<br />
Company weigerde de Beatles in 1962: ‘We don’t like their sound, and<br />
guitar music is on the way out’. Een duidelijk voorbeeld van confirmation bias<br />
door cognitieve dissonantie is de uitspraak van telegraafgigant Western Union<br />
in 1876: ‘This so-called ‘telephone’ has too many shortcomings to be seriously<br />
considered as a means of communication. The device is of no value to us’. En<br />
zo verging het ook Louis Pasteur: ‘His theory of germs is ridiculous fiction’,<br />
werd er gezegd. En een laatste van een Engels chirurg lang geleden: ‘The abdomen,<br />
the chest and the brain will forever be shut from the intrusion of the wise<br />
and humane surgeon’. Door confirmation bias kunnen we vasthouden aan<br />
oude soms schadelijke werkwijzen en gedachten. Het voorwoord van mijn<br />
proefschrift destijds refereerde hier al aan. Blijkbaar was dit thema al vroeg<br />
een wetenschappelijke rode draad voor mij. In dat voorwoord stond een uitspraak<br />
van Sir Arthur Canon Doyle’s Sherlock Holmes: ‘It is an error to argue<br />
in front of your data. You find yourself insensibly twisting them round to fit<br />
your theories’. Dát moeten we zien te voorkomen door onze neiging tot cognitieve<br />
dissonantie onder ogen te zien.<br />
Informatie verwerken we onlogisch en gebiased, maar ook de wereld om<br />
ons heen zien we niet perfect. Zien en accuraat waarnemen is belangrijk voor<br />
een chirurg. In ons werken als chirurg zijn we blootgesteld aan een voortdurend<br />
veranderende omgeving. Tijdens een operatie moeten we in staat zijn<br />
relevante, – eruit springende –, veranderingen in de omgeving waar te nemen<br />
en hiernaar te handelen. Het is van belang om ons ervan bewust te zijn dat we<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 17
niet perfect waarnemen. Intuïtief denken we namelijk dat een duidelijke verandering<br />
altijd onze aandacht zal vragen, onze blik zal vangen; dat wát we zien<br />
waar is. Dit is niet zo. Zeker als we een verandering niet verwachten en/of onze<br />
aandacht op een taak is gericht kan het aan ons voorbijgaan. Inattentional<br />
blindness refereert aan het falen om de aanwezigheid van een voorwerp of<br />
persoon op te merken. Overal waar we kijken zien we de wereld in detail, en<br />
als we iets potentieel interessants in de periferie van onze blik zien dan focussen<br />
we daar op en zien het in detail. Dat gaat onbewust en geeft ons de valse<br />
indruk dat we álles in 1 oogopslag in detail zien, terwijl we selectief kijken. En<br />
we gaan ervan uit dat iedereen precies hetzelfde ziet, terwijl dat niet zo is. Hier<br />
een voorbeeld: bij start van het filmpje moet u uw blik focussen op de witte<br />
stip in het midden; de gekleurde stippen eromheen wisselen van kleur. Kijk<br />
wat er gebeurt als de gekleurde stippen in de rondte gaan draaien maar blijf<br />
naar de witte stip kijken. Doe nu deze visuele test. Als u goed op de witte stip<br />
heeft gefocussed dan veranderden de kleuren niet meer bij draaien van de cirkel.<br />
Nu nog een keer maar focus nu op 1 van de gekleurde stippen in de periferie.<br />
Nu is goed te zien dat de kleuren tóch aan het veranderen waren tijdens<br />
het draaien van de cirkel. We zijn visueel gefopt. Change blindness refereert<br />
aan het falen om een verandering in display (in presentatie) op te merken.<br />
Daniels Simons (in Trends in Cognitive Science) omschrijft dat als volgt: ‘We<br />
often miss large changes to our visual world from one view to the next. We are<br />
often not able to see large changes that appear perfectly obvious to somebody<br />
else’. (12) Hier een beroemd voorbeeld, the Door Study van Daniel Simons en<br />
Daniel Levin. Visuele informatie gaat via een ‘bottleneck’ (flessenhals) van<br />
aandacht naar het visuele korte termijn geheugen, dat een erg lage capaciteit<br />
heeft. Het is bekend dat veranderingen in de omgeving worden opgevangen<br />
door het visuele systeem, en dat de aandacht automatisch wordt getrokken<br />
naar de locatie waar de veranderingen optreden. Onder normale omstandigheden<br />
geeft het visuele systeem informatie dat er iets is veranderd, en het zegt<br />
waar de verandering optrad, maar het geeft geen informatie over wat er is veranderd.<br />
Om te kunnen bepalen wat er is veranderd, moeten we een visuele<br />
imprint hebben van de locatie voordat de verandering optrad, en de huidige<br />
(veranderde) informatie daarmee kunnen vergelijken. Gezien de beperkingen<br />
van het visuele korte termijn geheugen, en de geringe hoeveelheid gegevens<br />
van de omgeving die worden gecodeerd (imprinted), is de kans op vergelijking<br />
en de kans op succesvol ontdekken van een verandering klein.<br />
18 MARJA A. BOERMEESTER
Figuur 13<br />
We worden zoals gezegd frequent visueel gefopt als we naar onze omgeving<br />
kijken (zie figuur 13). Hier een voorbeeld van de relativiteit van onze waarneming.<br />
We zien twee sets schaakstukken. De bovenste set schaakstukken ziet er<br />
licht uit en de onderste set donker. U kunt er niets aan doen dat u dat zo ziet,<br />
ook al is het niet wat u eigenlijk zou moeten zien. Hier is wat u zou moeten<br />
zien (zie figuur 14). Als ik de achtergrond weghaal dan ziet u dat beide sets<br />
precies dezelfde grijstinten hebben en absoluut identiek zijn. Nu u dat weet,<br />
denkt u natuurlijk het de volgende keer wel goed te zien (zie figuur 15). Nope,<br />
you can’t but help see it as it isn’t. Je blijft een lichte en een donkere set zien,<br />
omdat onze ogen, ons brein, de kleur van de onmiddellijke omgeving ook<br />
meeneemt in het beeld. Dat is meestal nuttig. Maar het is confronterend om te<br />
beseffen dat we de wereld niet zien zoals het is. We zien niet ‘the world as it is,<br />
but the world as we need it to be’.<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 19
Figuur 14<br />
Figuur 15<br />
Deze illusies zijn niet beperkt tot ons visuele systeem, maar raken ook de manier<br />
waarop we denken, onthouden, redeneren. We denken dat we meer onthouden<br />
dan in werkelijkheid; we denken dat we meer weten dan in werkelijkheid.<br />
Het helpt ons om te beseffen dat twee mensen die naar precies dezelfde<br />
wereld kijken, verschillende informatie kunnen opnemen op hetzelfde moment.<br />
Maar we delen één ding, namelijk dat we allemaal de wereld zien zoals<br />
20 MARJA A. BOERMEESTER
het niet is. ‘Ik weet zeker dat het zo is’, ‘ik zie dat het zo is’, is niet betrouwbaar<br />
genoeg. Dat betekent voor ons als dokters dat we alleen door testen van kennis<br />
en testen van waarneming de wereld zoveel mogelijk kunnen zien zoals het is,<br />
en niet zoals het lijkt.<br />
Besliskunde<br />
Wetenschap en wetenschappelijk toetsen, meten en wegen is nodig om emotie,<br />
vooringenomenheid, angst en herinneringen, last result carried forward, niet<br />
de overhand te laten nemen bij medische beslissingen of gezondheidsadviezen.<br />
Medische beslissingen en keuzes worden gemaakt op basis van beschikbare<br />
data. Patiënten worden voorgelicht en maken keuzes voor behandeling A of B<br />
of voor wel of niet behandelen op basis van de data die wij als behandelaars<br />
aanreiken, en alvast voorwegen. Dat betekent dat de integriteit van wetenschappelijke<br />
data, ook al zijn de resultaten tegen-intuïtief, belangrijker zijn<br />
dan onze publicatiedrang of het feit dat we bakzeil moeten halen met een hypothese<br />
of werkwijze. Medische besliskunde is een kunst, de kunst van het<br />
wegen van data op hun betrouwbaarheid en hun betekenis, en dat is niet iedereen<br />
gegeven. Chirurgie van buikinfecties is bouwkunst; de wederopbouw van<br />
het darmstelsel tot een functioneel geheel na een ernstige infectie. Niets artistiekerigs<br />
maar bewust wegen, meten, en beleid gestoeld op harde data en niet<br />
op make-believe. Voor de complexe buik patiënten, bij wie de ziekte en soms<br />
ook eerdere behandelkeuzes hun sporen hebben nagelaten, is het wegen van<br />
nieuwe beslissingen extreem belangrijk. Deze patiënten hebben geen marge<br />
meer.<br />
De complexe buik patiënten kunnen bij uitstek baat hebben bij bouwkunst<br />
en besliskunde. Het AMC heeft de unieke service van een multidisciplinair<br />
acuut darmfalen team dat patiënten uit heel Nederland begeleid, thuis of opgenomen<br />
in andere ziekenhuizen. Hier ons nieuwe logo (zie figuur 16). Ons<br />
team bestaat uit internist Mireille Serlie, dietiste Cora Jonkers, verpleegkundigen<br />
Tirzah Tas, Chantal Bakhuysen en Irene van Arum, en ikzelf als chirurg.<br />
Het team wordt aangevuld door wond- en stomaverpleegkundigen Yvonne<br />
Lutgens en Ada Veldink, en plastisch chirurg Myriam Obdeijn. Veel van deze<br />
patiënten hebben darmfalen door enterocutane fistels. Dat zijn onnatuurlijke<br />
openingen in de darm die in verbinding staan met de buikwand en waardoor<br />
darminhoud uit de buik loopt. Bij deze patiënten moet veel weer opgebouwd<br />
worden. Ze zijn al meerdere malen geopereerd en aan het einde van de rit<br />
gedurende al die operaties, meestal vanwege complicaties, is de fistel ontstaan.<br />
De kunst is echter om niet meteen weer te willen opereren maar eerst stuk<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 21
voor stuk de negatieve effecten te elimineren. Daarmee vermindert de kans op<br />
weer nieuwe complicaties en weer nieuwe fistels.<br />
Figuur 16<br />
Het darmfalen team biedt de mogelijkheid om complexe patiënten in thuissetting<br />
te behandelen met parenterale voeding en ingewikkelde wond- en fistelzorg.<br />
We proberen tenminste 6 maanden te overbruggen tot het meest optimale<br />
moment. Ook worden patiënten die in een ander ziekenhuis zijn<br />
opgenomen ter consultatie gezien op onze polikliniek en zonodig verder begeleid.<br />
In minder dan twee jaar tijd is voor de acute darmfalen patiënten een<br />
fantastisch geoliede machine opgebouwd die 24 uur per dag en 7 dagen in de<br />
week bereikbaar is voor patiënten en verwijzers uit het hele land. Deze patiënten<br />
worden in dit traject opgebouwd in balans, tot ze voldoende zijn aangesterkt,<br />
met voldoende weerstand om een nieuwe operatie te ondergaan. Onmogelijke<br />
reconstructies worden daarmee mogelijk, en de resultaten op de<br />
langere termijn zijn over het algemeen goed. Ook door de fantastische zorg<br />
van de verpleging op de afdelingen G6Zuid en G6Noord (zie figuur 17). Zie<br />
hier een voorbeeld van een reconstructie van een groot darmfistelprobleem<br />
(links) met prachtig esthetisch en functioneel resultaat (rechts).<br />
22 MARJA A. BOERMEESTER
Figuur 17<br />
In het gestroomlijnde, innovatieve traject van het darmfalen team, dat alle<br />
kennis weegt en optimaal gebruikt tijdens de overbruggingsperiode, kost de<br />
behandeling van zo’n patiënt 35 tot 50.000 euro (zie figuur 18). In het normale,<br />
oude traject – waarbij soms maanden opname in een ziekenhuis nodig is –<br />
kost zo’n patiënt 1,5 tot 7 ton. Die bedragen liggen flink uit elkaar, maar beide<br />
bedragen zijn hoger dan wat de verzekeraar vergoedt aan het behandelende<br />
ziekenhuis. Wat mag een mensenleven kosten? Moeten we die darmfalen patiënten<br />
met hun fistels maar laten? De hele discussie omtrent de zorgkosten is<br />
recent opgerakeld doordat het College van Zorgverzekeraars de extreem dure<br />
geneesmiddelen van de zeldzame ziekten van Pompe en Fabry aan banden<br />
wilde leggen. In de berichtgeving werd een kostengetal van maximaal 80.000<br />
euro gehangen aan een gewonnen levensjaar. Met dat bedrag komen die darmfalen<br />
patiënten van ons prima uit. Hun levensverwachting is immers vele jaren<br />
na een geslaagd traject met operatie, dus zeer kosteneffectief. Maar voor de<br />
darmfalen patiënt is helemaal geen gelabelde vergoeding die hun complexe behandeling<br />
ook maar bij benadering dekt (zie figuur 19). Dat zou betekenen dat<br />
die zorg in de toekomst niet meer geleverd kan worden, ondanks het feit dat er<br />
– zoals geschetst – flink in de zorgkosten is getrimd door de patiënten buiten<br />
het ziekenhuis te behandelen met een technisch thuisteam onder het wakend<br />
oog van ons darmfalen team. En daar komt bij dat onze hersteloperaties veelal<br />
ten lange leste succesvol zijn.<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 23
Figuur 18<br />
Figuur 19<br />
Het lijkt natuurlijk heel lucratief om te snoeien in deze dure buikpatiënten,<br />
want die zijn zo zichtbaar in de kosten. Toch zijn dit er maar zo’n 100 a 150<br />
van deze extreme gevallen per jaar in ons centrum, en zeker geen duizenden of<br />
honderdduizenden zoals bij aandoeningen als diabetes en hypertensie. En het<br />
zijn deze dure patiënten die óns het hardste nodig hebben, die bij uitstek de<br />
academie, de nieuwe ontwikkelingen en de juiste beslissingen op basis van expertise<br />
nodig hebben; er het meeste baat bij kunnen hebben. En wie wil het<br />
zwaard van Damocles zijn?, wie gaat beslissen welke patiënt, die uitzicht heeft<br />
op herstel wél behandeld mag worden – al is het tegen hoge kosten – en wie<br />
24 MARJA A. BOERMEESTER
niet? Als we patiënten die onze specifieke expertise nodig hebben moeten weigeren,<br />
waar komen ze dan terecht? Deze mensen gaan dood door verkeerde<br />
beslissingen bij gebrek aan expertise, onvermogen om deze zorg te managen,<br />
teveel haast om weer te opereren, opgejaagd door de hoge kosten van een lange<br />
ligduur in een ziekenhuis.<br />
De zorgkosten in ons land zijn hoog, ziekenhuizen hebben het moeilijk omdat<br />
de vergoedingen de kosten niet dekken. Zeker niet in de academie, waar –<br />
door een ander verwijzingspatroon – een extreme selectie voor de meest gecompliceerde<br />
patiënten heeft plaatsgevonden vrijwel zonder bijmenging van<br />
goedkope basiszorg . De academie moet zijn verantwoordelijkheid nemen<br />
voor deze complexe zorg, maar ... de zorgverzekeraars en het ministerie van<br />
VWS moeten garant staan voor een adequate vergoeding.<br />
Het antwoord op de stijgende zorgkosten zit niet in het snoeien in de categorie<br />
dure patiënten die ernstig ziek zijn en nergens anders naar toe kunnen.<br />
Het antwoord op de zorgkosten zit in het kanaliseren van massaal gebruik van<br />
goedkope medicijnen die laagdrempelig door honderdduizenden patiënten<br />
worden gebruikt en het doelmatig inzetten van interventies in het basispakket<br />
met een bewezen effectiviteit en op goede gronden. Niet iedere patiënt met<br />
pijn in de bovenbuik en aanwezige galstenen is gebaat bij een galblaasverwijdering,<br />
want slechts 70% van die patiënten is klachtenvrij na operatie en dat<br />
percentage is veel te laag. Toch voeren we deze operatie duizenden malen per<br />
jaar uit, met een enorme praktijkvariatie. De kans op een operatieve ingreep<br />
voor galblaasstenen varieert per ziekenhuis, en we zijn hier nog geen stap verder<br />
mee gekomen. Er zijn legio van dit soort voorbeelden van ondoelmatige<br />
zorg. Denkt u ook even terug aan de zinloze buikoverzichtfotos die blijkbaar<br />
niet uit te roeien zijn.<br />
Visie<br />
Dames en Heren, ik nader het einde van mijn betoog.<br />
Auto-ontwerpers compenseren voor onze beperkte menselijke vermogens<br />
met autogordels, anti-blokkeer systeem ABS, achteruitkijkspiegels, airbags,<br />
parkeersensoren enzovoort. Wij dokters moeten ons ook voortdurend bewust<br />
zijn van onze cognitieve en visuele beperkingen. Kennis opdoen begint bij het<br />
besef van onze beperkingen. Niet op een manier waarop we de hele dag vertwijfeld<br />
rondlopen zonder iemand een duidelijk antwoord te kunnen geven.<br />
Nee, met een bewustwording dat we informatie ook onlogisch verwerken en<br />
onze omgeving niet perfect wordt gevisualiseerd. Dit moet leiden tot een drang<br />
om bewijzen te willen hebben. Idealiter stellen we handelingen en overtuigin-<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 25
gen ter discussie. Ook als een handeling al 20 jaar zo wordt uitgevoerd, en we<br />
overtuigd zijn dat we nooit complicaties zien. Als het nooit is gemeten, is het<br />
niet zeker, en kunnen we ten prooi vallen aan onze eigen beperkte blik. Het<br />
‘not invented here’ syndroom is hardnekkig, maar als we ons openstellen voor<br />
nieuwe ideeën, de data bekijken op face value, als we ratio boven emotie en<br />
kundigheid boven de vrijheid van de artiest stellen, moet het op te lossen zijn.<br />
Het IKEA-effect kan beter worden ondervangen door een studie vanaf het begin<br />
als een gezamenlijk project op te zetten, van ontwerp tot uitvoering; één<br />
groep in plaats van een projectleider van een academisch ziekenhuis en daar<br />
omheen participanten van andere ziekenhuizen. Dat is wel een tijdrovend proces,<br />
en iets waar subsidiegevers meer rekening mee zouden moeten houden<br />
door de tijdsspanne tussen concept studievoorstel en definitief studievoorstel<br />
te verruimen. Die tijd winnen we namelijk ruimschoots terug in de implementatiefase.<br />
En het is een oplossing om in grotere consortia zoals de Pancreatitis<br />
Werkgroep Nederland diverse projecten met verschillende projectleiders te<br />
draaien, dat creëert een breed draagvlak. Een ander voordeel van een dergelijk<br />
consortium is het vanuit de praktijk genereren van zinvolle bottom-up doelmatigheidvraagstukken,<br />
met hoge klinische relevantie, die binnen het netwerk<br />
goed, gedegen en snel kunnen worden uitgezocht. Er liggen nog genoeg onderwerpen<br />
voor het oprapen...<br />
Dankwoord<br />
Aan het einde gekomen van mijn oratie wil ik enkele woorden van dank uitspreken.<br />
Ik heb vast in mijn betoog niet alle belangrijke connecties genoemd. Maar<br />
sommigen pasten niet binnen dit betoog. En misschien is dat ook op te vatten<br />
als een groot compliment, dat er geen verband te leggen was met menselijke<br />
beperkingen als cognitieve dissonantie, visuele beperkingen als inattentional<br />
blindness, en wetenschappelijke beperkingen als onvermogen om te veranderen.<br />
Dus, zij die niet genoemd zijn, zijn een verheven soort. Zij die wel genoemd<br />
zijn, hebben hopelijk de context goed opgevangen, en niets dan lof<br />
komt hen toe.<br />
Geachte leden van het College van Bestuur van de Universiteit van Amsterdam<br />
en leden van de Raad van Bestuur van het AMC: ik ben u zeer erkentelijk<br />
voor het door u in mij gestelde vertrouwen.<br />
De voorzitter van de Raad van Bestuur, professor Marcel Levi, ik dank je<br />
voor je inspirerend leiderschap. Naast onze voorliefde voor onderzoek van het<br />
natieve immuunsysteem, delen we de visie op de ontwikkelingen in de gezond-<br />
26 MARJA A. BOERMEESTER
heidszorg in het AMC en daarbuiten. Jouw opmerking over het onterecht ontbreken<br />
van kijk- en luistergeld in het zorgstelsel, waardoor niets doen minder<br />
loont dat iets doen, slaat de spijker op z’n kop.<br />
Professor Obertop, beste Huug, in 1994 heb jij me aangenomen als chirurg<br />
in opleiding. Het was een bijzonder voorrecht om onder jouw vleugels in het<br />
internationale mekka van de maag-,darm-, leverchirurgie op te groeien.<br />
Professor Gouma, beste Dirk, jouw rol bij en invloed op mijn ontwikkeling<br />
als chirurg was en is toonaangevend. Het opleidingsklimaat in mijn assistententijd<br />
maar ook later het werkklimaat voor mij als chirurg op onze afdeling is<br />
stimulerend, kritisch maar uitdagend. Je hebt altijd scherpte en bent op de<br />
hoogte van iedere patiënt, en dat bewonder ik.<br />
Professor Gooszen, beste Hein, je hebt een prachtig consortium opgebouwd<br />
met de PWN Pancreatitis Werkgroep Nederland, en de gave om te sturen in<br />
gedeeld leiderschap waardoor iedereen zich betrokken voelt. Ik leer van je.<br />
Ook de PWN postdocs chirurg Marc Besselink en chirurg in opleiding Hjalmar<br />
van Santvoort wil ik hierbij noemen.<br />
Medewerkers van de afdeling Chirurgie: mijn collega stafleden, de assistenten<br />
– wat een voorrecht om met jullie te werken, verpleegkundigen, secretaressen<br />
– in het bijzonder Coos van Gosliga en mijn grote steun Ingrid Smet,<br />
polimedewerkers, Miranda Ekkel met wie ik samen het polimanagement doe,<br />
dank ik voor de samenwerking.<br />
Medewerkers van het operatiecomplex: anesthesiologen, anesthesie medewerkers,<br />
en operatie assistenten (en vooral mijn vaste clubje ouwe-getrouwealleskundende<br />
instrumenterenden), dank ik voor de prettige werksfeer op de<br />
OK waardoor we een hoge kwaliteit kunnen neerzetten.<br />
Stafleden van de afdelingen maag-darm-leverziekten, radiologie, en intensive<br />
care: door jullie hoogwaardige kennis kunnen we unieke zorg bieden in<br />
het AMC aan de meest complexe patiënten.<br />
Professor Schipper, beste Inger, er zijn nu twee vrouwelijke hoogleraren chirurgie<br />
in Nederland, en het is vast geen toeval dat wij 3 jaar lang een kamer<br />
hebben gedeeld tijdens onze chirurgie-opleiding in het AMC.<br />
Professor Rutgers, beste Emiel, dank je voor je professionele en intermenselijke<br />
begeleiding.<br />
De specialisten dames van het bootje-varen (sloepje, hapje, wijntje): plastisch<br />
chirurg Myriam Obdeijn (ook mijn maatje in de grote buikwandreconstructies,<br />
hoewel níet in muziekkeuze), gynaecoloog Marije Buist, intensivist<br />
Nicole Juffermans, en reumatoloog Daan Gerlag dank ik voor de gedeelde verhalen.<br />
Mijn huidige promovendi Jordy Kiewiet, Marjolein Leeuwenburgh, Lidewine<br />
Daniels, Saar Gans, Eveline Boeker, Kim Ram, Yama Issa, Usama Achmed<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 27
Ali, Monica de Boer, Maya Ramrattan, Cagdas Unlu, en Jasper Atema. Jullie<br />
zijn een fantastische groep, en erg gezellig. Ik hoop spoedig met ieder van jullie<br />
hier in de Lutherse kerk of de Agnietenkapel te staan.<br />
Lieve Carla, Rob en kinderen, en Rob , Barry, Madeleine en kinderen, onze<br />
familie is klein maar hecht.<br />
Lieve vrienden, die ik het liefst allemaal 1 voor 1 op zou noemen maar dat<br />
kan niet. Een aantal met wie ik al lang terugga wil ik in het bijzonder noemen:<br />
mijn hartsvriendin sinds onze studententijd Patty Jansen en de rest van de<br />
club Tineke (wat een toestanden maken we mee Tien), Dorien, Steven, Irene,<br />
en Eddie – dank jullie voor menig spiegelgesprek en dat we al zo lang lief en<br />
leed samen delen; Jose Koster – vanaf G6Zuid hebben we in al die jaren veel<br />
gedeeld, en zeker ook de laatste maanden toen de wereld op zn kop ging voor<br />
ons allebei; Johanna van Sandick – een belangrijke periode in ons leven is<br />
parallel gelopen en nu spelen jouw en mijn kinderen samen; Mireille en Lilian<br />
– trouwe vrienden sinds de Lucas ziekenhuis-tijd, fijn om met jullie te zijn;<br />
Sandra Donkervoort – mijn geweten, dank je voor al je gedachten over het<br />
leven en over mijn oratie; Marjolein Niekerk – mijn sparring partner in vrijwel<br />
alles, wat ben ik blij dat juist jij mijn huis hebt gekocht en in mijn leven bent<br />
gekomen; Yolande Keulemans – wat heerlijk om te merken dat onze vriendschap<br />
door roeien en ruiten gaat en 200 km tussen Deventer en Maastricht<br />
eigenlijk niets is, ik ben blij met jou en zelfs met je commentaar op mijn oratietekst.<br />
Lieve papa en mama, jullie zijn de basis, ik heb de vrijheid gehad om in een<br />
veilige omgeving me te ontwikkelen zoals ik wilde en zoals ik voelde dat het<br />
goed was, maar ook de vrijheid gehad om soms verkeerde beslissingen te nemen<br />
en ervan te leren. Zo zou ik voor mijn kinderen ook willen zijn.<br />
Lieve Janny, we delen het mooiste op aarde ... onze kinderen.<br />
Lieve Merle en Mila, jullie zijn fantastisch, prachtig, lief, en de zon en het<br />
geluk in mijn leven. Er zijn geen woorden voor.<br />
Ik heb gezegd.<br />
28 MARJA A. BOERMEESTER
Referenties<br />
(1) ‘While in Surgery, Do You Prefer Abba or Verdi?’ Daniel J. Wakin. New York<br />
Times, June 10, 2006.<br />
(2) ‘Music for surgery.’ Jon Henley. The Guardian, Monday 26 September 2011.<br />
(3) ‘Effects of music on cardiovascular reactivity among surgeons.’ Allen, K., Blascovich,<br />
J. JAMA. 1994 Sep 21;272(11):882-4.<br />
(4) ‘Comparison of on-demand vs planned relaparotomy strategy in patients with severe<br />
peritonitis: a randomized trial.’ Van Ruler, O., Mahler, C.W., Boer, K.R., Reuland,<br />
E.A., Gooszen, H.G., Opmeer, B.C., De Graaf, P.W., Lamme, B., Gerhards,<br />
M.F., Steller, E.P., Van Till, J.W., De Borgie, C.J., Gouma, D.J., Reitsma, J.B., Boermeester,<br />
M.A.; Dutch Peritonitis Study Group. JAMA. 2007 Aug 22;298(8):865-72.<br />
(5) ‘Timing of reoperation for patients with severe peritonitis.’ Dellinger, E.P. JAMA.<br />
2007 Aug 22;298(8):923-4.<br />
(6) ‘Imaging strategies for detection of urgent conditions in patients with acute abdominal<br />
pain: diagnostic accuracy study.’ Laméris, W., Van Randen, A., Van Es,<br />
H.W., Van Heesewijk, J.P., Van Ramshorst, B., Bouma, W.H., Ten Hove, W., Van<br />
Leeuwen, M.S., Van Keulen, E.M., Dijkgraaf, M.G., Bossuyt, P.M., Boermeester,<br />
M.A., Stoker, J.; OPTIMA study group. BMJ. 2009 Jun 26;338:b2431.<br />
(7) ‘Effect of a comprehensive surgical safety system on patient outcomes.’ De Vries,<br />
E.N., Prins, H.A., Crolla, R.M., Den Outer, A.J., Van Andel, G., Van Helden, S.H.,<br />
Schlack, W.S., Van Putten, M.A., Gouma, D.J., Dijkgraaf, M.G., Smorenburg, S.M.,<br />
Boermeester, M.A.; SURPASS Collaborative Group. N Engl J Med. 2010 Nov 11;363<br />
(20):1928-37.<br />
(8) ‘The IKEA effect: When labor leads to love.’ Michael I. Norton, Daniel Mochon,<br />
Dan Ariely. Journal of Consumer Psychology 22 (2012) 453–460.<br />
(9) Aronson E, Mills J. http://www-pmhs.stjohns.k12.fl.us/teachers/higginj/0DBE81F6-<br />
0118C716.9/The%2520Effect%2520of%2520Severity%2520of%2520Initiation%<br />
2520on%2520Liking%2520for%2520a%2520Group,.pdf<br />
(10) ‘The “I Designed It Myself” Effect in Mass Customization.’ Franke, N., Schreier,<br />
M., Kaiser, U. Management Science Vol. 56, No. 1, January 2010, pp. 125–140.<br />
(11) ‘Biased assimilation and attitude polarization: The effects of prior theories on subsequently<br />
considered evidence.’ Lord, Charles G.; Ross, Lee; Lepper, Mark R. Journal<br />
of Personality and Social Psychology, Vol 37 (11), Nov 1979, 2098-2109.<br />
(12) ‘Attentional capture and inattentional blindness.’ Simons DJ. Trends in Cognitive<br />
Sciences, 4, 147-155.<br />
BOUWKUNST EN BESLISKUNDE IN DE BUIKCHIRURGIE 29