Vreemd vermogen in balans - ING
Vreemd vermogen in balans - ING
Vreemd vermogen in balans - ING
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Trends <strong>in</strong> werkkapitaal<br />
<strong>Vreemd</strong> <strong>vermogen</strong> <strong>in</strong> <strong>balans</strong><br />
Meer liquiditeit met de juiste mix<br />
van kredietvormen<br />
Veel ondernemers staan momenteel voor grote uitdag<strong>in</strong>gen<br />
<strong>in</strong> hun bedrijfsvoer<strong>in</strong>g, of het nu gaat om het<br />
voortbestaan van de ondernem<strong>in</strong>g <strong>in</strong> deze moeilijke<br />
tijden of juist het versnellen van de groei. Vaak is<br />
(extra) kapitaal nodig, waarbij <strong>in</strong> veel gevallen een<br />
bank betrokken is. Maar welke comb<strong>in</strong>atie van f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsvormen<br />
is het meest passend <strong>in</strong> uw geval?<br />
Ieder bedrijf kent zijn eigen specifieke kenmerken,<br />
met een eigen <strong>balans</strong> structuur. In deze Trends <strong>in</strong><br />
Werkkapitaal gaan we dieper <strong>in</strong> op verscheidene<br />
f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsvormen. Met de juiste mix van kredietvormen<br />
kunnen zowel de korte termijn f<strong>in</strong>anciële<br />
behoeften als de lange termijn doel stell<strong>in</strong>gen van de<br />
ondernem<strong>in</strong>g worden gerealiseerd.<br />
F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g: vrijwel altijd via een bank<br />
Een ondernem<strong>in</strong>g kan haar activiteiten via verschillende wegen<br />
f<strong>in</strong>ancieren. Eén manier is met eigen geld, waardoor er<br />
geen externe partijen betrokken raken bij het reilen en zeilen<br />
van de ondernem<strong>in</strong>g. Dit beperkt echter wel de f<strong>in</strong>anciële<br />
ruimte om te ondernemen. Een andere optie is het aantrekken<br />
van vreemd <strong>vermogen</strong>, via private <strong>in</strong>vestors of participatiemaatschappijen<br />
en bij (kle<strong>in</strong>ere) MKB bedrijven bij familie.<br />
In de praktijk blijkt dat het uite<strong>in</strong>delijk vooral een bank is die<br />
zorg draagt voor vreemd <strong>vermogen</strong>. Dat is van de f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gen<br />
b<strong>in</strong>nen het MKB <strong>in</strong> ongeveer 90% het geval, zowel<br />
bij snelle groeiers als gevestigde bedrijven 1 . Voor grotere<br />
bedrijven zal dit percentage ongetwijfeld hoger liggen,<br />
gezien de hoogte van de f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsvraag.<br />
Een aantal vormen van werkkapitaalf<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g via een<br />
f<strong>in</strong>anciële <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g laten we de revue passeren, te weten:<br />
• reken<strong>in</strong>g-courant krediet;<br />
• factor<strong>in</strong>g;<br />
• leas<strong>in</strong>g;<br />
• een len<strong>in</strong>g met afloss<strong>in</strong>gsschema.<br />
Figuur 1 Kredietverlen<strong>in</strong>g door Nederlandse f<strong>in</strong>anciële<br />
<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen aan niet-f<strong>in</strong>anciële bedrijven <strong>in</strong><br />
Nederland, per kwartaal (% j-o-j) en economische<br />
groei (% j-o-j), 2000-2009<br />
25%<br />
20%<br />
15%<br />
10%<br />
5%<br />
0%<br />
-5%<br />
-10%<br />
-15%<br />
_ Len<strong>in</strong>gen banken aan bedrijven (l-as)<br />
_ BBP-ontwikkel<strong>in</strong>g (r-as)<br />
Bron: DNB<br />
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009<br />
Welke f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsvorm past nu het best bij welke situatie<br />
en wat zijn de voor- en nadelen ervan? Die vraag wordt<br />
<strong>in</strong> deze brochure beantwoord. Omdat er veel gezegd en<br />
geschreven is over kredietverlen<strong>in</strong>g door banken, allereerst<br />
een overzicht van de stand van zaken.<br />
Kredietverlen<strong>in</strong>g: stand van zaken<br />
S<strong>in</strong>ds het derde kwartaal van 2007 nam de economische<br />
groei <strong>in</strong> Nederland af, maar <strong>in</strong>middels is de weg omhoog<br />
weer <strong>in</strong>geslagen. In figuur 1 wordt deze groei vergeleken<br />
met de ontwikkel<strong>in</strong>g van de kredietverlen<strong>in</strong>g. Hieruit valt<br />
op te maken dat kredietverlen<strong>in</strong>g en economische groei<br />
sterk met elkaar samenhangen. Opvallend is dat de terug-<br />
Naam brochure Maand 0<br />
10%<br />
8%<br />
6%<br />
4%<br />
2%<br />
0%<br />
-2%<br />
-4%<br />
-6%<br />
1 Bron: EIM, MKB-panel 2008-2009
gang van de kredietverlen<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de recente recessie ten<br />
opzichte van de laagconjunctuur <strong>in</strong> 2003-2004 veel kle<strong>in</strong>er<br />
is. Pas <strong>in</strong> het derde kwartaal van 2009 is sprake van een<br />
(lichte) krimp van de kredietverlen<strong>in</strong>g. Nu de economie<br />
weer enigsz<strong>in</strong>s aantrekt, is ook een herstel van de kredietverlen<strong>in</strong>g<br />
merkbaar.<br />
Krimp of lagere groei <strong>in</strong> kredietverlen<strong>in</strong>g?<br />
Als we <strong>in</strong> figuur 2 kijken waar de werkelijke krimp <strong>in</strong> de kredietverlen<strong>in</strong>g<br />
plaats v<strong>in</strong>dt, dan blijkt deze krimp zich vooral<br />
voor te doen bij korte len<strong>in</strong>gen (met een looptijd tot één jaar)<br />
en <strong>in</strong> m<strong>in</strong>dere mate, bij kredieten met een looptijd langer<br />
dan 5 jaar. S<strong>in</strong>ds het dieptepunt van de f<strong>in</strong>ancieel-economische<br />
crisis <strong>in</strong> het eerste kwartaal 2009 is het aantal korte<br />
termijnlen<strong>in</strong>gen sterk afgenomen. Ook de lange termijnlen<strong>in</strong>gen<br />
(langer dan 5 jaar) namen enige tijd licht af, maar<br />
s<strong>in</strong>ds december 2009 is daar sprake van fl<strong>in</strong>k herstel.<br />
Vraag en aanbod<br />
Uit een recente enquête van De Nederlandsche Bank onder<br />
banken blijkt dat veel banken een duidelijke teruggang zien<br />
<strong>in</strong> de vraag naar krediet (zie figuur 3). Bedrijven <strong>in</strong>vesteren<br />
duidelijk m<strong>in</strong>der. Aan de andere kant zijn er geluiden vanuit<br />
het bedrijfsleven dat banken m<strong>in</strong>der gemakkelijk krediet<br />
verstrekken. Ook dat laatste is waar. De acceptatiecriteria<br />
zijn gemiddeld genomen aangescherpt, zoals te zien is <strong>in</strong><br />
figuur 4. Beide ontwikkel<strong>in</strong>gen zijn een gevolg van het verslechterde,<br />
maar bovenal onzekere economische klimaat.<br />
In de media verschenen berichten variërend van “veel<br />
Figuur 2 Ontwikkel<strong>in</strong>g len<strong>in</strong>gen aan bedrijven naar<br />
looptijd, 2008-2009, % j-o-j<br />
50%<br />
40%<br />
30%<br />
20%<br />
10%<br />
0%<br />
-10%<br />
-20%<br />
jan-08 apr-08<br />
< 1 jaar<br />
1-5 jaar<br />
_ > 5 jaar<br />
Bron: DNB<br />
jul-08<br />
okt-08<br />
jan-09<br />
apr-09<br />
jul-09<br />
okt-09<br />
jan-10<br />
Figuur 3 Ontwikkel<strong>in</strong>g van de vraag naar krediet<br />
door bedrijven bij Nederlandse banken*<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
0<br />
-20<br />
-40<br />
-60<br />
-80<br />
-100<br />
2006<br />
2007<br />
2008<br />
2009<br />
Bron: DNB<br />
* % banken dat per saldo een toenemende (+) of een afnemende (-)<br />
vraag door bedrijven naar krediet onderv<strong>in</strong>dt<br />
2010<br />
bedrijven krabbelen dankzij bankkredieten uit de crisis” 2<br />
tot “MKB komt moeilijk aan krediet” 3 . Deze berichtgev<strong>in</strong>g<br />
wekt verwarr<strong>in</strong>g op en draagt bij aan een onzuiver beeld<br />
van de situatie. Voorop staat echter dat het verkrijgen van<br />
krediet geen onmogelijke opgave hoeft te zijn, zeker nu het<br />
economische tij enigsz<strong>in</strong>s is gekeerd.<br />
Naam brochure Maand 0<br />
Meer vraag naar krediet door oplev<strong>in</strong>g economie<br />
Nu de economie weer enigsz<strong>in</strong>s aantrekt zal naar verwacht<strong>in</strong>g<br />
de kredietbehoefte weer gaan stijgen. Met name voor<br />
de exportgerichte sectoren zoals transport, <strong>in</strong>dustrie en<br />
groothandel wordt voor 2010 > en 5 2011 jaar weer behoorlijke groei<br />
voorzien (zie tabel 1).<br />
1-5 jaar<br />
Diverse ondernem<strong>in</strong>gen zullen weer gaan nadenken over<br />
groeimogelijkheden, maar daarvoor<br />
< 1 jaar<br />
is f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g nodig.<br />
Iedere f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsvorm heeft zijn eigen impact op de<br />
<strong>balans</strong> en op de verlies- en w<strong>in</strong>streken<strong>in</strong>g. Zeker <strong>in</strong> een tijd<br />
waar<strong>in</strong> geld schaars is en kosten moeten worden gem<strong>in</strong>imaliseerd,<br />
loont het de moeite energie te steken <strong>in</strong> het optimaliseren<br />
van de <strong>balans</strong>.<br />
2 De Telegraaf, Nieuw krediettekort bedrijven dreigt, 27 januari 2010<br />
3 ANP, MKB komt moeilijk aan krediet, 9 juli 2009<br />
Trends <strong>in</strong> werkkapitaal Maart 2009 2
Figuur 4 Acceptatiecriteria en economische cyclus,<br />
2003-2009<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
0<br />
-20<br />
-40<br />
-60<br />
-80<br />
-100<br />
-120<br />
2003<br />
2004<br />
2005<br />
2006<br />
2007<br />
2008<br />
■ % banken dat acceptatiecriteria per saldo heeft aangescherpt (-)<br />
of versoepeld (+)<br />
_ BBP-groei (r. as)<br />
Bron: DNB, CBS<br />
* wanneer geen staafje te zien is, is het saldo nul.<br />
2009<br />
-1%<br />
-2%<br />
-3%<br />
-4%<br />
-5%<br />
-6%<br />
F<strong>in</strong>ancieren: <strong>in</strong> de regel kort met kort en lang met lang<br />
Bij optimalisatie van de <strong>balans</strong> is streven naar de gouden<br />
f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsregel ‘kortlopende activa f<strong>in</strong>ancieren met kort<br />
geld, langlopende activa met lang geld’ essentieel.<br />
De f<strong>in</strong>anciële crisis van 2008-2009 heeft duidelijk aangetoond<br />
Naam brochure dat lange Maand termijn<strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen 0<br />
(bijvoorbeeld <strong>in</strong><br />
mach<strong>in</strong>es of gebouwen), dienen te worden gef<strong>in</strong>ancierd met<br />
lang geld. Kort geld is normaal gesproken weliswaar goedkoper,<br />
maar de beschikbaarheid hiervan is onzekerder.<br />
Tabel 1 Volumemutaties naar bedrijfstak (% j-o-j)<br />
5%<br />
4%<br />
3%<br />
2%<br />
1%<br />
0%<br />
Gerealiseerd Verwacht Verwacht<br />
2009 2010 2011<br />
Transport & opslag -9,1% 2,5% 2,8%<br />
Industrie -9,0% 3,5% 2,5%<br />
Groothandel -7,5% 1,5% 2,5%<br />
Landbouw 2,5% 2,4% 1,8%<br />
Horeca -7,0% -0,5% 1,5%<br />
Zakelijke dienstverlen<strong>in</strong>g -4,2% 1,0% 1,3%<br />
Detailhandel -4,4% -2,3% 0,8%<br />
Bouw -5,2% -6,7% 0,0%<br />
Totale economie -3,9% 1,6% 1,9%<br />
Bron: <strong>ING</strong> Economisch Bureau<br />
Daarnaast zijn er momenten waarop kort geld toch duurder<br />
is dan lang geld, bijvoorbeeld <strong>in</strong> een deel van 2007 en 2008.<br />
(zie figuur 5). Naarmate een groter deel van de lange termijn<strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen<br />
is gef<strong>in</strong>ancierd met kort geld, hoe groter<br />
het risico voor een ondernem<strong>in</strong>g. Korte termijnverplicht<strong>in</strong>gen<br />
kunnen door renteschommel<strong>in</strong>gen plots sterk oplopen.<br />
Verschillen <strong>in</strong> <strong>balans</strong>structuur BBP-groei kunnen (r.as) keuze<br />
f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsvorm bepalen<br />
Verschillen <strong>in</strong> de gemiddelde bedrijfs<strong>balans</strong> % banken dat van acceptatiecriteria de drie per sald<br />
te verwachten groeisectoren (transport, groothandel en<br />
<strong>in</strong>dustriesector) zien we terug <strong>in</strong> figuur 6. De verhoud<strong>in</strong>gen<br />
tussen vaste en vlottende activa en eigen en vreemd <strong>vermogen</strong><br />
verschillen tussen de sectoren vrij sterk. De cijfers<br />
hebben weliswaar betrekk<strong>in</strong>g op het jaar 2008 (dus vóór<br />
de crisis), maar geven de verhoud<strong>in</strong>gen tussen de sectoren<br />
goed weer. Het eigen <strong>vermogen</strong> is <strong>in</strong>middels vooral <strong>in</strong> de<br />
transport en m<strong>in</strong>dere mate <strong>in</strong>dustrie aanzienlijk lager.<br />
Figuur 5 Korte rente (3-maands euribor) en lange<br />
rente (10 jaar, Duitse staatsobligaties) vanaf 2000<br />
6%<br />
5%<br />
4%<br />
3%<br />
2%<br />
1%<br />
0%<br />
2000<br />
_ Lange rente (kapitaalmarkt)<br />
_ Korte rente (geldmarkt)<br />
Bron: EcoW<strong>in</strong><br />
2001<br />
2002<br />
2003<br />
2004<br />
2005<br />
2006<br />
2007<br />
2008<br />
Gemiddeld genomen hebben <strong>in</strong>dustrie en transport een<br />
hoog aandeel vaste activa op de <strong>balans</strong>, vooral bestaande<br />
uit gebouwen, mach<strong>in</strong>es en het wagenpark 4 . Het al dan<br />
niet <strong>in</strong> eigendom hebben van onroerend goed heeft grote<br />
<strong>in</strong>vloed op de omvang van de vaste activa. Tegenover het<br />
hoge aandeel vaste activa zien we bij <strong>in</strong>dustrie een groot<br />
4 Ook f<strong>in</strong>anciële vaste activa, zoals deelnem<strong>in</strong>gen, zijn bovengemiddeld<br />
brochure aanwezig Maand <strong>in</strong> de 0 <strong>in</strong>dustrie en Naam transport<br />
2009<br />
Trends <strong>in</strong> werkkapitaal Maart 2009 3
eigen <strong>vermogen</strong>. De transportsector heeft veel lange termijn<strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen<br />
gef<strong>in</strong>ancierd met langlopende len<strong>in</strong>gen.<br />
De groothandel kent gemiddeld juist veel vlottende activa.<br />
B<strong>in</strong>nen de vlottende activa zien we dat de groothandel door<br />
haar natuurlijke rol als handelspartner <strong>in</strong> de keten te maken<br />
heeft met veel kortlopende vorder<strong>in</strong>gen die vooral bestaan<br />
uit debiteuren. Ook voorraden maken een belangrijk deel<br />
uit van de korte activa van een groothandelsbedrijf (zie<br />
figuur 6). Tegelijkertijd is het aandeel kortlopend vreemd<br />
<strong>vermogen</strong>, waaronder crediteuren, hoog.<br />
Naast de gouden f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsregel hangt de optimale<br />
<strong>balans</strong>structuur af van de situatie waar<strong>in</strong> een ondernem<strong>in</strong>g<br />
zich bev<strong>in</strong>dt. Momenteel is voor veel ondernem<strong>in</strong>gen het<br />
verkrijgen of vergroten van het werkkapitaal (vrijspelen<br />
van liquiditeit) één van de voornaamste f<strong>in</strong>anciële uitdag<strong>in</strong>gen.<br />
Reken<strong>in</strong>g courant krediet, een krediet met afloss<strong>in</strong>gsschema,<br />
factor<strong>in</strong>g of leas<strong>in</strong>g kan zorgen voor dit ‘korte’ geld,<br />
maar de consequenties voor onder meer de <strong>balans</strong> zijn<br />
verschillend. Aan de hand van enkele voorbeelden wordt dit<br />
verderop <strong>in</strong> deze uitgave toegelicht. Het is een uitdag<strong>in</strong>g om<br />
een optimale mix van diverse f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsvormen samen<br />
te stellen en die kan voor ieder bedrijf anders zijn.<br />
Figuur 6 Gemiddelde <strong>balans</strong> <strong>in</strong> transport, groothandel,<br />
<strong>in</strong>dustrie, 2008<br />
100%<br />
90%<br />
80%<br />
70%<br />
60%<br />
50%<br />
40%<br />
30%<br />
20%<br />
10%<br />
0%<br />
ACTIVA PASSIVA ACTIVA PASSIVA ACTIVA PASSIVA<br />
Transport Groothandel Industrie<br />
■ Liquide middelen<br />
■ Kortlopende vorder<strong>in</strong>g, <strong>in</strong>cl. debiteuren<br />
■ Voorraden<br />
■ Vaste activa<br />
Bron: CBS<br />
75<br />
1<br />
18<br />
6<br />
30<br />
47<br />
23<br />
40<br />
16<br />
34<br />
10<br />
38<br />
22<br />
40<br />
62<br />
7<br />
23<br />
8<br />
54<br />
23<br />
23<br />
■ Kort vreemd <strong>vermogen</strong><br />
■ Lang vreemd <strong>vermogen</strong><br />
■ Eigen <strong>vermogen</strong><br />
Reken<strong>in</strong>g courant, wanneer van toepass<strong>in</strong>g<br />
• Betaalreken<strong>in</strong>g voor <strong>in</strong>komende en uitgaande<br />
betal<strong>in</strong>gen<br />
• Voor zowel kortlopende tegoed als krediet<br />
• Gebruik afhankelijk van omzet bij standaardkrediet<br />
m<strong>in</strong> 25% van de omzet over de reken<strong>in</strong>g<br />
Reken<strong>in</strong>g courant, kenmerken<br />
• Dagelijks beschikbaar, opvraagbaar en opzegbaar<br />
• Eenvoudig<br />
• Toegang tot uitgebreid scala aan betaalproducten<br />
• In de regel geen afloss<strong>in</strong>gsschema<br />
• Rentepercentage gebaseerd op geldmarktrente<br />
Reken<strong>in</strong>g-courant: eenvoudig, maar dagelijks<br />
opvraagbaar<br />
Een bedrijf heeft dagelijks te maken met uitgaven en<br />
<strong>in</strong>komsten. Om deze kasstromen te faciliteren is het gebruik<br />
van een reken<strong>in</strong>g courant vrij standaard. Omdat nog te ontvangen<br />
betal<strong>in</strong>gen door debiteuren doorgaans later komen dan de<br />
betal<strong>in</strong>gen die gedaan moeten worden aan crediteuren is er<br />
vaak voor de tussenliggende periode f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g nodig. Het<br />
reken<strong>in</strong>g-courant krediet is daarvoor een logische keuze.<br />
Het reken<strong>in</strong>g-courantkrediet is dagelijks opzegbaar, zowel<br />
door reken<strong>in</strong>ghouder als bank. De prijs van dit krediet is<br />
gebaseerd op de her f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsrente (refi-rente) van de<br />
ECB. Banken hanteren vaak een basisrente of euribor als<br />
norm. Deze normrente wordt verhoogd met een opslag,<br />
die afhankelijk is van onder meer kwaliteit van de kredietnemer,<br />
kredietbedrag en zekerheden.<br />
Eigen vermo<br />
Het loont de moeite ook naar andere f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsoploss<strong>in</strong>gen<br />
te kijken, zeker wanneer het reken<strong>in</strong>g courant Lang vreemd<br />
krediet structureel wordt aangesproken of onvoldoende<br />
Kort vreemd<br />
blijkt. Voor het snel beschikbaar krijgen van cash is debiteurenf<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g<br />
(factor<strong>in</strong>g) een mogelijkheid (zie het Vaste activa<br />
voorbeeld <strong>in</strong> box 2).<br />
Voorraden<br />
Factor<strong>in</strong>g: vrijspelen van liquide middelen via Kortlopende<br />
bevoorschott<strong>in</strong>g van debiteuren<br />
Liquide midd<br />
Factor<strong>in</strong>g is een zogenoemde asset-based f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g. Dit<br />
betekent dat de f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g direct gekoppeld is aan (kortlopende)<br />
activa (assets). Bij factor<strong>in</strong>g ontvangt een ondernem<strong>in</strong>g<br />
liquide middelen van een factormaatschappij op basis<br />
van uitstaande debiteuren. Omdat een factormaatschappij<br />
een specialist is op het gebied van debiteurenbeheer en<br />
daardoor aanwezige risico’s beter kan beheersen, kan de<br />
bevoorschott<strong>in</strong>g oplopen tot wel 85% van de uitstaande<br />
Trends <strong>in</strong> werkkapitaal Maart 2009 4
Box 2 Liquiditeitsruimte vergroten via debiteurenf<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g<br />
Vereenvoudigde weergave<br />
Balans Groothandel ABC (x € 1.000)<br />
Activa Jaar 1 Passiva Jaar 1<br />
Onroerend goed 1.000 Eigen <strong>vermogen</strong> 1.665<br />
Voorraden 700 Handelscrediteuren 352<br />
Handelsdebiteuren 450 Reken<strong>in</strong>g courant krediet 153<br />
Liquide middelen 20<br />
Totaal activa 2.170 Totaal passiva 2.170<br />
Saldo openstaande vorder<strong>in</strong>gen 450.000<br />
Totaal <strong>in</strong>houd<strong>in</strong>gen (verouder<strong>in</strong>g, claims, etc.) 60.000<br />
Netto bedrag 390.000<br />
Ruimte voor debiteurenf<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g (stel: 80%) 312.000<br />
Op basis van factor<strong>in</strong>g kan € 312.000 worden gef<strong>in</strong>ancierd. Hiermee kan bijvoorbeeld het reken<strong>in</strong>g-courant krediet<br />
worden afgelost. De extra liquiditeitsruimte die overblijft:<br />
Debiteurenf<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g 312.000<br />
Afloss<strong>in</strong>g op Reken<strong>in</strong>g-courant krediet - 153.000<br />
Extra liquiditeitsruimte door debiteurenf<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g 159.000<br />
N.B. Indien vorder<strong>in</strong>gen, <strong>in</strong> plaats van verpand<strong>in</strong>g, worden gekocht door een factormaatschappij kan <strong>balans</strong>verkort<strong>in</strong>g worden gerealiseerd.<br />
facturen. Een bancair reken<strong>in</strong>g-courant krediet met debiteuren<br />
als onderpand zal over het algemeen een lagere bevoorschott<strong>in</strong>g<br />
kennen van rond de 70%, afhankelijk van de<br />
f<strong>in</strong>anciële positie van de ondernem<strong>in</strong>g. De solvabiliteit van<br />
uw ondernem<strong>in</strong>g speelt bij factor<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de regel een kle<strong>in</strong>ere<br />
rol dan bij het verkrijgen van een banklen<strong>in</strong>g.<br />
Hoewel elke bedrijfssituatie apart beoordeeld dient te<br />
worden om te komen tot de beste comb<strong>in</strong>atie van f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsvormen,<br />
zijn er wel enkele terugkerende kenmerken<br />
Factor<strong>in</strong>g, wanneer van toepass<strong>in</strong>g<br />
• Oplopende debiteuren<br />
• Omzet > 1 mln<br />
• Ook bij een solvabiliteit < 20%<br />
Factor<strong>in</strong>g, kenmerken<br />
• Liquiditeit vrijspelen<br />
• Zorgen uit handen nemen <strong>in</strong>dien debiteurenbeheer<br />
wordt uitbesteed<br />
• Early warn<strong>in</strong>g, omdat debiteuren worden bewaakt<br />
• Balansverkort<strong>in</strong>g mogelijk <strong>in</strong>dien verkoop van<br />
vorder<strong>in</strong>gen<br />
• Rentepercentage gebaseerd op geldmarktrente<br />
van bedrijven die gebruik maken van factor<strong>in</strong>g. Zo is het<br />
aantrekkelijk voor bedrijven met een groot aandeel vlottende<br />
activa op de <strong>balans</strong>. Debiteuren brengen hoge werkkapitaalkosten<br />
met zich mee en kunnen de groeipotentie beperken<br />
door een gebrek aan liquiditeit. Ook voor bedrijven met<br />
een snel oplopend debiteurensaldo, bijvoorbeeld vanwege<br />
sterke autonome groei, is factor<strong>in</strong>g een <strong>in</strong>teressante manier<br />
van f<strong>in</strong>ancieren. De flexibiliteit <strong>in</strong> de hoogte van het krediet<br />
is vaak een belangrijke reden om voor factor<strong>in</strong>g te kiezen,<br />
omdat er geen sprake is van een vaste limiet.<br />
Bovendien kan een factormaatschappij het gehele debiteurenbeheer<br />
overnemen, waardoor de ondernemer zich kan<br />
richten op de kerntaken. Een reden om dit te doen is dat<br />
debiteurenzorgen uit handen worden genomen. Uiteraard<br />
wordt hiervoor wel een commissie betaald. Voor ondernem<strong>in</strong>gen<br />
die hun debiteurenbeheer zelf op een efficiënte en<br />
gediscipl<strong>in</strong>eerde manier hebben georganiseerd, kan dit<br />
daarom m<strong>in</strong>der <strong>in</strong>teressant zijn.<br />
Vaste activa <strong>in</strong> bezit: werkkapitaal vergroten via sale<br />
en lease-back<br />
Een andere vorm van asset based f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g is leas<strong>in</strong>g.<br />
Hiermee kan het werkkapitaal worden vergroot (liquidi-<br />
Trends <strong>in</strong> werkkapitaal Maart 2009 5
Leas<strong>in</strong>g, wanneer van toepass<strong>in</strong>g<br />
• Vrijspelen van liquiditeit <strong>in</strong>dien vaste activa <strong>in</strong><br />
eigendom<br />
• Aanschaf nieuwe mach<strong>in</strong>e zonder <strong>balans</strong> te verlengen<br />
Leas<strong>in</strong>g, kenmerken<br />
• Vast afloss<strong>in</strong>gsschema<br />
• Activa <strong>in</strong> eigendom bij f<strong>in</strong>ancial lease<br />
• Geen eigendom bij operational lease<br />
• F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g allereerst op basis van de asset (mach<strong>in</strong>e),<br />
daarna pas de f<strong>in</strong>anciële positie van de onder nem<strong>in</strong>g<br />
• Hierdoor vaak hoger te f<strong>in</strong>ancieren dan reguliere<br />
len<strong>in</strong>g, mede omdat specialisten betrokken zijn<br />
• Rentepercentage <strong>in</strong> de regel gebaseerd op kapitaalmarktrente<br />
• Gemiddelde termijn: 60 maanden<br />
teit vrijgespeeld) via een sale en lease-backconstructie.<br />
Dergelijke constructies komen b<strong>in</strong>nen de <strong>in</strong>dustrie relatief<br />
vaak voor, omdat het eigen <strong>vermogen</strong> en het aandeel vaste<br />
Krediet met afloss<strong>in</strong>g, wanneer van toepass<strong>in</strong>g<br />
• F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g nodig voor korte of (middel)lange termijn<br />
Krediet met afloss<strong>in</strong>g, kenmerken<br />
• Duidelijk en eenvoudig<br />
• Vooraf vastgesteld afloss<strong>in</strong>gsschema<br />
• Krediet overeengekomen voor vooraf bepaalde<br />
periode<br />
• Rentepercentage gebaseerd op geld- of kapitaalmarktrente<br />
activa op de <strong>balans</strong> gemiddeld vrij groot is. In box 3 is een<br />
vereenvoudigd voorbeeld uitgewerkt. Door (gedeeltelijke)<br />
verkoop van een vast activum (bijvoorbeeld een mach<strong>in</strong>e)<br />
komen liquide middelen vrij die bijvoorbeeld kunnen worden<br />
gebruikt om aan kortlopende verplicht<strong>in</strong>gen te voldoen.<br />
Hierdoor veranderen ook de <strong>balans</strong>verhoud<strong>in</strong>gen. Ook<br />
het verschil tussen f<strong>in</strong>ancial en operational lease is daarbij<br />
belangrijk (zie box 3). Het belangrijkste verschil is dat bij<br />
f<strong>in</strong>ancial lease de lessee (<strong>in</strong> de regel de ondernem<strong>in</strong>g) de<br />
Box 3 Impact van sale en lease-back op <strong>balans</strong>verhoud<strong>in</strong>gen<br />
Vereenvoudigde weergave<br />
Transportbedrijf XYZ<br />
Oorspronkelijke <strong>balans</strong> na FL na OL Oorspronkelijke <strong>balans</strong> na FL na OL<br />
Gebouwen 700 700 700 Eigen <strong>vermogen</strong> 500 500 500<br />
Transportmiddelen 500 500 300 Lang vreemd <strong>vermogen</strong> 700 900 700<br />
Voorraden 200 200 200 Crediteuren 250 250 250<br />
Debiteuren 200 200 200 Kort vreemd <strong>vermogen</strong> 150 0 0<br />
Liquide middelen 0 50 50<br />
Totaal 1.600 1.650 1.450 Totaal 1.600 1.650 1.450<br />
De solvabiliteit is <strong>in</strong> dit geval 500/1.600 = 31,2%. De liquiditeit (current ratio) bedraagt 400/400 = 1.<br />
De transportmiddelen zijn <strong>in</strong> eigendom van de ondernem<strong>in</strong>g. Om liquiditeit vrij te spelen kan 200 worden overgenomen<br />
door een leasemaatschappij en teruggeleast worden. In het geval van f<strong>in</strong>ancial lease blijft het vast activum volledig op<br />
de <strong>balans</strong> en neemt de totale <strong>balans</strong> toe met 200 (liquide middelen en lang vreemd <strong>vermogen</strong>).<br />
Wanneer het vrijgekomen geld wordt aangewend om het korte krediet van 150 af te lossen, komt de solvabiliteit uit op<br />
500/1.650 = 30,3%, een lichte verslechter<strong>in</strong>g t.o.v. de uitgangssituatie. De current ratio verbetert tot 450/250 = 1,8 (zie<br />
<strong>balans</strong> ‘na FL’).<br />
Wanneer de transportmiddelen via operational lease worden ‘teruggeleast’ dan verdwijnen deze (<strong>in</strong> dit geval gedeeltelijk)<br />
van de <strong>balans</strong>. Wanneer van de 200 aan vrijgespeelde middelen 150 wordt gebruikt voor afloss<strong>in</strong>g van kort krediet,<br />
dan neemt het <strong>balans</strong>totaal af en neemt de solvabiliteit en liquiditeit toe (zie <strong>balans</strong> ‘na OL’).<br />
De <strong>balans</strong> is verkort, waardoor de solvabiliteit stijgt naar 500/1.450 = 34,5% De liquiditeit (current ratio) bedraagt<br />
450/250 = 1,8.<br />
Trends <strong>in</strong> werkkapitaal Maart 2009 6
Tabel 2 Overzicht belangrijkste kenmerken vier f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsvormen<br />
Reken<strong>in</strong>g courant Factor<strong>in</strong>g Leas<strong>in</strong>g Len<strong>in</strong>g met afloss<strong>in</strong>gsschema<br />
• Dagelijks beschikbaar,<br />
opvraagbaar en opzegbaar<br />
• Eenvoudig<br />
• Toegang tot uitgebreid scala<br />
aan betaalproducten<br />
• In de regel geen afloss<strong>in</strong>gsschema<br />
• Rentepercentage gebaseerd<br />
op geldmarktrente<br />
Bron: <strong>ING</strong> Economisch Bureau<br />
• Liquiditeit vrijspelen<br />
• Mogelijkheid tot uitbesteden<br />
debiteurenbeheer<br />
• Early warn<strong>in</strong>g, omdat<br />
debiteuren worden bewaakt<br />
• Balansverkort<strong>in</strong>g mogelijk<br />
<strong>in</strong>dien verkoop van<br />
vorder<strong>in</strong>gen<br />
• Rentepercentage gebaseerd<br />
op geldmarktrente<br />
• Vast afloss<strong>in</strong>gsschema<br />
• Activa <strong>in</strong> eigendom bij f<strong>in</strong>ancial<br />
lease<br />
• Geen eigendom bij operational<br />
lease<br />
• F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g allereerst op<br />
basis van de asset (mach<strong>in</strong>e),<br />
daarna pas de f<strong>in</strong>anciële<br />
positie van de ondernem<strong>in</strong>g<br />
• Vaak hoger te f<strong>in</strong>ancieren<br />
dan een reguliere len<strong>in</strong>g<br />
• Rentepercentage <strong>in</strong> de regel<br />
gebaseerd op kapitaalmarktrente<br />
• Gemiddelde termijn:<br />
60 maanden<br />
• Duidelijk en eenvoudig<br />
• Vooraf vastgesteld afloss<strong>in</strong>gsschema<br />
• Krediet overeengekomen<br />
voor vooraf bepaalde<br />
periode<br />
• Rentepercentage gebaseerd<br />
op geld- of kapitaalmarktrente<br />
eigenaar wordt van het object. Hierdoor dient het object ook<br />
op de <strong>balans</strong> opgenomen te worden. Bij operational lease<br />
blijft de lessor (<strong>in</strong> de regel de leasemaatschappij) de eigenaar<br />
en hoeft het object niet op de <strong>balans</strong> worden opgenomen.<br />
Dit heeft het voordeel dat de <strong>balans</strong>verhoud<strong>in</strong>gen niet<br />
wijzigen of <strong>in</strong> het geval van sale en (operational) lease-back<br />
dat de solvabiliteit verbetert (zie box 3).<br />
Krediet met afloss<strong>in</strong>gsschema<br />
Het bankkrediet met afloss<strong>in</strong>gsschema is de meest gebruikte<br />
f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsvorm. Het is een duidelijke en relatief<br />
eenvoudige f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsvorm, waarbij het krediet volgens<br />
een vooraf vastgesteld schema wordt afgelost. Bij de keuze<br />
van een krediet vorm kunnen naast bedrijfseconomische<br />
redenen ook andere afweg<strong>in</strong>gen een rol spelen. Zo zijn er<br />
ondernemers die hun activa per se <strong>in</strong> eigendom willen hebben<br />
en daarom operational lease niet overwegen, terwijl dit<br />
bedrijfs economisch gunstiger kan zijn. Ook m<strong>in</strong>der bekendheid<br />
van andere f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gs vormen zoals leas<strong>in</strong>g en<br />
factor<strong>in</strong>g speelt een rol. Voor f<strong>in</strong>anciële <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen ligt er<br />
een belangrijke taak deze bekendheid te vergroten. Het kan<br />
voor bedrijven met een (aanvullende) kredietbehoefte een<br />
uitkomst zijn, omdat een regulier krediet soms te beperkt is<br />
ten opzichte van de kredietbehoefte.<br />
Op zoek naar de juiste mix van kredietvormen<br />
Juist nu geld schaarser en dus duurder is geworden, loont<br />
het de moeite om scherp te kijken naar het palet aan f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsmogelijkheden.<br />
Telkens moeten worden afgevraagd<br />
waarvoor een f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g kan worden <strong>in</strong>gezet. Gaat het om<br />
het opvangen van tijdelijke tekorten en tijdelijke overschotten,<br />
moet er (meer) liquiditeit worden vrijgespeeld? Dan kan<br />
ook de vraag worden beantwoord welke f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsvorm<br />
het meest passend is. Traditioneel wordt bij bankf<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g<br />
snel gedacht aan een reken<strong>in</strong>g courant krediet voor<br />
de dagelijkse betaalstromen en/of een len<strong>in</strong>g met afloss<strong>in</strong>g<br />
voor <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen, terwijl een mix met factor<strong>in</strong>g en leas<strong>in</strong>g<br />
soms verrassende oploss<strong>in</strong>gsmogelijkheden geeft. Vaak<br />
biedt een comb<strong>in</strong>atie van kredietvormen uitkomst om zowel<br />
de bedrijfs<strong>balans</strong> als de f<strong>in</strong>anciële positie van uw ondernem<strong>in</strong>g<br />
te versterken.<br />
<strong>ING</strong> Economisch Bureau<br />
publiceert <strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g met<br />
<strong>ING</strong> Commercial F<strong>in</strong>ance een<br />
serie brochures over actuele<br />
thema’s op het gebied van<br />
werkkapitaal.<br />
Eerder verschenen <strong>in</strong> deze reeks:<br />
Debiteurenbeleid wordt cruciaal augustus 2008<br />
Ruimte creëren voor cont<strong>in</strong>uïteit en groei februari 2009<br />
Credit management: meer rendement uit<br />
werkkapitaal maart 2009<br />
Industrie <strong>in</strong> turbulente tijden juni 2009<br />
Professioneel debiteurenbeheer loont augustus 2009<br />
Wat te doen tegen niet-betalende<br />
debiteuren? december 2009<br />
Trends <strong>in</strong> werkkapitaal Maart 2009 7
Meer <strong>in</strong>formatie?<br />
Kijk op<br />
www.<strong>in</strong>gcomf<strong>in</strong>.com<br />
Of bel met<br />
Erik Racké,<br />
<strong>ING</strong> Commercial F<strong>in</strong>ance<br />
030 659 33 09<br />
Jurjen Witteveen,<br />
<strong>ING</strong> Economisch Bureau<br />
020 563 44 39<br />
Disclaimer<br />
De <strong>in</strong>formatie <strong>in</strong> dit rapport geeft de persoonlijke men<strong>in</strong>g<br />
weer van de analist(en) en geen enkel deel van de belon<strong>in</strong>g<br />
van de analist(en) was, is, of zal direct of <strong>in</strong>direct gerelateerd<br />
zijn aan het opnemen van specifieke aanbevel<strong>in</strong>gen of<br />
men<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> dit rapport. De analisten die aan deze publicatie<br />
hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten<br />
zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefen<strong>in</strong>g<br />
van hun vak. Deze publicatie is opgesteld namens<br />
<strong>ING</strong> Bank N.V., gevestigd te Amsterdam en slechts bedoeld<br />
ter <strong>in</strong>formatie van haar cliënten. <strong>ING</strong> Bank N.V. is onderdeel<br />
van <strong>ING</strong> Groep N.V. Deze publicatie is geen belegg<strong>in</strong>gsaanbevel<strong>in</strong>g<br />
noch een aanbied<strong>in</strong>g of uitnodig<strong>in</strong>g tot koop of<br />
verkoop van enig f<strong>in</strong>ancieel <strong>in</strong>strument. Deze publicatie is<br />
louter <strong>in</strong>formatief en mag niet worden beschouwd als advies.<br />
<strong>ING</strong> Bank N.V. betrekt haar <strong>in</strong>formatie van betrouwbaar<br />
geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om<br />
er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de <strong>in</strong>formatie<br />
waarop zij haar visie <strong>in</strong> dit rapport heeft gebaseerd niet<br />
onjuist of misleidend is. <strong>ING</strong> Bank N.V. geeft geen garantie<br />
dat de door haar gebruikte <strong>in</strong>formatie accuraat of compleet<br />
is. De <strong>in</strong>formatie <strong>in</strong> dit rapport kan gewijzigd worden zonder<br />
enige vorm van aankondig<strong>in</strong>g. <strong>ING</strong> Bank N.V. noch één of<br />
meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige<br />
aansprakelijkheid voor enig direct of <strong>in</strong>direct verlies of<br />
schade voortkomend uit het gebruik van (de <strong>in</strong>houd van)<br />
deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten <strong>in</strong> deze<br />
publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherm<strong>in</strong>g van<br />
gegevensbestanden zijn van toepass<strong>in</strong>g op deze publicatie.<br />
Overnem<strong>in</strong>g van gegevens uit deze publicatie is toegestaan,<br />
mits de bron wordt vermeld. In Nederland is <strong>ING</strong> Bank N.V.<br />
geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche<br />
Bank en de Autoriteit F<strong>in</strong>anciële Markten.<br />
De tekst is afgesloten op 17 maart 2010.<br />
Wilt u nieuwe publicaties per e-mail ontvangen?<br />
Ga naar www.<strong>in</strong>g.nl/kennis