Aggaeus de Albada en de crisis in de Opstand (1579-1587)
Aggaeus de Albada en de crisis in de Opstand (1579-1587)
Aggaeus de Albada en de crisis in de Opstand (1579-1587)
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
AGGAEUS DE ALBADA<br />
Formeel was <strong>Albada</strong> nog steeds katholiek <strong>en</strong> dat verklaart dat hij <strong>in</strong> 1571, na<br />
e<strong>en</strong> korte tijd als ambteloos burger <strong>in</strong> Keul<strong>en</strong> te hebb<strong>en</strong> gewoond, b<strong>en</strong>oemd kon<br />
wor<strong>de</strong>n tot raadsheer van <strong>de</strong> katholieke bisschop van Würzburg. Wel meed hij,<br />
tot verbaz<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> bisschop, <strong>in</strong> Würzburg <strong>de</strong> katholieke godsdi<strong>en</strong>stoef<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Hij leef<strong>de</strong> er daardoor, zoals hij zelf schreef, 'e<strong>en</strong>zamer dan e<strong>en</strong> kluiz<strong>en</strong>aar', hop<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
ev<strong>en</strong>wel dat naarmate <strong>de</strong> uiterlijke m<strong>en</strong>s zou slijt<strong>en</strong>, <strong>de</strong> <strong>in</strong>nerlijke zou<br />
groei<strong>en</strong>. Lang is <strong>Albada</strong> niet <strong>in</strong> Würzburg geblev<strong>en</strong>. Na <strong>en</strong>ige tijd woon<strong>de</strong> hij<br />
weer <strong>in</strong> Spiers, vervolg<strong>en</strong>s <strong>in</strong> Worms <strong>en</strong> <strong>in</strong> 1576 weer <strong>in</strong> Keul<strong>en</strong>.<br />
Al die jar<strong>en</strong> sloeg hij <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>n met bezorgdheid ga<strong>de</strong>.<br />
Het gebruik van geweld ter bevor<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g of ver<strong>de</strong>dig<strong>in</strong>g van het ware geloof<br />
achtte hij onjuist <strong>en</strong> nutteloos. Geduld was naar zijn m<strong>en</strong><strong>in</strong>g het wap<strong>en</strong> <strong>de</strong>r<br />
gelovig<strong>en</strong> 7 . Pas to<strong>en</strong> <strong>in</strong> 1576 <strong>de</strong> Pacificatie van G<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> grote overw<strong>in</strong>n<strong>in</strong>g voor<br />
<strong>de</strong> gematig<strong>de</strong> kracht<strong>en</strong> had opgeleverd, liet <strong>Albada</strong> zijn afwacht<strong>en</strong><strong>de</strong> houd<strong>in</strong>g var<strong>en</strong>.<br />
Hij knoopte weer actieve betrekk<strong>in</strong>g<strong>en</strong> aan met <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>n <strong>en</strong> <strong>in</strong> 1577<br />
maakte hij e<strong>en</strong> reis die hem on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re door G<strong>en</strong>t, Brussel <strong>en</strong> Antwerp<strong>en</strong> voer<strong>de</strong>.<br />
Als verteg<strong>en</strong>woordiger van <strong>de</strong> Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal woon<strong>de</strong> hij <strong>in</strong> 1578 <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<br />
van <strong>de</strong> Westfaalse Kreits bij <strong>en</strong> <strong>in</strong> het voorjaar van <strong>1579</strong> werd hij nam<strong>en</strong>s<br />
Friesland opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>legatie van <strong>de</strong> Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal op <strong>de</strong> vre<strong>de</strong>son<strong>de</strong>rhan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> kon<strong>in</strong>g te Keul<strong>en</strong>. Hoewel één van <strong>de</strong> laagst<strong>en</strong> <strong>in</strong> rang werd<br />
hij vanwege zijn juridische ervar<strong>in</strong>g <strong>en</strong> zijn goe<strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis van het Latijn <strong>en</strong> het<br />
Duits aangewez<strong>en</strong> als woordvoer<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> <strong>de</strong>legatie.<br />
De vre<strong>de</strong>son<strong>de</strong>rhan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, tot stand gekom<strong>en</strong> op <strong>in</strong>itiatief van keizer Rudolf<br />
II, war<strong>en</strong> door <strong>de</strong> gematig<strong>de</strong> elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal aangegrep<strong>en</strong> als<br />
e<strong>en</strong> laatste kans om tot e<strong>en</strong> aanvaardbare overe<strong>en</strong>komst met <strong>de</strong> kon<strong>in</strong>g te kom<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> zo e<strong>en</strong> reëel politiek alternatief te bie<strong>de</strong>n voor het particularisme <strong>en</strong> calv<strong>in</strong>isme<br />
<strong>en</strong>erzijds <strong>en</strong> <strong>de</strong> neig<strong>in</strong>g tot directe on<strong>de</strong>rwerp<strong>in</strong>g aan <strong>de</strong> kon<strong>in</strong>g an<strong>de</strong>rzijds 8 . Zoals<br />
te verwacht<strong>en</strong> was, blek<strong>en</strong> noch <strong>de</strong> Stat<strong>en</strong>, of zij die daar<strong>in</strong> <strong>de</strong> toon aangav<strong>en</strong>,<br />
noch <strong>de</strong> kon<strong>in</strong>g bereid tot wez<strong>en</strong>lijke concessies, met name niet op het punt van<br />
<strong>de</strong> religie. De on<strong>de</strong>rhan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n dan ook e<strong>en</strong> mislukk<strong>in</strong>g. De teg<strong>en</strong>stell<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>de</strong> Stat<strong>en</strong>-G<strong>en</strong>eraal wer<strong>de</strong>n er alle<strong>en</strong> maar door verscherpt, hetge<strong>en</strong><br />
<strong>Albada</strong> al gevreesd had. Op 14 juli <strong>1579</strong> had hij <strong>de</strong> Stat<strong>en</strong> van Friesland geschrev<strong>en</strong>:<br />
lck hebbe uit beg<strong>in</strong>sel altyd gevreest, dat <strong>de</strong>ze bye<strong>en</strong>kompst tot ge<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r eyn<strong>de</strong> <strong>en</strong> sol<strong>de</strong><br />
streck<strong>en</strong>, dan om meer<strong>de</strong>r tweedracht on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Prov<strong>in</strong>ciën <strong>en</strong><strong>de</strong> Inwoon<strong>de</strong>rs van di<strong>en</strong> te<br />
saai<strong>en</strong>, opdat zy d'e<strong>en</strong>e van d'an<strong>de</strong>re mocht<strong>en</strong> schey<strong>de</strong>n'.<br />
7. Sepp, Evangeliedi<strong>en</strong>ar<strong>en</strong>, 147-148.<br />
8. Woltjer, Friesland, 293-296.<br />
9. G.F. thoe Schwartz<strong>en</strong>berg <strong>en</strong> Hoh<strong>en</strong>lansberg, ed., Groot Placaat- <strong>en</strong> Charterboek van Vriesland<br />
(4 dln.; Leeuwar<strong>de</strong>n, 1768-1782) IV, 55.<br />
3