Aggaeus de Albada en de crisis in de Opstand (1579-1587)
Aggaeus de Albada en de crisis in de Opstand (1579-1587)
Aggaeus de Albada en de crisis in de Opstand (1579-1587)
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
K. VAN BERKEL<br />
die daarom e<strong>en</strong> zuiver gewet<strong>en</strong> verkoos bov<strong>en</strong> wereldse roem, leert ons dat zo'n<br />
ver<strong>de</strong>dig<strong>in</strong>g niet zo e<strong>en</strong>voudig is als wel is voorgesteld.<br />
De <strong>in</strong>tegriteit van <strong>Albada</strong> zelf staat op het spel als het gaat om zijn uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijke<br />
neig<strong>in</strong>g tot on<strong>de</strong>rwerp<strong>in</strong>g aan Filips II. Is die <strong>de</strong>faitistische houd<strong>in</strong>g niet lijnrecht<br />
<strong>in</strong> teg<strong>en</strong>spraak met <strong>de</strong> fiere houd<strong>in</strong>g die <strong>Albada</strong> <strong>in</strong> <strong>1579</strong> <strong>in</strong> Keul<strong>en</strong> had <strong>in</strong>g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>?<br />
Lijkt zijn ommezwaai ook niet veel op die van Marnix van St. Al<strong>de</strong>gon<strong>de</strong><br />
na <strong>de</strong> overgave van Antwerp<strong>en</strong> <strong>in</strong> 1585, to<strong>en</strong> ook hij verzo<strong>en</strong><strong>in</strong>g met <strong>de</strong> kon<strong>in</strong>g<br />
aanraad<strong>de</strong>?<br />
Over het 'verraad' van Marnix is veel geschrev<strong>en</strong>, maar m<strong>en</strong> is toch m<strong>in</strong> of meer<br />
tot <strong>de</strong> slotsom gekom<strong>en</strong> dat, on<strong>de</strong>r erk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g van e<strong>en</strong> aantal zwakke punt<strong>en</strong> van<br />
Marnix, zoals het feit dat hij licht te beïnvloe<strong>de</strong>n was door sterkere persoonlijkhe<strong>de</strong>n,<br />
zijn gedrag voor <strong>en</strong> na 1585 door één gedachte bepaald is die hij niet verborg<strong>en</strong><br />
heeft gehou<strong>de</strong>n. Voor Marnix was <strong>de</strong> vrijheid voor zijn geloof het <strong>en</strong>ige<br />
motief voor zijn <strong>de</strong>elname aan <strong>de</strong> <strong>Opstand</strong>. To<strong>en</strong> hij uit <strong>de</strong> gesprekk<strong>en</strong> met Parma<br />
<strong>de</strong> <strong>in</strong>druk kreeg dat er ook on<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> hernieuwd Spaans bew<strong>in</strong>d ruimte zou<br />
blijv<strong>en</strong> voor het calv<strong>in</strong>isme, was er voor hem ge<strong>en</strong> re<strong>de</strong>n meer om e<strong>en</strong> uitzichtloze<br />
oorlog voort te zett<strong>en</strong> 94 . Marnix's houd<strong>in</strong>g is alle<strong>en</strong> verraad te noem<strong>en</strong> als we hem<br />
teveel als politicus zi<strong>en</strong>.<br />
Iets soortgelijks geldt met betrekk<strong>in</strong>g tot <strong>Albada</strong>. Ook bij hem verklaart het<br />
godsdi<strong>en</strong>stig perspectief waar<strong>in</strong> hij alles zag waarom hij <strong>in</strong> <strong>1579</strong> wel <strong>en</strong> <strong>in</strong> 1584<br />
niet meer <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>Opstand</strong> geloof<strong>de</strong>. In <strong>de</strong> tuss<strong>en</strong>ligg<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> was <strong>de</strong> religieuze <strong>en</strong><br />
morele situatie <strong>in</strong> <strong>de</strong> opstandige gewest<strong>en</strong> naar zijn m<strong>en</strong><strong>in</strong>g zozeer verslechterd<br />
dat <strong>de</strong> <strong>Opstand</strong> niet meer waard was ver<strong>de</strong>digd te wor<strong>de</strong>n. Hij pleitte voor vre<strong>de</strong><br />
met <strong>de</strong> kon<strong>in</strong>g niet omdat, zoals Marnix me<strong>en</strong><strong>de</strong>, m<strong>en</strong> van Spaanse zij<strong>de</strong> soepeler<br />
teg<strong>en</strong>over an<strong>de</strong>rs<strong>de</strong>nk<strong>en</strong><strong>de</strong>n was gewor<strong>de</strong>n, maar omdat <strong>de</strong> situatie <strong>in</strong> het 'vrije'<br />
Holland erger was gewor<strong>de</strong>n dan het on<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> katholieke vorst ooit zou kunn<strong>en</strong><br />
zijn 95 .<br />
<strong>Albada</strong> heeft vanaf <strong>1579</strong> <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> opstandige gewest<strong>en</strong> vanaf <strong>de</strong><br />
zijlijn ga<strong>de</strong>geslag<strong>en</strong> <strong>en</strong> zijn i<strong>de</strong>al<strong>en</strong> van verzo<strong>en</strong><strong>in</strong>g <strong>en</strong> tolerantie niet will<strong>en</strong> compromitter<strong>en</strong><br />
door actieve <strong>de</strong>elname aan <strong>de</strong> politiek. Hij heeft niet geprobeerd <strong>de</strong><br />
zijns <strong>in</strong>zi<strong>en</strong>s negatieve ontwikkel<strong>in</strong>g te bestrij<strong>de</strong>n door zich te schar<strong>en</strong> achter die<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die, zoals Van <strong>de</strong>r Mijle, wel probeer<strong>de</strong>n <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> i<strong>de</strong>al<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> actieve<br />
94. Kramer, Emmery <strong>de</strong> Lyere, 51-61.<br />
95. Marnix <strong>en</strong> <strong>Albada</strong> war<strong>en</strong> niet <strong>de</strong> <strong>en</strong>ig<strong>en</strong> die <strong>in</strong> die jar<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> heil meer zag<strong>en</strong> <strong>in</strong> voortzett<strong>in</strong>g van<br />
<strong>de</strong> strijd. Vooral na <strong>de</strong> val van Antwerp<strong>en</strong> stak overal <strong>in</strong> <strong>de</strong> opstandige gewest<strong>en</strong> het <strong>de</strong>faitisme <strong>en</strong> het<br />
verlang<strong>en</strong> naar verzo<strong>en</strong><strong>in</strong>g met <strong>de</strong> kon<strong>in</strong>g <strong>de</strong> kop op. A.M. van <strong>de</strong>r Wou<strong>de</strong>, 'De <strong>crisis</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>Opstand</strong><br />
na <strong>de</strong> val van Antwerp<strong>en</strong>', BGN, XIV (1959-1960) 38-56, 81-103. Of hier echter gesprok<strong>en</strong> kan wor<strong>de</strong>n<br />
van e<strong>en</strong> Spaanse factie naast <strong>de</strong> al bestaan<strong>de</strong> Engelse <strong>en</strong> Franse mag, vooral gezi<strong>en</strong> het zuiver negatieve<br />
karakter van <strong>de</strong> groeper<strong>in</strong>g, betwijfeld wor<strong>de</strong>n. Zie voor an<strong>de</strong>re gelui<strong>de</strong>n uit <strong>de</strong> 'spaansgez<strong>in</strong><strong>de</strong>'<br />
hoek: J.C.<strong>de</strong> Pater, 'Leicester <strong>en</strong> Overijssel', TvG, LXIV (1951) 245-276; A.M. van <strong>de</strong>r Wou<strong>de</strong>,<br />
'De Goudse magistraat <strong>en</strong> <strong>de</strong> strijd teg<strong>en</strong> <strong>de</strong> kon<strong>in</strong>g', BGN, XIII (1959) 101-107.<br />
24