Aggaeus de Albada en de crisis in de Opstand (1579-1587)
Aggaeus de Albada en de crisis in de Opstand (1579-1587)
Aggaeus de Albada en de crisis in de Opstand (1579-1587)
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
AGGAEUS DE ALBADA<br />
Van <strong>de</strong>r Mijle, die to<strong>en</strong> van plan was uit ball<strong>in</strong>gschap naar Holland terug te ker<strong>en</strong>,<br />
dr<strong>in</strong>g<strong>en</strong>d aangera<strong>de</strong>n van dit plan af te zi<strong>en</strong>. Hij geloof<strong>de</strong> dat b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>kort <strong>de</strong><br />
boze tij<strong>de</strong>n zou<strong>de</strong>n aanbrek<strong>en</strong> waarover <strong>de</strong> Op<strong>en</strong>bar<strong>in</strong>g spreekt <strong>en</strong> dat <strong>de</strong> dag<br />
aanstaan<strong>de</strong> zou zijn dat vele valse profet<strong>en</strong> zou<strong>de</strong>n opstaan 77 . Ook to<strong>en</strong> al had<br />
Van <strong>de</strong>r Mijle zich niet gestoord aan <strong>Albada</strong>'s advies <strong>en</strong> was hij naar Holland gegaan.<br />
Wat Van <strong>de</strong>r Mijle ook <strong>en</strong>igsz<strong>in</strong>s erger<strong>de</strong> <strong>in</strong> het gedrag van <strong>Albada</strong> was di<strong>en</strong>s<br />
weiger<strong>in</strong>g op godsdi<strong>en</strong>stig terre<strong>in</strong> partij te kiez<strong>en</strong>. Hoewel zelf ook niet ongevoelig<br />
voor onorthodoxe i<strong>de</strong>eën <strong>en</strong> allerm<strong>in</strong>st e<strong>en</strong> rechtlijnig calv<strong>in</strong>ist beviel hem <strong>de</strong><br />
tweeslachtige houd<strong>in</strong>g van <strong>Albada</strong>, die zich uiterlijk nooit van <strong>de</strong> katholieke kerk<br />
had afgekeerd, <strong>in</strong> het geheel niet. Neig<strong>in</strong>g om tot het calv<strong>in</strong>isme of welke an<strong>de</strong>re<br />
'uiterlijke' kerk over te gaan heeft <strong>Albada</strong> nooit gek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> <strong>de</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> verhard<strong>in</strong>g<br />
van <strong>de</strong> we<strong>de</strong>rzijdse standpunt<strong>en</strong> zal <strong>de</strong> animo daarvoor zo mogelijk nog<br />
meer hebb<strong>en</strong> do<strong>en</strong> wegnem<strong>en</strong>.<br />
Overig<strong>en</strong>s was zijn ger<strong>in</strong>ge waar<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g voor uiterlijke zak<strong>en</strong> als geloofsbelij<strong>de</strong>nis<br />
<strong>en</strong> kerkelijke organisatie voor <strong>Albada</strong> ge<strong>en</strong> re<strong>de</strong>n om zich niet <strong>in</strong> theologische<br />
discussies te m<strong>en</strong>g<strong>en</strong> of <strong>de</strong>ze zelf op touw te zett<strong>en</strong>. In dit opzicht komt hij overe<strong>en</strong><br />
met Coornhert, die als persoon ook zeer door <strong>Albada</strong> werd gewaar<strong>de</strong>erd 78 .<br />
<strong>Albada</strong> <strong>en</strong> Coornhert had<strong>de</strong>n elkaar <strong>in</strong> 1569 al e<strong>en</strong>s <strong>in</strong> Keul<strong>en</strong> ontmoet <strong>en</strong> <strong>in</strong> 1583<br />
hernieuw<strong>de</strong>n zij het contact nadat <strong>Albada</strong> zich <strong>in</strong> <strong>de</strong> discussie tuss<strong>en</strong> Coornhert<br />
<strong>en</strong> Danaeus gem<strong>en</strong>gd had. Uit die tijd dater<strong>en</strong> <strong>en</strong>ige briev<strong>en</strong> van Coornhert aan<br />
<strong>Albada</strong>, waar<strong>in</strong> Coornhert wel <strong>en</strong>ige i<strong>de</strong>eën van Schw<strong>en</strong>ckfeld poogt te weerlegg<strong>en</strong>,<br />
maar die overig<strong>en</strong>s van respect <strong>en</strong> waar<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g voor <strong>Albada</strong> getuig<strong>en</strong> 79 . Voor<br />
iets zakelijker <strong>in</strong>gestel<strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> als Viglius <strong>en</strong> Van <strong>de</strong>r Mijle was <strong>Albada</strong>'s lust<br />
tot <strong>de</strong>bater<strong>en</strong>, hoe goed bedoeld ook, één van zijn m<strong>in</strong><strong>de</strong>r aang<strong>en</strong>ame eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>.<br />
Viglius schreef e<strong>en</strong>s aan Hopperus dat hij bij e<strong>en</strong> bezoek van <strong>Albada</strong><br />
religieuze gesprekson<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> omwille van <strong>de</strong> lieve vre<strong>de</strong> maar zo we<strong>in</strong>ig mogelijk<br />
had aangeroerd 80 .<br />
Is Van <strong>de</strong>r Mijle wat geïrriteerd, <strong>Albada</strong> van zijn kant doet verongelijkt, hij<br />
77. <strong>Albada</strong> aan Van <strong>de</strong>r Mijle, 5-12-1572. Epistolae selectiores, 636. E<strong>en</strong> later voorbeeld van <strong>de</strong><br />
apocalyptische visio<strong>en</strong><strong>en</strong> van <strong>Albada</strong> is te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n <strong>in</strong> e<strong>en</strong> brief aan Dom<strong>in</strong>icus van Burmania, 1-11-<br />
1583. Gabbema, Epistolarum c<strong>en</strong>turiae, 772. Dom<strong>in</strong>icus van Burmania was <strong>de</strong> oudste zoon van Gemme<br />
van Burmania (1532-1602), e<strong>en</strong> Fries hoof<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g die <strong>de</strong>el had g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> aan het Verbond <strong>de</strong>r E<strong>de</strong>l<strong>en</strong>,<br />
verbann<strong>en</strong> was <strong>en</strong> <strong>in</strong> Keul<strong>en</strong> door toedo<strong>en</strong> van <strong>Albada</strong> <strong>in</strong> aanrak<strong>in</strong>g gekom<strong>en</strong> was met <strong>de</strong><br />
gedacht<strong>en</strong>wereld van Schw<strong>en</strong>ckfeld. De zoon, die na <strong>de</strong> ommekeer <strong>in</strong> Holland <strong>in</strong> Alkmaar was gaan<br />
won<strong>en</strong> <strong>en</strong> daar <strong>in</strong> 1585 overleed, was één van <strong>de</strong> we<strong>in</strong>ige uitgesprok<strong>en</strong> Schw<strong>en</strong>ckfeldian<strong>en</strong> <strong>in</strong> Holland.<br />
Hij was <strong>de</strong>g<strong>en</strong>e door wie <strong>Albada</strong> <strong>de</strong> geschrift<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n van Schw<strong>en</strong>ckfeld <strong>in</strong> Holland hoopte<br />
te kunn<strong>en</strong> versprei<strong>de</strong>n. Sepp, Evangeliedi<strong>en</strong>ar<strong>en</strong>, 163-164.<br />
78. <strong>Albada</strong> aan Ackema, 13-5-1583. Friedlän<strong>de</strong>r, Briefe, 129.<br />
79. B. Becker, Bronn<strong>en</strong> tot <strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis van het lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> werk<strong>en</strong> van D. V. Coornhert<br />
('s-Grav<strong>en</strong>hage, 1928) 310-312.<br />
80. Viglius aan Hopperus, 14-6-1566. Analecta Belgica, I, 363.<br />
19