You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
HET DIALECT VAN<br />
DRECHTERLAND II<br />
J. MUUSSES<br />
PURMEREND<br />
Dr. G . KARSTEN
Hey Dialect<br />
van Drechterland<br />
u<br />
DOOR<br />
Dr. G. Karsten<br />
J. MUUSSES<br />
PURMEREND MCMXXXIV
VOORREDE .<br />
Dat <strong>het</strong> tweede gedeelte, ondanks de abnormale tij dsomstandigheden,<br />
reeds tans kan verschijnen, dank ik mede aan de flinke<br />
steun van <strong>het</strong> histories Genootschap „Oud West-Friesland" .<br />
Vooral <strong>het</strong> bestuur onder de wakkere leiding van Dr . G . C . van<br />
Balen Blanken to Bovenkarspel komt hiervoor een woord van oprechte<br />
erkentelikheid toe . Het ware to wensen, dat overal in den<br />
laude soortgelijke verenigingen bestonden ; de studie van de Nederlandse<br />
dialecten, van de vaderlandse geschiedenis en folklore<br />
zou er slechts wel bij varen .<br />
Ook bij de bewerking van dit gedeelte heb ik de medewerking<br />
van verschillende leden van <strong>het</strong> genootschap en van anderen ma<br />
gen ondervinden . Voor <strong>het</strong> merendeel zijn zij reeds genoemd in de<br />
voorrede van mijn dissertatie . Ik wens hieraan nog toe to voegen<br />
de namen van j. Brander, leraar aan de H .B .S. to Vlissingen,<br />
mevr. M . Roos--- ,Homan to Noord-Beemster, Dr . ) . M . van der<br />
Hoogt en D . Klaij, leraren aan de H .B.S, to Wageningen, P .<br />
Noordeloos jr ., onderwijzer to Venhuizen en D. Rempt, arts to<br />
Rotterdam . Hun alien betuig ik hier openlik mijn oprechte dank .<br />
Bij de hedendaagse bronnen (vgl . d . I, biz . 10) kan ik tans nog<br />
voegen : 'C Bloote Bieneland door Dr. T . P . 1Vlerkrid ; In d'ouden<br />
Dik, West-Friesche novelle van Dr . J . ] . Aghina, Hoorn, bij F . A .<br />
Kramps, 1868 ; vender de in 1932 bekroonde toneelstukken, die alle<br />
in druk verschenen zijn (vgl . W . 0 . en N ., VII,18) . Ten slotte<br />
wijs ik hier nog op de ieder jaar verschijnende Westfriese bundel,<br />
die ook voor belangstellenden in <strong>het</strong> dialect van betekenis is .<br />
Hiermede dan is de woordelijst voltooid . Ik schrijf <strong>het</strong> laatste<br />
woord niet zonder aarzeling neer. Want welk woordeboek is wel<br />
in absolute zin voltooid? Zelf s bij de meest gespannen aandacht<br />
blij kt <strong>het</strong> telkens weer, dat er nog woorden, uitdrukkingen, zegswijzen<br />
aan de speurder zijn ontsnapt . Derhalve zal ik <strong>het</strong> ook in<br />
de toekomst op hoge prijs stellen, wanneer de belangstellenden in<br />
ons dialect mij woorden, uitdrukkingen, zegswijzen toezenden, die<br />
nog niet in dit werk zijn opgetekend. Men bedenke, dat sours een<br />
woord, een uitdrukking of zegswijze uit <strong>het</strong> dialect een oplossing<br />
kan geven bij een of andere taalkundige moeilikheid .<br />
Voorlopig echter zal ik maar eindigen met <strong>het</strong> bekende Westf<br />
riese gezegde : 't Kin veur 'n keen wel toe .<br />
Amsterdam, 1 Aug . 1934 .<br />
DE SCHRIJVER .
WOORDELIJST .<br />
I,<br />
Ie, pers. vnw . H j.<br />
„En Bram zag an Bart z'n<br />
heele f iselemie, dat ie d'r hoe<br />
langer hoe meer toetaid in<br />
kreeg" . W. 0. en N ., II, 167 .<br />
Vgl . § 116.<br />
Iefie, vrouwenaam . In deze<br />
vorm alleen nog gebruikelik<br />
in een zegsw. Zie Aaf.<br />
Vgl. Boekenoogen, 363 ;<br />
D e Vr ., 76; Bouman, 46 .<br />
iel, bnw . Tenger, mager.<br />
„Die Geertje van Jan is een<br />
iel maidje ."<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., II, 1408 .<br />
iemes, bijw. Onlangs. Op zich<br />
zelf komt <strong>het</strong> woord hier niet<br />
voor, wel zeer veel in de hierna<br />
volgende verbindingen . Het<br />
woord is een samentr . van<br />
ienmaa1S .<br />
Vgl. Boekenoogen,<br />
1306 ; Fri. Wdb ., II, 3, ien .<br />
mels .<br />
iemesrdage, bijw . uitdr. Enige<br />
dagen geleden .<br />
,,Maar iemesdage hew ik 't<br />
den toch zoo danig en danig<br />
wegkregen" .<br />
W. 0. en N ., II, 66 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 364 ;<br />
D e Vr ., 76; Bouman, 46 .<br />
iemeseivende, bijw . uitdr . Enige<br />
avonden geleden .<br />
„Iemeseivende, in de zeumer,<br />
kwam ik den weer deres bai<br />
Dirk oploupe" .<br />
W. 0 . en N ., II, 82 .<br />
iemesjare, bijw, uitdr . Enige jar<br />
ten geleden .<br />
Vgl. Boekenoogen, 364 ;<br />
Bouman, 46 .<br />
iemesleste(n), bijw, uitdr . Onlangs,<br />
laatst .<br />
„Je wete, dat we iemesleste<br />
skoolf eist had hewwe en dat<br />
ik toe ok mee weest heb" .<br />
W . 0. en N ., II, 165 .<br />
iemesnachte, bijw, uitdr . Enige<br />
nachten geleden .<br />
Vgl. Boekenoogen, 364 ;<br />
Bouman, 46 .<br />
ien, onbep. lidw, en telw . Een .<br />
„Geluk er mee Dirk, nag ien" .<br />
w. 0 . en N., II, 168 . Met <strong>het</strong><br />
lidw, v, bep, ook iende . De<br />
iende deed dit, de aar dat .<br />
I n i e n e n, in eens .<br />
Vgl. Boekenoogen, 365 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 2, ien .<br />
lender, bijw . Eender.<br />
Het is main net lender, wat je<br />
doene .<br />
ienderand, bijw . Op dezelfde<br />
w jze, letterlik : van een snort .<br />
Zie bij a l s a n s . „Wel ik<br />
docht, dat er heel wat aars<br />
achter stak, dat jullie alle twei<br />
zoo ienderand keke" .<br />
W . 0. en N., III, 70 .<br />
Vgl . Fri . W db ., II, 2, ienderhanne<br />
.<br />
ienelik, bijw . Eenzaam, afgelegen<br />
.<br />
Vgl . Boekenoogen, 365 ;<br />
Bouman, 46 ; Fri . W d b .,<br />
II, 3, ienlik .
6<br />
iengaal. bnw. Gelijkmatig, gesta~<br />
dig; fro ega 1. In de uitdr.<br />
'n i eng a I ere 9 en I u c h t,<br />
over <strong>het</strong> ganse uitspansel ge~<br />
lijkmatig verspreide regenwol~<br />
ken; 'n i eng a I ere 9 e n,<br />
een gestadige regen.<br />
Vg1. De Yr. 70, egaal; Ndl.<br />
W db., III. 3950.<br />
ienhans. znw. Een boterham die<br />
zoo dik is, dat men haar<br />
slechts met een hand behoeft<br />
vast te houden.<br />
Hoen konkelstik wi! je hewwe,<br />
'n ienhans of 'n tweihans? Zie<br />
tw e i han S.<br />
ienkend. bnw. Eenkennig.<br />
Vg1. Bouman, 46: Oude~<br />
man s, Wdb. op Br., 155,<br />
ienkent; B 0 eke n 0 0 9 e n,<br />
190. hij eenkend.<br />
ienmaal. bijw. Eenmaal.<br />
Vg1. Fri. Wdb., II, 3, ienmel.<br />
ienoorde. hnw. Een 001' hebben~<br />
de.<br />
Een ienoorde kom. een kom<br />
met een oor. Zegsw.: Z e<br />
vloog as ~ i~noorde<br />
k 0 1. als een heks met een<br />
001'. W. O. en N., I. 18.<br />
Zie voor deze vorming § 18.1<br />
en vg1. tweioorde.<br />
iens. bijw. Eens.<br />
"Maar iens op 'n keer kwam<br />
ie mooi anskoten thuis van 'n<br />
vergaring".<br />
W. O. en N., III. 88.<br />
Uitdr.: Van nag i ens<br />
z 0, enorm, geweldig. Hai gaf<br />
'm een klap van nag iens zoo<br />
Vg1. Fri. Wdb., II, 4, iens.<br />
iensen. bijw. Eens. Zie 9 i e n~<br />
iensen.<br />
"Maar zou ie weI iensen Ieze<br />
kinne?"<br />
"Dat hew ik niet iensen zien".<br />
W. O. en N., II. 39 en 48.<br />
ientje. onbep. vnw. lemand.<br />
ien~toet~mem. hijw. uitdr. Het~<br />
zelfde; vg1. fr. tout~meme.<br />
't Is allegaar ien~toet~mem.<br />
iep. znw. IJp. Hiernaast a i p.<br />
Zie aIdaar.<br />
Vg1. Ndl. Wdb., VI. 1374.<br />
ieperig. bnw. lngebeelde pijn<br />
hebbende.<br />
V g1. B 0 eke n 0 0 9 en, 365:<br />
Bouman, 47.<br />
iepekonterig. bnw. Verdrietig,<br />
zwaarmoedig.<br />
Zie hip p e k 0 n t e ri g.<br />
Vg1. N. Gr. Wdb., 357, iep~<br />
konterig.<br />
iepkes. znw. meerv. Kuren.<br />
"Maar as ie bai jOll was, aIle<br />
dage in de weer, zoo as je<br />
zegge, den ZOll ie die iepkes<br />
weI gauw ofleere".<br />
W. O. en N., II, 166.<br />
Vg1. B 0 eke n 0 0 9 en, 365,<br />
iepje. De Vr., 76: B 0 u~<br />
man, 47.<br />
iepteek. znw. Hypotheek. Zie<br />
hippeteek.<br />
"As main iepteek jOll toewe~<br />
zen wordt, den hoop ik, dat<br />
je me niet opsIaan zelle mit de<br />
rente". W. O. en N., II, 54.<br />
ier. znw. Gier, de vloeibare sub~<br />
stantie, die uit de mesthoop in<br />
de ierkuil loopt.<br />
V g1. B 0 eke n 0 0 9 e n, 365:<br />
N. Gr. Wdb., 357, ier (HI.<br />
Stad en W. K., maar Grijps~<br />
kerk jirre, seb. jirre; Fri.<br />
Wdb., II. 25, jarre; Mnl.<br />
Wdb., III. 799; Ndl. Wdb .•<br />
VI. 1377.<br />
iere. zw. ww. tr. Het land met<br />
ier bemesten.<br />
Vg1. B 0 eke n 0 0 9 en, 365;
7<br />
B o u m a n, 47 ; Fri. Wdb.,<br />
II, 25, jarje .<br />
ierkar, znw. De wagers, waarr<br />
mede de jet naar <strong>het</strong> land vervoerd<br />
wordt.<br />
Vgl. Boekenoogen, 365 ;<br />
Fri. Wdb., II, 25, jarrekarre .<br />
ierkuil, znw . De kuil in de<br />
grond bj de mesthoop, waarr<br />
in de ier vloeit .<br />
Vgl. Boekenoogen, 365 ;<br />
B o u m an , 47 ; Fri. Wd b .,<br />
II, 25, jarrekule.<br />
ierput, znw . Zie i e r k u i 1 .<br />
ierwik, znw. Zie i e r k u i l .<br />
Van w ij k e n met verkorting<br />
van ij voor k . „De vloeibare<br />
mest loopt naar de ierwik" .<br />
W . 0, en N ., I,15 .<br />
iewelig, bnw . Gevoelig, niet ter<br />
gen kittelen kunnende .<br />
Vgl. Boekenoogen, 366;<br />
Bouman, 47 .<br />
ikke, pers. vnw . Ik. Zie § 114.<br />
Vgl. Boekenoogen, 367;<br />
Fri. Wdb., II, 9, ikke .<br />
Im, verkl . I m p i e. Vrouwenaam,<br />
verkorting van Emma .<br />
B r u n o, Mengelmoes, 267,<br />
I m m e t j e de Groot .<br />
Vgl . Fri . Naaml ., 184, Imke .<br />
immaizen, bijw. uitdr ., letterl . In<br />
m jn zin, volgens m jn mening.<br />
't Is immaizen 'n zuinige kirr<br />
rel .<br />
immes, bnw . Best, uitnemend .<br />
„Echt oor! Immes!"<br />
W. 0 . en N., II, 45 .<br />
Vgl. D e Vr. 76 ; Ndl. Wdb .,<br />
VI, 1462 .<br />
impentig, bnw. Hol ligggend. Van<br />
land .<br />
Vgl . Fri. Wdb., II, 17, ynpannick<br />
.<br />
in, voegw . En .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 10, in .<br />
inboete, zw, ww, tr . Bijpoten,<br />
bijplanten . Ben akker b .v ., die<br />
met boners bezaaid is, welke<br />
slecht opkomen, wordt i n-<br />
b o e t. Voor boeten in de betekenis<br />
van a s nv u 11 e n<br />
zie Ndl. Wdb., III, 204 ; B o e-<br />
kenoogen, 369 .<br />
indoffe, zw, ww, tr . Invochten .<br />
Van <strong>het</strong> strij kgoed .<br />
Vgl. Boekenoogen, 369 ;<br />
Fri. W db., II, 11, yndamp(j)e<br />
.<br />
ineks, bijw . uitdr. 1 n connectie<br />
zijnde met . Verbastering van<br />
annex .<br />
„Hai was de leste taid aldeur<br />
mit de netaris ineks, die gluir<br />
perd". W . 0. en N ., II, 155 .<br />
ingaste, zw, ww, tr . Gasten nor<br />
digen . Zie uitgaste .<br />
Zegsw. : Wie uitgast,<br />
moet ok ingaste, wie<br />
to gust gaat, moet ook op zyn<br />
tijd zelf gasten uitnodigen .<br />
Zie Boekenoogen, 369,<br />
waar er op gewezen wordt, dat<br />
de zegsw. reeds voorkomt bij<br />
S p i e g h e 1, Bijspraax Almanak,<br />
292, bij B r e d e r o,<br />
Klucht van Symen, 12 en bij<br />
Wolff en Deken, C .<br />
Wildsch ., IV, 52 .<br />
Vgl . D e Vr ., 76 ; Ndl. Wdb .,<br />
VI, 1624 .<br />
inglouwe, zw, ww, intr. 1 ngluten<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 370 .<br />
inhokkele, zw, ww, tr . l nwikkelen,<br />
er warm instoppen . Zie<br />
t0ehokke1e .<br />
mien, bijw. In elkaar .<br />
„Ze hadde zeker de hande inien<br />
sloegen" .<br />
Zie Med . C., jrg . 24, no. 1352~
8<br />
miens, bijw . Plotseling, opeens .<br />
'n Naidege rok an de laisels,<br />
en de ket stong sebiet stil,<br />
vlak bai 'n opskoten jongen,<br />
die fluitend mit 'n zak over<br />
z'n skouwer kwam anstappe,<br />
en verwonderd staan bleef,<br />
toe 't kartje zoo miens vlak bai<br />
m stil held" .<br />
w . 0 . en N ., II, 166 .<br />
ink, znw . Inkt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 370 ;<br />
Fri . W db., II, 15, inket .<br />
inknuppele, zw. onpers. ww .<br />
V eel geld kosten, duur zjjn .<br />
Hiernaast inkneppele .<br />
As je een goeie winterjas hewn<br />
we wille, nou dat knuppelt er<br />
nag al in 'oor .<br />
inkomme, st. ww . intr. Zegsw . :<br />
Ik ken der best ink<br />
o m m e, ik kan <strong>het</strong> best begrijpen.<br />
Deer komt niks van<br />
i n, dat gebeurt volstrekt niet .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VI, 1724.<br />
inkort, bijw. Kort geleden .<br />
„En nou hewwe z'm inkort<br />
nag opereerd ok van 'n dubbelde<br />
breuk, en dat op zoo'n<br />
leeftaid" (Boelhuis) .<br />
inkorte, zw . ww . tr. Korter mar<br />
ken .<br />
J e moete dat touw wat inkorte<br />
.<br />
Uitdr. : Z'n p a d j e j n k o r-<br />
t e, naar hues teruggaan . ,,En<br />
den gaan ik men padje weer<br />
inkorte" . Uit Kennemerl., 62 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 15, ynkoart<br />
(sj) e; N. Gr . Wdb.,<br />
364 ; Ndl . Wdb ., VI, 1734 .<br />
't inkret, znw . Afval van een<br />
geslacht varken, zoals de kop<br />
met oren en kinnebak, de por<br />
ten, nieren, lever enz ., <strong>het</strong>geen<br />
bij elkaar in een kuip onder de<br />
pekel wordt bewaard . Het<br />
spek en de hammen bewaart<br />
men in een spekkast . Hiernaast<br />
inkruid. Boeken-<br />
0 o g e n, 370, vermeldt, dat<br />
de of leiding onzeker is .<br />
Vgl. D e Vr . 76, inkruid;<br />
B o u m a n, 47, inkrat; Ndl .<br />
Wdb., VI, 1737.<br />
Inkuzen, Enkhuizen . De inwoners<br />
noemen zich I n k u--<br />
zers<br />
inlege, zw . ww, intr . In de ujtdr<br />
. : Er diep inlege,<br />
erg ziek zijn .<br />
Vgl. Boekenoogen, 371 ;<br />
Ndl. Wdb ., VI, 1789 .<br />
inpessant, bijw . uitdr. In 't voorbjjgaan,fr,<br />
en passant.<br />
Hai gaf 'm inpessant een lilr<br />
leke klap voor z'n smoel . „Hij<br />
hadt <strong>het</strong> zo van den Binder inpassant<br />
meegenomen",<br />
S. Burgerh., 180,<br />
ook C . W ildsch ., IV, 379 .<br />
inskiete, St. ww . tr . Verstellen .<br />
Van kleren .<br />
„Ziezoo, die poepenboesel is<br />
weer inskoten'', peinst Jantje .<br />
W . 0, en N., I,116 .<br />
Vgl . Ndl . Wdb ., VI, 1884 .<br />
insleipe, St . ww . intr . Sterven .<br />
„Twei dage later was de stakr<br />
ker insleipen" .<br />
Van een W estfr., 12 .<br />
Vgl . Ndl. W db., VI, 1922 .<br />
inspanne, zw, ww, tr . Ierrand<br />
voorzien van jets .<br />
,, a, ja , zait ie, ,,we ze le j e<br />
inspanne Bram" .<br />
W. 0 . en N., II,165 .<br />
Uitdr .: Mooi inspannen<br />
weze mit jets, mooi met<br />
jets opgescheept zijn .
9<br />
Vgl. St o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1725 ; Ndl . W db ., VI, 1950 .<br />
instoepe, zw, ww, tr, Heimelik<br />
iemand aanzetten tot jets, dat<br />
ongeoorloofd is .<br />
Vgl. Boekenoogen, 371 ;<br />
D e Vr,, 76; N. Gr. Wd b .,<br />
366 .<br />
intappe, zw. ww, tr . Inschenken .<br />
Kwan, we zelle nag maar 's 'n<br />
koppie intappe .<br />
intere, zw, ww . tr. Geld, dat<br />
men opgespaard heeft, uit<br />
noodzaak opmaken .<br />
As je niet hale, teer je zo maar<br />
in vanzelf .<br />
Vgl, Fri . Wdb ., II, 20, yntarre;<br />
Ndl. Wdb ., VI 2042,<br />
intersant, bnw . en bijw . Vreemd,<br />
zonderling .<br />
Hai deed weer zo intersant<br />
veneivend .<br />
Vgl. Boekenoogen, 272 ;<br />
D e V r ., 76 ; N. Gr. Wdb .,<br />
367, intersant ; Ndl, Wdb .,<br />
VI, 2044 .<br />
't intersieke, znw, Het wezenlike;<br />
fr, intrinseque . Ik hew<br />
er wel wat van hoord, maar<br />
<strong>het</strong> intersieke weer ik toch nag<br />
niet .<br />
Vgl, Boekenoogen, 372<br />
Ndl. Wdb., VI, 2085 .<br />
invange, st, ww, tr. Geld ontvangen<br />
.<br />
Hoeveul he je vandaag invonr<br />
gen Jaap?<br />
Vgl. Boekenoogen, 372 ;<br />
D e Vr,, 76 . Zie v a n g e .<br />
inverdan, bijw . uitdr . 1) Afger<br />
legen, niet aan de weg, maar<br />
<strong>het</strong> land in . Ons huffs staat<br />
puur zo'n endje inverdan .<br />
2) In de verte . Gewoonlik in<br />
verbinding met heel,<br />
„We rede net zoowat in<br />
Westwoud, toe heel inverdan<br />
n groote rooie ooto mit vlier<br />
gende veert ankwam,"<br />
Enkh . C ., 20 October 1923 .<br />
De vorm is een samentrekking<br />
van inwaard-an .<br />
Vgl. Boekenoogen, 372 ;<br />
D e Vr ., 76 ; Bo u m a n, 47 .<br />
inzitte, st, ww. intr. T huffs zitten<br />
wegens ziekte .<br />
Hoe lang he je inzeten?<br />
Uitdr .: Ergens over inz<br />
i t t e, over lets zeer ongerust<br />
zijn . „Want onder weg<br />
had ie zaid der erg over in to<br />
zitten, dat ie niet voor donkey<br />
thuis weest was en datte ze<br />
wel erg ongerust weze zowwe"<br />
.<br />
Med . C, jrg . 24, no . 1246 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 372 ;<br />
Ndl. Wdb ., VI, 2230 .<br />
J.<br />
jaadtaid, znw . V oertrjd. Van <strong>het</strong><br />
vee. Verouderd, Zie j a d e .<br />
jaap, znw . Een flinke snee, door<br />
een mes veroorzaakt .<br />
„En dan sloeg hem <strong>het</strong> hart,<br />
als hij een end van 's konings<br />
langen sleependen mantel<br />
heel voorzichtig ( zonder hem<br />
inpassant een goejen jaap to<br />
geven) afsneed" .<br />
C. Wildsch ., II, 103 .<br />
Vgl . B o u m a n, 48 ; Fri .<br />
W d b., II, 24 ; Ndl. W d b .,<br />
VII, 20 .<br />
J aap, mansnaam . Zie voor een<br />
zegsw . bij d o u f .<br />
Vgl . Fri. Naaml., 189, Jaap .<br />
't jaar, znw. De melkzak, de gezamenlike<br />
uiers van koeien,<br />
schapen of geiten .<br />
De fri . vorm jadder komt nog
10<br />
voor bij W e s t e r n p, Bui~<br />
tensingels, 10 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 373 ;<br />
D e V r., 77 ; B o u m a n,<br />
98 ; Fri. Wdb., II, 24, jeer,<br />
jadder; N. Gr. Wdb ., 376, 't<br />
joar; Ndl . Wdb ., VII, 48 .<br />
't jaarstal, znw. Het vlees van<br />
de melkzak.<br />
Vgl. N. Gr. Wdb ., 376, 't<br />
jaarblad; Fri Wdb., II, 24,<br />
jaerbled.<br />
jaarsteran, bijw, uitdr . Het jaar<br />
daarna .<br />
jacht, znw . Jacht .<br />
Llitdr .: Op jacht weze,<br />
tangs de straat lopen, vooral<br />
van vrouwen gezegd, ook om<br />
met mannen in aanraking to<br />
komen .<br />
Vgl . Fri. Wdb., II, 23, Dat<br />
frommes is altjd op 'e jacht ;<br />
N. Gr. Wdb., 369, 6° Aan<br />
de jacht goan, uit rijden gaan ;<br />
Boekenoogen, 374 .<br />
Zegsw. : Da's j a c h t v o o r<br />
Fi k k i e, dat is juist jets voor<br />
hem of hear.<br />
jachte, zw, ww, intr . Langs de<br />
straat lopen, ook van manzieke<br />
vrouwen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 374 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 23, jachtsje,<br />
bij de straat zijn van manzieke<br />
deernen ; Ndl. Wdb ., VII, 93 .<br />
jachtig, bnw. Hitsig, paarlustig.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 23 ; N. Gr .<br />
Wdb ., 369 .<br />
jachuite, zw, ww, intr. Achter<br />
elkaar aanhollen. Vooral van<br />
kinderen .<br />
jade, zw, ww. tr. Het vee voeren<br />
en verzorgen . Verouderd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 374 .<br />
Jaffa, zeehaven in Palestine . In<br />
de uitdr.: Hai laic voor<br />
J a f f a, hy is dood. Zie<br />
S t o e t t, Sprwb . no . 164 en<br />
1521 .<br />
'C jak, znw. Kledingstuk voor<br />
vrouwen .<br />
Llitdr.: Het jak an hewn<br />
w e, vermoeid zjjn .<br />
Vgl. D e Vr., 77 ; B o u-<br />
m a n, 48 ; Fri. Wdb, II, 24,<br />
HU heeft it jak aan, hij is<br />
dronken ; S t o e t t, Sprwdb .,<br />
no . 2214; Ndl. Wdb ., VII,<br />
149 .<br />
fakes, In de zegsw . : Z i c h j a-<br />
k e s h o u w e, zich koest<br />
houden .<br />
Vgl. S t o e t t, Sprwdb ., no.<br />
1009 ; Boekenoogen,<br />
375; Bouman, 48 ; Ndl.<br />
Wdb ., VII, 150 .<br />
Jan, znw. Verkorting van Janever,<br />
jenever .<br />
In <strong>het</strong> rijmpje, dat men 's wintern<br />
op <strong>het</strong> ifs ken horen :<br />
Steek eris op en leg eris an,<br />
Heite mellek en kouwe Jan .<br />
Vgl. Boekenoogen, 375,<br />
die de uitdr . i n verband<br />
brengt met de persoonsnaam<br />
Jan ; Van de Sch, tot de W .,<br />
297 .<br />
jandoedel, znw . Schertsende benaming<br />
voor jenever.<br />
Uit <strong>het</strong> Bargoens .<br />
Vgl . Van Ginneken,<br />
Handboek der Ndl. T aal, II,<br />
138 .<br />
jandoedelvies, znw . Jeneverfles .<br />
jandorie, bastaard vloek .<br />
„Wee- 'n menuit of wet deernei<br />
werd jandorie nog eres de<br />
skooldeur open dein" .<br />
W . 0, en N., IV, 78 .<br />
Ookbij Wolf fenDeken,<br />
zie o ;a . Abr. Bl. I, 258, III, 2 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 25, janr
11<br />
doarje; N. Gr. Wdb ., 371, janr<br />
dorie .<br />
jandosie, bastaardvloek .<br />
„En dit doet, jandoosie, ook<br />
niet bijster veel eer aan die<br />
heilige eeuwen" . Abr. Bl., II,<br />
74 .<br />
Vgl . Fri. Wdb., II, 25, janr<br />
doosje; N. Gr. Wdb., 371,<br />
jandosie .<br />
Jane, vrouwenaam .<br />
Vgl . Fri . Naaml., 191, Jane.<br />
janever, znw. Jeneven . Ook de<br />
algemeen gangbare vorm is in<br />
gebruik .<br />
jare, zw . ww . intr. Een jongensspel<br />
.<br />
Een jongen moet met samenr<br />
gevouwen handen een tweede<br />
jongen tikken. Deze twee ger<br />
yen elkaar de hand en moeten<br />
trachten andere jongens to<br />
tikken, die zich dan bij hen<br />
moeten aansluiten . De overblijvende<br />
jongens moeten<br />
trachten de schaar to verbreken,<br />
waarna <strong>het</strong> spel opnieuw<br />
begint.<br />
Vgl. Boekenoogen, 376,<br />
waar een enigszins andere beschrijving<br />
van <strong>het</strong> spel wordt<br />
gegeven en <strong>het</strong> ww. worth afr<br />
geleid van j a a r (annus) .<br />
Jasper, mansnaam .<br />
Zegsw . : Hai springt<br />
van Bok op jasper,<br />
d .i . van de hak op de tak . De<br />
Bok en de jasper zijn oorr<br />
spronkelik namen van molens .<br />
Zie Boekenoogen, 86 .<br />
jeetje-kreetje, bastaardvloek .<br />
„Jeetje kreetje, mevrouw Laan<br />
van Oostwoud, wat hei je dat<br />
toch verlegen mooi zaid" .<br />
Med . C ., j rg . 24, no . 1210 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 241 .<br />
jemig, bastaardvloek .<br />
„Nou jemig, dochte j ullie, dat<br />
we hier de godganselukke<br />
event zone zitte" . Vloed, 31 .<br />
Vgl. Oudemans, Wdb .<br />
op Br ., 159, jem y, jemeny;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 247 .<br />
jemig kremig, bastaard vloek .<br />
„Jemug kremug, of ik lastig<br />
bin" . Vloed, 52 ;<br />
Bouman, 49 .<br />
jengele, zw. ww . intr. Zeuren,<br />
d wingerig schreien our iets to<br />
krijgen . Van kinderen .<br />
jent, bnw . M ooi, bevallig . In <strong>het</strong><br />
westen van West-Friesland<br />
komt <strong>het</strong> woord meer voor<br />
dan in Drechterl . ; fr . g e n t .<br />
„Een mooi spul met brong s,<br />
'n jent wijf, 'n Boekelsysr<br />
teem", uit Kennemerl., 45 .<br />
Het woord komt reeds voor in<br />
<strong>het</strong> Mn1 ., vgl . Mn!, Wdb ., II,<br />
1454 en III, 1043 ; V a lr<br />
c o o c h, Regel d . Schoolm.,<br />
blz . 222, 227, 235, 242 ; 0 u-<br />
d e m a n s, Wdb . op Br . . 160,<br />
Wdb, op 'oof t, 144 .<br />
„Die Engel des Heeren<br />
uytghelesen,<br />
Seyde ghepresen, Godes geest<br />
jent,<br />
Sal in u comen daarom int<br />
ent" .<br />
T w i s t k ., Kl . Liedtb ., 14 .<br />
Ookbij Wolf fenDeken .<br />
„En ook zoo een kijvertje is<br />
wel jent" .<br />
Will. Leevend, III, 177.<br />
Vgl. Boekenoogen, 377 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 25, jenten, bevallig,<br />
def tig gekleed ; Ndl.<br />
Wdb ., VII, 260 .<br />
jemig, bnw . Mooi, bevallig.<br />
„Sours schaamde ze zich, dat<br />
ze hem zoo weinig kon aanr
12<br />
bieden voor alles, wat hij haar<br />
gaf; z'n schoonheid, z'n mooi<br />
gezicht, z'n jentig lijf" .<br />
V toed, 248 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 377 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 26, jentich, fier ;<br />
N. Gr. Wdb ., 377, jentig, in<br />
allerlei bet . ; Ndl . Wdb ., VII,<br />
262 .<br />
jerubel, bijw . Vreselik, ontzetr<br />
tend; fr. horrible. 'tIs jer<br />
rubel en je kenne gerust zegge,<br />
dat 't 'n duikersdoodje is, as<br />
je vandaag je halleve kost<br />
verdiene" . W . 0. en N., I, 77 .<br />
jet, znw . Jets, wat slecht is in<br />
zijn snort, gezegd van mensen<br />
en dieren .<br />
jeuk, znw . In de uitdr. : M a i n<br />
e e n j e u k, mij een zorg .<br />
jewelen, bnw . Juwelen,.<br />
„Peer Geert trad 't eerst nei<br />
binnen, in 't Sundisse kleidje<br />
met 't gouwen ooraizer op en<br />
de jeweelen spelden en 'n jeweelen<br />
voorneeld en jeweelen<br />
oorhangers" .<br />
Med . C ., j rg . 23, no . 1187.<br />
jiste, znw, meerv . Kuren .<br />
Vgl . D e Vr., 77 .<br />
jodelaim, znw . Speeksel .<br />
Vgl. Boekenoogen, 378 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 374, jeudnliem ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 315 .<br />
joe, bijw. Ja . Meer gebruikelik<br />
is j a ; de vorm j o e spreekt<br />
men op een zangerige wijze<br />
uit .<br />
„Neel : En zou j e de hack en<br />
hengel ok maar niet of f en<br />
skure; die zelle wet zwart worren<br />
weze deur de rouk?"<br />
Grietje : Joe" .<br />
W . 0. en N ., II, 14,<br />
joeee, zw. ww intr. Met de<br />
handjes wuiven, goede dag<br />
zeggen; vgl, f r, j o u r. Van<br />
kinderen . De j heef t de f ranse<br />
uitspraak .<br />
joker, bnw . Heerlik warm .<br />
't Is hier joker 'oor .<br />
Vgl. Boekenoogen, 376,<br />
jauker, zeer warm, en 378,<br />
joker, duur, hoog van prijs.<br />
jokkebel, znw . Leugenaar . Voorr<br />
al van vrouwen gezegd. Een<br />
kinderrijmpje zegt :<br />
Jokkebel komt in de hel,<br />
Baai alle dooie skeipe,<br />
Deer moet je venacht baai<br />
sleipe.<br />
jolle, jollie, pers . en bez, vnw .<br />
Jullie.<br />
„Wat deer veerder ofhandeld<br />
is, gave wai nou maar mit<br />
stilzwaigen voorbai : dat snap<br />
pe jollie toch wet, ok zonder<br />
uitleg" . W. 0 . en N., II, 86 .<br />
Zie § 115 .<br />
jong, bnw. Jong. Verkl . j o n-<br />
kie.<br />
Zegsw . : Nou vli'egt er<br />
'n jonkie toe m'n knie<br />
u i t, uitroep van verbazing .<br />
W. 0 . en N., I,19.<br />
jonge, zw, ww . intr . Jongen wer--<br />
pen, gezegd van kleine dieren,<br />
als honden, katten, konijnen<br />
enz .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 30, jongje ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 382 .<br />
jongkerel, znw. Een niet-gehuwde<br />
jongeman .<br />
jongeluiersdag, znw. Een van de<br />
kermisdagen, waarop men alteen<br />
jongelui to gast vraagt .<br />
joolderighaid, znw, hlitgelatenr<br />
heid .<br />
joon, znw. Jongen . Verkl, j o o nr<br />
j e . Nleerv, j o o s . In Drechterl,<br />
zijn deze vormen nog alr<br />
gemeen gebruikelik . W o l f f
13<br />
e n D e k e n spellen sours<br />
j o n g j e, Zie o .a, <strong>het</strong> Voorr<br />
woord op Abr . Bl ., 28 en Abr.<br />
Bl., II, 12 .<br />
Vgl . D e V r ., 77 ; N. Gr.<br />
W db., 376, joon je ; B o er<br />
ken0 0 9 en, 380 .<br />
jouwens, bez, vnw ., zelf st, gebruikt.<br />
De uwe.<br />
„Binne die pere voor main?"<br />
Nei dut binne jouwens" .<br />
Zie § 119,<br />
J ouwik, mansnaam, Jaap .<br />
Zie de sc<strong>het</strong>s, getiteld : „De<br />
Brulleft van oom Jouwik",<br />
door I . Schuitemaker<br />
Cz ., in W . 0 . en N ., II, 87 .<br />
juchtere, zw. ww. intr . Langs de<br />
straat slenteren . Vooral van<br />
meisjes gezegd . Te Enkhuir<br />
zen .<br />
,,Mooie kleeren en uitgaan,<br />
flidderen met de jongens, over<br />
straat juchteren; maar werken<br />
ho maar" .<br />
V loed, 13 .<br />
Vgl. N. Gr. Wdb., 380, stoeir<br />
en, draven .<br />
juff er, znw. Heipaal .<br />
„Te koop aangeboden : ger<br />
bruikte steigerdeelen of kruir<br />
planken, eiken hekpalen, lang<br />
1 .80 M ., juff ers" .<br />
Advert. Med . C., jrg . 23, no .<br />
1190 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 28, jiffer ;<br />
N. Gr. Wdb ., 381, juvver ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 486 .<br />
mi, uznw . In de uitdr . : A n d e<br />
j u i w e z e, aan de haal, op<br />
de loop zijn .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 32, oan 't<br />
jui gean, aan de zwier, en<br />
joeije, dartelen, ritten .<br />
jukke, zw, ww. t r . Aan <strong>het</strong> juk<br />
dragen .<br />
Vgl . Ndl. W db., VII, 544 .<br />
jullie, julle, pers . en bez. vnw .<br />
Jullie . Zie § 115 .<br />
jut, znw . Juttepeer .<br />
Vgl. Boekenoogen, 380 .<br />
juttig, bijw . In de uitdr .: I e-<br />
mand juttig ankaike,<br />
iemand verliefd aanzien .<br />
4ok bij W o l f f e n D er<br />
k e n. Zie een tekst bij B o e-<br />
kenoogen, 382; Ndl.<br />
Wdb ., VII, 583 .<br />
juttemis. Alleen in de zegsw . :<br />
Mit St, Juttemis as<br />
de kalvere op 't ais<br />
d a n s e, d.w .z . nooit . St.<br />
Iutte is een verzonnen heilige ;<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1036; Ndl . Wdb ., VII, 581 .<br />
K.<br />
kaai, znw . Bestemming, ook wel<br />
werkkring .<br />
He je al weer een are kaai?<br />
kaakmand, znw . Een mand van<br />
een % H.L. inhoud . Men ger<br />
bruikt ze vooral bij <strong>het</strong> aardappelen<br />
rooien . Volgens <strong>het</strong><br />
Ndl. W db., VII, 628 is <strong>het</strong><br />
oorspronkelik een mand,<br />
waarin men de gekaakte haring<br />
werpt .<br />
't kaantje, znw. In de zegsw. :<br />
Da's lang gien kaant<br />
j e, dat is peen buitenkansje.<br />
Vgl. Boekenoogen, 385 ;<br />
N. Gr. Wdb., 438, 't Koantje<br />
( stad ) , winstj e, f ortuintj e ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 649 .<br />
kaas, znw, Een schuurtje, gebouwtje<br />
zonder zolder met<br />
schuin aflopend dak .<br />
,,In arme hutkens moeten we
14<br />
slapen, in onzen kaets is coo<br />
weynich to freten" .<br />
V a l c o o g h, Chron .<br />
V. d . Sype, 102 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 387,<br />
kaats.<br />
kaasseballe, zw, ww, intr . Met<br />
een bal kaatsen .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 46, keat .<br />
sebal je .<br />
kabbelaan, znw . Kapelaan .<br />
kabele, zw. ww, intr . Het lot<br />
our of over jets trekken of<br />
werpen . Als 2 personen b.v .<br />
elk een partij bij een of ander<br />
spel verloren hebben, kabelen<br />
ze er over, wie alles betalen<br />
zal door <strong>het</strong> opgooien van een<br />
pet, een geldstuk enz . Te Enk .<br />
huizen .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 1900,<br />
kavelen .<br />
kachel, in de uitdr . : k a c h e l<br />
w e z e, dronken zjjn .<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb., no .<br />
1051 .<br />
kadree, bijw. Behoorlik, net;<br />
vgl .f r. cadrer.<br />
„Steek jylui die jonge ders<br />
gauw ferm in de plunje, dat<br />
ie er weer kadree uitziet ."<br />
Nay., jrg. 21, 299 .<br />
kaik, znw. Kjjk . Verkl, k a i k] e .<br />
Zegsw . :1) Deer is de<br />
k a i k o f, daar heeft men<br />
voorlopig niet meer naar our<br />
to zien, gezegd, wanneer b .v .<br />
<strong>het</strong> huffs pas geschilderd is,<br />
men een nieuw pak heef t ger<br />
kocht enz .<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 401, dat<br />
is kiek of, dat is fijn in orde .<br />
2) Een kaikie, ookwel<br />
een klain kaikie op<br />
iemand of jets hewn<br />
w e, een hekel aan iemand of<br />
jets hebben .<br />
As 'k zoo nog 'n hallef uur<br />
deurloop, haal 'k me 'n verkouwenis<br />
op me laif van gevloge<br />
en deer hew ik 'n kaikie<br />
op . W. 0 . en N ., I, 78 .<br />
3) Om een kaikie<br />
g a a n, jets gaan bezichtigen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 430 .<br />
4) Te kaik kome, kor<br />
men kjken naar jets .<br />
kaike, St . ww, intr . Kjjken .<br />
Uitdr.: Je ouge uit je<br />
houfd kaike, zeerverbaasd<br />
opkjken .<br />
„Nou, ze zel d'r ooge uit d'r<br />
houfd kaike as ze thuis komt" .<br />
W. 0, en N ., I, 27.<br />
kaikerd, znw. In de uitdr. : I e t s<br />
of iemand in de kair<br />
k e r d h e w w e, jets of iemand<br />
jn de gaten hebben . I n<br />
de kaikerd loupe, in<br />
de gaten lopen .<br />
Vgl . Frj. Wdb., II, 52 ; N .<br />
Gr . Wdb ., 406 ; S t o e t t,<br />
Sprwdb . no. 1138 .<br />
kail-dail, bijw . Op geljke hoogte<br />
liggend . Van land en water.<br />
kaile, zw, ww. tr . Werpen, gooi~<br />
en, vooral met plane steentjes<br />
over <strong>het</strong> watervlak .<br />
,,Maar toen ik al uwe gekheid<br />
las, werd ik zo kwaad, dat jk<br />
den brief op taf el keilde .<br />
C. Wildsch ., II, 56 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 411 ;<br />
B o u m a n, 52 ; Fri . Wdb ., II,<br />
47, keil (j) e .<br />
't kaind, znw. Kind . Meerv . :<br />
KaIndere.<br />
„Hai was sours erg bloeddorstig<br />
en de Jode moste op<br />
zain bevel de aore mince in
15<br />
Kanaan ombringe, zelf s vrouwe<br />
en kaindere",<br />
Van een W estfr ., 9 .<br />
Bij Wolff en Deken<br />
komt nog de vorm k y e r s<br />
voor .<br />
„De Kyers kunnen 't kostje<br />
winnen . Voor zich en hunne<br />
huis~gezinnen" .<br />
Econ . Liedjes, III, 158,<br />
ook III, 213 en 214 .<br />
Zie verder § 7, Opm . 1 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 433 .<br />
kak, znw. Pedanterie, aansteller<br />
rij . Vooral in de uitdr . : k o ur<br />
we kak.<br />
Vgl . Boekenoogen .<br />
1322 ; Fri. Wd b ., II, 34 ; N .<br />
Gr . Wdb, ., 389, hai <strong>het</strong> i bult<br />
kak op zien lief, hij maakt veel<br />
drukte; Ndl. Wdb ., VII, 874 ;<br />
St o e t t, Sprwdb ., no . 1055 .<br />
kakkelollig, bnw, en bijw. Zonr<br />
derling, raar.<br />
Wat staat die hoed kakkelollig<br />
.<br />
kakkestoelemaaie, zw, ww, intr .<br />
Een kind op de ineengeslagen<br />
handen van twee personen<br />
dragen .<br />
Vgl. Fri. Wdb., II, 34, kakkestoelemeije;<br />
N. Gr . Wdb.,<br />
389, kakkenaanjestultje; Ndl .<br />
Wdb ., VII, 910 .<br />
kakmaker, znw, lemand, . die veel<br />
kouwe drukte heeft.<br />
Vgl . St o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1055 ; Boekenoogen,<br />
322 .<br />
kalekadodder, znw . Pas uitgebroed<br />
vogeltje, dat nog Peen<br />
veren heeft.<br />
Vgl. Boekenoogen, 390 ;<br />
B o u m a n, 50 ; N . Gr. Wdb .,<br />
438, koaldotter; Ndl. Wdb .,<br />
VII, 921 .<br />
kallebas, znw. In de uitdr . : E e n<br />
redenering van Jan<br />
K a 11 e b a s, een dwaze redenering<br />
.<br />
Vgl . St o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1017 .<br />
kallef, bnw . 1) Drachtig. Van<br />
koeien. De koe is kalf .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb ., 383, kaal f ,<br />
drachtig, kou is kaalf; Fri.<br />
Wdb ., II, 35, kalf, drachtig ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 944 .<br />
2) Fig . Mak, tam, Wacht<br />
maar, ze zel wet kallef worre .<br />
kallefskleeuw, znw . Kalfsklauw .<br />
Zegsw . : Hai is de kallefskleeuwe<br />
kwait,<br />
hij is niet jong meet .<br />
Vgl . Sto e t t, Sprwdb ., no.<br />
1147 ; Ndl. Wdb ., VII, 939 .<br />
kalleve I, zw. ww . intr. Len kalf<br />
voortbrengen . Wanneer moet<br />
die koe kalleve?<br />
Vgl. Fri . Wdb ., II, 43, kealje ;<br />
Ndl. Wdb., VII, 1031 .<br />
kalleve II, zw, ww, intr . Zie o f-<br />
kalleve .<br />
kallezere, zw, ww, tr . Verbaliseren<br />
; fr. ca1enger. Ziebe-kalanzere<br />
kam, znw. Kam . Zegsw.: H e t<br />
heer is op de kam,<strong>het</strong><br />
haar is gekamd .<br />
't kammenet, znw. Kabinet, een<br />
grote kast, waarin allerlei kostbaarheden<br />
bewaard worden .<br />
„De ouwerwisse meubels,<br />
vooral 't groote kammenet en<br />
de glazekas vol postelain, ware<br />
de moeite weerd om bekeken<br />
to worren<br />
W. 0 . en N., III, 88 .<br />
Vgl . Fri . W db., II, 36, kamr<br />
menet; N . Gr. W db ., 390, 't<br />
kamnet. Zie § 84.
16<br />
kanes, znw. 1) Boodschapper<br />
mand. 2) Lichaam, in de uitr<br />
dr.: iemand op z'n kar<br />
n e s g e v e, iemand een pak<br />
slaag geven .<br />
Vgl. Boekenoogen, 396 ;<br />
D e Vr., 77; B o u m a n, 50 ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 1248 ;<br />
St o e t t, Sprwdb ., no, 2253,<br />
kankoek, znw. Ben snort zoete<br />
koek . Zie voor de gutt. nasaal<br />
§ 93.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 38, kantkoek,<br />
kanjer(d), znw, lets, dat groot<br />
is in z Jn snort .<br />
„Deer was 'n hags to zien,<br />
achter 't koningspaadje, in 'n<br />
koolland, 'n kanjerd natuurr<br />
lik" .<br />
Med . C., jrg . 24, no . 1207.<br />
Vgl. Boekenoogen, 396 ;<br />
Fri. W db ., II, 37, kan jer; N .<br />
Gr. Wdb ., 385, kaanjer;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 1068 ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 1252 .<br />
karat, bnw . Funk, mooi . Alleen<br />
gebruikelik, wanneer er sprake<br />
is van personen .<br />
,,Main maidje, zai boer<br />
jasper,<br />
Is 'n lieve karate maid,<br />
En was Krelis ok zoo goed<br />
niet,<br />
Den wouw ik 'r vast niet<br />
kwait" .<br />
w, 0 . en N.. I!, 174 .<br />
Ben ik dan geen karate vrijer?<br />
Bcon . Liedjes, I, 53 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 397 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 38; N. Gr.<br />
Wdb ., 386 ; 0 p p r e l, biz .<br />
63 ; Ndl . Wdb ., VII, 1350.<br />
karate-, znw . Roggebrood, dat<br />
onder <strong>het</strong> bakken aan de karat<br />
van de oven gelegen heeft en<br />
daardoor twee korsten heeft,<br />
een van boven en een opzj .<br />
Vgi. Boekenoogen, 398 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 38, kantbrea .<br />
kap, znw . Hoofdbedekking van<br />
een boerevrouw, bestaande uit<br />
kostbare karat, een gouden of<br />
zilveren ijzer met zijnaalden<br />
en sours een voornaald, die op<br />
<strong>het</strong> voorhoofd rust . Op de kap<br />
draagt de boerin de kiep of<br />
<strong>het</strong> boerehoedje, uitdr . : M e t<br />
k a p e n d e k, op z'n fraaist<br />
uitgedost, met de kap op en<br />
deftig gekleed .<br />
„Weerom nou niet kap en dek<br />
op in plaats van de hul?"<br />
W. 0 . en N ., III, 65 .<br />
Volgens <strong>het</strong> Ndl. Wdb ., VII,<br />
1420, is de uitdr . oorspronr<br />
kelik gebruikt voor paarden,<br />
die met kap en dek, in 't losse<br />
haister, in 't voile tuig verkocht<br />
werden . Zie ook Fri.<br />
Wdb ., II, 39 .<br />
kapberg, znw. Een schuur bij<br />
<strong>het</strong> huffs met een vierkant er<br />
in, waarin o .a. hooi bewaard<br />
wordt . 'n Schuur bij 't huffs<br />
heet kapberg" .<br />
W. O . en N ., I,16.<br />
Vgl. Boekenoogen, 398 ;<br />
D e Vr ., 77 ; Ndl. Wdb ., VII,<br />
1432 .<br />
kaper, znw. Hoofdbedekking<br />
voor vrouwen . De kaper wordt<br />
gebreid van zware wol en bedekt<br />
<strong>het</strong> gehele hoof d en de<br />
hall. Door enkelen wordt ze<br />
in de winter nog gedragen .<br />
Uitdr . : D e k 'a p e r (t) o p<br />
h e w w e, boos zijn; vgl, de<br />
uitdr . : slecht gemutst<br />
zijn . B o u m a n, 50 ; Fri .<br />
Wdb., II, 39, ka perke ; N . Gr .<br />
Wdb ., 439, koaper, kinder-
17<br />
mutsje ; Ndl. Wdb ., VII, 1454 .<br />
't kaplaken, znw . Bjverdienste,<br />
waardoor men zijn salaris ver~<br />
hoogt. Iemand, die b.v, salar<br />
rissen uitkeert en daarbij f ooien<br />
ontvangt, heef t kaplaken .<br />
Een winkelbediende, die b.v.<br />
teelood verzamelt en verkoopt,<br />
heef t kaplaken enz .<br />
Zie S t o e t t, Sprwdb ., no.<br />
1082, waar <strong>het</strong> woord aldus<br />
verklaard wordt : Onder kaplaken<br />
verstond men in de 18de<br />
eeuw „zekere vereering, die<br />
een schipper boven de vracht<br />
der goederen bedingt, a hat,<br />
eig . Taken voor een kap of fooi<br />
voor een (nieuwe) lakensche<br />
kap, later in <strong>het</strong> algemeen fooi,<br />
drinkgeld" .<br />
kappedoos, znw. De houten dons<br />
of kist, met verschillende laatjes,<br />
waarin de vrouwen haar<br />
kappegoed en allerlei snuister<br />
rijen bergen . De kappedoos<br />
staat vaak op <strong>het</strong> bedbordje.<br />
't kappegaas, znw. Het ft/ne,<br />
blauwe gags, waarvan de kap<br />
der boerinnen gemaakt wordt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 399 .<br />
't kappegoed, znw . lilies, wat bij<br />
de kap behoort .<br />
„'t Is wel kaseweel, dat ikke<br />
dat kappegoed van moeder<br />
nou nag kraig" .<br />
W. 0, en N . . I, 23 .<br />
't kappetoris, znw . De band, <strong>het</strong><br />
omslag van een boek . Door<br />
bemiddeling van <strong>het</strong> Frans<br />
ontleend aan lat . c o o p e rr<br />
t0rium .<br />
„Boekjes, daer men ook in<br />
schrij f t,<br />
Voor een kwa 1Vlemoirie,<br />
Agter met een Brieve-Kas<br />
In groene Cap<strong>het</strong>ory" .<br />
Dialect van Drechterland II .<br />
Gr. H . Liedeb ., dl . II, 159 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 399 ;<br />
O u d e m a n s, Wdb . op Br.,<br />
169 ; Ndl. Wdb ., VII, 1492 .<br />
kapsie, znw . Ruzie, twist. Ontleend<br />
aan lat, c a p t i o .<br />
,,In een hoek hadde twee<br />
klante kapsie mit mekaar,<br />
maar op 'n gnappe manier" .<br />
Enkh . C ., 28 Nov . 1925 .<br />
Vgl . Bouman, 51 ; Fri .<br />
Wdb ., II, 39, kapsie, kapsje;<br />
N. Gr. Wdb., 392, kapsie;<br />
S t o e t t, Sprwdb., no . 1087 ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 1553 .<br />
kar, znw. Tilbury . Verkl, k a r-<br />
t j e.<br />
,,Maar Arie en Jaapie, die nog<br />
wel met de kar er op uit gaan<br />
benne, zelle aanstonds wel<br />
kaike moete of 't licht genog<br />
is om to raije" .<br />
Vr . Eend. in de B ., 27 .<br />
Iemand voor de kar<br />
s p a n n e, Iemand er tussen<br />
nemen.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 40, karre ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 1560.<br />
karbies, znw. Mandje, om boodschappen<br />
en andere kleine dingen<br />
in to dragen .<br />
Vgl . D e Vr ., 77; N . Gr.<br />
Wdb ., 400, kerbies, karrebies ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 1595 .<br />
karn, znw . 1) Het karnen van<br />
de melk tot boter. D e k a r n<br />
i s o f, <strong>het</strong> karnen is gedaan .<br />
2) De karnton . Zegsw. : H a i<br />
zit in de poepse karn,<br />
hij zit lelik in de benauwdheid .<br />
W. 0. en N ., I,18 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb . VII, 1632 .<br />
karnuit, znw . Kornuit .<br />
„Zij ontziet zich niet om van<br />
haar beste carnuiten to babbelen"<br />
. Abr. Bl., III, 137 ;<br />
2
18<br />
zie ook C . Wildsch., IV, 269 ;<br />
Boekenoogen, 401 ; Ndl.<br />
Wdb ., VII, 1647 .<br />
kars I, znw. Kers.<br />
Vgl. Boekenoogen, 415 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 387, kaars .<br />
kars II, znw . De plant; men<br />
spreekt vaak van Oo s t i nr<br />
diese kars .<br />
Vgl. Boekenoogen, 415 .<br />
Karsrdag, znw . Kerstdag.<br />
„Ende dit voorn, gelt sal den<br />
boode garen tusschen Jaers'<br />
dach ende Karsdach",<br />
Westfr . Stadr., II, 368 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 416 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 387, kaarsdag .<br />
Kars-drie, znw . De derde Kerstr<br />
day.<br />
„Toe was de tweede Karsdag<br />
en Gus pakte d'r goed in en<br />
Kars drie most ik er verhuizen"<br />
. Uit Kennemerl ., 98 .<br />
karsel, znw. Stok in de karnton .<br />
Samentrekking van k a r n-<br />
steel .<br />
't karspel, znw. Kerspel. Samen .<br />
trekking van k a r k s p e 1,<br />
de naam van een zeker kerker<br />
lik gebied, van een kerkelike<br />
gemeente, een parochie . Met<br />
dit woord als tweede lid zijn<br />
allerlei plaatsnamen gevormd,<br />
b .v . Bovenkarspel,<br />
Hougkarspel, Saibekarspel,<br />
enz .<br />
Vgl. Boekenoogen, 402 ;<br />
Mnl. Wdb . III, 1384 ; Ndl.<br />
Wdb ., VII, 2444 .<br />
Karstaid, znw . Kersttijd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 416 ;<br />
N. Gr. Wdb., 392, karstied.<br />
karstanje, znw . Kastan je.<br />
Vgl. Boekenoogen, 403 ;<br />
Mnl. Wdb ., III, 1219, carstange;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 1744 .<br />
kas, znw . I . 1) Kast, uitdr. : I n<br />
de kas weze of staan<br />
b ij i e m a n d ; bij iemand in<br />
aanzien zijn .<br />
„Nu gij weet, hoe ik bij die<br />
snaaken in de kas ben" .<br />
Abr . Bl., I, 108 ;<br />
zie ook Abr . Bl., I,164;<br />
C . Wildsch., III, 276 ;<br />
S. Burgerh ., 395;<br />
vgl . St o e t t, Sprwdb ., no.<br />
1088 .<br />
2) In 't kassie staan,<br />
aangetekend zijn, waarvan<br />
melding gemaakt wordt in<br />
een kastje tegen de gevel van<br />
<strong>het</strong> raadhuis .<br />
Vgl . Fri. Wdb., II, 41, Hja<br />
steane yn 't kaske; N. Gr.<br />
Wdb ., 387, Ze hangn in 't<br />
kastje; S t o e t t, Sprwdb.,<br />
no . 571 ; Ndl. Wdb ., VII,<br />
1744 .<br />
3) In de kas zitte, in<br />
de gevangenis zitten .<br />
Vgl. Fri. Wdb., II, 40; N . Gr.<br />
Wdb ., 387 ; Ndl. Wdb., VII,<br />
1741 .<br />
kas, znw . II . Bochel.<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 1703 .<br />
kassiesventer, znw.<br />
Marskrar,<br />
mer, die met een kastje op de<br />
rug <strong>het</strong> boereland afloopt.<br />
kastelain, znw. Herbergier.<br />
Zegsw.: Alles komt terecht<br />
behalve de verzopen<br />
dubbeltj es, of<br />
je moete mit de kastelains<br />
dochter trouw<br />
e.<br />
kat, znw. 1) Kat . 2) Halsbontje.<br />
3 ) Alles bij elkaar, de hele<br />
boel.<br />
„Ze kroste net 't hoekie om<br />
En ware net op „'t Padje",
19<br />
Of Wum raakt baide trappers<br />
kwait .<br />
En wup, deer ging 't katje" .<br />
w. 0 . en N., IV, 147 .<br />
Uitdr .: 1) A n d e k a t o f<br />
an de keis moete,oorspronkelik<br />
een muizeverzuchting,<br />
tans gezegd door iemand,<br />
die voor een moeilike keus<br />
staat en niet weet wat to doen .<br />
„Nou, ik moet an de kat of an<br />
de keis", vervolgt Krelis, „mijn<br />
spul wordt oud, timmere of<br />
troue", Uit Kennemerl., 95 .<br />
2) Uit de kattevoete<br />
b l a i v e, eveneens een muizeredenering,<br />
wegbl~ven van<br />
jets, dat onaangename gevolgen<br />
kan hebben .<br />
„Ik was juist, zai Jaap teugen<br />
me, in <strong>het</strong> achteris en<br />
stong ree om binnen to kome,<br />
want ik had 'n booskip, maor<br />
meheer begraipt 't best, toe<br />
bleef ik uit de kattevoete" .<br />
Van een Westfr., 12 .<br />
Vgl, Oudemans„ Wdb .<br />
op Br ., 279, uit de paardenvoeten,<br />
Wdb . op H ., 239, uit de<br />
paardevoeten .<br />
3) 't Rooit kat nach<br />
v a r k e n, <strong>het</strong> lgkt nergens<br />
op .<br />
Vgl. Boekenoogen, 404 ;<br />
D e Vr ., 77 ; Fri. Wdb ., II,<br />
41 .<br />
4) Kat achter kat,<br />
vlak achter elkaar .<br />
5) De kat moet van<br />
d e s t o e 1, schertsend gezegd,<br />
wanneer iemand met<br />
veel geld thuis komt .<br />
katjeskerremis, znw. T weede<br />
kermis, n .1, in <strong>het</strong> najaar.<br />
B o u m a n, 51 vermeldt bij<br />
dit woord: „pretje, vroolijk<br />
partijtje, bij gelegenheid van<br />
katkneppelen, gaaischieten of<br />
eenig ander volksvermaak" .<br />
Wellicht hangt <strong>het</strong> woord dus<br />
samen met <strong>het</strong> vroeger veel<br />
voorkomende k a t k n e p p er<br />
1 e n .<br />
Vgl . D e Vr,, 77 .<br />
katte, zw, ww, tr . Gekochte<br />
waar niet in ontvangst nemen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 407 ;<br />
D e Vr ., 77 ; 0 p p r e 1, blz .<br />
63 ; Fri. Wdb., II, 247, o f katsr<br />
je; Ndl. Wdb ., VII, 1868 .<br />
kauwe, zw . ww. tr. Kauwen .<br />
Uitdr . : Kauwe as een<br />
aap op knikkers, ger<br />
zegd van iemand, die zeer<br />
langzaam en met zekere ter<br />
genzin eet, een kieskauwer .<br />
kazeweel, bnw. Casueel, toevalr<br />
lig .<br />
't Is toch kazeweel he?<br />
W.O.enN .,III,71 ;<br />
Vgl. Bouman, 51 .<br />
Kee, vrouwenaam .<br />
keep, znw. In de uitdr . : k e e p<br />
h o u w e, volharden .<br />
Vgl.Bouman,51 .<br />
;Stoett<br />
Sprwdb ., no . 2441 .<br />
keers, znw . Kaars. Zie voor de<br />
vocaal § 34,4 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 409 ;<br />
Fri. Wdb., II, keys, kears; N .<br />
Gr. Wdb ., 396, keers .<br />
Kees-derboere, zw. ww, intr .<br />
Een gezamenlike bruiloftsdaps<br />
uitvoeren . De daps wordt<br />
aldus genoemd naar een lied,<br />
dat erbij gezongen woodt, en<br />
waarin herhaaldelik de woorr<br />
den Kees de boer voorkomen .<br />
Zie voor de daps en <strong>het</strong> lied<br />
Eigen Volk, IV, 130 .<br />
keikele, zw. ww . intr . Kakelen,<br />
babbelen .
20<br />
„De mannen kaaklen ook wel W. 0 . en N ., II, 59 .<br />
vaer .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 1915 .<br />
Econ . Liedjes, III, 162 . kemme, zw . ww, tr. Kammen .<br />
Vgl . D e Vr ., 78 ; Fri. Wdb., Alleen nog door oude mensen<br />
II, 43, keakelje; Ndl. Wdb.,<br />
VII, 883 .<br />
gebruikt.<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 2119 .<br />
keis, znw. Kaas . Zie voor de vocaal<br />
§ 19 .<br />
Kenni5anietshewwe,<br />
kennis, znw. Kennis, uitdr. :<br />
Vgl . N . Gr . Wdb,, 396, kees . jets kennen . He je kennis an<br />
't keisbord, znw. Het bord, die hoed?<br />
waarop de kazen gezet worden<br />
.<br />
't kepersemoos, znw . Een snort<br />
Vgl. Boekenoogen, 412 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 387 .<br />
sterke kepervoering, welke o .a .<br />
keisbuul, znw. Het geld, dat<br />
gebruikt werd bjj <strong>het</strong> maken<br />
men op de markt voor de kaas van broekzakken .<br />
gemaakt heeft . Zie b u u l . „Nee'', tai moeder, „ik hew<br />
keisskamel, znw . Kaasschamel,<br />
liever kepersemoos" .<br />
de houten driepoot, waarop bij<br />
Enkh . C ., 7 Febr .1925 .<br />
<strong>het</strong> kazen de tobbe geplaatst Vgl. N. Gr. Wdb ., 897, semoots<br />
.<br />
wordt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 387 .<br />
keistomment, znw . De tobbe,<br />
kepoeris, bnw . Kapot, stuk .<br />
waarin de kaas gemaakt „En 'n gore mand dat die <strong>het</strong>,<br />
wordt .<br />
heelekendal kepoeris" .<br />
„Ik weun er zellef al zes en W . 0 . en N., II, 55 .<br />
twintig jaar op, en altaid as Volgens <strong>het</strong> Ndl. Wdb ., VII,<br />
we molleke, leegde we de emmer<br />
in de keistomment" .<br />
1514, ontleend aan <strong>het</strong> Jodenduits<br />
(vgl, nhd, k a p o r e s) ;<br />
W. 0 . en N., II, 27 . B o u m a n, 53 ; N . Gr. W d b .,<br />
Vgl. Boekenoogen, 387, 399, kepoeres.<br />
kaastommed,<br />
kerdiete, zw, ww, intr . Af dingen<br />
op jets, aanmerkingen<br />
keiswik, znw . Grote wUde kuip,<br />
waarin de kaas werd schoon maken .<br />
gemaakt, nadat ze geweekt „Nou jong, wat zeg ie van<br />
was .<br />
die ket. He je d'r wat op to<br />
keit, znw. Ruzie, herrie .<br />
kerdiete?"<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 2020, w . 0. en N ., II, 167 .<br />
13) keet, herrie enz .<br />
1Vlisschien is <strong>het</strong> woord een<br />
keiteboeters, znw. meerv . In de verbastering van <strong>het</strong> f r . que<br />
uitdr.: Klamme as keit<br />
e b o e t e r s, geweldig twisr dergeliks. Zie B o e k e nr<br />
ditesrvous, que ditril, of jets<br />
ten of vechten .<br />
oogen op kaskediezenz<br />
keize, zw . ww, tr . Kaas maken .<br />
„Nei zus, 't is niet om 't geld, kerdiete, zw . ww, intr . Zie k e r,-<br />
maar vader <strong>het</strong> altaid sinee in<br />
't keizen" .<br />
diete .<br />
„Een leerstuk van mijn kerk,
21<br />
daor j e zo weergaes veel op<br />
to cardiezen hebt"<br />
Abr . Bl., III, 60.<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 848,<br />
op kadiezen .<br />
kerdons, znw. In de uitdr. :<br />
Deur de kerdons heen<br />
w e z e, door de moeilikheden<br />
heen wezen ; fr. c o r d on .<br />
Vgl. Boekenoogen, 498 ;<br />
D e Vr ., 80 ; 0 p p r e 1, 63 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 2133 .<br />
kerel, znw. Man, echtgenoot .<br />
Hiernaast k i r r e 1 .<br />
Vg l . D e Vr ., 78 ; Fri. Wd b.,<br />
II, 45 ; Ndl. Wdb ., VII, 2227 .<br />
kerrek, znw . In de uitdr . : V o o r<br />
t zingers de kerrek<br />
u i t g a a n, zich van een<br />
vrouw terugtrekken, voordat<br />
de zaaduitstorting heeft<br />
plaats gehad.<br />
kerreke, zw . ww . intr. Naar de<br />
kerk gaan .<br />
„Wel Kee, as Jaap voor jou<br />
kerkt, en je zoo bevattelijk in<br />
z'n aige woorde weergeef t,<br />
wat de predikant zaid <strong>het</strong>, den<br />
verlies je er niet bai, maar je<br />
wmne nag eer .<br />
Van een W estfr., 26 .<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 402 ; Ndl .<br />
Wdb., VII, 2312 .<br />
kerrekebaan, znw . Verbrede<br />
straat voor de kerk .<br />
kerkeivend, znw . Avond, waarop<br />
een kerkdienst gehouden<br />
word t .<br />
't kerrekeland, znw . Het land,<br />
dat aan de kerk toebehoort .<br />
Reeds in <strong>het</strong> Nlnl ., vgl . Mnl .<br />
Wdb., III, 1350 .<br />
't kerrekeskeip, znw . Het<br />
schaap, dat een boer ten bate<br />
van de kerk kosteloos weidt .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 2290 .<br />
kerrekgang, znw. De gang van<br />
een katholieke vrouw naar de<br />
kerk, enige weken na haar<br />
bevalling. Er worden bij die<br />
gelegenheid door de priester<br />
biezondere gebeden over zo'n<br />
vrouw uitgesproken, die in<br />
<strong>het</strong> Rit. Romanum ver~<br />
meld staan onder de titel : De<br />
benedictions mulieris post<br />
partum .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 2325 .<br />
kerreks, bnw . Vee1 naar de kerk<br />
gaande .<br />
„Hij is nag al kerks" .<br />
Will . Leevend, I,14 .<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 402 ; Ndl .<br />
Wdb., VII, 2355 .<br />
kerrekzegger, znw . Een man,<br />
die komt aanzeggen, wie er<br />
gestorven of geboren is . Zie<br />
bet gedichtje „Twei migge in<br />
ien klap" in<br />
W . 0, en N ., x,163 .<br />
kerremelk, znw . Karnemelk .<br />
Zegsw. : Hai ziet zo<br />
bleik as kerremelk,<br />
hij ziet zeer bleek .<br />
Vgl. Boekenoogen, 401 ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 1637.<br />
kerremenade, znw . Karbonade .<br />
Vgl. Boekenoogen, 400,<br />
kamenaad ; N . Gr. Wdb ., 392,<br />
karbenoade, kamnoade .<br />
kerremis, znw. Kermis. Uitdr. :<br />
1) Van eenkouweker~<br />
remis thuis kome, met<br />
de kous op de kop thuis kome.<br />
2) Zonneskain en re~<br />
gen, kerremis in de<br />
h e 1, gezegd wanneer <strong>het</strong> rer<br />
gent en tevens de zon schjnt.<br />
3) Kerremisdrie, de<br />
derde kermisdag .<br />
Vgl. Boekenoogen, 415 ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 2377 .
22<br />
't kerwaai I. znw. Karwei.<br />
V g1. N. Gr. W db., 403, ker~<br />
waai; Ndl. Wdb. VII, 1692.<br />
kerwaai II, znw. Het karwijzaad,<br />
de karwij.<br />
Vg1. N. Gr. Wdb., 403, ker~<br />
waai; Ndl. Wdb., VII, 1697.<br />
kesiemaat. znw. Suikerballetje.<br />
Vg1. Ndl. Wdb., VII, 2010.<br />
kespel. znw. Oud, vervallen huis.<br />
Vg1. Ndl. Wdb., VII, 2493.<br />
ket. znw. Klein paardje.<br />
"Ja de ket van Jan Jonker<br />
kan meschien wel effies har~<br />
der loope voor 'n ameraik".<br />
W. O. en N., II, 165.<br />
Vg1. Boekenoogen, 417;<br />
De Vr., 78; Ndl. Wdb., VII,<br />
2493.<br />
kete1t znw. Ketel. Zegsw.: He t<br />
vet is van de ketel,<br />
sehraalhans is keukenmeester.<br />
V g1. St 0 e t t, Sprwdb., no.<br />
2386; Ndl. Wdb., VII, 2497.<br />
ketelkostt znw. Kuipvlees of<br />
spek, ongesehilde peren, een<br />
zakje rijst, en groene erwten,<br />
dat bij elkaar in een ketel<br />
wordt gekookt.<br />
Vg1. Ndl. Wdb., VII, 2502.<br />
't ke(r)tiert znw. Kwartier.<br />
"Ik hew nog wel 'n groot ke~<br />
tiertje de taid".<br />
Van een Westfr., 27.<br />
Vg1. 0 u de man s, Wdb.<br />
op Br., 170., kartier; B 0 e~<br />
ken 0 0 9 en, 416, kertier;<br />
Fri. Wdb., II, 149, kertier;<br />
N. Gr. Wdb., 't ketaaier.<br />
ketonrechtert znw. Kantonreeh~<br />
ter.<br />
"Nou, hai hoorde der ok weI<br />
van, en de ketonrechter in<br />
Schagen of Alkmaar ok".<br />
W. O. en N., 1,102.<br />
keut znw. Een ronde rol van<br />
goed, die de vrouwen vroeger<br />
beneden in de rug legden, en<br />
van voren met banden vast~<br />
maakten. Over de keu hingen<br />
dan de rokken. Ook weI k e u<br />
d ePa r i s genoemd. Ont~<br />
Ieend aan fro que u.<br />
V g1. N. Gr. W db., 404, 2°,<br />
tournure onder de damesja~<br />
ponnen uit de mode van -+-<br />
1885.<br />
keunen, veri. deelw. van kannen,<br />
dat tevens gebruikt wordt als<br />
verled. deelw. van kennen. Ik<br />
hew 'm heel goed keunen.<br />
Vgl. § 155.<br />
keuningt znw. Koning.<br />
"Daar ging ik als een<br />
keuning".<br />
Het maantje scheen in 't<br />
groen,<br />
Naar Trijntjes weuning".<br />
Eeon. Liedjes, III, 207.<br />
Vg1. N. Gr. Wdb., 404,<br />
keu1}nk.<br />
kevelt znw. Tandeloze kaak.<br />
Gewoonlik in <strong>het</strong> meerv.: k e~<br />
vel s.<br />
V g1. B 0 eke n 0 0 9 e n, 422;<br />
Fri. Wdb., II, 50, kevel.<br />
't kiefiesbroed, znw. Zie k i e f,<br />
t e g e b roe d.<br />
kieft, znw. Kievit. Meerv.:<br />
k i eft e. De vorm komt<br />
reeds voor bij Val coo c h,<br />
zie Regel d. Sehoolm., bIz.<br />
400. Uitdr.: Lou pea s<br />
e e n k i eft, hard lopen.<br />
V g1. B 0 eke n 0 0 9 e n, 423:<br />
De Vr., 78: N. Gr. Wdb ..<br />
406, kieft (W. K. en H.L.):<br />
Ndl. W db., VII, 2744; 0 u~<br />
d e man s, W db. op Br., 50,<br />
kieft.<br />
tt kiefte~aait<br />
znw. Kievitsei.<br />
Vgl. Boekenoogen. 423:
23<br />
N. Gr. Wdb ., 406, kieftsaai.<br />
't kieftergebroed, znw . Een hele<br />
boel kinderen in een gezin,<br />
ook wel een rommel. Hiernaast<br />
de vorm kiefiesbroed .<br />
„jonge <strong>het</strong> Sait er weer ien?<br />
Das de elf de zeker? 't Wordt<br />
'n heel kief tegebroed deer" .<br />
W. 0 . en N ., II, 31 .<br />
kiekeboe-speule, zw, ww . intr.<br />
Verstoppertje spelen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 423 ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 2745 .<br />
kiel I, znw . Blauwe kiel, de da~<br />
gelikse dracht van boeren en<br />
boerearbeiders .<br />
Vgl . Fri. W db ., II, 53 kyl,<br />
kite; Ndl. Wdb ., VII, 2753 .<br />
kiel II, znw . Het kruis van een<br />
broek . Die broek is me wat<br />
nauw in de kiel .<br />
Vgl. Boekenoogen, 424 ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 2760 .<br />
kielegoed, znw . De kledingstukM<br />
ken, zoals kief en broek, die<br />
van een bepaalde stof vervaardigd<br />
zijn .<br />
kielemort, bnw . Dood . Hai is<br />
kielemort .<br />
Vgl. Boekenoogen, 424,<br />
kielemorten, dooden .<br />
kiep, znw. In de zegsw .: D a t<br />
is grote kiep en klaine<br />
doppies mit die<br />
t w e i, ze zijn zeer bevriend<br />
met elkaar . Ontleend aan <strong>het</strong><br />
kienspel .<br />
Vgl. Boekenoogen, 425 .<br />
kiep, znw . 1) Hengselmand. 2 )<br />
Vrouwehoed . Oorspronkelik<br />
verstond men onder een kiep<br />
een hoed van dichte stof, die<br />
diep over 't hoof d werd ger<br />
trokken, ver vooruitstak, met<br />
van onder een brede schour<br />
derbedekking . Onder de keel<br />
werd zij dicht gebonden door<br />
twee gouden of zilveren knor<br />
pen . Van binnen was de kiep<br />
met witte of gebloemde zijde<br />
bekleed . Tans verstaat men er<br />
<strong>het</strong> strooien hoof ddeksel onder,<br />
dat de vrouw draagt,<br />
wanneer ze de kap op heef t .<br />
Niet to verwarren met <strong>het</strong> z .g.<br />
boerehoedje .<br />
Vgl. Boekenoogen, 426 ;<br />
D e Vr ., 78 ; B o u m a n, 53 ;<br />
0 p p r e 1, blz . 64 ; Fri. Wdb .,<br />
II, 54; N. Gr . W d b ., 407 ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 2788 .<br />
kiepas, znw. In de uitdr . : N i e t<br />
veul kiepas hewwe,<br />
niet veel vrijaf hebben .<br />
kiepasseraai, znw . Geflik[looi.<br />
„Ik bleef maar op 'n distantie<br />
meheer, want Griet houdt van<br />
glen kiepasserai"<br />
W. 0, en N., II, 47 .<br />
kiepere, zw, ww . 1) tr . Gooien .<br />
2 ) Intr . Vallen.<br />
Vgl. Boekenoogen, 427 ;<br />
D e Vr., 78 ; Ndl. Wdb ., VII,<br />
2790 .<br />
't kiepertje, znw, In de uitdr . :<br />
Een klain kiepertje<br />
h e w w e, een beetje dronken<br />
zijn .<br />
kier, znw . Kier. Zegsw . : I e t s<br />
of iemand in de kiere<br />
h e w w e, iets of iemand in<br />
de g-aten hebben .<br />
Vgl. Boekenoogen, 428 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 606 ;<br />
Ndl. Wdb., VII, 2792 .<br />
kiereboe, znw . Ouderwetse boer<br />
rewagen op 4 wielen, waarvan<br />
de witte kap op riemen rustte .<br />
Vgl. Boekenoogen, 428 ;<br />
D e Vr., 78 ; B o u m a n, 53 ;<br />
Fri. W db., II, 51, kierebuk;
24<br />
N. Gr. Wdb., 408 ; Ndl.<br />
Wdb., VII, 2792 .<br />
Ides I, Lokwoord om schapen to<br />
roepen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 428 ;<br />
Bouman, 53 ; N. Gr. Wdb.,<br />
413, kis! kis! (Ww), lokroep<br />
voor veulens en voor de belr<br />
hamel .<br />
ides II, znw. Kies, Uitdr . : 1) Zo<br />
drei j e een kies kraig e<br />
mit een kroontje, waar<br />
mee men wil zeggen, dat ier<br />
mands wens niet vervuld zal<br />
worden .<br />
2) Een kies trekke<br />
1 e i t e, pacht betalen .<br />
kiet, bijw . Geljjk; fr, q u d t t e .<br />
We hewwe kiet speuld .<br />
Vgl . Bouman, 53; Ndl.<br />
Wdb., VII, 2818 .<br />
kikkerd, znw. Kikvors. Zegsw . :<br />
1) Plok nou vere van<br />
een kikkerd, gezegd<br />
wanneer men nog geld krij gt<br />
van demand, die hoegenaamd<br />
niets bezit . N . Gr . Wdb ., 408,<br />
kun je ook veern plokn van n<br />
kikkerd?<br />
2) Er zit 'n kikkerd<br />
i n m e k e e 1, er zit jets in<br />
mijn keel, dat me belet goed to<br />
spreken. N . Gr . Wdb ., 408,<br />
n kikker in haals hebm = hees<br />
zijn .<br />
3) Een kouwe kikkerd<br />
w e z e, een koudkleum zijn .<br />
Vgl. Boekenoogen, 431 ;<br />
Ndl. Wdb ., VII, 2909 .<br />
kikkerdril, znw . Kikkerrit . Zie<br />
d r i 11 e = trillen .<br />
Vgl . Fri. Wdb., II, 52, kikkerts<br />
(d) ril ; B o e k e n o o-<br />
g e n, 431 ;' Ndl. Wdb ., VII,<br />
2910 .<br />
kikkerig, bnw . Koud, verkleumd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 431 ;<br />
D e Vr., 78; Bouman, 53 ;<br />
Ndl. Wdb., VII, 2912 .<br />
kim, znw . Inkerving in de duigen<br />
van een vat .<br />
Vgl. Boekenoogen, 433 ;<br />
Fri. Wd b., I, 53, kimen ; N.<br />
Gr. W d b ., 409; Mn1. Wdb.,<br />
III, 1428, kimme; Ndl. Wdb .,<br />
VII, 2937 .<br />
kinne, onr, ww . De vorm wordt<br />
zowel voor k e n n e n als<br />
voor k u n n e n gebruikt. Zie<br />
§ 155.<br />
Vg l . Fri. Wd b . II, 54; N. Gr.<br />
Wdb., 412 .<br />
kip, znw. In de uitdr. : D i e<br />
kip laic gouwen aaier<br />
r e, dat is een bron van winst.<br />
kippedrift, znw . Gejaagdheid .<br />
Vgl. Boekenoogen, 434 ;<br />
St o e t t, Sprwdb ., no . 1155 ;<br />
Ndl. Wdb., VII, 3120,<br />
kippedrit, znw . Kippedrek.<br />
Vgl. Boekenoogen, 434 .<br />
't kippehok, znw . Schertsende<br />
benaming voor een gulp in een<br />
mansbroek. Doe je kippehok<br />
dicht joon .<br />
kirrel, znw . Kerel, ook man,<br />
echtgenoot . Hiernaast k e r e 1 .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb ., 413, kin .<br />
kirrierkirrie, bijw, uitdr . T ernauwernood.<br />
„Nou, nou, dat was nag maar<br />
kirrie kirrie, of jelud den trein<br />
haalde", flit Kennemerl ., 125 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 435 ;<br />
D e Vr., 78 .<br />
't kisgat, znw. Luchtgat in <strong>het</strong><br />
dak van een boerehuis .<br />
Vgl. Boekenoogen, 435 ;<br />
D e Vr ., 78; Bouman, 54 .<br />
kits, bijw . In orde, gezond . Hoe<br />
gaat 't met de vrouw? Alles<br />
kits 'oor .
25<br />
Vgl. N. G. Wdb., 413 ; Ndl.<br />
Wdb ., VII, 3178 .<br />
kittel, znw. Kei.<br />
klaai, znw. Klei. Zegsw . : D e e r<br />
zit klaai an de kloet,<br />
daar zit geld .<br />
Vgl. Boekenoogen, 435 ;<br />
Fri. Wdb., II, 56, klaai; N .<br />
Gr. Wdb., 414, klaai .<br />
Mad, znw. In de zegsw . : De e r<br />
is de klad in, datisniets<br />
meer waard .<br />
Vgl. Fri. Wdb ., II, 56, De<br />
kladder der yn bringe, in miscrediet<br />
brengen ; S t o e t t,<br />
Sprwdb ., no . 1161 .<br />
kladde, zw . ww . intr. Morsen,.<br />
Vgl . N. Gr. Wdb., 416 .<br />
kladdebutter, znw . 1 errand, die<br />
morst .<br />
Vgl. Boekenoogen, 436 ;<br />
D e Vr ., 78 .<br />
kiaddebuttere, zw. ww . intr.<br />
Morsen. Bij W o l f f e n<br />
Deken, kladdebotter<br />
ren .<br />
„En <strong>het</strong> is zo plaizierig niet als<br />
gij denkt, een paar uuren alle<br />
dagen voor <strong>het</strong> toilet to zitten<br />
kladdebotteren met fleschjens<br />
en pomaden" .<br />
C. Wildsch ., III, 280 .<br />
kladdig, bnw. Vuil, morsig .<br />
,,Is 't niet to kladdig op de<br />
wurf ?" W. 0 . en N ., II, 24 .<br />
Vgl. D e Vr ., 78; N. Gr.<br />
Wdb., 416, kladderg; Fri.<br />
Wdb ., II, 56, kladderich .<br />
klager, znw. In de zegsw . : K 1 ar<br />
gershewwegiennood,<br />
pochers gien brood .<br />
klain, bnw . Klein . Uitdr. : k l a i n<br />
van eten weze, weinig<br />
eten .<br />
„Nou ken hij allemachtig buf<br />
felen, en ik ben klein van<br />
eten" . Enkh. C.,12 Oct. 1911 .<br />
klamme, zw, ww . intr. Kibbelen,<br />
twisten .<br />
„Oftig hadde ze klamd deer<br />
over op guiten of" .<br />
W. 0 . en N., II, 81 .<br />
Het woord komt reeds voor in<br />
<strong>het</strong> Mnl ., vgl . Mnl . Wdb .,<br />
111,1475 ; Boekenoogen,<br />
438, waar een paar plaatsen<br />
uit Valcooch's Regel d .<br />
Schoolm, geciteerd worden ;<br />
T w i s c k, Kl. Liedtb ., 105 :<br />
U erf f enis en deelen,<br />
Is poghen, clammen, schelen.<br />
D e Vr ., 78 ; B o u m a n, 54 .<br />
kiammer, znw, lemand, die kibbelt,<br />
twist. T w e i k 1 a m-<br />
mers, baaiegaar<br />
s c h u 1 d, als er twee kibbelen,<br />
hebben ze beiden schuld .<br />
Zie klamme,<br />
damp I, znw . Een houten belegr<br />
stuk, waardoor men twee balken<br />
of planken aan elkaar<br />
vastspijkert.<br />
Vgl. Boekenoogen, 438 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 57, klamp(e) ;<br />
N. Gr. Wdb ., 416, klamp.<br />
klamp II, znw . Hooischelf. Zie<br />
hooiklamp .<br />
Vgl. Boekenoogen, 438 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 57, in klampe<br />
hea, hooimijt; N. Gr . Wdb .,<br />
416, klamp .<br />
klant, znw . Men spreekt van<br />
een jonge klant, een<br />
niet gehuwde jonge man,<br />
j o n g e k l a n t e, jongelui.<br />
klap, znw. Klep, van broek, pet<br />
tafel enz .<br />
Vgl. Boekenoogen, 439 ;<br />
N. Gr. Wdb., 417, 2 ° .<br />
klapbleis, znw . Endeldarm van<br />
een varken, die de jongens
26<br />
opblazen en dan met een klap<br />
doen springen .<br />
klapbroek, znw . Een broek met<br />
een klep van wren, zoals at-'<br />
teen ouderwetse boeren nog<br />
dragen .<br />
't klapperhoutje, znw . Castagnet .<br />
Gewoonlik in <strong>het</strong> meerv.<br />
Vgl. Boekenoogen, 440 .<br />
klapskeet, znw. In de uitdr . : A 1-<br />
le klapskete, om<br />
haverklap, telkens weer .<br />
de<br />
Vg1. D e Vr., 78 ; Fri. Wdb .,<br />
I!, 59; N . Gr . W d b ., 417,<br />
2° ; St o e t t, Sprwdb ., no .<br />
861 .<br />
klare, znw . Alleen met <strong>het</strong> on-'<br />
bep . lidw, en gewoonlik in de<br />
verkl . k l a a r t j e, een glas<br />
klare jenever .<br />
Vgl. N.<br />
kloare .<br />
Gr. W db ., 422, 'n<br />
klarighaid, znw . In de uitdr . :<br />
klarighaid make, toebereidselen<br />
maken .<br />
Hai maakte niets gien omr<br />
slag, maar vroeg an de burger<br />
meester, of ie klarighaid make<br />
wou voor z'n trouwerai met<br />
Mie, z'n huishouwster" .<br />
W. 0, en N., III, 90 .<br />
klauw, znw . Klauw, een land<br />
bou wgereedschap, bestaande<br />
nit een houten steel met van<br />
onder enige ijzeren tanden .<br />
Vgl . Fri . Wd b ., II, 59,<br />
klau(we), hark ; N. Gr. Wdb .,<br />
415, 6 ° , Grotegast, tuinklauw .<br />
klauwe, zw, ww, tr . Het bou w-<br />
land met de klauw bewerken .<br />
kleeuw, znw . K1auw, uiteinde<br />
van de poten met de nagels .<br />
Zie voor de vocaal § 21, Ook<br />
van de hand gezegd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 440 .<br />
kleeuwe, zw, ww, tr . Krabben .<br />
Vgl. Boekenoogen, 441 .<br />
klef, bnw . Kleverig . Van brood<br />
en gebak .<br />
Vgl. Boekenoogen, 442 ;<br />
N . Gr . W db ., 417 .<br />
klefnat, bnw . Kletsnat .<br />
„Een nijdige trek wrong aan<br />
haar mond, terwij 1 ze met de<br />
klef matte doek haar hall<br />
droogde" . V toed, 219.<br />
't kleidje, znw. Japon . Wat he<br />
je een mooi kleidje an 1Vlaarr<br />
tje.<br />
„Koomt nu ter Feeste wet<br />
bereydt<br />
Al met een suyver Bruyloftsr<br />
cleydt" .<br />
T w i s c k, Kl. Liedtb., 14.<br />
Vgl. N. Gr. Wdb ., 416, 't<br />
klaid, 2 ° , vrouwenjapon ; Fri.<br />
Wd b ., II, 61, kleedts je .<br />
kleidjesrok, znw . De rok vlak<br />
onder <strong>het</strong> kleedje .<br />
klepper, znw, lets, dat groot of<br />
zwaar is in zijn snort .<br />
„Dikke Neel van Tais de<br />
knurf was der ok, 'n waif van<br />
bai de tweihonderdzeuventig,<br />
zoo'n klepper" .<br />
Enkh . C ., 29 Dec . 1923 .<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1226 .<br />
't kletjakkie, znw . Een kort bovenjakje,<br />
met van wren een<br />
split.<br />
Vgl. Boekenoogen, 445 ;<br />
Bouman,55 .<br />
kleum, znw. In de uitdr . : D e<br />
kleum in hewwe, door<br />
en door verkleumd zjn .<br />
Vgl. D e Vr., 78 .<br />
kleuter, znw . Kleumer.<br />
kleutere, zw . ww, intr. Kleumen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 446 .<br />
klieder, znw, lemand, die morst .
Vgl. Boekenoogen, 409,<br />
klieter .<br />
kliedere, zw, ww . intr. Morsen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 449,<br />
klieteren ; N. Gr. Wdb ., 419,<br />
kliedern 0 .<br />
kliederig, bnw . 1) Modd erig .<br />
Van een weg. 2) Niet doorbakken<br />
. Van brood of gebak .<br />
Vgl. Boekenoogen, 449,<br />
klieterig.<br />
kliek, znw . Verkl, k l i e k i e .<br />
De rest van <strong>het</strong> middageten,<br />
die men gewoonlik de volgenr<br />
de dap weer opwarmt; ook<br />
wet <strong>het</strong> etensrestje, dat men<br />
op zijn bord last liggen . In deze<br />
laatste zin ook bij W o 1 f f<br />
en Deken .<br />
Hij plagt altoos klieken op<br />
zijn bord to laaten en dan een<br />
schoon bord to vraagen" .<br />
Abr. Bl., II, 240.<br />
Vgl. Bouman, 35 ; Fri.<br />
Wdb ., II, 63, klik; N . Gr.<br />
Wdb ., 420, kliek . Zie ook<br />
lessie en poesie .<br />
kliekiesdag, znw . De dap, waarr<br />
op men alleen de kliekjes van<br />
de vorige dap opmaakt . Zie<br />
Iessies-dag .<br />
Vgl. N. Gr . Wdb ., 420, kliekr<br />
jesrdag; Fri. Wdb ., II, 63,<br />
klikjedei .<br />
klieme, zw, ww, intr . Klagen .<br />
Gewoonlik in de verbinding :<br />
klage en klieme .<br />
„Zij zouden zo zot niet zij n<br />
van to klaagen over tijdverdeeling,<br />
zo niet kliemen over<br />
de bedroef de korte dagen en<br />
lange avonden" .<br />
Abr . Bl., I, 126 ;<br />
zie ook Abr . Bl., I, 209 ;<br />
C. Wildsch ., IV, 29 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 447 ;<br />
i D e Vr ., 79 ; B o u m a n, 55 ;<br />
Fri. Wd b ., II, 62, kleije erg<br />
klieme.<br />
kliemzerig, bnw . Kleinzerig,<br />
bang voor de minste pijn .<br />
,,As je der maar mit klaai en<br />
zeip op zitten : maar je binne<br />
to kliemzeerig" .<br />
W. 0, en N., II, 18 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 449,<br />
klienzeerig; D e Vr ., 78 ; Fri.<br />
W db ., II, 63, kliensearich .<br />
kliender, znw . Het instrument,<br />
waarmede men de kaasstof<br />
fjn maakt. Ook wel k e i s-<br />
kliender .<br />
Vgl. Boekenoogen, 448 .<br />
kliene, zw, ww. t r. Klein maken .<br />
Gezegd van de kaasstof, die<br />
inde keistomment door<br />
de kliender of deurh<br />
a a l d e r wordt fijn gemaakt<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 448 ;<br />
Bouman,55B<br />
klink, znw . 1) Klink van een<br />
deur . Llitdr. : Z' n v r a a i e r<br />
an de klink van de<br />
deur ophange, hem niet<br />
verder laten komen dan de<br />
huisdeur, hem dus niet binnenlaten<br />
. 2 ) De schede van<br />
vrouwelike dieren . Zegsw. :<br />
Hai <strong>het</strong> net zoveel<br />
heer onder z'n neus<br />
as een varken op z'n<br />
k 1 i n k, gezegd van iemand,<br />
die b jna peen snor heeft .<br />
Vgl. Boekenoogen, 451,<br />
3 0 , spleet; Fri . W d b ., II, 64,<br />
teeldeel eener koe ; N. Gr.<br />
Wdb ., 418, klenk (H1), de<br />
sluitspier van de baarmoederr<br />
mond bij een koe, ook de uitwendige<br />
geslachtsdelen ;<br />
Francq van Berkhey,
28<br />
Nat. Hist, v . Ho11., IX, 357 .<br />
klinkbuul, znw . Kerkezakje met<br />
een belletje van onderen . Zie<br />
buu1 .<br />
Vgl. N. Gr. Wdb., 424, klinkr<br />
buul.<br />
klinktem, bijw . uitdr. In verbinding<br />
met v a n . Van je welr<br />
ste .<br />
„Oum dei niks half . 't Zou 'n<br />
brullef t worre van klinktem" .<br />
W. 4 . en N., III, 90.<br />
klisnat, bnw . Kletsnat .<br />
klodder, znw . Een klomp van<br />
een dikke, breiachtige stof .<br />
Vgl. Boekenoogen, 453 ;<br />
D e Vr., 79 ; N. Gr. Wdb.,<br />
423, kloddern; Fri. Wdb ., II,<br />
65, klodde .<br />
kloddere, zw . ww, intr . Morsen .<br />
v& . N. Gr. Wdb ., 423, klodr<br />
derv 0 .<br />
kloet, znw . Vaarboom . Het<br />
woord komt in deze betekenis<br />
reeds voor in <strong>het</strong> Mnl . ; zie<br />
Mn!. Wdb ., III, 1561 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 454 ;<br />
D e Vr., 79; Fri. W d b., II, 65 .<br />
klomp, znw . Klomp . De boeren<br />
onderscheiden zondagse klomr<br />
pen, die geverf d, en daagse,<br />
die niet geverf d zijn . Zie ook<br />
skoenklompe. Zegsw . :<br />
Nou barst m'n klomp,<br />
uitroep van verbazing, met de<br />
betekenis ; flu begrijp ik er<br />
niets meer van . M e t z' n<br />
klompin'tspulkome,<br />
een goeie stemming op plompe<br />
wijze verstoren .<br />
Vgl. Boekenoogen, 456 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb., no . 1188 .<br />
klootskave, zw, ww . intr . Slenteren<br />
.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 65, klootskave<br />
.<br />
kloprop, znw. In de zegsw . : 't<br />
Is net zo'n klopop,<br />
gezegd van een vrouw, die alles<br />
moet doen .<br />
kloris, znw. Vrjer. Deze betekenis<br />
is ontleend aan <strong>het</strong> bekende<br />
blijspel Kloris en Roosje .<br />
Als persoonsnaam komt <strong>het</strong><br />
woord her niet voor .<br />
Vgl. Boekenoogen, 458 .<br />
klos, znw . In de zegsw .: J e<br />
binne de klos, je bent<br />
de dupe . Van klotsen.<br />
Zie hosklos.<br />
klosse I, zw. ww. intr. Klotsend<br />
lopen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 459 .<br />
Fri. Wdb ., II, 67 .<br />
klosse II, zw, ww. intr. Vissen<br />
met een klos d,i . een stuk<br />
hout, waaraan een snoer met<br />
een haakje bevestigd wordt .<br />
Des avonds worden de klossen<br />
in de sloten uitgelegd en<br />
s morgens opgehaald .<br />
kloster, znw . Sneeuwklonter .<br />
Vgl. Boekenoogen, 459 .<br />
klouke, zw . ww . tr . 1) Uitwroer<br />
ten, vooral tanden of pijpen<br />
met een puntig voorwerp<br />
schoonmaken . 2 ) Vroeger ook<br />
van <strong>het</strong> ondermijnen van <strong>het</strong><br />
land door <strong>het</strong> water. Zie o nr<br />
derklokinge en wegklokinge.<br />
Vgl. Boekenoogen, 455 ;<br />
Bouman, 56.<br />
klous, znw. Reden, oorzaak ; fr.<br />
C l a u s e . Dat is de klous,<br />
daar zit <strong>het</strong> 'm .<br />
klouwen, znw . Kluwen . Zie voor<br />
de voca'al § 32 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 459 ;<br />
Fri. Wdb :, II, 61, kleauwe;<br />
N. Gr. Wdb . 428, klouv(e) .
29<br />
klouwene, zw . ww . tr. Garen<br />
opwinden .<br />
Vgl. Fri. Wdb., II, 61, kleaur<br />
we; N. Gr. Wdb ., 428,<br />
klouwn .<br />
klucht, znw. 1) Oprit aan de<br />
kant van een dijk. 2 ) Pret,<br />
plezier. He je gustereivend<br />
veul klucht had Sien?<br />
Vgl. Boekenoogen, 459,<br />
kluft; Fri . Wdb,., II, 67,<br />
klucht .<br />
kluchtig, bnw . Vrolik, grappig .<br />
„En dan is <strong>het</strong> al heel kluchtig,<br />
hoe onderscheiden ons<br />
<strong>het</strong>zelf de voorwerp in <strong>het</strong> oog<br />
valt". Abr. Bl., III, 1 .<br />
Vgl. Fri . Wdb ., II, 67, kluchr<br />
tick .<br />
kluit, znw . Het geld.<br />
„Dat komt, omdat die hurk<br />
z'n best doet om peet 1Vlerai<br />
zoveul mogelek op to smeeren<br />
op hoop dat hai de kluit<br />
kraigt" . W. 0 . en N., II, 16 .<br />
klus, znw . In de verkl, k 1 u sr<br />
sie .<br />
1) Een klein karweitje .<br />
2) Een klein partjtje .<br />
3) Een uitzakkende and err<br />
lip. In dit laatste geval niet in<br />
de verkl.<br />
Vgl. Boekenoogen, 460,<br />
kluut, znw . In de war geraakt<br />
want . Te Enkhuizen .<br />
„Twee liene peen leven, en de<br />
darde een kluut" . Vloed, 29 .<br />
knaap, znw . lets, dat proof of<br />
zwaar is in zijn soon . Die appel,<br />
da's 'n knaap 'oor.<br />
Vgl . N. Gr. Wdb ., 423, 't is<br />
n knaop van n snouk, van n<br />
appel.<br />
't knain, znw . Kon Vin . Zegsw . :<br />
'tIs bai de knaine of,<br />
gezegd van een vrouw, die<br />
veel kinderen krijgt . De konijnen<br />
n.l, brengen veel jongen<br />
voort. Hai (zai) kin<br />
wel mit de knaine<br />
deur de tralies, hij<br />
(zj) iis broodmager .<br />
Vgl. Boekenoogen, 466 .<br />
knaiper, znw. Knijper. 1) Het<br />
voor een deel gespleten houtje,<br />
waarmee men <strong>het</strong> wasgoed<br />
aan een drooglijn bevestigt .<br />
2 ) Ben kaas, waar voeht uitspelt<br />
.<br />
„En den zel je zien, dot je<br />
nog minder voor de keis kraige<br />
as Jouwek Klaver, die z ukr<br />
ke knaipers maakt" .<br />
W. 0 . en N., II, 58 .<br />
3) In verbinding met b er<br />
n a u w d, een gierigaard.<br />
„Zo'n benauwde knaiper aars<br />
en nou zoo rejaal" .<br />
W. 0 . en N., IV, 69 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 466 ;<br />
B o u m a n, 57 ; Fri. Wdb .,<br />
II, 72, kniper.<br />
knak, bnw. Boos, kwaad, letterl.<br />
een knak (breuk, scheur,<br />
deuk) hebbende .<br />
„Deer ben ak erg knak over" .<br />
W . 0. en N ., IV, 79 .<br />
„En dat zij daar wat knak<br />
over is kan ik heel wel inschikken"<br />
.<br />
C . W ildsch., IV, 307 ;<br />
zie ook C . W ildsch ., II, 342 .<br />
Vgl. Bouman, 56 ; Mnl.<br />
Wdb ., III, 1609 .<br />
knap, bijw . Tamelik . Je binne<br />
weer knap verveulend 'oor.<br />
knar, znw . 1) Jets, dat oud is,<br />
gezegd zowel van mensen als<br />
van dingen . Gewoonlik in verr<br />
binding met o u d . Eigenl. een<br />
oude knoest of boomtronk .<br />
Het woord is een bijvorm van
30<br />
k n o r . Zie Mnl. Wdb ., III,<br />
1607, op cnaerhout, en<br />
Franck-Van Wijk, 327 .<br />
2 ) Een onrijpe vrucht. Ger<br />
woonlik in verbinding met<br />
groen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 462<br />
en 471 ; D e Vr., 79 ; B o ur<br />
man, 56 .<br />
't knarselbien, znw. Kraakbeen .<br />
Hiernaast krakelbien zie<br />
aldaar .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 69,<br />
knars (e) bien .<br />
knater, znw . Portemonnaie .<br />
Vgl. Boekenoogen, 463.<br />
knecht, znw. 1) Jongen . Verkl .<br />
knechie. Meerv. kner<br />
chies .<br />
„Zes f linke kinderen skonk ze<br />
main,<br />
Vaif knechies met ien maid" .<br />
w . 0. en N., II, 175 .<br />
2) Boereknecht . In deze betekenis<br />
is <strong>het</strong> meerv, k n e c hr<br />
se. Zegsw.: Beter een<br />
klaine bass as 'n grot<br />
e k n e c h t, men kan beter<br />
z'n, eigen bass zijn, al bezit<br />
men dan ook weinig, dan<br />
knecht zijn bij een rUke boer .<br />
Vgl. Boekenoogen, 463 .<br />
kneder, znw. Een [orse vrouw .<br />
kneert, znw, lemand, die zeurt<br />
en klaagt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 464 .<br />
kneerte, zw. ww, intr. Zeuren,<br />
zaniken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 464 ;<br />
D e Vr ., 79 .<br />
kneertkont, znw . 1errand, die<br />
kneert .<br />
kneppel, znw. Knuppel . Hierr<br />
naast knuppel .<br />
„Sla nou met de kneppel" .<br />
V ii g h, Kl, v . J. Ront- Voet,<br />
20 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 464 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 69 .<br />
knerper, znw . Gierigaard .<br />
knetere, zw, ww. intr . Met hanr<br />
den of voeten in jets weeks<br />
roeren . Ook wel met voile<br />
voeten <strong>het</strong> huffs inlopen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 465 ;<br />
D e Vr., 79 .<br />
knie, znw . Knie . Meerv, k n i er<br />
Se. Boekenoogen 465,<br />
geef t als meerv, k n i e s .<br />
,,As die wegliep onder z'n<br />
biene tusschen z'n kniese vandein,<br />
beteekende dat 'n wisse<br />
dood" .<br />
Med. C., j rg . 24, no . 1222 .<br />
Zie voor een zegsw . bij j o n g .<br />
Kniertje, vrouwenaam .<br />
Vgl. S t o e t t, Moortje,<br />
XXIV ; Fri. Naaml. 217,<br />
Knier, Knierke .<br />
knikkerbuul, znw . Knikkerzakje .<br />
,,Maar hai dogt an z'n knikr<br />
kerbuul" .<br />
W. 0 . en N ., II, 87 .<br />
knie, znw . Portemonnaie. Verkl.<br />
knippie.<br />
,,Maissies, hoeveul cente heb<br />
j e in j e knippie?"<br />
W . 0, en N ., III, 64.<br />
Vgl. D e Vr., 79.<br />
knipbol, znw . Een langwerpige<br />
bol, waarin aan de bovenzijde<br />
over de gehele breedte een<br />
aantal kerven zjjn geknepen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 467 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 71, knipbrea .<br />
knispele, zw, ww, intr . Slap melken<br />
.<br />
Vgl. Bouman, 58 .<br />
knoedel, znw. Een bundel los bij<br />
elkaar gehouden kleren of<br />
andere goederen .
31<br />
„Hij wurmt zijn beenen onder<br />
hinderlij ke dekenknoedels uit<br />
en scent van inspanning" .<br />
De Ontm, v . R. Br., 150.<br />
Vgl. Boekenoogen, 467,<br />
deegbal van gruttemeel; Fri.<br />
Wdb ., II, 73, knoedels, ronde<br />
stukken deep met stroop en<br />
borer, in de pan gebakken .<br />
knoei I, znw . Knauw, knak . Hai<br />
her deur die ziekte een lilleke<br />
knoei kregen.<br />
Vgl. Boekenoogen, 468 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 73; N. Gr.<br />
Wd b ., 434 .<br />
knoei II, znw .<br />
Een zeer klein<br />
schuitje voor een persoon .<br />
Notaris D . Veenenbos zal<br />
publiek verkoopen een<br />
gezonde en melkrijke veestapel<br />
voorts boerengereedschappen,<br />
als : hooihark,<br />
schudder, centrifuge, knoei<br />
Advertentie in de E . C.,<br />
11 Mrt . 1933.<br />
LIitdr .: In de knoei zitt<br />
e, in de benauwdheid zitten .<br />
knoeie, zw, ww, tr, en intr .<br />
1) Knijpen, mishandelen,<br />
2) Wederk . Zich knoeien, zjn<br />
gezondheid benadelen, .<br />
3) Oneerlik zijn . Hai knoeit<br />
met de mellek .<br />
Vgl. Boekenoogen, 468 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 73 .<br />
knoer, znw . Hand . Gewoonlik<br />
in her meerv, k n o e r e. Hou<br />
din die skop ok beter in j e<br />
knoere. Het is wellicht heir<br />
zelf de woord als her mnl .<br />
C n o r r e, knoest, mhd. k n ur<br />
r e, k n u r. Zie Mnl . Wdb .,<br />
III, 1646 en Franck-Van<br />
W ij k, 327 ; Fri. Wdb ., II,<br />
65, kloer.<br />
knoffellg, bnw . Verkleumd, alleers<br />
gezegd van de handers .<br />
Vgl . Fri. Wdb., II, 73 ; N . Gr.<br />
Wdb ., 435 .<br />
knokkel, znw . Gewricht. Zie<br />
voor een zegsw, b ij r e gr<br />
knokke1 .<br />
Vgl . Fri . Wdb„ II, 74; Mnl.<br />
Wd b ., III, 1637 .<br />
knol, znw . Horloge . Het woord<br />
is direct in verband to brengen<br />
met k n o 1 = veldvrucht<br />
en aan her Bargoens ontleend .<br />
Zie Nloorman in Ts, v .<br />
T. en L . blz . 36 .<br />
knolletaid, znw. De tijd, waarop<br />
de knollen gerooid worden,<br />
d .i, eind Mei, begin Juni. Hai<br />
is jarig in de knolletaid .<br />
knock, znw . Hand. Gewoonlik<br />
in her meerv, k n o k e .<br />
,,M'n knooke jeukte" .<br />
W. 0 . en N., II, 30 .<br />
De oudste betekenis van her<br />
woord is wellicht k n o e s t .<br />
(vgl. knoer) . Zie Mnl. Wdb .,<br />
III, 1636, choke; B o e k e nr<br />
oogen, 47; Opprel, blz .<br />
66 .<br />
knopwurrem, znw . Een worm,<br />
die in de knop van bessebomen<br />
o/ vruchtbomen zit .<br />
knoup, znw . Knoop . Uitdr. : 'n<br />
Knoup valle leite, er<br />
'nknoupoplegge,vloer<br />
ken . Zie S t o e t t, Sprwdb .,<br />
no. 1204.<br />
knungel, znw. Een lummel .<br />
Vgl. Boekenoogen, 472 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 67, klongel .<br />
knungele, zw, ww, intr . Beuzer<br />
len, prutsen . Bij W o 1 f f e n<br />
Deken vaak klungelen .<br />
Zie o .a . Abr. Bl ., I, 6 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 472 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 67, klongelje .
32<br />
knungelig, bnw . Knoeierig.<br />
Vgl. Boekenoogen, 473 .<br />
knurref, znw. Ben (link brok .<br />
Het woord is een jongere<br />
vorm naast k n o r, in de betekenis<br />
van k n o e s t . Zie<br />
Franck-Van Wij k, 327 ;<br />
koe, znw. Koe . Meerv, k o e i e.<br />
D e Vr., 79 ; B o u m a n, 58 .<br />
Vroeger vaak c o i j e n .<br />
,,up Varle seggen, dat zij hem<br />
generen eenige mit coijen to<br />
houden" . 1 n[ormacie, blz . 90,<br />
eveneens op blz . 91, 94, 95,<br />
127.<br />
Zegsw . :Veul koeie,veul<br />
m o e i e als men grote zaken<br />
drijft, heeft men veel beslommenngen<br />
.<br />
„Nu docht ik, gij liever als ik<br />
man ; 't is veel koejen veel<br />
moejen" . C . Wildsch ., III, 77 .<br />
Vgl. N. Gr. Wdb., 477, ey<br />
gain kui <strong>het</strong>, <strong>het</strong> gain mui. Zie<br />
ook voor een zegsw, bij h o o i .<br />
koeboet, znw. Een boet, waarin<br />
koeien op stal staan . Zie<br />
boet<br />
koegang, znw. Gang achter de<br />
koestallen . Ook kortweg d e<br />
gang genoemd .<br />
koegel, znw . Kogel . De vorm<br />
die in de 17e eeuw zeer veel<br />
voorkomt (vgl . B o e k e nr<br />
0 o g e n, 475), komt hier tans<br />
nog zelden voor. Zegsw . :<br />
Hai liep as 'n koegel<br />
u i t 'n s t u k(kanon), dus<br />
zeer hard . W . 0. en N., I,18 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 78, koer<br />
gel; N. Gr. Wdb ., 440, koegel .<br />
koejenasie, znw. Kleinering .<br />
Vgl. Fri. Wdb., II, 79, koeje<br />
naesje .<br />
koejenere, zw, ww, tr . lemand<br />
hard behandelen ; fr, colon-<br />
ner . Ik leit me niet koejenere .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 79, koe~<br />
jenearje; N. Gr. Wdb ., 440,<br />
koejeneern .<br />
't koejes, znw . Letterl . : Koehuis,<br />
de plaats in <strong>het</strong> boerehuis,<br />
waar 's winters de koeien op<br />
stal staan .<br />
Vgl, f ores, boeles, achr<br />
t eres .<br />
„En bang dat ie was seivens<br />
in 't koejes" .<br />
W . 0, en N ., II, 73 ;<br />
D e Vr., 79 .<br />
koejesteert, znw . Koeiestaart .<br />
Zegsw: Ze gro~ie as<br />
koej esteerte, d .w .z, heel<br />
langzaam, gezegd van kinde ,-<br />
ren, die slecht groeien .<br />
. W. O . en N ., I,15 .<br />
koekebakker, znw. Een prutser .<br />
Vgl. Boekenoogen, 477 .<br />
koekeloere, zw. ww, intr . Slapen,<br />
suffen .<br />
„Die zit dan maanden aan een<br />
thuis to koekeloeren" .<br />
Abr . Bl., III, 14 ;<br />
zie ook C . W ildsch ., V, 269<br />
en 310 .<br />
Vgl . Bouman, 58 ; Fri .<br />
Wdb ., II, 79 ; N . Gr. Wdb .,<br />
440 .<br />
't koekemietje, znw . Antiek gekleed<br />
vrouwtje en bovendien<br />
niet zeer zindelik .<br />
koek-en-aai, in de zegsw . : 't I s<br />
deer koek e n aai, ook<br />
wel b .v . : Jan e n B e t j e<br />
is koek en aai, ze zijn<br />
zeer bevriend met elkaar .<br />
„En Betje is bij Oom schering<br />
en inslag, koek en ei" .<br />
C. W ildsch ., II, 260 ;<br />
zie ook III, 342, IV, 165 .<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1212 .
33<br />
koekhakke, zw, ww, intr .<br />
1 } Koekhakken, een kermisvermaak,<br />
waarbij <strong>het</strong> er op<br />
aankomt om met een zo klein<br />
mogelik aantal bijlslagen een<br />
lange strook koek door to hakken<br />
. Wie de koek met <strong>het</strong><br />
kleinste aantal bijlslagen doorhakt,<br />
heef t <strong>het</strong> gewonnen . De<br />
ander moet dan de koek betalen<br />
.<br />
Vgl. Fri. Wdb ., II, 73 .<br />
2 ) Prutsen, tobben .<br />
Den kinne ze van main koek<br />
hakke zoo ze wille" .<br />
W. 0. en N., II, 21, zie ook<br />
blz . 52 en 158 .<br />
't koelicht, znw. Zie 1 i c h t .<br />
't koemarrekrondje, znw . Een<br />
vrouwekransje, waarvan de<br />
leden elkaar om de beurt jaarliks<br />
bezoeken .<br />
„'n Heeleboel vrouwen hadde<br />
vroeger 'n koemarkrondje .Van<br />
't jaar kwamme ze bei Jantje,<br />
ankomde jaar bai Niessie, din<br />
wee- bai Pietertje of Brechie,<br />
om de beurt" .<br />
Enkh . C., jrg . 58, no. 193 .<br />
koemarrekte, zw. ww. intr .<br />
Naar de koemarkt gaan .<br />
Kwan, ik gaan eris to koemarr<br />
rekten .<br />
koemis, znw . Koemest. De vorm<br />
komt reeds voor in <strong>het</strong> mnl .<br />
Zie Mnl. Wdb., III, 1661 ;<br />
Boekenoogen, 479 .<br />
Koen, mansnaam .<br />
Vgl . Fri. Naaml., 218, Koen .<br />
koere, zw, ww, intr . Kitten . Van<br />
duiven . Hoor die duive dens<br />
koere .<br />
Vgl . Fri. Wd b ., II, 80; N . Gr.<br />
Wdb ., 442, koern .<br />
koes, znw. Bed, letterl, k o e t s .<br />
Dialect van Drechterland IL<br />
„Ik gaan in m'n koes" .<br />
W . 0 . en N., 1,119 .<br />
„Werd <strong>het</strong> wat last, ik stapte<br />
ten twee uuren in de koets" .<br />
C. Wildsch ., IV, 1304.<br />
Vgl. Boekenoogen, 480 ;<br />
D e Vr.,<br />
79; N. Gr. Wd b.,<br />
442 ; koets; Nlnl,. Wdb., III,<br />
1669 .<br />
koest, bnw . Stil, bedaard . Ontr<br />
leend aan <strong>het</strong> f r . c o u c h e!<br />
C o u c h e t o i, dat ook stil<br />
betekent .<br />
Sprwdb .,<br />
Zie<br />
no . 1219 .<br />
St o e t t,<br />
„Belloo wilde blaf f en, maar<br />
de Bloedtoet hield z'n snoet<br />
dicht. Koest, Belloo, koest<br />
hoor" .<br />
Med. C, jrg . 24, no. 1209 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 80, koes ;<br />
N . Gr. Wdb ., 442, koest.<br />
koet, znw . Kuil. Verkl, k o e t j e .<br />
„ 1Vlerkbare teekenen : 'n koetje<br />
percies midden in z'n kin, rinr<br />
kies in z'n oor, en 'n roodbruine<br />
pruk" .<br />
w . 0. en N., III, 88 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 480 .<br />
koetaai, znw . T aaie koek in de<br />
vorm van een koe . Vooral bij<br />
gelegenheid van koemarkten<br />
gekocht .<br />
koetele, zw, ww intr . Zeer langr<br />
zaam vorderen met <strong>het</strong> onder<br />
handen zijnde werk .<br />
Vgl . D e Vr., 79 .<br />
koetelig, bnw . Onbeholpen, onhandig.<br />
„Ik wil van die knecht niks<br />
zegge, maar 't gaat alles zoo<br />
koetelig bai 'm" .<br />
W. 0, en N., II, 53 .<br />
koeterdekoet, bijw, uitdr . Zeer<br />
langzaam, op z'n elf en dertigst<br />
.<br />
„Die breiden mig <strong>het</strong> 'n yen-<br />
3
34<br />
beelding as 'n zak arremeturf,<br />
en komt 'm koeterdekoet terughale"<br />
. W. 0, en N., II, 55 .<br />
koeverere, zw . ww. intr . V ooruitkomen,<br />
opschieten . Je koer<br />
verere al aardig met dat werk .<br />
Zie Mn! . Wdb., III, 1670,<br />
waardevormkoevereren<br />
uit K i 1, wordt aangehaald<br />
en in verband gebracht wordt<br />
met <strong>het</strong> fr, recouvrer,<br />
lat, recuperare, terugr<br />
krijgen, hernieuwen .<br />
Vgl . Oudemans, Wdb .<br />
op $r., 186, koever, genoegzame<br />
voorraad, overvloed ;<br />
Boekenoogen, 482 en<br />
1330 ; D e Vr ., 79 .<br />
koffie, znw . Ko flie. Uitdr. :<br />
Kof f ie ophale, „<strong>het</strong> afr<br />
leggen van 'n visite van 'n<br />
vrijer, veertien dage nadat by<br />
met 'n maidje to brulleft weest<br />
is of met 'r kerremis houwen<br />
<strong>het</strong>" .<br />
W. 0, en N., I,15 .<br />
Vgl . D e Vr ., 80 .<br />
koffielol, znw . Koffiepot .<br />
Vgl . D e Vr ., 80 .<br />
koffieprut, znw . Koffiedik.<br />
Vgl . D e Vr ., 80 .<br />
koggezeunis, znw. Alleen in de<br />
zegsw. : Hai zit an de<br />
koggezeunis . De Heer<br />
D . Pijper tekent hierbij <strong>het</strong><br />
volgende aan in W.O . en N.,<br />
IV„ 92 : Men hoort er tegen , -<br />
woordig niet meer van, maar<br />
vroeger kwamen de heeren<br />
van de waterschapsvergadering<br />
wel eens met „een sneedj<br />
e in <strong>het</strong> nor" thuis, vandaar<br />
misschien dit spreekwoord.<br />
Wanneer een nieuw lid van<br />
een waterschap werd geinstalr<br />
leerd, dan werd hem door den<br />
voorzitter den beker, genaamd<br />
den Hengelbeker, aangebor<br />
den, en als hij den inhoud<br />
vlug en netj es ter plaatse kon<br />
brengen, dan werd hem dit<br />
als een snort van eer en waardigheid<br />
aangerekend" . De<br />
zegswijze zal dus betekenen :<br />
Hg kan meedoen, hij kan Mink<br />
drinken . Zie z e u n i s .<br />
koker, znw . Mannelik lid .<br />
Vgl. N . Gr . Wdb ., 443, 2 ° ,<br />
<strong>het</strong> omhulsel van <strong>het</strong> teellid<br />
van een hengst .<br />
kokkerd, znw, lets, dat groot is<br />
in zijn snort .<br />
,,Was <strong>het</strong> 'n groote?" „Nou<br />
hoor, 'n kokkerd" .<br />
Med. C ., jrg . 24, no . 1207.<br />
Vgl. Fri. Wdb., II, 82, kokr<br />
kert; N . Gr. Wdb., 443 ;<br />
S t o e t t Sprwdb ., no . 1226 .<br />
kokkere, zw . ww, intr . Koken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 484 ;<br />
D e Vr ., 80; N . Gr. Wdb .,<br />
444, kokseln .<br />
kokkin, znw . Stroopbal . VerkL<br />
kokkinje .<br />
„En haar trommeltj a was zoo<br />
goed voorzien van seletjes en<br />
kokinjes, van die mooie bruine,<br />
die zoo strooperig waren en<br />
van die dikke wine met roode<br />
strepen" .<br />
W . O, en N.,II,61 .<br />
Ja Keesje lief, 'k bemin je,<br />
Ik ga ook in de kommeny<br />
Om kluitj es en kokinj e ."<br />
Econ . Liedjes, I, 148 .<br />
Ook in de Camera Obscura,<br />
zie de sc<strong>het</strong>s j o n g e n s, blz .<br />
3, een zakje met kokinjes .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 34, kor<br />
kynje, kokyntsje.<br />
kol, znw . 1) Ronde wine plek<br />
voor op de kop van een paard.
35<br />
„Dat witte plekkie voorop de<br />
kop, dat we kol noemen, was<br />
vast de overgrootvader van<br />
den minister van Kol ."<br />
W. 0 . en N., IV, 71 .<br />
Vgl. N. Gr. Wdb ., 444, kol;<br />
Fri. Wdb., II, 82, kol .<br />
2) Vrouw, in ongunstige zin .<br />
Men spreekt,van e e n r a r e<br />
kol, een malle kol, enz .<br />
Vgl. Boekenoogen, 485 ;<br />
Bouman, 59 .<br />
kolder, znw . Gekheid, dwaasr<br />
heid . Uitdr .: D e k o l d e r<br />
in de kop hewwe, gek<br />
zjn, gezegd van dieren en<br />
mensen . Oorspronkelik wel<br />
een ziekte bij dieren .<br />
Vgl . Fri . W db., II, 82, kolder,<br />
paardenkwaal, waardoor <strong>het</strong><br />
dier wild wordt, dra'aiziekte<br />
(van schapen) ; N. Gr. Wdb .,<br />
444, kolder, paardenziekte .<br />
kolderig, bnw . Gek, d wags .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 82 ; N. Gr .<br />
W db ., 444, kolderig .<br />
kollek, znw. 1) Een kuil voor de<br />
as in een haardplaat . 2) Een<br />
doorloop van een poldersloot<br />
onder de weg .<br />
Vgl. Boekenoogen, 485 .<br />
kom, znw . Kop . Verkl, k o m-<br />
p i e. Men spreekt van een<br />
kom en bak,d .i, kopen<br />
schotel.<br />
Vgl. D e Vr ., 80 .<br />
kombaal, znw . Lange Goudse<br />
pip met grote kop .<br />
Vgl. Boekenoogen, 488 ;<br />
D e Vr., 80 .<br />
kombof, znw . Kleine aangebou<br />
wde keuken . Gewoonlik in<br />
de verkl, k o m b o f f i e.<br />
Vgl. Boekenoogen, 487 .<br />
komer, znw. In de uitdr . : H a i<br />
is een trouwe komer,<br />
hij komt geregeld.<br />
kommandere, zw, ww . t r . Bever<br />
len . Zegsw. : K o m m a n-<br />
deer j e hond en blaf<br />
z e 1 f, gezegd, wanneer men<br />
een bevel niet wil opvolgen .<br />
komrof, znw . Ajkomst .<br />
„En toe skoot er nog ien post<br />
over en dat was voor Huibert<br />
Cornelisz Poot, onze boerendichter,<br />
die ok van def tige<br />
komrof was" .<br />
W. O . en N.,IV,71 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 486 ;<br />
Fri. Wdb., II, 83; N. Gr.<br />
W d b ., 446 .<br />
kompelefoesies, znw, meerv .<br />
Smoesjes .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 84, konr<br />
kelfoesje.<br />
't komplet, znw . Couplet.<br />
Dit was al 't tweide komplet<br />
van 't skoolversie, toen Maarr<br />
tje 't genog vond ' .<br />
Med . C., jrg . 24, no . 1218 .<br />
komsa, bijw. uitdr . Geweldig,<br />
hevig; f r . c o m m e c a. Hai<br />
kreeg een klap van komsa .<br />
Vgl . Fr. Wdb ., II, 83 ; N . Gr .<br />
Wdb., 447, van komsja .<br />
't komvoor, znw . Teestoo fje van<br />
aardewerk, waarin zich een<br />
test met een kooltje vuur bevindt.<br />
Vgl. Boekenoogen, 488,<br />
komfoor.<br />
konkel, znw . De koffie en de<br />
snee brood, die men circa half<br />
elf gebruikt .<br />
„Ziezoo, nou zel 'k ers zien,<br />
dat 'k de konkel klaar kraig" .<br />
W. 0 . en N., IV, 37 .<br />
konkele, zw, ww . intr . Koffiedrinken<br />
en een snee brood<br />
eten circa half elf .<br />
Vgl. Boekenoogen, 489 ;
36<br />
De Vr., 80; Bouman 59 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 447, konkeln .<br />
konkelefoesies, znw. meerv.<br />
Smoesjes . Zie: k o m p e 1 er<br />
f0esies.<br />
konkelpot, znw. 1) Koffiepot.<br />
2 ) De waterketel, waarin <strong>het</strong><br />
koffiewater gekookt wordt.<br />
„Ga nog niet, kom laaten wij<br />
Gauw <strong>het</strong> konkelpotj a stooken"<br />
.<br />
Econ. Liedjes, II, 255 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 489 ;<br />
D e V r ., 80 ; Fri. Wdb ., II,<br />
84, pruttelende koffiepot; N .<br />
Gr. Wdb ., 447, konkel, ketel<br />
in de kolomkachel gezet, voor<br />
't koffie of teewater .<br />
konkeltaid, znw . De tyd, waarr<br />
op gekonkeld wordt, d .i. circa<br />
half elf. Zie hallevellef<br />
i e.<br />
„En wanneer dan overal de<br />
gasten zijn gezeten, wordt 't<br />
tijdelijk weer stil langs den<br />
dorpsstraatweg ; dan wordt 't<br />
„konkeltaid", en doen we na<br />
ofloop daarvan 'n borreltje" .<br />
W. 0, en N., II, 65 .<br />
kont, znw . 1) Achterste . 2 ) Lir<br />
chasm . Hai is guster mit z'n<br />
dronken kont in sloot vallen .<br />
Vgl. N . Gr. Wdb ., 447, 4° .<br />
Veel samenst, met dit woord<br />
als twede lid komen voor, die<br />
vooral voor vrouwen gebezigd<br />
worden: bentelkont,<br />
flortkont, gnartkont,<br />
kleskont, zeurkont,<br />
enz . Zie N . Gr. Wdb ., 447,<br />
kont, 3 ° . Uitdr . :1) D e k o n t<br />
teugen de krubgooie,<br />
zich verzetten tegen jets, oorspronkelik<br />
van paarden gezegd.<br />
,,Meschien wel om die skool-<br />
meister geskiedenis, want ik<br />
denk, dat die skoolopziender<br />
de kont teugen de krib gooit" .<br />
W . 0. en N ., IV, 76 .<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no.<br />
48; N . Gr. Wdb ., 447, Hai<br />
zet de kont teeg n de krubbe.<br />
2) Mien je main, den<br />
mien j e m'n kont ok.<br />
3) J e k o n t! uitroep, waarr<br />
mee men to kennen wit geven,<br />
dat men <strong>het</strong> met jets niet eens<br />
is.<br />
Vgl, je diesek! je gat!<br />
4) D'r'n kont anlulle,<br />
om jets heen praten .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb ., 447, 1° .<br />
5 ) Zie voor nog een zegsw .<br />
bij h o r t .<br />
kontrarie, bijw . Tegenoverger<br />
steld. 't Is mit jou precies konr<br />
trarie as mit Louw. Jij binne<br />
rechts douf en Louw links .<br />
kooi, znw . Slaapplaats onder de<br />
bedstee, gelijkvloers . Ook wel<br />
in <strong>het</strong> algemeen b e d. Ik<br />
gaan nei de kooi .<br />
Vgl . D e V r., 80; Fri. Wdb .,<br />
II, 75, kooi, slaapstede in een<br />
schip ; N . Gr . Wdb ., 448, 1°,<br />
slaapplaats in de schuur,<br />
meestal' in de koestal, ook in<br />
een schip .<br />
kooidrokte, znw . Kouwe drukte,<br />
aanstellerjj .<br />
„Wel niggie wat heave die<br />
stadslui tog een kooidrokte" .<br />
flit Kennemerl ., 139 .<br />
Wellicht is dit woord k o o i<br />
<strong>het</strong>zelf de als <strong>het</strong> bij K i 1, verr<br />
melde k o y e achterste .<br />
Het wil dan zeggen : Onder<br />
<strong>het</strong> lopen druk zijn achterste<br />
bewegen . Temeer, wijl men<br />
ook wel zegt : W a t b e t<br />
zai of hai 'n kouwe
37<br />
droktean'r (z'n) ga<br />
hangen .<br />
Vgl. S t o e t t, Sprwdb ., no.<br />
1386, op Iichtekooi .<br />
kooierig, bnw . Nog steeds in<br />
bed bl jvende, o jschoon men<br />
reeds tang wakker is .<br />
't kooksie, znw . Zoveel aardapr<br />
pelen o) groente als men poor<br />
een middagmaal nodig heejt .<br />
Vgl. Fri. Wdb ., II, 84, kooks .<br />
koolprak, znw . Aardappelen en<br />
kool door elkaar gestampt .<br />
Zie prak .<br />
koolrup, znw . Koolrups .<br />
Vgl. Boekenoogen, 492,<br />
koolrijp .<br />
koolstruk, znw . Koolstruik .<br />
Vgl. D e V r ., 80,<br />
kooltorre, znw. meerv . Scheldnaam<br />
poor de koolboeren in<br />
de Streek .<br />
koom-al-den-dag, in de zegsw . :<br />
t Is meer as koomr<br />
a l-d a n-d a g, <strong>het</strong> is meer<br />
dan gewoon, <strong>het</strong> is jets biezonders<br />
.<br />
W. 0 . en N., IV, 91 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 83,<br />
It is kwet oars as kom-al-den<br />
dei; N,. Gr. Wdb ., 445, Dat<br />
is meer as kom-aal-dag .<br />
koors, znw . Koorts . Uitdr, : ' n<br />
koors as 'n peerd heww<br />
e, een zeer hoge koorts bebr<br />
ben .<br />
Vgl. Boekenoogen, 494 ;<br />
Fri. Wdb., II, 78, in koorts as<br />
in hynder .<br />
koot, znw. 1) Gewricht. Uitdr. :<br />
Over koot gaan, zwikr<br />
ken . Van de poet . 2) Kleine<br />
uitstekende beentjes aan de<br />
poten van runderen . Aan ieder<br />
re poot zitten er twee 'aan de<br />
achterzij de .<br />
Vgl. Boekenoogen, 494.<br />
kootmaid, znw . Een meid, die<br />
peel en zwaar werk verricht.<br />
Letterl . wellicht een meld, die<br />
f linke koten heef t, funk op<br />
haar koten staat .<br />
kop, znw . 1) Hoofd. 2) Een zer<br />
kere mast . Men spreekt van<br />
een kop bonen en erten, een<br />
kop butter . 3) Het boven de<br />
rand uitstekende gedeelte van<br />
een mast of glas . Zo spreekt<br />
men van een mud garst met<br />
een kop er op, van een glas<br />
jenever met een kop er op,<br />
enz . Uitdr. :<br />
1) De kop hugs hewwe,<br />
funk irechtop lopen .<br />
2) Deer zit een kop op,<br />
dat is een knappe bol.<br />
3) 't Is kop en kont,<br />
gezegd van een ineengedronr<br />
gen persoontje .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb., 453 .<br />
4) Ik leis me niet op<br />
m'n kop skaite, iklaat<br />
me niet foppen .<br />
5) Een kop tone, koppig<br />
zjn .<br />
„Zij ziet dat <strong>het</strong> kwaadaardig<br />
schepsel haar kop toont" .<br />
Br, over versch. 0 ., III, 67.<br />
Vgl. Boekenoogen, 495 ;<br />
D e V r. 80 ; Fri. Wdb., II,<br />
84 .<br />
koppie-doen, st. ww. Koffie<br />
drinken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 495 ;<br />
D e V r ., 80 .<br />
koppiestaid, znw . De tijd, waarr<br />
op men een kopje koffie of tee<br />
drinks .<br />
Vgl. Boekenoogen, 495 ;<br />
De Vr., 80; B0uman, 59 .<br />
kor I, znw. Een wagen van een<br />
laag model op 4 wielen . Men
38<br />
spreekt van een h o u t ko r,<br />
en een m e 1 k k o r. Verkl .<br />
kortje en korrie,<br />
Vgl. Boekenoogen, 499 ;<br />
De Vr ., 80; Bouman, 60 ;<br />
N. Gr. Wdb. 454, korre.<br />
kor II, znw . Een net, waarmee<br />
men garnalen vist . Te Enkr<br />
huizen .<br />
JiL e e zoekt er de d ( ode tus<br />
schen uit, en de enkele krabr<br />
ben, die in de kor mee waren<br />
opgehaald" .<br />
Vloed, 20 .<br />
kore, zw, ww . intr . Overgeven,<br />
braken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 499 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 76, koatje .<br />
kort, bnw, en bijw . Kort . Zegsr<br />
wijze: Hai is kort van<br />
m e m o r i e, hij kan slecht<br />
lets onthouden . I e m a n d<br />
kort houwe, iemand in<br />
vrijheid van bewegen belemmeren.<br />
Zie St o e t t, Sprwdb.,<br />
no. 1251 . Te kort, to<br />
weinig; i n k o r t, kort ger<br />
leden .<br />
kortaams, bnw. Kortademig .<br />
kortbaai, bijw . Dichtbij .<br />
Vgl. Boekenoogen, 501 ;<br />
Fri. Wdb., II, 77, koartb y; N.<br />
Gr. Wdb ., 455 .<br />
kortegaar, znw . Gevangenis ; fr.<br />
corps de garde, wachtpost.<br />
Vgl. Fri. Wdb ., II, 77, koarr<br />
tegaerde; N. Gr. Wdb ., 454,<br />
kordegaard .<br />
't kortje, znw . Een kort pijpje,<br />
een neuswarmertje .<br />
't kortvoer, znw . Het korte voer<br />
als haver, boners enz, tegenr<br />
over 1 a n g v o e r als hoof<br />
enz. Zie langvoer .<br />
Vgl. Boekenoogen, 501 ;<br />
Opprel, 65 .<br />
koud, znw . Koude. Ik hew zo'n<br />
last van de koud .<br />
Vgl. Boekenoogen, 503 .<br />
koud, bnw . Koud. Uitdr. :<br />
1) Femilie van de kouw<br />
e k a n t, aangetrouwde familie<br />
.<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1258 .<br />
2) De kouwe tafel, een<br />
tafel, waarop geen warme<br />
spijzen opgediend worden .<br />
„Nou niggie, we raakte over<br />
de schroei heen en 5 uur was<br />
t men kind, eer wij goed en<br />
wel thuis waren en zeet raakte<br />
om 'n kouwe taf el" .<br />
Uit Kennemerl., 142 .<br />
Vgl. Oudemans, Wdb.<br />
op Br., 192, kouwe schaal.<br />
3) Een kouwe bakker,<br />
een bakker, die vent met door<br />
anderen gebakken brood .<br />
Vgl. Boekenoogen, 503 ;<br />
D e V r ., 80 .<br />
kouke, zw, ww, intr . Neiging<br />
tot braken gevoelen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 492 ;<br />
Opprel, blz .67 .<br />
koup, znw . In de uitdr . : ( G i e n )<br />
koup geVe, (niet) toegeven<br />
.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 44, keap<br />
laen .<br />
koupman, znw. Koper . „Hoeveul<br />
bled je?" „Honderd gulden" .<br />
„Den bin je koupman" . Deze<br />
betekenis heef t <strong>het</strong> woord<br />
reeds in <strong>het</strong> mnl . Zie Mnl.<br />
Wdb ., III, 1846 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 494 .<br />
kous, znw . Kous . Zegsw . : R u k<br />
maar in met j e zaaien<br />
k o u s e, gebezigd als antwoord<br />
op to veel wensen .
39<br />
Die kous is of, dabs<br />
afgjelopen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 503 .<br />
kouster, bnw. In de zegsw . : 't<br />
Is deer niet kouster,<br />
bet is daar njet in orde . Hai is<br />
niet kouster, hij is niet to ver .<br />
trouwen . Ontleend aan hebr .<br />
k o o s j e i r, geschikt, n .1 . om<br />
to eten, rein .<br />
Vgl. Bouman, 60 ; N.Gr .<br />
W d b ., 460, kouster; S t o e t t,<br />
Sprwdb ., no . 1264 .<br />
kraai, znw . Kraai. Uitdr . :<br />
1) Ergens op zitte as<br />
n kraai op 'n kring<br />
(kreng ), jets met alle geweld<br />
op bet ljjf zitten .<br />
,,In as ze 'n pik op je hadde,<br />
as je 't bai ze verkurven hadde,<br />
den moste ze je altaid<br />
hewwe ; den zatte ze op je as<br />
'n kraai op 'n kring" .<br />
W . 0, en N ., I,119.<br />
2) En ieder kraaike<br />
zoekt z'ne<br />
gaaike, iedere<br />
jongen zoekt zjjn meisje .<br />
Vgl. Vt. Eend in de B.,13.<br />
kraam, znw . Kraam . Zegsw. :<br />
Deer kin je mee veur<br />
de krame om, daarkan<br />
je mee voor de dag komen,<br />
oorspronkelik wel gezegd van<br />
een meisje, waarmee men kermis<br />
houdt ; vgl .<br />
W.O.enN .,I,24.<br />
„je meugt wel veur de<br />
kraamen om,<br />
Met zo een flinke Tas,<br />
(meisje)" .<br />
Econ . Liedjes, II, 180 .<br />
Vg1. Boekenoogen,<br />
1331 ; D e V r ., 80. Ndl.<br />
Wdb ., VIII, 21 .<br />
kraambewaarster, znw . Baker.<br />
kraambeware, alleen in de inf in .<br />
gebruikelik in de uitdr . : u i t<br />
kraambewaren weze<br />
of g a a n, ergens baker zjn .<br />
krab, znw. In de uitdr .: Z o<br />
ziek weze as 'n krab<br />
ernstig ziek zjjn .<br />
kraf, znw. Karaf . Verkl, k r a f<br />
f ie ; fr. carafe .<br />
Vgl. Boekenoogen, 508 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 463, kraf.<br />
krag, znw . Aardewerk of glaswerk,<br />
dat gescheurd o f op andere<br />
wlze beschadigd is .<br />
Meerv, k r a g g e .<br />
Vgl. Boekenoogen, 508 .<br />
Krain, mansnaam . Verkorting<br />
van Quirinus .<br />
Vgl. Fri. Naaml ., 22, Krjjn .<br />
't krakelbien, znw . Kraakbeen .<br />
Zie knarselbien .<br />
Vgl. Boekenoogen, 509 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 90, kreakbien .<br />
krammenap, znw. Een persoon,<br />
die zwak, ziekelik is . Letterl .<br />
zo breekbaar als een gekramde<br />
nap . „'n Sukkelend mensch is<br />
n kramde nap" . Zegsw. :<br />
Krammenappe leve 't<br />
t a n g s t, krakende wagens<br />
duren bet langst .<br />
W. 0, en N., I,<br />
Vgl. Boekenoogen, 510 ;<br />
D e V r ., 80 .<br />
krammenappig, bnw. Zwak,<br />
sukkelend . Zie k r a m m e-<br />
n a p . Dit is bier de gewone<br />
vorm . Hiernaast schijnt in N .-<br />
Holland nog de vorm k r a mr<br />
menakkelig voor to komen<br />
.<br />
„Dan sjokte hij voort, kramr<br />
menakkelig oudje in den droer<br />
yen avondregen" .<br />
De Stad, j rg . 1929, blz . 255 .<br />
krankjorum, bnw . Gek, dwaas .<br />
Vgl. Boekenoogen, 511 ;
40<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 1434 .<br />
De kraut<br />
lezen .<br />
krante, zw, ww, intr.<br />
Kwan ik gaan nog eris<br />
of f ies krante .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 89, krautsje<br />
.<br />
krap, bnw. 1) Nauwsluitend . 2 )<br />
Schraal, armoedig. Uitdr . : 't<br />
krap hewwe, krap zitt<br />
e, <strong>het</strong> armoedig hebben .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb., 434, 1 °<br />
en 3 ° . 3) In verbinding met<br />
a n, ter nauwernood voldoenr<br />
de . He je touw genog Jaap?<br />
Nou 't is krap an .<br />
Vgl. Boekenoogen, 511 ;<br />
Fri. Wd b ., II, 89 ; N. Gr.<br />
Wdb ., 464 ; Ndl. Wdb ., VII,<br />
111,<br />
krassefiole, zw . ww, intr . Heenr<br />
gaan . Alleen in de inf, gebruir<br />
kelik en wel in verbinding met<br />
op. Zie opkrassef iole .<br />
kraze, zw . ww . intr . Ben krassend<br />
geluid geven, klemmen .<br />
Van deuren . Van k r a a t-<br />
s e n? Zie Ndl. Wdb ., VIII,<br />
35 en IV, 996, gekraats; N .<br />
Gr. Wdb ., krazn .<br />
kreb, znw. Krib . Hiernaast<br />
k r u b . „Hij lagh in een kreb<br />
ende stal" . T w i s c k, Kl .<br />
Liedtb., 200; vgl . Fri. Wdb .,<br />
II, 91, krebbe.<br />
Kreel, mansnaam . Hiernaast<br />
KrelisK<br />
kreen, bnw . Zeer zindelik . De<br />
vrouw is kreen op de butter<br />
pot 'oor . Men houdt <strong>het</strong> woord<br />
voor een dubbelvorm van rein .<br />
Zie S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1275 ; Ndl. Wdb ., VIII, 138 .<br />
kreeuwe, zw, ww, intr . Beter<br />
worden . Zie opkreeuwe.<br />
Kreeuwe is een vorm van<br />
krauwen, krabben . De letterl .<br />
bet, is dus : b ij d e w a 1 o p-<br />
krabbelen.<br />
Vgl . Ndl. W db., VIII, 124 .<br />
krek I, znw . Kruk.<br />
VgL Boekenoogen, 512 .<br />
krek II, bijw, joist; f r . c o r<br />
rect .<br />
„Geloof ie 't niet buurvrouw?<br />
Vraag 't den an Wullem, hij<br />
komt krek opwaard an" .<br />
hlit Kennemerl., 86 .<br />
„Want hij nam zijn Pyl en<br />
Boogie,<br />
En schoot haar j uyst krek in<br />
't Hert".<br />
Gr . N . Liedeb ., 21 .<br />
Bij Wolff en Deken<br />
krekt en krek, vgl . Abr. Bl.,<br />
II, 207 en Econ . Liedjes, III,<br />
7. Zegsw . 't I s 'm k r e k,<br />
<strong>het</strong> is een mooie boel, ook wel :<br />
h is een mooie kerel ( ironies)<br />
.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 92, krekt ;<br />
N. Gr. Wdb ., 465, krek en<br />
krekt; Ndl. Wdb., VIII, 147 .<br />
Krelis, mansnaam . Hiernaast<br />
K r e e 1 . Verkorting van<br />
Cornelis.<br />
Vgl . Fri . Naaml., 222, Krelis .<br />
't kret,<br />
znw. De zitbank voor<br />
aan een boerewagen, waarop<br />
de voerman zit. Zie ook a c h-<br />
t e r k r e t . Het is een bijvorm<br />
van krat, welke laatste vorm<br />
reeds voorkomt in <strong>het</strong> mnl . ;<br />
vg1 . Nlnl. Wdb ., III, 2065,<br />
crane.<br />
Jan al zit hij op <strong>het</strong> krat<br />
Is zo vrolijk als een koning .<br />
Br, over versch . 0 ., III, 13 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 513 ;<br />
D e V r ., 80 ; Fri. Wd b., II,<br />
92, kret, foor-, efterkret; N.<br />
Gr. Wdb., 465, 1°, de beide<br />
boomen, waartusschen <strong>het</strong>
41<br />
paard Ioopt voor de koets of<br />
boerenwagen ; Nd!. Wdb.,<br />
VIII, 120.<br />
kreuke, zw, ww, tr. Zie o pr<br />
k r e u k e, opvouwen.<br />
Vgl. Boekenoogen, 514 ;<br />
N . Gr. Wdb ., 465 ; Nd!.<br />
Wdb ., VIII, 171 .<br />
kreukel, znw, kreuk, vouw .<br />
Hiernaast k r u k k e l .<br />
Vg1. Boekenoogen, 514 ;<br />
N. Gr . Wdb., 465; Nd! .<br />
Wdb., VIII, 171 .<br />
kreukelig, bnw . Vouwen hebr<br />
bende . Hiernaast k r u k k e-<br />
11 g .<br />
kreupel, bnw . In de uitdr . :<br />
Kreupels kracht heww<br />
e, ongelofelike kracht bezitten<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 514 ;<br />
Nd!. Wdb ., VIII, 183 .<br />
kriebele, zw, ww, tr . Kittelen .<br />
Vgl. Fri. Wdb ., II, 93, krir<br />
belje; Ndl. Wdb ., VIII, 193 .<br />
kriegel, bnw . Kregel, driftig .<br />
Vgl . B o u m a n, 61 ; Fri.<br />
W db ., II, 94, krigel, ijverig,<br />
moedig ; N. Gr. Wdb ., 466 ;<br />
Nd!. Wdb., VIII, 193 .<br />
kriek, znw. 1) Bochel. 2) Krekel<br />
in de onderoven van een bakr<br />
kerij . 3) Kleine vierkante<br />
moppen . Zegsw . :<br />
1) Hai <strong>het</strong> 't lillek<br />
voor z'n kriek, hi is erg<br />
dronken, ook wel hij is erg<br />
ziek.<br />
2) Ze <strong>het</strong> 't voor d'r<br />
k r i e k, ze moet bevallen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 514 ;<br />
De Vr ., 80 ; Bouman,<br />
61 ; S t o e t t, Sprwdb ., no.<br />
904 ; Ndl . Wdb ., VIII, 195 .<br />
kriel, I, znw. Mand .<br />
„Zoo snel als hij kan, komt<br />
Bles, beladen met de kriel vol<br />
heete bollen, gerold in de wollen<br />
deken, op de plaats terug" .<br />
w. 0 . en N., II, 170.<br />
Vgl. Boekenoogen, 515 ;<br />
D e V r ., 81 ; Nd!. Wdb.,<br />
VIII, 201 .<br />
kriel II, znw . Uitschot van aardappelen<br />
en vruchten ; aardapr<br />
pelen of vruchten, die to klein<br />
zzjn .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 93 ; kriel,<br />
kleingoed, als kleine aardappelen,<br />
visschen, ook kleine<br />
kinderen; N. Gr. Wdb., 467,<br />
't kriel, 't uitschot, de door de<br />
kleinste zeef gevallen aardapr<br />
pets .<br />
kriewel, znw . In de uitdr .: D e<br />
kriewel in z'n kont<br />
h e w w e, gezegd van iemand,<br />
die niet stil kan zitten .<br />
Vgl. Fri . W db ., II, 97, De<br />
kriewel yn 't gat ha, geen<br />
oogenblik stil kunnen zitten .<br />
kriewele, zw . ww . tr . Kittelen .<br />
Zie kriebele.<br />
Vgl. Ndl. Wdb., VIII, 206 .<br />
kriewelig, bnw. Boos, driftig .<br />
,,Is 't nou niet", begon Arie,<br />
,,is 't nou niet om kriewelig in<br />
je laif to worre, zoo slecht as<br />
't nou gaat?"<br />
W. O . en N., II, 79 .<br />
krikkemik, znw. Alleen in de<br />
zegsw .: De stoel, de taf<br />
el is uit z'n krikkem<br />
i k k e, de stoel, de tafel<br />
ligt bona nit elkaar, de poten<br />
zitten niet meer stevig . Zie<br />
de gissingen van <strong>het</strong> Nd! .<br />
Wdb ., VIII, 264, wwaar o .a .<br />
gezegd wordt, dat <strong>het</strong> eerste<br />
lid mogelik de stain van 't<br />
werkw, k r i k k e n, een krar<br />
kend geluid geven, is . Of een
42<br />
contaminatie van k r i k k e n<br />
en uit z'n mikke? Zie<br />
mik.<br />
Vgl. Boekenoogen, 516,<br />
alwaar <strong>het</strong> ww, k r i k k e-<br />
m i k k e n, voortdurend heen<br />
en weer bewegen, staat opr<br />
getekend . D e V r., 81 .<br />
krim, znw. Een goot tussen twee<br />
daken in, zoals men wel aantreft<br />
op kerken en pakhuizen .<br />
krimmeneel, bnw . Zuinig, gierig.<br />
Vgl, fr, criminel . Hierr<br />
naastkrimmenelig.Wat<br />
'n krimmenele kerel, hai <strong>het</strong><br />
nergens wat voor over .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 94, krimmenear(de)<br />
; N. Gr. Wdb .,<br />
467 .<br />
krimp, znw. Armoede. In de<br />
zegsw. : Deer is niks<br />
gien krimp hoor, <strong>het</strong>is<br />
daar een ro yale boel .<br />
Vgl. Fri. Wdb ., II, 95, Der<br />
is-of hja ha noch gjin krimp ;<br />
N. Gr. Wdb., 467 ; Nd l .<br />
Wdb ., VIII, 266 .<br />
't kring, znw . Kreng . De uitdr.<br />
a s de kringe, gebruikt<br />
men in allerlei verbindingen<br />
met de bet, van ontzettend, in<br />
hevige mate; b.v. 1 o u p e a s<br />
de kringe, vloeke as<br />
de kringe, skelde as<br />
de kringe, f rete as<br />
de kringe, enz .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 95, kring .<br />
kringe, st, ww, intr . Dringen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 518 ;<br />
Fri. Wdb., II, 95 ; Ndl . Wdb .,<br />
VIII, 1278 .<br />
krint, znw . Krent .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 95, krint .<br />
krinterig, bnw . Gierig, zuinig .<br />
Vgl. Boekenoogen, 513 ;<br />
Fri. Wdb., II, 95 ; S t o e t t,<br />
Sprwdb., no. 1276 ; Ndl .<br />
Wdb ., VIII, 164 .<br />
krintetoet, znw . Een gezicht, dat<br />
door puistjes ontsierd is.<br />
Vgl . D e V r., 80 ; N . Gr.<br />
Wdb ., 468, krintjebaard ;<br />
Fri. Wdb ., II, 96, krinten,<br />
puistige uitslag .<br />
krintetuin, znw . De gevangenis<br />
to Hoorn .<br />
kristenziele, uitroep van verbazing<br />
. Kristenziele nag toe, hoe<br />
kan je deer baai?<br />
Vgl . Fri. Wdb., II, 96, Mijn<br />
kristenziel noch tal ho krigest<br />
it yn 'e kop; N. Gr. Wdb .,<br />
468, kristnzail .<br />
krode, zw, ww, tr . Kruien met<br />
een kruiwagen . Men spreekt<br />
b .v, van : mis of modder krode .<br />
Vgl. Boekenoogen, 519 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 97, kroadsje ;<br />
Ndl,. Wdb., VIII, 301 .<br />
kroele, zw. ww . intr. Dicht bij<br />
elkaar liggen of zitten . Zie<br />
ook gekroel .<br />
Vgl. Boekenoogen, 519 ;<br />
O p p r el, blz . 68; Bow.<br />
man, 61 ; Ndl. Wdb ., VIII,<br />
303.<br />
kroep, znw . Ontsteking van <strong>het</strong><br />
strottenhoofd; f r . c r o u p .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb ., 471 ; Ndl.<br />
Wdb ., VIII, 304 .<br />
kroes, bnw . Parmantig, trots .<br />
Die Jan is een kroes kirreltje.<br />
Vgl. Oudemans, Wdb .<br />
op Br., 194, driftig vurig ; Fri.<br />
Wdb., II, 98, fier, trots ; Ndl.<br />
Wdb., VIII, 307 .<br />
krok, znw. 1) Graszaad. Zie<br />
hooikrok.2) Fjnesneeuw,<br />
zo fin als krok .<br />
Vgl. Boekenoogen, 522 ;<br />
Fri. Wdb., II, 98 ; Ndl . Wdb .,<br />
VIII, 311 .
43<br />
krokke, zw, ww, intr . Fjjn<br />
sneeuwen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 522 ;<br />
De Vr., 81 ; Bouman, 61 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 98, krokje .<br />
krol, znw . Muts met bonte rand .<br />
„En deer ging ie weraggies<br />
weer voorbai, net as altaid,<br />
jekker an met pieloose broek,<br />
op hullef te, de ouwe krol op<br />
de ouwe kop" . Med. C ., jrg .<br />
24, no. 1243 . Vgl . D e V r .,<br />
81 ; Ndl . Wdb,., VIII, 315<br />
krozn, bnw. Krom . Llitdr.<br />
Kromme aaiere, drollen .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 98, kroznme<br />
aeyen, drollen ; k r o m<br />
p r a t e, nog niet goed praten,<br />
gezegd vooral van kinderen.<br />
Vgl. Boekenoogen, 523 ;<br />
D e V r., 81 .<br />
krombient, bnw . Kromme benen<br />
hebbende. „Dat oolyck kromr<br />
bient goes . . . " .<br />
Bredero, Moortje, 574 .<br />
kromsteven, znw . Een kind, dat<br />
krozn, gebrekkig praat .<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb, no.<br />
2632 ; Ndl. Wdb., VIII, 331 .<br />
krood, znw. Kruiwagen. 1Vleerv .<br />
k r o d e . Het woord is een<br />
verkorting van k r o d e, welke<br />
vorm reeds in <strong>het</strong> mnl . voorr<br />
komt ; vgl, Mn1. Wdb, ., III,<br />
2115; Oudemans, Wdb .<br />
op Br., 195, kroos Fri. Wdb .,<br />
II, 97, kroade; N. Gr. Wdb .,<br />
469, kro, krode ; Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 391 .<br />
kroplap, znw . Een vrou wenonr<br />
derkleed, zonder mouwen, dat<br />
de boezem en de rug bedekt .<br />
Tans met de zaak verouderd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 524 ;<br />
Bouman, 61 ; Ndl. Wdb.,<br />
VIII, 373 .<br />
krosse, zw, ww, intr . Rijden, in<br />
<strong>het</strong> algemeen gaan; v gl. fr .<br />
taros .<br />
„ja niks anvongen, wel verdaid,<br />
Hew je 't niet lezen maidje?<br />
Dat krossen met de duozit<br />
Van Wullem Laan en Saitje" .<br />
w, 0 . en N., IV . 147 .<br />
Vgl . Fri. Wdb., II, 99, krosse,<br />
kroskje, met tegenzin ergens<br />
naar toe gaan ; N . Gr. Wdb .,<br />
473, krozn .<br />
kroze I, zw, ww . intr. Het<br />
kroos uit de sloot halen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 524 ;<br />
Ndl. Wdb ., VIII, 362 .<br />
kroze II, zw. ww . intr . Leuk met<br />
kinderen omgaan, ook wel in 't<br />
algemeen zorgvol met jets bezig<br />
zijn . Hai kin zo aardig<br />
kroze . Van k r o o s, een vorm,<br />
die naast k r o o s t voorkomt.<br />
Vgl. Ndl . Wdb., VIII, 365 .<br />
kroze-, znw. Een snort van<br />
hack, waarmee <strong>het</strong> kroos uit<br />
de sloten gehaald wordt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 524 ;<br />
Ndl. Wdb ., VIII, 362 .<br />
krub, znw. Krib, slaapplaats van<br />
een kind in de bedstee der<br />
ouders . De krub bevindt zich<br />
tegen de wand van <strong>het</strong> voeteneinde<br />
. Hiernaast k r e b .<br />
„Er lait nag 'n beste in de<br />
krup teugen de weig an" .<br />
W. 0 . en N., II, 16 .<br />
Zie voor een zegsw, bij k o n t .<br />
Vgl . N . Gr . Wdb ., 473,<br />
k r u b(bbe), 2° ; Fri. Wdb.,<br />
II, 91, krebbe .<br />
krui (d) keis, znw . Kruidkaas .<br />
Ookwelzeidjeskeisgenaamd<br />
. Zie aldaar .<br />
„Ze zelle van main twei keise
44<br />
hewwe met 'n kruitkeisie",<br />
W. 0 . en N., II, 31 .<br />
kruie, zw, ww. tr . In een jcruiwagen<br />
voortduwen .<br />
Vgl . krode. Vgl. Boekenoogen,<br />
527; Ndl.<br />
Wdb ., VIII, 397 .<br />
kruie, znw. meerv . Geneesmiddelen<br />
.<br />
kruielouper, znw . lemand, die<br />
de medicjnen rondbrengt .<br />
kruin, znw. De eerste en laatste<br />
snee van een rogge- of tarwebrood<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 527 ;<br />
D e V r., 81 .<br />
't kruis, znw . Kruis . Llitdr . E e n<br />
kruisie make, een kruis<br />
slaan voor of na een gebed .<br />
kruisebaai, znw .Kruisbes . Nleervoud<br />
kruisebaaie . Vgl .<br />
Wdb ., II, 101 ; krusbei, p1 .<br />
krusbeijen; Ndl, Wdb., VIII,<br />
447 .<br />
kruisebaaieboum, znw . Kruisr<br />
besseboom . Vgl . Fri. Wdb .,<br />
II, krttsbeibeam .<br />
kruk, znw . Een zwak, ziekelik<br />
persoon . Vgl . S t o e t t,<br />
Sprwdb, no . 1298 ; Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 474 .<br />
krukke, zw . ww, intr . Sukkelen,<br />
ziek zijn . Wie zou docht heave,<br />
dat zo'n sterke vrouw nog eerr<br />
der weghaald worre zou as<br />
neef z'n Jaantje, die al zoolang<br />
krukt. Vgl. N. Gr. Wdb., 474,<br />
krukkeln ; Ndl. Wdb ., VIII,<br />
474 ; Fri. Wdb ., II, 100,<br />
krukje.<br />
krukkel, znw. Zie k r e u k e 1 .<br />
krukkelig, bnw . Zie k r e u k e-<br />
ligI<br />
krukkig, bnw .<br />
lend.<br />
Ziekelik, sukker<br />
,,Men zag u nergens en gij<br />
waart wat krukkig, wat ziekelijk<br />
Abr. Bl., I, 68, Vgl .<br />
Fri. Wdb ., II, kruk, sukkelend<br />
.<br />
krummel, znw . Kruimel . Zie<br />
voor de vocaal § 26, 2 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 530 ;<br />
N . Gr. Wdb ., 474 .<br />
krummele, zw, ww, intr . Kruir<br />
melen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 530 ;<br />
N. Gr,. Wdb ., 474 .<br />
krummelig, bnw. 1 } Kruimelig .<br />
2 } Gierig, zuinig .<br />
„Zo dat ik maar zeggen wil,<br />
alles wordt zo kruimelig, zo<br />
bekrompen ." Abr. Bl ., III, 107.<br />
Vgl. Ndl, Wdb., VIII, 408 .<br />
kuf, znw . Klein vertrekje, waar<br />
<strong>het</strong> eten op een open haard<br />
gekookt wordt .<br />
„jongen ja, gaan of f en nei de<br />
kuf en roer de brai ers om, die<br />
staat nag op 't vuur" . W . 0 .<br />
en N., II, 14, ook op blz . 31 .<br />
Het woord heef t in de 17e<br />
eeuw een zeer ongunstige zin .<br />
„Terwijl de steedrlui in de<br />
kuffen<br />
Bij een hoer of ander wijf,<br />
Zitten en in stank vermuf f en" .<br />
B e e t s, Dichtkonst, 214 .<br />
„Gij vraeghd my nae uw vrouw,<br />
hoewel gy met uw weten,<br />
Haer, denck ik, in een kuf of<br />
hoerhuys hebt vergeten" .<br />
B r u n 0, Mengelmoes, 30 .<br />
Vgl. 0udemans, Wdb . op<br />
Br ., 197; Boekenoogen,<br />
530, walstoep; Ndl. Wdb, .,<br />
VIII, 494 .<br />
kui, znw . Een vrouwelik kalf .<br />
Hiernaast k u irk a 11 e f. K u i<br />
is een bijvorm van k o e, die<br />
alleen in deze bet, is blijven<br />
voortbestaan : Zie N. Gr.
45<br />
Wdb., 477, waar <strong>het</strong> woord<br />
k u i de bet, heels van k o e<br />
naast die van k a 1 f<br />
Vgl. Boekenoogen, 530 ;<br />
Bouman, 61 ; Ndl . Wdb,.,<br />
VIII, 495 .<br />
kuier, znw . In de uitdr . : 1) A n<br />
de kuier gaan, aan de<br />
wandel gaan .<br />
2) Met iemand an de<br />
kuier gaan, met iemand<br />
een loopje nemen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 531 ;<br />
Fri. Wdb., II, 101, kuUer,<br />
wandeling ; N,. Gr. Wdb ., 443,<br />
koeier; S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
611 ; Ndl. Wdb ., VIII, 495 .<br />
kuikallef, znw. Zie k u i . Vgl .<br />
Fri. Wdb ., II, 87, koukeal;<br />
Boekenoogen, 531 .<br />
kuin, bnw, en bijw . Parmantig,<br />
Pier. Wat loupt die kuin .<br />
2) Zwierig, mooi . Van kle .<br />
dingstukken . „Dat is jammer<br />
genoeg, want zoo'n boerinner<br />
kap en hul stonden was kuin" .<br />
W,. 0. en N ., I, 17. Vgl.<br />
Oudemans, Wdb, op Br .,<br />
198 ; N. Gr . Wdb., 447, vlug,<br />
funk (1Vlolema) ; Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 510.<br />
kuite, zw, ww. intr, Alleen in de<br />
uitdr . :<br />
k u i t e,<br />
Er tussenuit<br />
heengaan, sterven .<br />
Van k u i t, deel van <strong>het</strong> been.<br />
,,We ja, was <strong>het</strong> zoo'n mens<br />
an 't leven, as je zoo oud binne,<br />
temet al tnegentig . 't<br />
Words said, dat zukkens er<br />
tusschenuit kuite". W. 0.. en<br />
N ., II, 33 .<br />
kukele, zw, ww, intr. 1) Tuimer<br />
len, omvallen . 2 ) Kraaien van<br />
een haan ( onomatopoeties) .<br />
Vgl, Boekenoogen, 535 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 478, kukeln,<br />
tuimelen ; Ndl. Wdb ., VIII,<br />
535 .<br />
kulkoek, znw. 1) Fo pperij .<br />
2) Kletspraat, Zo oak in <strong>het</strong><br />
N. Gr. Wdb ., 478 .<br />
kulle, zw, ww, tr . Foppen .<br />
„ja, dat praten, dat kult je" .<br />
W. 0 . en N . IV, 38 .<br />
Vgl . D e V r., 81 ; Fri. Wdb .,<br />
II, 102 ; N,. Gr. Wdb., 478 ;<br />
Ndl. Wdb., VIII, 537 .<br />
kunste, znw . meerv. Kuren, streken<br />
.<br />
„Jan Zwart", zeg ik, „azze je<br />
ooit weer zukke kunste uithale<br />
en main nuwe zwilkje vol<br />
spatte, kaik ik j e nooit meer<br />
an .<br />
w . 0 . en N ., II, 160 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 54, rare<br />
kinsten; N. Gr. Wdb ., 478,<br />
2° ; Nd1. Wdb ., VIII, 557 .<br />
kurref, znw . Kerf . Zegsw. : 't I s<br />
over kurref en klamp<br />
h e e n, <strong>het</strong> gaat alle perken to<br />
buiten. Vgl . D e V r,, 78, dat<br />
is over kerf en klamp heen ;<br />
Oudemans, Wdb. op Br.,<br />
172, uyt de kerf, buiten de<br />
mast, al to erg .<br />
'C kurrekliek, znw . Het bovenr<br />
touw van een visnet, waaraan<br />
kurken bevestigd zijn . Te Enkr<br />
huizen . Vgl . 1 i e k en 1 a o d-<br />
1iek.<br />
kusting, znw . Afrekening. In de<br />
uitdr. : 't I s e e n h e 1 e<br />
k u s t i n g, er valt heel was to<br />
betalen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 40,<br />
op kusten; D e V r., 81, betaaldag<br />
na een verkooping ;<br />
Mnl. Wdb ., III, 2231, c u sr<br />
t i n g e, uitgaven ; Ndl. Wdb.,<br />
VIII, 620 .<br />
kuw, znw . Kieuw .
46<br />
Vgl, Boekenoogen, 541 ;<br />
Oudemans, Wdb . op Br .,<br />
199 ;<br />
kwaad, 1) bnw . In de uitdr. :<br />
Een boel to kwaad<br />
w e z e, veel schulden hebben,<br />
2) znw, Het onkruid, .<br />
kwaaskik, bijw . Op een kwade<br />
wjze. Samentr, van k w a a dr<br />
S c h i k, As 't goeskik niet kin,<br />
den maar kwaaskik . Zie<br />
goeskik en skik, Vgl .<br />
Ndl. Wdb ., VIII, 657,<br />
kwak I, znw . Een garnaleschuit,<br />
Te Enkhuizen . ,,As de kwak<br />
er was, kon ie gaan koken, was<br />
t in geen uur alloopen" .<br />
Vloed, 86, Vgl, Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 670 ; Boekenoogen,<br />
543, op kwakken .<br />
kwak II, znw. Een zekere hoeveelheid<br />
van een br Jachtige<br />
stof . Hai gooide zo maar een<br />
kwak bessepent teugen m'n<br />
gezicht,<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 481, 2 ° ;<br />
Ndl. Wdb ., VIII, 671,<br />
kwak III, znw, Dokter. Verkorr<br />
tingvankwakzalver.<br />
kwakke, zw. ww, tr.<br />
Gooien, smijten . „En evenwel,<br />
(zou ik zeggen) zij deeden to<br />
weinig kwaad, om zo maar van<br />
onzen Lieven Heer in de Hel<br />
gekwakt to worden", ,Abr. Bl.,<br />
I, 5 . Vgl . Fri . Wdb„ II, 102 ;<br />
N, Gr, Wdb ., 81 ; Ndl, Wdb .,<br />
VIII, 679 .<br />
kwakkele, zw, ww . intr. Sukker<br />
len, nu eens beter dan weer<br />
ziek zijn. Vgl, Fri. Wdb ., II,<br />
103, kwakkelje; Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 676 .<br />
't kwakkelweer, znw . Veranderr<br />
lik weer. Vgl, Ndl, Wdb,,<br />
VIII, 678,<br />
kwakkelwinter, znw. Winter<br />
met voortdurende ajwisseling<br />
van vorst en dooi . Vgl . Fri.<br />
Wdb,, II, 103.<br />
kwallem, znw . Walm . Maar wat<br />
geef t die lamp 'n kwalm, N .<br />
Gr. Wdb., 48, kwaalm ; Ndl.<br />
Wdb ., VIII, 695,<br />
kwalleme, zw, ww, intr. Walr<br />
men, Vgl . B o u m a n, 62 ; N.<br />
Gr. Wdb ., 481 ; Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 695 .<br />
kwan, samentr, van k o m a n .<br />
Een aanloop waarmee veel<br />
zinnen beginners, „Kwan, den<br />
gaan ik maar nei m'n mandje" .<br />
W. 0 . en N., III, 74,<br />
kwartel, znw. In de uitdr . : D e<br />
kwartel vange, achter 't<br />
net vissen. „Wai moete ok<br />
toch leere. Aars vange wai<br />
later de kwartel". W. 0. en<br />
N,, II, 23,<br />
't kwat, znw, Speeksel, spuug .<br />
Alleen in <strong>het</strong> enkely .<br />
Vgl. Boekenoogen, 542 ;<br />
D e V r ., 81 ; Ndl, Wdb.,<br />
VIII, 728,<br />
kwatte, zw, ww, intr . Spuwen .<br />
Vgl, eng, t o quash . Zegswijze<br />
:<br />
1)Zich nietop z'n vessie<br />
kwatte leite, zich<br />
niet laten beetnemen . „Maar<br />
oome Kees was 'n man, die<br />
zich niet op z'n vessie liet<br />
kwatte" .1Vled. C ., jrg, 23, no,<br />
1187,<br />
2) Ik ( hai) kwat erook<br />
n i e t i n, gezegd van iemand,<br />
die graag een borreltje lust.<br />
„Main woord ok zo Jan, je<br />
wete wel, ik kwat er ok niet<br />
in" . W. 0. en N., I, 78,<br />
3)<br />
t e<br />
Ergens mee zitte<br />
k w a t t e n, met iets verr
47<br />
legen zitten . „Je zou et' lellik<br />
mee zitte to kwatten, as Neel<br />
t niet meet' deid" . W. 0 . en<br />
N . . II 23.<br />
Vgl. Boekenoogen, 542 ;<br />
kwadden ; Fri. Wdb ., II, 103,<br />
kwatse.<br />
4)Die kin goed van 'm<br />
k w a t t e, die kan goed van<br />
zich afspreken .<br />
't kweeltje, znw. Vlekje, smetje .<br />
Vooral als pa'ardekopersterm<br />
in de uitdr . : E r z i t g i e n<br />
kweeltj e damp in, niet<br />
de minste damp . Vgl . Ndl.<br />
Wdb ., VIII, 743 .<br />
kween, znw . Een onvruchtbaar<br />
diet', spottend ook wel gezegd<br />
van een vrouw, die geen kinderen<br />
krijgt. Vgl, B o u m a n,<br />
62; Oudemans, Wdb . op<br />
Br., 200, oud leelijk wjf; N .<br />
Gr . Wdb., 482, 1 ° onvruchtbare<br />
koe, 2° onvrucht bare<br />
vrouw; Ndl . Wdb ., VIII, 744 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 104, k ween, .<br />
kweeste, zw, ww . intr . Een mar<br />
flier van vrijen, waarbij de<br />
yr jet' tot last in de nacht blij ft,<br />
en tenslotte boven op de der<br />
kens gaat liggen, terwijl <strong>het</strong><br />
meisje et' onder ligt . Tans in<br />
onbruik . Ontleend aan o.fr.<br />
quester, n .fr. queter,<br />
zoeken voor zich to winnen .<br />
Over dit voormalige gebruik<br />
op de Noordhollandse eilanr<br />
den kan men uitvoerig lezen in<br />
de Chr. v.Medembl ., blz. 349 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VIII, 746 .<br />
kweewik, znw . Een Urker koekr<br />
snort .<br />
kweik, znw. Lang taai gras, dat<br />
<strong>het</strong> bouwland onvruchtbaar<br />
maakt.<br />
Vgl . Boekenoogen, 544,<br />
kweekven ; Ndl. Wdb ., VIII<br />
731, kweek .<br />
kweike, zw . ww . t r. Het bou w-<br />
land van kweik zuiveren .<br />
kwes, znw. Kwets, een pruimesoort<br />
.lVlen spreekt van b 1 a ur<br />
we en witte kwesse .<br />
Ontleend aan hd . q u e t-<br />
s c h e . Vgl . Ndl. Wdb,., VIII,<br />
767.<br />
kwieb, znw. Een kuiltje, waarin<br />
de jongens knikkers of centen<br />
laten vallen .<br />
kwiek, bnw . V lug. Alleen van<br />
personen. Da's 'n kwiek kit'<br />
reltj e.<br />
Vgl. Boekenoogen, 544 ;<br />
Ndl. Wdb., VIII, 749.<br />
kwikkel, znw. Gewoonlik in de<br />
verkl, k w i k k e 1 t j e, sukkeldrafje.<br />
„Bart zou de nuwkocht<br />
zelles raie, en omdat ie<br />
d'r niet van hield, dat de peer<br />
de op 'n kwikkeltje liege,<br />
wazze ze gauw bai Barts<br />
huffs". W. 0 . en N., II, 168 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 544 ;<br />
D e V r., 81 .<br />
kwikkele, zw, ww. intr. Op een<br />
sukkeldra[je lopen .<br />
Vgl, Boekenoogen, 544 ;<br />
Ndl. Wdb ., VIII, 805 .<br />
kwispeldoor, znw . Een potje<br />
van ijzer of aardewerk met een<br />
oor, waarin men spuwt. Deze<br />
vorm met een l . tref t men o .a .<br />
aan in Stukken betr, versch .<br />
Gilden : 2 q u i s p e l d o o-<br />
r e n . Invent, van de meubir<br />
faire goederen A ° 1798 . Volgens<br />
<strong>het</strong> Ndl. Wdb ., VIII,<br />
815, is <strong>het</strong> woord waarschijnlik<br />
een vervorming van <strong>het</strong><br />
portug, c u s p i d o r, dat in<br />
Indie werd overgenomen . Vgl .<br />
Fri. Wdb ., II, 15, kwispehdoar<br />
.
48<br />
L .<br />
laad, znw. La. De skeer laic in de<br />
laad. Zegsw .: Z'n 1 a a d j e<br />
i n g a a n, naar bed gaan .<br />
Vgl. Boekenoogen, 545 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 106, laed .<br />
laaielijk, bnw . Droevig, treurig,<br />
eigenl, zo dat men er medelijden<br />
mee moet hebben . Vgl .<br />
Ndl. Wdb ., VIII, 2199 .<br />
labbekak, znw . Sul, jabroer.<br />
Vgl . D e V r ., 81, vrou w die<br />
kwaad spreekt; Fri. Wdb ., II,<br />
105, labbekak, lafaard; Ndl.<br />
Wdb., VIII, 873 .<br />
'C labberent, znw. Alleen in de<br />
uitdr . :Anofin'tlabber<br />
rent w e z e, erg ziek zjn .<br />
De uitdr. komt ook voor in <strong>het</strong><br />
dialect van Leuven : oe es in ed<br />
labrent, hij is in de verlegen.<br />
held. Het woord is een verr<br />
basteringvanlabyrinthe,<br />
doolhof (vgl . Leuv. Bijdr . . II,<br />
109) . D e V r ., 81 ; Fri. Wd b .,<br />
II, 105, laberint, ongelegen,-<br />
heid, moeilijkheid. Der bin<br />
(sit) ik mei yn 't laberint ; N .<br />
Gr. Wdb ., 492, in 't labberint<br />
koomm, ziek worden .<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 1176 .<br />
labes, znw . Klap, oorvijg ;. Hiernaast<br />
l a w i b u s. Zie aldaar.<br />
't laddertje, znw . Een smal rijgje<br />
onder aan een vrouwehul .<br />
Hierdoor gaat een bandje,<br />
waarmee men de hul achter in<br />
de hals vastrij gt .<br />
laden, verl, deelw . van laden . In<br />
de uitdr .:'t laden hewwe,<br />
m staan hebben . „Nou, jij<br />
hew 't laden vaneivent" . Vr.<br />
Eend in de B ., 7 .<br />
laaie, St . ww, intr . In de uitdr . :<br />
't Laidt er niet baai, er<br />
is geen haast b~j, letterl, de<br />
zaak lij dt er niet door.<br />
„Ze had 'n gnap gezicht, was<br />
recht van laif en leden,<br />
De vraijers kwamen ok al op<br />
de boerderai .<br />
1Vlaar moeder Geesie zai : m'n<br />
lieve kind geduld maar,<br />
't Trouwen is wel goed, maar<br />
't laic er nag niet bai" .<br />
W. D . en N., IV, 94 .<br />
„Nu zal ik eens wat rusten, en<br />
dewijl <strong>het</strong> er niet bij lijdt, mij<br />
niet verhaasten" . Abr. Bl., II,<br />
21 .<br />
't laif, znw . 1) Lichaam .<br />
2 ) Baarmoeder van koeien .<br />
Het laif is van de koe,<br />
gezegd, wanneer na <strong>het</strong> kalr<br />
yen de draagrzak naar buiten<br />
schiet. In dit geval moet men<br />
<strong>het</strong> laif wee- insteke . Uitdr. :<br />
Je zitte mit laif hour<br />
wen, je weet niet hoe je je<br />
houden moet .<br />
Vgl. Boekenoogen, 578 ;<br />
De Vr ., 82; Bouman, 63 ;<br />
Fri. Wd b ., II, 120; Nd l.<br />
Wdb., VIII, 2249 .<br />
laike, st, ww, intr . Lijken . Het<br />
ww, met volgende inf, wordt<br />
niet alleen gebruikt om aan to<br />
duiden, dat lets schijnt, maar<br />
ook, dat <strong>het</strong> werkelik zo is.<br />
Men zal b.v, zeggen : Je laike<br />
wel 'n nuw hoedje op to hewwe,<br />
terwijl men er van overtuigd<br />
is, dat <strong>het</strong> zo is . Ik laik<br />
wel ziek to worren, terwijl men<br />
zich werkelik ziek gevoelt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 578 .<br />
't lainhout, znw . Liniaal.<br />
Vgl. Boekenoogen, 580 ;<br />
D e V r ., 82 .<br />
Laip, vrouwenaam . „Ze <strong>het</strong> van
$9<br />
kermis of al mit Kees van Laip<br />
weest" . Ouwej. Koffier., 25 .<br />
't laisel, znw . Leidsel, teugel, .<br />
Gewoonlik in <strong>het</strong> meerv . 1 a i-<br />
s e 1 s . ,,Mijn Heer de Paarden<br />
zijn met hunne poten in de<br />
leiseelen geraakt" . S . Burgerh .,<br />
283 . Vgl . N. Gr. Wdb., 487,<br />
't Iaidseel; Ndl. Wdb ., VIII,<br />
1492 .<br />
laist, znw. Een lam van <strong>het</strong><br />
vrouwetik geslacht .<br />
Vgl. Boekenoogen, 580 ;<br />
B o u m a n, 64; Ndl. Wdb.,<br />
VIII, 2382 .<br />
laite, znw . Luwte . In Enkh .<br />
1 ii t e . „Nog al wiedes in de<br />
lijte van de muur" . Vloed, 88 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 121, lijte;<br />
N . Gr. Wdb., 536, lijte.<br />
la-la, bijw . Traag, langzaam . Alles<br />
gaat baai hem even la-la .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 105 ; Ndl .<br />
Wdb., VIII, 944 .<br />
't lam, znw. Lam . Verkl . 1 a mr<br />
pie . Meerv. lammere . Zie<br />
potlam .<br />
Vgl. Boekenoogen, 553 .<br />
lamlendig, bnw . Akelig, ook wel<br />
lui. Vgl . Fri. W db., II, 107,<br />
lamliddich; N. Gr. Wdb ., 494.<br />
lammenadig, bnw . Ellendig. 't Is<br />
een lammenadige kerel .<br />
Vgl. Boekenoogen, 533 ;<br />
Fri. Wd b ., II, 107; N. Gr.<br />
Wdb., 495, 2°n lammenaor<br />
dige keen .<br />
lammetere, zw.ww.intr. Klayen,<br />
jammeren ; fr, 1amenter.<br />
Bouman,62B lamp, znw<br />
. Lamp . Zegsw. :<br />
1) Ik hew'm in de lamp,<br />
ik heb hem in de gaten . Vgl .<br />
Fri. Wdb,, II, 107, Immen yn<br />
'e lampe ha-halde, voor ier<br />
Dialect van Drechterland II .<br />
mand op zijn hoede zijn, hem<br />
doorzien ; S t o e t t, Sprwdb.,<br />
no. 606 .<br />
2) De lamp uitbleize,<br />
dood gaan .<br />
lampedanser, znw . Iemand, die<br />
en met de kas van door is, ook<br />
wel een wanbetaler .<br />
lamzak, znw. Lammeling ;. Vgl.<br />
Fri. Wdb., II, 107, lamsek .<br />
landig, bnw . Moeilik . As 't me<br />
to landig loupt, geef ik 't op<br />
oor.<br />
landlouper, znw . Een voorjaarsbig,<br />
dat in <strong>het</strong> land loopt .<br />
„Nou moete de landloupers op<br />
't hok" (in <strong>het</strong> hok) . W. 0 .<br />
en N., II, 32 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 553 ;<br />
De Vr ., 81 ; Bouman, 62 ;<br />
Ndl. Wdb., VIII, 1021 .<br />
lanes, znw, meerv . Zie b e d d er<br />
lanes .<br />
lang, l ) bnw. In de uitdr . : V a n<br />
ien lang en twei<br />
b r e i d, besluiteloos, niet wetend<br />
wat to doen . Hai sting<br />
deer al, ien lang twee breid,<br />
maar deer kwam gien woord<br />
uit.<br />
2) znw . Lange Goudse pijp .<br />
Kwan, ik zel de lang maar es<br />
opsteke . H a l v e l a n g, een<br />
pijp, die de helft korter is .<br />
Vgl. W. 0, en N ., I, 17 .<br />
lanee, zw, ww, intr . Langer<br />
worden . ,,As de dage deimie<br />
wat lange, din moete we eerst<br />
t naaien wat voor mekaar<br />
make" . Ouwej. Koffier., 24 .<br />
Vgl. Ndl. Wdb., VIII, 1061 .<br />
langpotemig, znw . Mug. Ger<br />
woonlik in <strong>het</strong> meerv . 1 a n gr<br />
potemigge . Men gebruikt<br />
dit woord ter onderscheiding<br />
van m i g vlieg. „En den<br />
4
50<br />
stikke we van de langpootemigge".<br />
W. 0 . en N., II, 18 .<br />
lie m i g .<br />
langte, znw . Lengte.<br />
Vgl. Boekenoogen, 556 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 108, langte;<br />
Ndl. Wdb., VIII, 1068 .<br />
't langvoer, znw. Hooi, in tegen~<br />
stetting met kortvoer, zoals<br />
bonen, aardappelen enz . Zie<br />
kortvoer.<br />
Vgl. Boekenoogen, 556 ;<br />
0ppre1, 69 ; Ndl. Wdb,,<br />
VIII, 1040 .<br />
't langwaai, znw . Het wei, dat<br />
na de kaasbereiding overbhf t,<br />
en dat tang wordt genoemd,<br />
omdat bet in <strong>het</strong> vat een masr<br />
sa vormt, die men wet nit <strong>het</strong><br />
vat kan gieten, maar zeer<br />
moeilijk scheppen .<br />
lanteern, znw . Lantaarn .<br />
H a d r, j u n,, Nomencl., 85,<br />
Laterna, Lanteerne, Lanterne.<br />
Vgl . N. Gr. Wdb ., 498, lanteern;<br />
Fri. Wdb ., II, 109, lanr<br />
tearne .<br />
lanterefante, zw, ww, intr .<br />
Rondslenteren, luieren .<br />
Vgl. Boekenoogen, 557 ;<br />
Ndl. Wdb ., VIII, 1084.<br />
lap, znw . Lap . Zeg sw.: K o m<br />
maar op de lappe,kom<br />
maar voor de dag . E r d e<br />
l a p 0 p 1 e g g e, voortgang<br />
met jets waken . Z e h e t 'n<br />
l a p o p 'r r o k, ze heeft een<br />
onecht kind. Fr. Wdb ., II,<br />
110, in tape op 'e rok ha, een<br />
onecht kind .<br />
Vgl. Boekenoogen, 558 ;<br />
De Vr ., 81 ; Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 1090 .<br />
lappe, zw, ww, tr ., Klaarspelen .<br />
Hai zel 't wet lappe nor. Vgl.<br />
Bouman, 62 ; Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 1098,<br />
lappet, znw . Zeelt. Ook wet in<br />
de verkl, l a p p e r t j e . Llitdr .<br />
Een lappertj es leven<br />
h e w w e, een gemakkelik ler<br />
yen leiden . Of moet men hierbij<br />
denken aan <strong>het</strong> woord<br />
Z a p p e r t, sul, slappeling?<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1341 ; Boekenoogen, 551,<br />
labbe .<br />
lappiespoep, znw . Manu f acturier,<br />
bepaaldelik a jkomstig uit<br />
de oostelike provincien . Vgl .<br />
poep II .<br />
't lane, znw. Een snort katoen<br />
met korenblauwe ondergrond,<br />
bezaaid met bloemetjes of stippen<br />
. Men sprak vroeger van :<br />
Keuls lane; waarschijnlik<br />
kwam deze stof hier vandaan .<br />
Ze werd vooral gebruikt voor<br />
werkkleedj es van boeremeisr<br />
jes en in <strong>het</strong> algemeen voor de<br />
kleding van arme kinderen .<br />
Verouderd .<br />
lastpost, znw . Een lastig persoon<br />
. Die kerel, die maid is<br />
toch zo'n lastpost . Volgens<br />
<strong>het</strong> Ndl. Wdl ., VIII, 1120,<br />
letterl, een post, een f unctie,<br />
die iemand tot last is, en fig .<br />
een persoon, die iemand tot<br />
last is .<br />
taste, znw . 1Vleerv, van 1 a s t.<br />
Belasting . Men spreekt b.v .<br />
van durrepslaste en<br />
polderlaste. Vgl. N. Gr.<br />
Wdb ., 500, lastn, 1 ° de be,-<br />
lasting ; Fri. Wdb ., II, 116,<br />
Iesten ; Ndl. Wdb., VIII,<br />
1112 .<br />
tat, znw, lets op de tat<br />
koupe of hale, jets op<br />
borg kopen of halen.
51<br />
Vgl. Boekenoogen, 559 ;<br />
N. Gr. W db ., 500, 2 ° ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 1127 ;<br />
Ndl . Wd1 ., VIII, 1141 .<br />
lawiebus, znw. Oorvjg. Vgl.<br />
Fri. Wdb ., II, 111, lawibus ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no, 298 .<br />
lazere, zw. ww . intr . Vallen .<br />
„En lazert er ien to water, dan<br />
hew je 'm achter 't huffs dadelek<br />
in 't vezier" . W. 0 . en N.,<br />
II, 27 . Ndl,. Wdb., VIII, 497 .<br />
lazarus, bnw. Stomdronken .<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., 197;<br />
Fri . W db ., II, 111 .<br />
lede, znw, meerv . In de zegsw . :<br />
lets op z'n lede hewwe,<br />
jets op 't hart hebben en I e t s<br />
onder de lede hewwe,<br />
de kiem van een ziekte met<br />
zich omdragen .<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1345 .<br />
lede-breken, in de zegsw . : 't I s<br />
gien led e-breken, <strong>het</strong> is<br />
Been zwaar werk, letterl . Been<br />
werk, waardoor j e j e leden<br />
zult breken .<br />
Vgl, Boekenoogen, 561 ;<br />
D e V r,, 81 ; Fri. Wdb ., II,<br />
111, In kantoarskriuwer <strong>het</strong><br />
gjin leadbrekkend wirk ; N . Gr .<br />
Wdb ., 501, 't Is gain ledebreekn<br />
; S t o e t t, Sprwdb .,<br />
no . 1911 ; Ndl. Wdb ., VIII,<br />
1206 .<br />
Leendert, mansnaam . Verbastering<br />
van Leonhard, Vgl .<br />
Fri . Naaml., 229, Leendert.<br />
leers, znw . Laars . Zie voor de<br />
vocaal § 36, 3 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 562 ;<br />
N. Gr . Wdb ., 503, leers .<br />
leg, znw . 1) Baarmoeder van<br />
runderen . De leg insteke,<br />
de baarmoeder, die na <strong>het</strong> kalr<br />
yen ener koe, of <strong>het</strong> onen<br />
van een schaap naar buiten is<br />
gedreven, weer in <strong>het</strong> lichaam<br />
steken .<br />
2) Het ziekbed, in de uitdr . :<br />
de leg hewwe of<br />
k r a i g e, ziek zijn of worden,<br />
<strong>het</strong> bed houden moeten .<br />
3) Het eieren leggen . „Te<br />
koop : 9 witte Leghornhennen,<br />
aan en tegen de leg, broed<br />
1927", Advert. Med. C ., jrg.<br />
23, no . 1187 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 564 ;<br />
D e V r ., 82 ; B o u m a n, 63 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 112, De hinne<br />
binne aan 'e lech ; N, Gr .<br />
Wdb ., 504, leg, 1 ° ; Ndl .<br />
Wdb., VIII, 1381<br />
legger, znw . Een plaat onder een<br />
haard,<br />
't kid, znw. Leed. T e u g e n<br />
d'r l e i d k i n n e, er tegen<br />
kunnen . Van zaken . Die jas<br />
kin teugen z'n leid 'oor .<br />
leig, bnw. Laag. Zie voor de<br />
vocaal § 19 . Vgl . Fri . W db .,<br />
II, 113, leech; B o e k e nr<br />
0 o g e n, 546, laag, sours leeg .<br />
leite, St. ww, tr . Laten .<br />
Vgl. Boekenoogen, 560,<br />
laten, daarnaast leten .<br />
't lek, znw . Lek . Zegsw. : N o u<br />
<strong>het</strong> ie't lek vonden, flu<br />
is hj, waar h wezen wil .<br />
't lekkerbekkie, znw. Ben ouderr<br />
wetse daps, die vroeger op de<br />
derde kermisdag gedanst<br />
werd. „Nag ien lekkerbekkie<br />
toe" . Ouwej . Koffier ., 52,<br />
lekstien, znw . Glanssteen voor<br />
<strong>het</strong> linnengoed .<br />
Vgl. Boekenoogen, 568 ;<br />
D e V r ., 82 .<br />
lelle, zw . ww, intr . Kletsen . „Dan
52<br />
left zij mij aan den kop, hoe<br />
kostelijk zij Keetje opvoedde" .<br />
C . W ildsch., VI, 104, zie ook<br />
Econ . Liedjes, III, 50 en 159 ;<br />
vgl. Oudemans, Wdb . op<br />
Br., 207; D e V r ., 82 ; Fri.<br />
Wdb ., II, 115, lelje; Ndl .<br />
Wdb ., VIII, 1540 .<br />
't lemoen, znw . De twee houten<br />
armen met <strong>het</strong> dwarshout en<br />
de spoorstok, waartussen <strong>het</strong><br />
paard words ingespannen ; f r .<br />
1 i m o n . Een lemoen bevindt<br />
zich aan een bakwagen, j achtwagen,<br />
tentwagen, glazewagen,<br />
sours aan een driewielder<br />
kar . Het lemoen is heel jets<br />
anders dan een dissel . Vgl.<br />
Ndl . Wdb,., VIII, 1546 .<br />
lenig-an, lenechiesan, bijw. uitdrukking<br />
. Langzaam aan .<br />
„Boer Symen had zes zeuns,<br />
en ientje was 'n maid,<br />
Die telde our en our de voile<br />
duizend weken,<br />
En docht ok welderes : 't words<br />
lenigan m'n said" .<br />
W . 0, en N ., IV, 94 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 569 ;<br />
D e V r ., 82 ; Ndl . Wdb .,<br />
VIII, 1570 .<br />
lening, znw . Leuning.<br />
Vgl. Boekenoogen, 570 ;<br />
Fr. Wdb ., II, 125, lening ;<br />
Ndl. Wdb ., VIII, 1276, teen.<br />
lepeltjeskost, znw. In de uitdr . :<br />
't Is alle dage gien<br />
lepeltjeskost, men kan<br />
niet elke dag smullen .<br />
lering, znw. Catechismusonderr<br />
richt. Vgl. 0 p p r e l, 69 ; N.<br />
Gr. Wdb ., 503 ; Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 1338 .<br />
't lessie, znw . Kliekje, restje van<br />
<strong>het</strong> middagmaal . „Zie zoo, de<br />
pankoek mit 'n ai er in bakken<br />
en 'n lessie brai toe, heave was<br />
goed smaakt'' . Van een W estfr<br />
., 6 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 571 ;<br />
B o u m a n, 63 ; Ndl. Wdb.,<br />
VIII, 1627 .<br />
lessiesdag, znw . De dag, waarop<br />
men alleen lessies als middagr<br />
maal gebruikt .<br />
lest, bnw . en bijw . Laatst. Dat<br />
is voor de leste keer . Vgl. Fri .<br />
Wdb., II, 116, lest; N . Gr .<br />
Wdb,., 507 ; lest; Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 1621 .<br />
lesten, bijw . Laatst, onlangs . Ik<br />
bin lesten nag baai 'm weest .<br />
Vgl. Oudemans, Wdb, op<br />
Br ., 209, lessens ; B o e k e nr<br />
oogen,571 ;Bouman,63 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 116, lesten .<br />
let, znw . Glans. „Deimee, in de<br />
slachttaid, as ze van de boere<br />
de dikke darreme hale moge,<br />
den komt er weer was let op<br />
die jongen" .<br />
W . 0,. en N ., II, 31 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 571 ;<br />
De Vr.,82,1ek;Bouman,<br />
63, lekken, glansen,<br />
lette, zw, ww, tr . Beletten .<br />
„Was let me of ik leis je hier<br />
mit de heele f rik op de Raid<br />
zette". W. 0, en N., V, 79 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VIII, 1632 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 116 ; N. Gr.<br />
Wdb., 508 .<br />
lent, znw . Kof fie,. „'n Kop kof f ie<br />
is 'n koppie lent". W. 0, en<br />
N., I, 16 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 573 ;<br />
D e V r., 82 ; Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 1703.<br />
lever, znw . In de uitdr .: D e<br />
lever freten hewwe,<br />
<strong>het</strong> gedaan hebben, de schuld<br />
van jets krjgen .
53<br />
lewaaidoup, znw . Saus, bestaan~<br />
de uit meet, az jn, water en<br />
slechts een beetje vet. Vgl .<br />
Fri. Wdb ., II, 111, lawaeir<br />
saes; Nd! . Wdb ., VIII, 1191 .<br />
't lezen, znw. Schrift . Hai <strong>het</strong><br />
voor z'n verjaring een koppie<br />
kregen met lezen er op . Vgl .<br />
Fri. Wdb ., II, 117 .<br />
't licht, znw . De nageboorte, die<br />
na <strong>het</strong> kalven van een koe<br />
wordt uitgedreven .<br />
„Verbiedende mede enige Kalveren,<br />
Honden, Prijen, Krenr<br />
gen of Lichten van koeijen in<br />
slooten of op de wegen to<br />
werpen'' . Keur van 1733, zie<br />
Keuren nopens Gilden, 812 .<br />
Zie koelicht. Vgl . Nd!.<br />
W db ., VIII,1958 ; B o e k e nr<br />
0 o g e n, 575 ; N. Gr . W d b .,<br />
575 ; B o u m a n, 63 .<br />
lichtveerdig, bnw . Tenger,<br />
schraal . Die Jan is een lichtveerdig<br />
kirreltje . Vgl . N. Gr.<br />
Wdb ., 511 ; Nd! . Wdb ., VIII,<br />
2001 .<br />
't lid, znw . Plat, laag mand je,<br />
dat bij de verkoop van vis gebruikt<br />
wordt. Te Enkhuizen .<br />
Vgl . Nd!. Wdb,., VIII, 2027 .<br />
liddere, zw, ww, intr . Bibberen,<br />
trillen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 576 ;<br />
B o u m a n, 63 ; Nd!. Wdb .,<br />
VIII, 2027 .<br />
't lick, znw. Zie bij k u r k 1 i e k<br />
en loodliek en vgl .<br />
Nd!. Wdb., VIII, 2297, hjk<br />
II ; Fri. Wdb ., II, 121, liken .<br />
liem, znw . Lijm,. Zie j o d er<br />
laim .<br />
Vgl. Boekenoogen, 576 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 119, hem, leem ;<br />
N. Gr. Wdb ., 515, 't hem,<br />
lijm .<br />
lime, zw, ww, tr . Lenen . Zie<br />
voor de vocaal § 27, 3 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 576 ;<br />
Fri. Wd b., II, 119, lime .<br />
liest, superl, van liefst. Vgl, voor<br />
een soortgelijke assimilatie<br />
herrest en staisel .<br />
lieverdelee, bijw . uitdr. In verr<br />
binding met v a n . Langzamerr<br />
hand . Z'n ziekte is van lieverr<br />
delee erger worren .<br />
Vgl. Boekenoogen, 578 ;<br />
D e V r., 82 ; N. Gr. Wdb,.,<br />
494 ; mit (van) laiveloa, 516,<br />
van lieverloa ( Hl . ) ; Nd! .<br />
Wdb., VIII, 2152 .<br />
lillik, bnw. Lelik. „Wat moet die<br />
lilleke kerel hier?" W . 0, en<br />
N., II, 157.<br />
Vgl. Boekenoogen, 581 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 123 ; lilk; N, Gr .<br />
Wdb., 506, lelk .<br />
lillikerd, znw. Lelikerd . Zegsw. :<br />
Dat is ok een gnappe<br />
l i 11 e k e r d, d .w.z, een erge<br />
lelikerd .<br />
lillikte, znw . Lelikheid .<br />
linger, znw . In de uitdr . :<br />
Iemand an de linger<br />
h o u w e, iemand aan 't lijntje<br />
houden .<br />
lingere, zw. ww, intr . Vlassen<br />
op jets. Hai loupe aldeur maar<br />
to lingeren of er wat ofvalt<br />
voor m .<br />
lip, znw. Lip Zegsw . : Z'n 1 i p<br />
hangt op 't onderste<br />
knoupsgat, gezegd van<br />
jemand, die een misnoegd ger<br />
zicht zee.<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb., no.<br />
1417 ; Nd!. Wdb ., VIII, 2477.<br />
't lodderaindosie, znw . Een<br />
doosje, vaak van zilver, waarin<br />
zich een sponsje beyond, ge ,-
54<br />
drenkt in l'au de la refine .<br />
„En ze zocht nei 'n zakdoek in<br />
heur knip en haalde gauw der<br />
zulveren lodderaindosie, weerin<br />
'n spons met luchtgoed,<br />
deeruit voor den dag" Med .<br />
C., jrg . 23, no, 1187 . Vgl . Fri<br />
Wdb,., II, 130, loddereindoaske;<br />
O p p r e l, blz . 70 ; Ndl .<br />
Wdb ., VIII, 2452 .<br />
lochte, zw. ww . intr . Droge<br />
stoppels van karw/zaad of<br />
ander gewas in een open haard<br />
verbranden . Verouderd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 582 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 533, luchtn ;<br />
Ndl. Wdb, ., VIII, 2537.<br />
lochter, znw . Ben open haardvuur,<br />
dat door droge stoppels<br />
wordt onderhouden . Verour<br />
derd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 583 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 533 ; luchter;<br />
Ndl. Wdb ., VIII, 3168, luchr<br />
ter .<br />
lodderig, bnw . Slaperig .<br />
Vgl. Boekenoogen, 584 ;<br />
D e V r ., 82 ; Fri. Wdb,., II,<br />
130, lief, aanminnig ; Ndl .<br />
Wdb ., VIII, 2544 .<br />
loeker, bnw . Lekker warm . 't Is<br />
loeker in 't zontje he? Vgl .<br />
D e V r., 82 .<br />
loere, zw. ww. intr. Slapen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 585 ;<br />
De Vr ., 82;Bouman, 64 ;<br />
Ndl. Wdb., VIII, 2570 .<br />
loeres, znw. Lummel, sul. „Een<br />
loeris van nog geen agttien<br />
jaar praat mij daar van<br />
een huwelij k" . C . W ildsch, ., I,<br />
60, zie ook blz . 107 . Vgl. N.<br />
Gr. Wdb ., 522, loeries; Ndl .<br />
Wdb., VIII, 2571 .<br />
loerig, bnw . Slaperig . „Ben je<br />
loerig Jaapie?"<br />
Vgl.Boekenoogen,582 ;<br />
D e V r., 82 .<br />
loeter I, znw . Lummel. „'n Loer<br />
ter is 'n stoethaspel" . W. 0 .<br />
en N ., II, 17 . Vgl . B o u man,<br />
64 ; Ndl. Wdb., VIII, 2573 .<br />
loeter II, znw. Zie paipe-<br />
1oeter1 loetere, zw . ww . tr . Schoonmar<br />
ken, doorsteken . Van pijpen,<br />
lok I, znw . Een wijd kopje van<br />
een laag model zonder oor .<br />
Verkl, l o k k i e . Zie d o u p-<br />
1okkie.<br />
Vgl. Boekenoogen, 587 ;<br />
D e Vr ., 82 ; Fri . Wdb ., II,<br />
132, lokje, Ndl. Wdb., VIII,<br />
2635 .<br />
't lok II, znw . Achterste, gat ;<br />
vgl, hd. 1 o c h . Alleen in<br />
de uitdr . : m'n 1 o k .<br />
„'t Lucht hier van karbiet",<br />
zai Nardus .<br />
M'n lok" zai Eva, ,,'t is wel<br />
wat aars ." W. 0 . en N,. I, 55 .<br />
Vgl . Fri . Wdb ., II, 132; N .<br />
Gr . W db ., 523 ; 't lok (1Vlolema),<br />
hol, spleet; Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 2636 .<br />
lokkebout, znw . Groot, lummelr<br />
achtig persoon . Vgl. D e V r .,<br />
82 ; Bouman, 64 ; Ndl .<br />
Wdb ., VIII, 2645 .<br />
lol, znw. Zie kof fielol .<br />
bile, zw . ww . Zeuren zaniken .<br />
Hiernaast 1 u 11 e. Vgl . Nd1.<br />
Wdb ., VIII, 2649 .<br />
lollepot, znw . 1 errand, die zeurt<br />
en zanikt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 588 ;<br />
B o u m a n, 64 ; Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 2652 .<br />
long, znw. In de uitdr . : 0 p z'n<br />
l o n g l e g g e, slapen .<br />
longstalling, znw . Niervet van<br />
een rund. Vgl. Fri. Wdb ., II,
55<br />
133, longstalle, -stalling ; N .<br />
Gr. Wdb., 525, longstaaln,<br />
't lood, znw, 1) Geld, „Oum<br />
J auwik zat goed in z'n lood" .<br />
W . 0. en N ., III, 88, Volgens<br />
<strong>het</strong> Ndl. W db ., VIII, 2712,<br />
ontleend aan <strong>het</strong> Bargoens .<br />
2) Het gewicht van een hangklok<br />
. Zegsw . : H a i h e t 't<br />
van de lode loupe leit<br />
e n, h1 is door eigen toedoen<br />
op de fles geraakt, letterl, ger<br />
zegd van de gewichten van een<br />
hangklok, die men niet op tijd<br />
neerhaalt, Vgl. Nay ., 21, 144,<br />
't loodliek, znw. Het touw onder<br />
aan een visnet, waaraan<br />
loodjes zijn bevestigd, om <strong>het</strong><br />
to doen zinken, Te Enkhuizen .<br />
Vgl, liek en kurrekliek .<br />
loodskave, zw . ww, intr. Geld<br />
ontvangen . Zie 10 o d 1), ,<br />
'C loof, znw, Zwartsel aan een<br />
schaaltje, een teepotje enz .,<br />
tengevolge van een to hoge<br />
vlam . Zie 1 o v e, Vgl, Fri.<br />
Wd b., II, 131, loge, vlam ;<br />
Ndl, Wdb ., VIII, 2769, bog<br />
(II) ; Mn1, Wdb ., IV, 72, loge,<br />
't look I, znw . Huislook, een<br />
zekere plant, Vgl, Ndl, Wdb .,<br />
VIII, 2780 ; Boekenoogen,<br />
591 .<br />
look II, znw . Houten wervel<br />
ener deur . Hew je de boetdeur<br />
op de look dein? W . 0. en N .,<br />
II, 18 . Vgl, Fri. Wdb ., II, 133,<br />
lock, luk, houtje (of in plaats<br />
daarvan een oud hoefijzer),<br />
gestoken door den schalm,<br />
waarmee men <strong>het</strong> trekzeel aan<br />
den korten wagendissel verbindt.<br />
Ndl. Wdb., VIII, 2784,<br />
los, bnw . Uitverkocht . Hai is<br />
los, hij heeft zijn waar aan de<br />
man gebracht . Vgl . D e V r,,<br />
82 ; Ndl. Wdb ., VIII, 2957 .<br />
loter, znw . Loteling.<br />
lotersdag, znw . De dag waarop<br />
vroeger voor de militie werd<br />
geloot .<br />
louf, bnw. Moe, afgemat . ,,'k Bin<br />
nog zoo verrotte slap ; in ienen<br />
loof" . Vloed, 153, Zegsw. :<br />
1) Louf ken lang an,<br />
je kunt tang moe zijn, voor je<br />
er bij neervalt .<br />
2) Iemand of iets louf<br />
w e z e, iemand of iets moede<br />
zijn .<br />
Vgl. Boekenoogen, 589 ;<br />
D e V r., 82 ; B o u m a n, 64 ;<br />
Oudemans, Wdb. op Br.,<br />
218 ; Fri. Wdb ., II, 111, leaf<br />
(mkw) ; Ndl. Wdb ., VIII,<br />
2761,<br />
loufte, znw . Moeheid. „En toe<br />
ik van de dokter kwam, doodr<br />
op van loufte en achter m'n<br />
asem van 't harde loupe, vloog<br />
ik op dat kassie of" . Med. C.,<br />
j rg, 24, no, 1232,<br />
Vgl. Boekenoogen, 590 ;<br />
D e V r., 82 .<br />
loup, znw . 1) Wandeling, Zie<br />
voor de vocaal § 28, 2 . Llitdr. :<br />
An de loup gaan of<br />
w e z e, aan de wandel gaan<br />
of zijn .<br />
2 ) Buikloop, „Ick zegde tegen<br />
haer: ,,Mannen, en drinckt<br />
geen sout water, want <strong>het</strong> en<br />
sat u geen dorst verslaen ; ghy<br />
suit de loop daervan krij gen en<br />
daer of sterven" . B o n t er<br />
k o e, Journaeb, 52 . H a d r.<br />
j u n,, Nomencl., 136, Diarr<br />
rhaea, proluvium alvi, Bugckr<br />
loop, de loop . Flux de venire .<br />
R o o i e 1 o up , kopergeld .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 133 ; Ndl .<br />
Wdb ., VIII, 2813 .
56<br />
loupe, St. ww, intr . Lopen . E e n<br />
huisie van loup-an,<br />
waar veel mensen op bezoek<br />
komen .<br />
louve, zw, ww, tr . Geloven . „Ik<br />
wil wel louve, dat ie dut erg<br />
snokker zel vinde". Van een<br />
Westjr ., 5 .<br />
„Bruydje, 't soete Bruyloftsbed,<br />
Kan u, loof ik, wel vermaken" .<br />
„Kees wat praetj a malle praet,<br />
'k Loof je soeckt mijn wat to<br />
foppen" .<br />
Gr. H. Liedeb ., 29, 141 .<br />
'k Loof, dat niemand hierr<br />
omtrend<br />
Beter, beter Jufvrouw kept" .<br />
Econ . Liedjes, II, 210 .<br />
Vgl. Oudemans, Wdb . op<br />
Br ., 218 ; Fri. Wdb ., II, 112,<br />
leauwe; N,. Gr. Wdb ., 528,<br />
loovm ; Ndl . Wdb., VIII, 2918 .<br />
louvig, bnw. Nog al moe. Zie<br />
louf .<br />
Vgl. Boekenoogen, 595 .<br />
louvighaid, znw . Vermoeidheid,<br />
Vgl. Boekenoogen, 595 .<br />
louw, bnw . Luw .<br />
Vgl. Boekenoogen, 594 ;<br />
Ndl. Wdb., VIII, 3099 .<br />
Louw, mansnaam. Vgl . Fri .<br />
Naaml,., 243, Louw<br />
louwloene, bijw, uitdr ., waarmee<br />
men to kennen wit geven, dat<br />
jets niet zo is, als men dacht .<br />
Ik dacht, dat ik heel wat kraige<br />
zou, maar louwloene . Ontr<br />
leend aan hebr . lau loonoe -<br />
niet voor ons . Vgl. N. Gr .<br />
Wdb ., 492 ; S t o e t t, Sprwdb .<br />
no. 1651 ; Ndl ., Wdb ., VIII,<br />
3099 .<br />
louwte, znw . Luwte .<br />
Vgl. Boekenoogen, 595 .<br />
't louwtje, znw . Een tegjen de<br />
wind beschutte plaats . ,,We<br />
kinne best efkes in 't louwtje<br />
staan van de herreberg" .<br />
Enkh . C ., 28 Oct . 1923 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 595 .<br />
love, zw. ww, intr . Walmen ten<br />
gevolge van een to hoge vlam .<br />
De lamp loof t . Het petroleumstel<br />
looft .<br />
Vgl. Boekenoogen, 586,<br />
loeven (I) en 584, loegen (I ) ;<br />
Fri . Wdb ., II, 132, logje,<br />
vlammen, met een groote vlam<br />
branden .<br />
lubbere, zw, ww. intr. Niet strak<br />
zitten . Van kledingstukken .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VIII, 3109 .<br />
lubberig, bnw . Bobbelig, niet<br />
vlak.<br />
Vgl. Boekenoogen, 595 ;<br />
Ndl. Wdb ., VIII, 3110 .<br />
Lubeck, plaatsnaam . In de uitr<br />
drukk . : Te Lubeck var<br />
r e n, van een koude kermis<br />
thuis komen . Te Enkhuizen .<br />
lucht, znw . Zin, trek . In de uitdr<br />
.: Lucht hewwe op<br />
i e t s, zin hebben in jets . „Ik<br />
hew er lucht op", V r . Eend in<br />
de B ., 11 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 595 ;<br />
Ndl. Wdb,., VIII, 3130 .<br />
luchte, zw. ww . tr, en intr. Puir<br />
ken . ,,He je roukt? Ik lucht<br />
<strong>het</strong>". W. 0, en N., I, 101 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VIII, 3164 .<br />
'C luchtgoed, znw . Parf um . ,,Mag<br />
ik een beetje luchtgoed van je<br />
hewwe?" Vgl . D e V r ., 83 .<br />
't luchtgoedrdosie, znw . Een<br />
doosje, waarin zich een sponsr<br />
je bevindt, gedrenkt in een of<br />
ander parfum,. Zie 1 o d d er<br />
r a i n d o s i e . „Joa, deer<br />
wazze zelf s minse, die er zich<br />
zoo wainig van antrokke, dat
57<br />
ze snurkte as 'n os en nog aore<br />
wazze met 'n luchtgoeddoosie<br />
in de weer om er telkens aan<br />
to ruike" . Van een Westft.,<br />
28 .<br />
luif, znw, Een afdakje aan de<br />
zijkant van een boerewoning .<br />
Gewoonlik bevindt zich her<br />
<strong>het</strong> melkgerei .<br />
Vgl. Boekenoogen, 597 ;<br />
D e Vr ., 83 ; B o u m a n, 65 ;<br />
Ndl. Wdb ., VIII, 3226 .<br />
't luigat, znw. Galmgat van een<br />
kerktoren .<br />
luikhore, zw, ww . intr. Ter<br />
sluiks horen, jets trachten to<br />
vernemen zonder dat een ander<br />
<strong>het</strong> merkt . Vgl . D e V r.,<br />
83 ; Ndl. Wdb,., VIII, 3234.<br />
luis, znw. Luis. Zegsw . :<br />
1) Hai kin liege, dat<br />
de luize op z'n kop<br />
b a r s t e, hij kan ontzettend<br />
liegen .<br />
2) Hai <strong>het</strong> een leven<br />
as een luis op een<br />
z e e r h o u f d, hij heeft een<br />
pleizierig leventje .<br />
3) Hai <strong>het</strong> luize, hU<br />
heeft kuren .<br />
Vgl. Boekenoogen, 598<br />
en 748, hij heef t pieten ; D e<br />
V r ., 83 ; Ndl. Wdb., VIII,<br />
3258 .<br />
luisnek, znw . Een dwarsdrjver .<br />
luiwagen, znw . Een zachte bezem<br />
aan een lange steel . Met<br />
de luiwagen schrobt men b .v .<br />
tegels, houten wanden, terwijl<br />
men met de bezem de straat,<br />
muren enz, schrobt . Vgl . Fri .<br />
Wdb ., II, 129, loaiwagen ; N.<br />
Gr. Wdb ., 534 ; Ndl. Wdb.,<br />
V, 3300 .<br />
't luk I, znw . Luik. Verkl . l u kr<br />
k i e. „Onze Lieve Heer doet<br />
wel iens 'n vensterke dicht,<br />
maar din scoot ie al weer 'n<br />
lukkie open" .Van een Westfr.,<br />
15. Vgl . Fri. Wdb ., II, 136,<br />
luk.<br />
't ink II, znw. Geluk . Tans alleen<br />
nog gebruikelik als een<br />
koop gesloten wordt . De verr<br />
koper geef t dan de koper een<br />
slag in zijn hand en zegt<br />
„luk" . De vorm, die reeds in<br />
<strong>het</strong> mnl. voorkomt (vgl . Mnl .<br />
Wdb ., IV, 870) , is in de 17e<br />
eeuw zeer gewoon .<br />
„Mijn luk is nu op 't hoogst<br />
geresen .<br />
„Wat luk kan u erven" .<br />
„Maar elk die moet een<br />
Glaasje drinken uyt,<br />
Tot luk en Heyl van Bruidegom<br />
en Bruyd" .<br />
Gr . H . Liedeb ., 7, 56, 109 .<br />
Vgl.Oudemans, Wdb, op<br />
Br ., 220; Ndl. Wdb ., VIII,<br />
3304 .<br />
lulbroer, znw . I errand, die zeurt<br />
en zanikt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 598 ;<br />
Ndl. Wdb ., VIII, 3316 .<br />
tulle, zw. ww, intr . Zaniken, . Zie<br />
1011 e n. Vgl. Ndl. Wdb .,<br />
VIII, 3315 .<br />
lurref, znw . Alleen in <strong>het</strong> meerv .<br />
1 u r 'r e v e. Ik had 'm lillek bai<br />
z'n lurreve to pakken, d .i, bij<br />
de kladden .<br />
„Vertrek van hier<br />
Met al u snorrepijpen,<br />
Of losen Fielt, ik sat<br />
u bij de lurven grijpen" .<br />
Gr, H. Liedeb ., 303 .<br />
Ook bij W o l f f en D e k e n .<br />
Zie o .a . Abr . Bl., I, 160, III,<br />
372 . Vgl . Fri. Wdb ., II, 137,<br />
1 n faem by de lurven pakken ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 1449 ;
58<br />
Ndl. Wdb., VIII, 3324,<br />
lurrek, znw . Een dotje of een<br />
speentje, waar een kind op<br />
zuigt,<br />
Vgl. Boekenoogen, 599 ;<br />
Ndl. Wdb., VIII, 3326 .<br />
lurreke, zw, ww . intr. Zuigen .<br />
„'t Sal misschien eens willen<br />
lurken<br />
Kijk, hoe 't na de Borsten vat",<br />
Gr. H. Liedeb,, II, 240 .<br />
Vgl, B o u m a n, 65 ; Ndl .<br />
Wdb ., VIII, 3325 .<br />
Lutjebroek, plaatsnaam in<br />
Drechterland . In de oude<br />
bronnen komt zowel de vorm<br />
Lutjebroeck<br />
(vgl. Handy, van Grootebr .,<br />
72)als Lutkebroeck voor<br />
(vgl . Privileg, van West .<br />
Friesl., 17) . Zie voor een<br />
zegsw, bij Grootebroek .<br />
Ma, vrouwenaam . Verkorting<br />
van M a a r t j e . In de verkl,<br />
sours M a k e, vgl . § 112.<br />
Vgl, Boekenoogen, 601 ;<br />
Fri . Naaml, ., 249,Make .<br />
maagskuring, znw. In de uitdr, :<br />
Da's goeie maagskur<br />
i n g, schertsend gezegd,<br />
wanneer er b .v, in de opger<br />
diende groente nog zand zit .<br />
Maai, znw, Mei . Voor de vormen<br />
in de oude bronnen, zie<br />
§ 27,<br />
Vgl. Boekenoogen, 602 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 138, Maejje. N,<br />
Gr. Wdb ., 537, Magi,<br />
magi, znw, Made,<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 138, maeije .<br />
maaie, zw, ww, intr . De poten<br />
bij <strong>het</strong> lopen niet rechtstandig<br />
maar buitenwaarts neerzetten .<br />
Van paarden ; sours ook van<br />
mensen. Vgl, Fri . Wdb ., II,<br />
138 ; N. Gr. Wdb ., 538, 3 ° ;<br />
0 p p r e 1, blz, 71, maibeene;<br />
Ndl,. Wdb., IX, 17 .<br />
maaiersskoen, znw, Grote, wijde<br />
schoen, zoals de grasmaaiers<br />
dragen .<br />
„Gaan morgen maar nei Piet<br />
van den Brul our 'n nuwerwes<br />
pak en nei van Duin our 'n<br />
paar skoene, maar den moet<br />
je der bai zegge, dat je nommer<br />
44 hewwe moete, aars<br />
kom j e weer met zoo'n paar<br />
maaiersskoene an" .<br />
W . 0, en N., IV, 69 .<br />
maan, znw, Maan . Men spreekt<br />
van een ankommende<br />
( wassende) en een o f g a a<br />
de (afnemende) maan,<br />
maars, znw . Achterste, aars . Zie<br />
Leuv, Bijdr., XIV, 123, waar<br />
<strong>het</strong> woord door agglutinatie<br />
verklaard wordt in een zin als :<br />
lek mich our aa(r)s en<br />
Zeitschr . fur Deutsche W ortr<br />
forschung X, 140 : „Es entr<br />
stammt der Verbindung ; a n<br />
( in ) d e m A r s, die f alschlich<br />
in a n d e m M a r s auf gelost<br />
wurde" . Hierna volgen enige<br />
teksten met de vorm m a r s<br />
uit schrijvers van de 16e-19e<br />
eeuw . Vgl, Fri. Wdb ., II, 139,<br />
maers ; verder G u n n i n k,<br />
blz, 167, mas, en Ndl, Wdb„<br />
I, 575 op a a r s .<br />
Maarten, mansnaam . Vgl . Fri.<br />
Naaml., 252, Marten .<br />
't mad, znw . De strook lands,<br />
die door een slag met de zeis<br />
wordt afgemaaid, <strong>het</strong> afgemaaide<br />
gedeelte tussen twee<br />
zwaden.
59<br />
Vgl. Boekenoogen, 605 ;<br />
De Vr ., 83; Bouman, 66 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 138, mad, med;<br />
Ndl. Wdb ., IX, 82 .<br />
maddere, zw, ww, intr . Tobben,<br />
met de grootste moeite jets tot<br />
stand brengen . Hiernaast<br />
meddere .<br />
Vgl. Boekenoogen, 607 ;<br />
D e Vr ., 83 .<br />
maf, bnw . Drukkend. Van <strong>het</strong><br />
weer. Vgl . Fri. Wdb ., II, 140 ;<br />
N. Gr . Wdb ., 542; Ndl.<br />
Wdb ., IX, 87 .<br />
magerte, znw . In de zegsw . :<br />
Hai ziet swart van<br />
m a g e r te, hij is zeer mager .<br />
magnietig, bnw . Lui . Hai is to<br />
magnietig om een hand uit to<br />
steken. Afl, van m a g +<br />
nietn<br />
maid, znw . 1) Meisje . Verk1 .<br />
m a i d j e . 2) Dienstmeid . Zie<br />
§ 104, Opm . 2 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 619 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 537, maaid .<br />
Maindert, mansnaam,<br />
Vgl . S t o e t t, oortje<br />
XXIV, Meynert; Fri . Naaml.,<br />
254, Meindert.<br />
mak, bnw . Afgemat, door moer<br />
heid tam .<br />
Vgl. Boekenoogen, 608 ;<br />
D e V r ., 83 ; Ndl. Wdb ., IX,<br />
109 .<br />
make, zw . ww. tr . Afpassen, bij<br />
<strong>het</strong> betalen . In de uitdr . :<br />
t wel of niet make<br />
k i n n e, wel of niet kunnen<br />
a[passen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 608 .<br />
makkelik, bnw. Gemakzuchtig .<br />
Vgl. Boekenoogen, 609 :<br />
Fri. Wdb ., II, 141 .<br />
makkes, znw . Ruzie .<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1459.<br />
ma!, bnw. Broeiig. Van <strong>het</strong> weer .<br />
Uitdr . : Tusken mal en<br />
v r o e d, nog niet mondig .<br />
Vgl . D e V r ., 83 ; Ndl. Wdb .,<br />
IX, 135, 7 )<br />
malabelig, bnw . Uitgelaten, zot .<br />
„Nou ik vind 't vrai malabelig".<br />
W. 0 . en N.,11, 45.<br />
Vgl. Boekenoogen, malaberig;<br />
D e V r., 83 ; Fri .<br />
Wdb ., II, 142, malelberich,<br />
malbol, znw . Een gek, mat persoon<br />
. Die Griet is 'n echte<br />
malbol 'oor .<br />
maljage, zw. ww . intr . Malle<br />
dingen doen .<br />
Vgl. Bouman, 66 ; De Vr .,<br />
83 ; N. Gr. Wdb ., 539, maal-<br />
Joagn .<br />
malle, zw, ww, intr . Gekheid<br />
maken . „Ze maiden razend<br />
graag met main, Maar met me<br />
trouwen . Neen." W. 0 . en<br />
N., II, 172 . Vgl . N . Gr. Wdb,<br />
539, maaln ; Fri . Wdb ., II,<br />
192, maije, Ndl. Wdb ., IX,<br />
153 .<br />
mallie, znw. Mannen . Samentr .<br />
van man 1 u i . „Och kom,<br />
m'n oud, of de mallie deer niet<br />
alderhande f oef ies op hewwe" .<br />
W. 0. en N.. III, 68, Zie<br />
vrollie,vrullie .Vgl .Fri.<br />
Wdb., II, 144, manlin (e) .<br />
mal-oor, znw . Een gek, dwaas<br />
persoon, .<br />
Vgl. Boekenoogen, 610 ;<br />
D e V r., 83 .<br />
maltentig, bnw . Overdreven zindelik,<br />
nuflig.<br />
Vgl. B o u m a n, 66 ; Fri.<br />
Wdb ., II, 142, maltintich,<br />
kleinzeerig ; 0 u d e m a n s<br />
Wdb . op Br ., 390, tentig, net-
60<br />
jes, keurig, Wdb, op H ., 324,<br />
nauwgezet .<br />
't maltje, znw . Patroontje, mor<br />
delletje. Vgl . Fr. Wdb ., II,<br />
141, mat; Ndl. Wdb ., IX, 130 .<br />
man, znw . Man . Verkl. m a n j e .<br />
Meerv, m a n n e, ook nog wet<br />
mans en manse . Zie<br />
mallie . Zegsw, : De derr<br />
de man bringt de<br />
spraak er an, „De derde<br />
man seytme die ken de meeste<br />
praet make" . Kl. v . j. Ront-<br />
Voet, 9 . „Zie ik zeg altijd, de<br />
derde man brengt de pra'at of<br />
stilte an" . Will. Leevend, II,<br />
74. Te man weze, huwr<br />
baar zijn (van meisjes) .<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1468 ; Boekenoogen,<br />
610.<br />
'C mandje,<br />
den gaan<br />
znw. Bed.<br />
ik maar<br />
„Kwan,<br />
nei m'n<br />
mandje" . W,. 0, en N ., III,<br />
74 . Vgl. S t o e t t, Sprwdb .,<br />
no, 1232 ; Ndl. Wdb ., IX, 185 .<br />
mange!, znw . Amandel. Meerv .<br />
mange1e.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1340 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 143, mange!;<br />
Ndl. Wdb ., IX, 195 .<br />
mangelwortel, znw . Soort peen,<br />
die tot veevoeder dient. Vgl .<br />
Fri. Wdb ., II , 143; N. Gr .<br />
Wdb ., 545 ; Ndl. Wdb ., IX,<br />
195 .<br />
manne, zw, ww, tr. Meester<br />
worden, .<br />
Vgl . Boekenoogen, 611 ;<br />
De V r ., 83 ; Ndl. Wdb ., IX,<br />
215 .<br />
mans, bnw . Funk, bij de hand,<br />
eigenl . i n genoegzame mate<br />
een man zijn, mannelike kracht<br />
bezitten . Hai is heel was mans<br />
oor . Vgl . B 0 u m a n, 67; Fri .<br />
Wdb., II, 145, mans(k) ; N .<br />
Gr . Wdb ., 546 ; S t o e t t,<br />
Sprwdb ., no . 1470 .<br />
mansvelder, znw . yr . Een krar<br />
nige vrouw . „Sait kraigt aars<br />
wet der porsie : ellef jongens<br />
al . Nou, ze zel 'r d'r wet deurr<br />
slaan, want 't is 'n mansvelder".<br />
W. 0, en N ., II, 31 .<br />
Volgens N . Gr. Wdb ., 546,<br />
letter!, een soldaat uit <strong>het</strong> leger<br />
van graaf Peter Ernst van<br />
Mansfeld (1580-1626), dat<br />
zich berucht maakte door zijn<br />
gewelddaden . Zie echter ook<br />
een andere verklaring in Ndl .<br />
Wdb ., IX, 221 ; D r Vr., 83,<br />
mansvilder, sours ook mans<br />
velder.<br />
mantel, znw . In de zegsw . : D'r<br />
mantel slait meer as<br />
d'r s t o e 1, gezegd van een<br />
uithuizige vrouw .<br />
manze, znw, ,,Manse ofto Manzioen,<br />
dat is een wooninge ofte<br />
Hofstede, groot twaalf morgen<br />
Lands, andere zeggen<br />
zooveel Lands als twee Paarden<br />
op eenen dag konnen<br />
ploegen". Chr. v . Sch ., 64 .<br />
Tans in onbruik. Ontleend<br />
aan <strong>het</strong> fr, m a n s e . Zie Ndl .<br />
Wdb ., IX, 219 .<br />
mane, znw . ,Zeug.<br />
Vgl. Boekenoogen, 612 ;<br />
D e V r., 83 .<br />
't markie, znw. Vijfentwintig<br />
pond vis . Te Enkhuizen .<br />
Hadde jullie nog was guster?"<br />
vroeg Jelle aan oom<br />
Bart . „Een markie zoowat" .<br />
Vtoed, 20.<br />
mask, znw . Maas van een net .<br />
Te Enkhuizen . „Mot je nog<br />
masken tussen zetten?" vroeg<br />
de vader aan Jannes . V toed,
61<br />
230. Vgl. Fri. Wdb .• II, 155,<br />
mesk; N. Gr. Wdb., 547,<br />
maskr); B 0 eke n 0 0 9 e n,<br />
615: Ndl. Wdb., IX, 286.<br />
mat, znw. Mot. De vorm treft<br />
men reeds in <strong>het</strong> mnl. (vgl.<br />
Mnl. Wdb .• IV, 1238) en in<br />
de 17 e eeuw aan.<br />
"Vergaert u schat in 's He~<br />
mels stadt,<br />
Soo Christus hiet.<br />
Daer roest noch mat, die noyt<br />
en at".<br />
T w i s c k. Kl. Liedtb... 262.<br />
Vgl. Boekenoogen. 615:<br />
De Vr .• 83: Oudemans.<br />
Wdb. opBr., 224; Ndl. Wdb .•<br />
IX, 297.<br />
matjedor, znw. Ben haantje de<br />
voorste. een matador.<br />
Vgl. Ndl. Wdb.. IX, 305,<br />
matador.<br />
matskudding, znw. Opschud~<br />
ding. stoornis. ,,'t Geeft van~<br />
nacht zo'n matskudding as 'k<br />
'm op stal zette moet." W. O.<br />
en N., II. 115: VgI. De V r.,<br />
83: S toe t t, Sprwdb., no.<br />
1491: Ndl. Wdb., IX, 319.<br />
mattesnor, znw. Lage mandewa~<br />
gen voor kinderen. Tans met<br />
de zaak verouderd. Zie h 0 n~<br />
des nor en pop pes nor.<br />
mazzeree, znw. In de uitdr.:<br />
Da's 'n dure mazze~<br />
r e e, dat is een duur zaakje.<br />
mechol, znw. Ben tyranniek per~<br />
soon. Wellicht <strong>het</strong>zelfde<br />
woord als m 0 9 0 1. oosters<br />
v~rst. Vgl. Ndl. Wdb., IX.<br />
1008, mogol: 0 p pre 1. biz.<br />
71. een dikke mechol, dikke.<br />
vette vrouw.<br />
meddere, zw. ww. intr. Zie<br />
mad dere.<br />
mede1ik, bnw. Medelijdend.<br />
Samentr. van m e del ij d e~<br />
Ii k (vgl. Ndl,. Wdb., IX,<br />
1532). "n Medelijdend mens<br />
is medelijk". W. O. en N .• I.<br />
17. D e V r., 83.<br />
Medemblik, oudste stad van<br />
West~Friesland. Hiemaast de<br />
vorm M e mel i k: zie aldaar.<br />
960. M e d e mol a c a (Okb.<br />
HZ, I, 25): 985. Me d e~<br />
mel a c h a, biz. 63: 988, M e~<br />
demelacha. bIz. 64: 1118,<br />
Medemblec, bIz. 104;<br />
1289, Medembleke en<br />
Me d e m I eke (Okb. HZ. II,<br />
664) : 1292, M e d e mel a~<br />
c h a, bIz. 832: 1294, M e~<br />
demleke, bIz. 876 en 877.<br />
Het eerste gedeelte van deze<br />
plaatsnaam is waarschijnlik 'n<br />
verbastering van <strong>het</strong> woord<br />
mid den of mid del (vgl.<br />
ags. meduma) : <strong>het</strong> tweede<br />
deel is zonder twijfel <strong>het</strong><br />
woord lee k. een water, dat<br />
naar Medemblik stroomde.<br />
Zie <strong>het</strong> kaartje en N. G. N.<br />
VI, 102. op Leek. Het woord<br />
is dan te herleiden tot een<br />
vorm als Mid den .- M i d~<br />
dell e ek.<br />
meedoen, st. onpers. ww. Hel~<br />
pen, bijdragen tot iets. As je<br />
joos verdiene, dat doet aardig<br />
mee 'oor.<br />
meedolIe, zw. ww. intr. Mee~'<br />
praten met iemand.<br />
Vgl. Boekenoogen. 617.<br />
't mee1, znw. 1) De hoeveelheid<br />
melk, die op eenmaal, dus ' s<br />
morgens of's avonds van een<br />
koe gemolken wordt. De bon~<br />
te <strong>het</strong> veneivend een best meel<br />
geven. Overdr.: de h 0 e~<br />
vee I h e i d. die e e n<br />
ki e ink i n d t e 9 e Iij k
62<br />
w a t e r t . 't Is maar een klain<br />
meeltj e .<br />
2 ) De hoeveelheid melk, die<br />
de gezamenlike koeien op een<br />
melkstond geven . We hewwc<br />
veneivend glen best meel .<br />
Vgl. Boekenoogen, 603 ;<br />
Fri. Wdb., II, 158, in miel<br />
molke.<br />
meer, telw . In tegenstelling met<br />
<strong>het</strong> A .B . komt ook een verbor<br />
gen vorm m e r e voor. Er<br />
ware d'r mere dan je wel<br />
dinke zouwe .<br />
meet, znw. In de uitdr. : V a n<br />
m e e t o f a n, van <strong>het</strong> begin<br />
af. Vgl . Ndl. Wdb ., IX,<br />
444 ; S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1495 .<br />
meetgooie, znw . ww, intr . Een<br />
jongensspel . Men trekt een<br />
streep in de grond, en in <strong>het</strong><br />
midden hiervan aan de bovenr<br />
kant een putje. Wie nu op een<br />
bepaalde afstand zijn cent in<br />
<strong>het</strong> putje werpt, wint <strong>het</strong>, of<br />
anders degene, wiens cent <strong>het</strong><br />
dichtst bij <strong>het</strong> putj e en bij de<br />
streep ligt. „'n Endje verder<br />
op wazze vaif jongens an 't<br />
meetgooie met Brabantsche<br />
cente". Med. C ., jrg . 24, no .<br />
1251 .<br />
Meeuwes, mansnaam .<br />
Vgl . S t o e t t, Moortje,<br />
XXIV, Mieuwes .<br />
megoeie, znw. In de zegsw . :<br />
't Is zo'n goeie meg<br />
o e i e, <strong>het</strong> is zo'n goeie sul .<br />
W. 0 . en N ., II, 32. M e-<br />
g o e i e is een samentr, van<br />
mijn goeie ; vgl, mevrouw<br />
uit mijn vrouw .<br />
meist, bnw. en bijw. Meest. Ook<br />
schijnt de oorspr, betekenis<br />
9 r o 0 t s t nog voor to komen .<br />
,,Maar de lief de is de meiste,<br />
de lief de is de meiste". W . ,0 .<br />
enN.,I,36. Meist,meist<br />
n i e t, bona, bona niet . Bin je<br />
meist klaar? Ik kin 't koppie<br />
meist niet vasthouwe, zo heit<br />
is't. Zegsw.: W e e r j e 't<br />
meist van hewwe to<br />
zeggen, deer kom je<br />
't dichtst baai to legg<br />
e n, schertsend gezegd van<br />
een jongen, die veel op een<br />
meisje heef t aan to merken, of<br />
omgekeerd .<br />
meistal, bijw . Meestal. Hai komt<br />
meistal dronken thuis,<br />
meiste, zw, ww, tr . Vetmesten .<br />
Hoeveul varrekens he je meist<br />
van 't jaar Klaas?<br />
Vgl. Boekenoogen,618,<br />
meesten .<br />
meistentaid, bijw . Meestal .<br />
meister, znw . Dokter. In de<br />
zegsw .:Beterandebakr<br />
ker as an de meister,<br />
bet is beter de bakker nodig to<br />
hebben dan de dokter. Vgl .<br />
Ndl. Wdb ., IX, 423 .<br />
't meistkallef, znw. Een kalf, dat<br />
vetgemest wordt of reeds vetgemest<br />
is .<br />
melt, znw. Maat. E e n s t r er<br />
k e n m e i t, een mast, waarbij<br />
de waar met de bovenrand<br />
gelijk gestreken wordt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 604 .<br />
mekere, zw, ww, intr . Manker<br />
ren, ontbreken . „Zonder mekeere<br />
kwamme ze thuis" .<br />
W. 0, en N ., I .179 .<br />
Hiernaast b e k e r e, zie alr<br />
daar ,.<br />
Melchert, mansnaam. Vgl . Fri.<br />
Naaml., 256, Melcher, Mel -<br />
chert.<br />
mellek, znw . Melk . Uitdr . :
63<br />
Goed op de mellek<br />
w e z e, Mink melk geven .<br />
Van koeien . „Benne de koeije<br />
bai jullie nag goed op de<br />
melk?" Vr. Eend in de B ., 16 .<br />
't mellekblok, znw . Laag blok<br />
met een poot, waarop men zit<br />
bij <strong>het</strong> melken . „Drie melkr<br />
blokken, „liend" uit de melk,-<br />
bons in de buurt lagge der alr<br />
taid onder ouwe blaren begroeven"<br />
. Med . C., jrg . 24,<br />
no . 1222 . Vgl. Fri. Wdb., II,<br />
152 .<br />
't mellekbon, znw. Zie b o n .<br />
melleke, st . ww. t r . Melken .<br />
Zegsw . : je melleke een<br />
koe deur de bek,d.w .z .<br />
hoe meer voer een koe krjgt,<br />
des to meet melk geeft ze .<br />
mellekerstaid, znw. Melktijd .<br />
„Ik kon niet duuren,<br />
Maar liep, na melkerstijd<br />
Naar 't lieve meisje toe" .<br />
Econ . Liedjes, III, 208 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 622 ;<br />
N. Gr. W db ., 553, melknstied .<br />
mellekpaai, znw . Een blauw jak,<br />
dat de boerenmeiden dragen<br />
als ze gaan melken . „Hei je<br />
ok nag 'n el of zeuven blauw<br />
kielgoed voor 'n paar kiele en<br />
n melkpai?" Enkh . C ., 7 Febr .<br />
1925 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 623 ;<br />
Bouman,67B<br />
mellekprutter, znw . Iemand, die<br />
bij de boeren melk koopt, en<br />
ze dan langs de huizen uitvent .<br />
Vgl. Boekenoogen, 623 ;<br />
D e V r ., 84 .<br />
mem, znw . Moeder. Tans vrijwel<br />
verouderd. Vgl . D e V r .,<br />
84; Boekenoogen, 623 ;<br />
N . Gr. Wdb ., 554 ; Fri. Wdb .,<br />
II, 153 .<br />
Memelik, plaatsnaam . Medemblik.<br />
„De meiste vond ie op<br />
de plaintjes van de vier herberge<br />
en in de deurraistallen,<br />
vooral van de „Rooie Leeuw",<br />
an de Zeidoik, as 't keismarkt<br />
weest was in Nlemelik" . Med.<br />
C., jrg. 24, no . 1243 . Deze<br />
vorm komt reeds voor in de<br />
Chr. v . Medemblik, blz . 18 :<br />
„'t Werd hedendaags genaamt<br />
1Vledemblik, of to om de light<br />
heids wille in 't uitspreeken<br />
voort gekomen Memelik" .<br />
Zegsw.: Hai gaat bai<br />
Maai en 1Vlemelik om,<br />
gezegd van iemand, die jets<br />
zeer omslachtig vertelt. Het<br />
woord M a a i is me niet duidelik<br />
. Wellicht is <strong>het</strong> de naam<br />
van een plaats of een stuk<br />
land. W. 0 . en N . . I, 18 . Zie<br />
verder bij M e d e m b l i k .<br />
memmele, zw, ww, tr . Mompeten<br />
. Te Enkhuizen. „De oude<br />
vrouw Blokhuis snoof ongedurig<br />
: haar tandeloze mond<br />
memmelde jets onverstaanr<br />
baars" . Vloed, 65 .<br />
meneuvels, znw, meerv . Manieren;<br />
fr. manoeuvre . „Toe<br />
wist ik net evenveul, er liep er<br />
ook nag, wel zoo 's ien to<br />
spanseeren, om de kleere zou<br />
je zeit hewwe, 't is 'n diender<br />
maar an zen meneuvels niet" .<br />
Uit Kennemerl ., 29 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 610 ;<br />
De Vr ., 83; Opprel,blz .<br />
72 ; Fri. Wdb ., II, 153, meneuvers;<br />
N,. Gr. Wdb ., 555,<br />
meneuvelsu<br />
menuit, znw . Nlinuut. „ja ik voel<br />
t ok ; 't is al vaif menuiten<br />
over achten, arme Sait" . Vt .<br />
Eend in de B., 8 .
64<br />
„Niet een menuyt<br />
Is 's werelts sekerheyt,<br />
Haestelyck haer buyt<br />
Ter' nederleyt" .<br />
T w i s c k, Ki. Liedtb., 136.<br />
Vgl. Boekenoogen, 639 .<br />
mep, znw. 1) Slap, klap met de<br />
handers . Ik hew 'm een f linke<br />
mep geven. Vgl . S t o e t t,<br />
Sprwdb ., no . 1502. Zie o p-<br />
m e p p e r . 2) In de verkl .<br />
m e p p i e, een klein beetje .<br />
„Dat wou de domenee den<br />
wel, en deerom, 'n skoon bordje<br />
aald en 'n vurk mit 'n mes,<br />
en toe 'n meppie veur domenee<br />
op 't bordje". W. 0 . en N.,<br />
III, 102 . Vgl . B o u m a n, 67 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 153; N . Gr.<br />
Wdb., 533; Ndl. Wdb ., IX,<br />
572 .<br />
meppe, zw, ww. tr . Slaan .<br />
Vgl . B o u m a n, 67, drinkers,<br />
zuipen ; Fri . Wdb., II, 154 ;<br />
N. Gr. Wdb., 553 ; Ndl.<br />
Wdb ., IX, 572 .<br />
Meraai, vrouwenaam. Verkorting<br />
van M a r ij t j e .<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 555, Merij ;<br />
Fri . Naaml ., 251, Mary .<br />
't merreg, znw . Merp. Hiernaast<br />
m u r r e g . Vroeger ook<br />
marg .<br />
„Ick wil beginners met vrijen<br />
moet,<br />
Ende gheven mijn ghevangen<br />
der minnen,<br />
Al soudet my costen vleysch<br />
ende bloed,<br />
Dat margh uyt mynen<br />
beenen" .<br />
Harmansz .,<br />
Suyverl. Boecxken, 71 .<br />
merregen I, znw . Morpen . Hierr<br />
naast murregen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 648 .<br />
't merregen II, znw . Landmaat<br />
van 600 roeden . Hiernaast<br />
murregen. De vormmerg<br />
e n komt o.a . driemaal voor<br />
in Res, en Inform ., blz . 128,<br />
bij <strong>het</strong> jaar 1756 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 649 .<br />
merregpaip, znw. Merppjp .<br />
Hiernaast m u r r e g p ij p .<br />
Vgl. Boekenoogen, 625 .<br />
inert, znw. In de uitdr . : M e r t<br />
an iemand of iets<br />
h e w w e, er lak aan hebben .<br />
Vgl. De Vr ., 84 ; Stoett,<br />
Sprwdb ., no. 1504 .<br />
'C meseljes, znw . Een soon sto f ,<br />
die vroeper vooral voor borstr<br />
rokken en broeken pebruikt<br />
werd. Verouderd . ,,Meseljes<br />
voor broeke voor jou of de<br />
maidjes?" Enkh . C ., 7 Febr .<br />
1925 .<br />
mesien, znw . Machine . 1Vleerv .<br />
m e s i e n s. „Deer most den<br />
ok in de eerste plaas haid worn<br />
ren; nou gaat suk werk mit<br />
missiens, maar toentertaid met<br />
mesiek" . W . 0 . en N ., II, 72 .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb., 556, 't mesien<br />
.<br />
mesienie, znw . Machine . Meerv .<br />
mesienies. „Wat ik er<br />
teugen heb", schimpt de pessimist,<br />
dat ze gien gnap werk<br />
man 'n stik werk meer leeten,<br />
in 't iene yak voor, en 't are<br />
na vreete de messienies je<br />
brood op", Uit Kennemerl ,, Sun -. 89 .<br />
meskien, bijw . Misschien .<br />
terklaas wist ok altaid as je<br />
ondeugend weest was en ok<br />
of je goed oppast had, dus<br />
God was miskien ok op 'n gehaimzinnige<br />
manier op de<br />
hoogte van alles" .<br />
Westf r ., 28 .<br />
Van een
65<br />
Vgl. Fri. Wdb .• II, 166, miskien.<br />
messehanger, znw. Vette kaas.<br />
letter1. kaas, die door zijn vetheid<br />
aan <strong>het</strong> mes blijft hang en.<br />
In <strong>het</strong> Nieuws van den Dag<br />
van 2 Dec. 1911 staat een<br />
advert. met <strong>het</strong> opschrift:<br />
.. Messehangers kaas".<br />
Vg1. B 0 eke n 0 0 9 en, 626,<br />
messeklever: D e V r., 84;<br />
Bouman,68.<br />
metoer, znw. In de uitdr.: In z'n<br />
v 0 II e met 0 e r, in zijn geheel<br />
. .. Main neizeite selle dankie<br />
zegge, as ik de plaas in z'n<br />
volle metoer hou". W. O. en<br />
N., II, 26.<br />
metres, znw. Onderwijzeres: fr.<br />
m a i t res s e. Gewoonlik in<br />
de samenst. s k 0 0 I met res.<br />
metteraasft bijw. Weldra. Samentr.<br />
van met der haast.<br />
Hiernaast mit t era a s t.<br />
Kom je metteraast1<br />
V g1. B 0 eke n 0 0 9 e n, 628.<br />
meug, znw. Lust. Zegsw. Elk<br />
z'n me u 9 z aid e b 0 e r<br />
e n toe zoe n d e i e 't<br />
varreken.<br />
meugebet, znw. lemand, die de<br />
plaats inneemt, welke een an~<br />
der heeft geweigerd: b.v. een<br />
meisje, dat in plaats van een<br />
ander, die weigerde, met een<br />
jongen te kermis of ter bruiloft<br />
gaat. Van m e u 9 en, mogen<br />
(lusten) en bet, (beter)<br />
iemand, die altijd meer lust en<br />
zo nauw niet kijkt.<br />
V g1. B 0 eke n 0 0 9 en, 629;<br />
Oudemans, Wdb,. op Br .•<br />
227, meuge~veel, gulzigaard,<br />
vraat: B 0 u man, 68: D e<br />
Vr., 84.<br />
meukel, bnw. Vrolik, opgewekt.<br />
Dialect van Drechterland II.<br />
.. En toen ze weer in de kamer<br />
zaten, leek Tante zoo meukel<br />
as waf". W. O. en N .• III, 68.<br />
.. 0 bollert, hoe meukel ben<br />
jeT' V ij 9 h, Kl. v. J. Ront<br />
Voet,23.<br />
V g1. B 0 eke n 00 gen. 628:<br />
D e V r., 84, vet, dik: 0 u d e<br />
m a n s, Wdb. op Br. .. 227,<br />
meuken. zacht maken, verteederen:<br />
Ndl. Wdb .. IX, 647,<br />
meuk II.<br />
mezer, znw. 1) Een van de spelen<br />
bij <strong>het</strong> pandoeren. De spe<br />
Ier mag in dit geval geen<br />
enkele slag halen en houdt de<br />
kaarten in de hand. 2) Ziekte,<br />
tegenslag in zaken:<br />
fr. m i s ere. 't Is deer weer<br />
mezer 'oor.<br />
mezer~omver, znw. Misereouvert.<br />
Kortweg ook weI 0 m<br />
v e r genoemd. Een van de<br />
spelen bij <strong>het</strong> pandoeren. De<br />
speIer mag geen enkele slag<br />
halen en legt <strong>het</strong>zij dadelik,<br />
<strong>het</strong>zij na de eerste slag zijn<br />
kaarten op tafe1.<br />
mezerre, zw. ww. intr. Misere<br />
spelen.<br />
middege, zw. ww. intr. Middag~<br />
malen.<br />
't middegtokkie, znw. Middagdutje,<br />
Zie t 0 k k i e. V g1. D e<br />
Vr.,84.<br />
't middeles, znw. Middelhuis.<br />
Tans in onbruik.<br />
middend, znw. Het midden . .. As<br />
ze nou nag deur 't achterland<br />
ginge, liet ik 't deer, ma'ar nou<br />
snaie ze de plaas zoo deur de<br />
middend". W. O. en N.. II.<br />
21. Uitdr.: De u r mid den,<br />
middendoor.<br />
V g1. B 0 eke n 0 0 gen. 632.<br />
miede, znw. Tijding. Verouderd.<br />
IS
66<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 157, mie,<br />
mied; Ndl . Wdb ., IX, 694,<br />
miegele, zw, ww, intr . Motregenen<br />
. Hiernaast m i g g e 1 e,<br />
Vgl. Boekenoogen, 632 ;<br />
De Vr,, 84 ; Bouman, 68 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 160, miggelje ;<br />
Ndl. Wdb ., IX, 702 .<br />
miene, zw, ww, tr. Menen,. Zie<br />
voor de vocaal § 27, 3 . Zegsr<br />
wijze: Miene zet gien<br />
koeie vast, maar<br />
touwe, die houwe, geen<br />
veronderstellingen opperen,<br />
maar daden verrichten .<br />
'k Vroeg den Doctor, wat hij<br />
mienen<br />
Zou, dat Jufvrouws Coeval is?"<br />
Econ . Liedjes, II, 210 .<br />
Vgl, Boekenoogen, 633 ;<br />
Fri. Wdb., II, 158, miene .<br />
mienigien, onbep, vnw . Menigeen<br />
.<br />
mienes, bijw. In de uitdr . : 't I s<br />
m i e n e s, <strong>het</strong> is menens .<br />
mier, znw, Hekel . In de uitdr . :<br />
Een mien aan iemand<br />
of lets hewwe, een<br />
hekel aan iemand of iets hebr<br />
ben . Vg1 . B o u m a n, 68 ; Fri.<br />
Wdb ., II, 159 ; N. Gr . Wdb,,<br />
563 ; S t o e t t, Sprwdb,, no.<br />
1514 .<br />
miere, zw, ww, intr, Prutsen.<br />
Wat zit j e nou toch an die<br />
klok to mieren, Vgl . D e V r .,<br />
84 ; Ndl. Wdb., IX, 699 .<br />
mierefreter, znw. V rek .<br />
mierek, znw . In de uitdr .<br />
Ouwe mierek, oude zeur .<br />
Zie miereke.<br />
miereke, zw, ww, intr, T uren,<br />
strak naar iets k jken . „Toe<br />
kwam er ien die mierikte en<br />
trok zoo raar met zen iene<br />
oog . Uit Kennemerl., 61,<br />
Vgl, Boekenoogen, 634 ;<br />
De Vr,,84;Bouman,68 ;<br />
Ndl. Wdb ., IX, 698 .<br />
miers(k), bnw. 1) Trek hebbend<br />
in zoute spijs . Van mensen<br />
en dieren . Geel me maar<br />
een plakkie roukvlais, want ik<br />
bin zoo miersk as de kringe .<br />
2) 1 n <strong>het</strong> algemeen . belust z jn<br />
op iets . „Ja, ik moet 'm hewwe.<br />
Ik bin niet miersk". W. 0.<br />
en N., II, 39 .<br />
Vgl, Boekenoogen, 635 ;<br />
D e V r., 84 ; Ndl. Wdb ., IX,<br />
700.<br />
mierskighaid, znw. Trek naar<br />
zoute sp js. Vgl. D e Vr,, 84 .<br />
mierzoet, bnw . Overmatig zoet,<br />
zo dat <strong>het</strong> je tegenstaat .<br />
Vgl. Boekenoogen, 635,<br />
miersch, mierschzoet .<br />
mierke, zw, ww. intr. Op allerlei<br />
kleinigheden letters, vooral in<br />
<strong>het</strong> eten zoeken naar allerlei<br />
ongerechtigheden . In plaas<br />
dat die joon funk eet, zit ie<br />
maar to miesken . Vgl . D e<br />
V r,, 84, gluren .<br />
miesker, znw. 1 emand, die zich<br />
met allerlei onbenulligheden<br />
bemoeit, ook iemand, die in <strong>het</strong><br />
eten naar allerlei ongerechtigr<br />
heden zoekt . Zie m i e s k e,<br />
„'t Is 'n ouwe tent. 't Is 'n<br />
miesker, alles wil ie wete" .<br />
W . 0 . en N., II, 55, Vg1, D e<br />
V r ., 84,<br />
mieter, znw, 1) Een gemeen persoon.<br />
2) Lichaam, In de uitdr . :<br />
Iemand op z'n mieter<br />
geve, op z'n mieter<br />
kraige. 3) As de miet<br />
e r, bijw, uitdr, heel vlug .<br />
„De ouwe Herreke sting voor<br />
't hort van de achterdeur en
67<br />
die as de mieter nei de breg" .<br />
W. 0, en N. . II, 52 .<br />
4) Bastaardvloek . `1Vat mie~<br />
ter moet jij deer? Het woord is<br />
een verkorting van s o d er<br />
m i e t e r . Vgl . Fri. Wdb ., II,<br />
167 ; O p p r e l, blz . 72 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no. 1516 ;<br />
Ndl. Wdb., IX, 701 .<br />
mietere, zw. ww . tr . en intr .<br />
1) Gooien . Hai mieterde 'm<br />
zo over de grond . 2 ) Vallen .<br />
Hai mieterde zo van de zolder<br />
op de vloer . 3) Zie o p m i e .<br />
t e r e, weggaan . Vgl. ook o pr<br />
d o n d e r e; N; . Gr. Wdb .,<br />
564 .<br />
mieters, bnw . en bij w . Vervloekt,<br />
zeer . Weer is die mieterse<br />
joon nou weer? Het deed<br />
mieters zeer 'oor . Vgl . N. Gr .<br />
Wdb., 564; Ndl. Wdb ., IX,<br />
701, en zie of gemieters .<br />
mieze, znw. meerv. Geld, centen<br />
. Vgl . Boekenoogen,<br />
636 ; B o u m a n, 68 ; D e V r.,<br />
84 ; Ndl. Wdb ., IX, 700 .<br />
miezerig, bnw . 1) Regenachtig .<br />
't Is miezerig weer vandaag<br />
hoor . 2 ) Bleek, ziekelik, 't Is<br />
een miezerig joonje . ,,Met<br />
dien langen, geelen, miezerigen<br />
Burgemeester" .<br />
C. W ildsch ., I, 121 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 637 ;<br />
D e V r., 84 ; O p p r e 1, blz.<br />
72 ; Fri . Wdb,., II, 159, mieser<br />
lick; N . Gr . Wdb ., 564, miezeg;<br />
Ndl. Wdb., IX, 701 .<br />
mig, znw. Mug en vlieg . Het<br />
woord v 1 i e g gebruikt men<br />
niet . Zie voor de vocaal § 10,<br />
Opm . 1 . „Twei migge in ien<br />
klap", titel van een gedichtje<br />
in W. 0 . en N., II, 163 .<br />
Zegsw . : 't Is een brei-<br />
d e n m i g, letterl, een gebraden<br />
mug, een mager, nietig<br />
persoontje . Zie l a n g p o t e-<br />
m i g . Vgl. W . 0, en N., I,17;<br />
Boekenoogen, 651 ; Fri.<br />
Wdb ., II, 156, mich .<br />
miggekracht, znw . Zeer weinig<br />
kracht, letterl ., de kracht van<br />
een mug. Zel ik die zak maar<br />
verzette? Want jij hewwe migr<br />
gekracht .<br />
miggele, zw, ww, intr . Motreger<br />
nen . Zie miegelem<br />
miggevange, st . ww. intr . Lenteren.<br />
Alleen in inf. Ze zitte<br />
deer to miggevangen .<br />
mik I, znw . Brood. Men spreekt<br />
van roggemik, tarwer<br />
mik en krintemik .<br />
Vgl. Boekenoogen, 638 ;<br />
Fri. Wd b., II, 160; N. Gr .<br />
Wdb., 564; Ndl. Wdb ., IX,<br />
727.<br />
mik II, znw . Stutpaal, gaffelvorr<br />
mige steunbalk . „En Cortex<br />
naars Schuurman . . . is met<br />
een strop an den hals onder<br />
een mik, eeuwig ten Lande uitgebannen"<br />
. Chr, v . Medembl.,<br />
322 . Uitdr . : B i n n e n m i kr<br />
k e w e z e, binnen zijn, geborgen<br />
zijn; b i n n e n m i k-<br />
k e b l a i v e, thuis blijven,<br />
eigenlik binnen de stutpalen<br />
van de boerderij blijven .<br />
Vgl. Boekenoogen, 637 ;<br />
B o u m a n 11 ; Fri . Wdb ., II,<br />
160; Oudemans, Wdb,. op<br />
Br ., 229, halve galg of opstaande<br />
paal met een dwarsr<br />
hout; S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
395 ; Ndl. Wdb ., IX, 727 .<br />
mikke, zw, ww, tr . In de uitdr . :<br />
'tNauw mikke of niet<br />
t nauw nemen of niet .<br />
„Dais niemendal, dat Jonckert
68<br />
weI. men moet soo nauw niet<br />
micken". V ij 9 h, Kl. v. ].<br />
Ront~ V oet, 11.<br />
VgI. Ndl. Wdb., VIII, 731.<br />
mikmak, znw. In verbinding met<br />
h eel. de hele boe!, alles bij<br />
elkaar; vgI. fr. m i c mac.<br />
.. Mitien geeft die knol 'n hort,<br />
en naggeres 'n paar goeie<br />
rokke en gaat zoo mit 't heele<br />
katje an de rippeteer, en bai<br />
de breg de heele mikmak,<br />
hutje mit mutje, te water".<br />
W.o.. en N., II, 52.<br />
VgI. De Vr., 84, mikmak<br />
aan rijtuig of werktuig krijgen,<br />
wanneer er iets aan breekt;<br />
B 0 u man, 69, ongemak;<br />
N. Gr. Wdb., 564; S toe t t,<br />
Sprwdb., no. 1519;<br />
Ndl. Wdb., IX, 732.<br />
't minge1, znw. Mengel, een oude<br />
maat van 3~ L. inhoud.<br />
VgI. B 0 eke n 0 0 9 en, 623;<br />
De V r., 84; frio Wdb., II,<br />
162, minge!(en); N.Gr.Wdb.,<br />
565, 't mingel; Ndl. Wdb., IX,<br />
768.<br />
mingketel, znw. Een grote ketel,<br />
waarin veevoeder gekookt<br />
wordt,.<br />
VgI. B 0 eke n 0 0 9 en, 624.<br />
minnig, bnw. Vrij min, ernstig<br />
ziek. "Eerguster <strong>het</strong> ie er nag<br />
weest, maar toe was 't puur<br />
minneg mit er". W. O. en N.,<br />
II, 17.<br />
minnezere, zw. WW. intr. Mindel'<br />
worden. Hoe gaat <strong>het</strong> met de<br />
pain in je biene? 0 <strong>het</strong> minne~<br />
zeert al wat. VgI. B 0 u man,<br />
68, mienezeren.<br />
mins, znw. Mens.<br />
VgI. Fri. Wdb., II, 163,<br />
minske; N. Gr. W db., 567,<br />
minsk.<br />
mis, znw. Mest,. De vorm komt<br />
reeds voor in <strong>het</strong> mnI.<br />
VgI. Mnl. Wdb., IV, 1645;<br />
B 0 eke n 0 0 9 e n, 640;<br />
N. Gr. Wdb., 567, mis, misse.<br />
Zie ko e m i S.<br />
mis, bnw. In de uitdr.: 't I see n<br />
m iss e b 0 e 1. de zaak is<br />
mislukt.<br />
V g1. B 0 eke n 0 0 9 en, 640;<br />
N. Gr. Wdb., 568, 't Is T}<br />
misse boudel; N. Gr. Wdb.,<br />
IX, 799.<br />
misgraipe, st. ww. intr. Missen,<br />
ontberen. Gewoonlik in ver~<br />
binding met een of ander bijw.<br />
van graad, als erg, I i II i k,<br />
enz., "Z'n moeder had altaid<br />
erg goed op er ienigste kaind<br />
past en oum Jouwik<br />
greep<br />
vanzellef erg mis, toe ie zoo as<br />
wees in de wereld stand".<br />
W. Q. en N., III. 87.<br />
miskrood, znw. Kruiwagen,<br />
waarmee de mest uit de groep<br />
naar de mestvaalt gereden<br />
wordt. Zie k roo d.<br />
mispel, znw. In de uitdr.: E en<br />
b 0 I I e m i s p e 1. een flauwe<br />
meid of jongen.<br />
misse, zw. ww. tr. 1) Ret land<br />
bemesten. 2) De mest van<br />
achter <strong>het</strong> vee naar de mest~<br />
vaalt kruien. Zegsw.: Die<br />
n i e t m i s t, m i s the t<br />
a1. die weI mist, mist<br />
n i e men d a I (let op de<br />
woordspeling van m est e n<br />
en missen).<br />
VgI. Boekenoogen, 641.<br />
misten; N. Gr. W db., 568,<br />
miskf} (HL). 571 misT}.<br />
't missie, znw. Miskraam.<br />
Vgl. Boekenoogen, 641;<br />
De Vr., 84.
69<br />
misskarn, znw. Mestvaalt. Tans<br />
flog zeer gebruikelik.<br />
Vgl. Boekenoogen, 641,<br />
misscharn; D e V r ., 84, mistr<br />
karn; zie ook B o e k e n-<br />
oogen, 880, op scharn,<br />
een woord, dat in de oudere<br />
taal voorkomt in de bet, van<br />
mestm<br />
mit, voorz . Met,.<br />
Vgl. Boekenoogen, 641 ;<br />
N . Gr. Wdb., 569, mit; Stad<br />
en W . K ., met .<br />
mitteraast, bijw . Zie m e t t e rr<br />
a asta<br />
modder, znw . Modder . Uitdr. :<br />
Zo vet as modder,<br />
zeer vet .<br />
Vgl. Boekenoogen, 641 ;<br />
Fri . W db ., IX, 172 .<br />
moddere, zw, ww . intr . Baggegeren,<br />
de sloten van modder<br />
zuiveren . Vgl . B o u m a n, 69 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 172, modderje ;<br />
Ndl. Wdb ., IX, 899 .<br />
modderbeugel, znw. De jjzeren<br />
beugel, waaraan zich een moddernet<br />
bevindt . De beugel is<br />
bevestigd 'aan een lange stok,<br />
modderbult, znw . Hoop baggeraarde<br />
. Vgl . Fri. Wdb., .II,172 .<br />
modderkwaad, znw . Ganzevoet .<br />
In de plantkunde. Vgl. Ndl .<br />
Wdb., IX, 897 .<br />
modderman, znw . 1 errand, die<br />
moddert; meerv . m o d d e rr<br />
I u i . „Als de schuyten ledigh<br />
zijn, sullen de modderluyden<br />
met hunne schoppen gheen<br />
water in de schuyten moghen<br />
scheppen" . Handy. v . Ench,<br />
392 .<br />
't moddernet, znw. Het net, dat<br />
aan de modderbeugel bevesr<br />
tigd is . „Groote sorteering<br />
Touwwerk, Wagensmeer,<br />
Nloddernetten . . ."<br />
Advert . Med. C., jrg . 24, no .<br />
1209 .<br />
modderskuit, znw . Schuit, waarr<br />
in men moddert .<br />
moed, znw . In de uitdr . : M o e d<br />
op iets hewwe, zin in<br />
jets hebben .<br />
moet, znw. Deuk, indruksel .<br />
Vgl. DeVr., 84;Bouman,<br />
69 ; Fri. Wdb ., 173, moed;<br />
N . Gr. Wdb ., 576; Ndl.<br />
Wdb., IX, 982 .<br />
't moetje, znw . Huwelik, dat<br />
door zekere omstandigheden<br />
noodzakelik is .<br />
Vgl.Boekenoogen,1341 ;<br />
D e V r ., 84 ; moetertje ; Ndl.<br />
Wdb ., IX, 983 .<br />
moffele, zw, ww, intr . Met<br />
moeite <strong>het</strong> eten jjjn kauwen<br />
wegens een slecht gebit . Grof<br />
fader zit maar zo'n beetje to<br />
mof f elen . Vgl . B o u m a n, 69 ;<br />
Ndl. Wdb ., IX, 996.<br />
mok, znw . Een paardeziekte,<br />
welke bestaat in een vergroeir<br />
ing om de fitlokken . M o k~<br />
k e p o t e, schertsende benar<br />
ming voor dikke benen, inzonr<br />
derheid van vrouwen .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 175 ;<br />
N. Gr . Wd b ., 577 ; Nd l .<br />
Wdb., IX, 1011 ; Onze Taaltuin,<br />
I, 181 .<br />
mokke, zw . ww . intr . Wrokken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 644 ;<br />
B o u m a n, 70 ; Fri . W d b ., II,<br />
175 ; Ndl . Wdb ., IX, 1014 .<br />
mokkel, znw . Een mollige meid<br />
o/ vrou w .<br />
Vgl . Boekenoogen, 644 ;<br />
zoen, omhelzing ; D e V r., 84,<br />
dik, vet kindje ; Bouman,<br />
70 ; Fri. Wdb ., II, 175, mogr
70<br />
gel; N . Gr. Wdb ., 577; Ndl.<br />
Wdb ., IX, 1013 .<br />
molle, zw, ww . tr . 1) Aanhalen,<br />
liejkozen . 2 ) Doden. Zie<br />
doodm011e .<br />
Vgl. Boekenoogen, 646 ;<br />
Ndl. Wdb., IX, 1038 .<br />
mond, znw . Mand. Zegsw . : 't I s<br />
mondjesmeit, gezegd,<br />
wanneer er ternauwernood<br />
voldoende eten opgediend is .<br />
Vgl . B o u m a n, 70 ; N. Gr .<br />
Wdb., 580, Dat is mondje<br />
ploagn ; S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1545 .<br />
monepolie, znw . Bedriegerij .<br />
Vgl.Boekenoogen,1343 ;<br />
D e V r ., 84 ; Ndl. Wdb., IX,<br />
1003 .<br />
mooite, znw. Mooiheid .<br />
Vgl.1i11ikte .<br />
monk, znw . Harmonica .<br />
Vgl. D e V r., 84 .<br />
mookspeule, zw . ww, intr. Op<br />
de harmonica spelen .<br />
moorde, zw, ww . intr. Zich bovenmate<br />
inspannen .<br />
Vgl. Bouman, 70 ;<br />
N . Gr. Wdb ., 582 .<br />
't moordenaarsweer, znw . M istig<br />
weer, dus weer, dat gunstig<br />
is voor moordenaars .<br />
Vgl. Boekenoogen, 648 ;<br />
D e V r,, 84 ; Fri. Wdb ., II,<br />
170, moordnerswear .<br />
mop, znw . Scheldnaam voor de<br />
inwoners van Hoorn . Lillike<br />
Hoornse moppe .<br />
Vgl. Boekenoogen, 647,<br />
scheldnaam voor de inwoners<br />
ners van Jisp .<br />
mar, znw . Kracht . „Ja ze moste<br />
wat onder er news kraige deer<br />
wat meer mar in zit" .<br />
W . 0~ en N ., II, 31 .<br />
Vgl . D e V r ., 84; N. Gr.<br />
W db ., 583 ; marries, mar; Ndl.<br />
Wdb., IX, 1126 .<br />
morrele, zw, ww, intr . Peuteren .<br />
Zit niet an dat slot to morrer<br />
len joon. Vgl. N. Gr. Wdb.,<br />
583, 2 ° ; Ndl. Wdb ., IX, 1146 .<br />
mart, znw . Smerig w ff, morser<br />
bel . Gewoonlik in de verkl .<br />
m o r t j e. Oorspronkelik betekent<br />
<strong>het</strong> woord v a r k e n,<br />
zeug,zieBoekenoogen,<br />
649 en Bowman, 70 .<br />
„Wasch je handen wat beter<br />
priek! Je ziene er wit as 'n<br />
mortj a" .<br />
W. 0, en N,., II, 18 .<br />
mortel, znw. Stof, gruis . Zegsw . :<br />
't Is mortel of mortel<br />
a n, zo is <strong>het</strong> stof er of en zo<br />
zit <strong>het</strong> er weer aan, <strong>het</strong><br />
schoonmaken helpt dus niet<br />
veel . Vgl. D e V n ., 84 ; Ndl.<br />
Wdb, ., IX, 1154 .<br />
mortjepus, bnw . Dood . Wellicht<br />
een verbastering van <strong>het</strong> lat.<br />
m o r t u u s . „Peet Merai is er<br />
ok van deur, hew ik hoard?"<br />
„Ja, die is mortjepus" .<br />
W . O. en N .,II,53 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 649,<br />
mortje-jrik.<br />
mos (k ), znw. 1) Mus. De vorm<br />
met o komt reeds voor in <strong>het</strong><br />
mnl . ; zie Mnl. Wdb ., IV .<br />
2026 . H a d r . J u n., Nomencl.<br />
28, Passer, M a s s c h e,<br />
m u s s c h e, Passereau, moineau<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 653 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 178, mask .<br />
2) In verbinding met mal,<br />
malle mask, een mal<br />
doende jongen of meisje .<br />
mosterd, znw . Mosterd . Het<br />
volksgeloof leert, dat men door
71<br />
<strong>het</strong> gebruik van mosterd mooi<br />
wordt. "Hannes: .. Kees wou<br />
je JIlosterd bai je vlais?"<br />
(houdt hem 't mosterdpotje<br />
voor) "Kees: "Dankje Han~<br />
nes, 'k lust 't zo weI". Piet:<br />
"Maar je worre der pittig van,<br />
weet je dat we!?"<br />
Ouwej. Koffier .. 21.<br />
mosterdbaan, znw. Dat gedeelte<br />
van <strong>het</strong> bouwland, <strong>het</strong>welk<br />
met mosterd begroeid is. V gl.<br />
baan.<br />
mosterdhok, znw. Ben hok, een<br />
schelf van mosterdschoven.<br />
"Zie je menheer! ze preekte<br />
weI van de liefde van God,<br />
maar die konne ze niet raime<br />
met 't fait, dat de mosterdhok~<br />
ke deur de storm in de sloote<br />
woeie".<br />
Van een Westfr., 7.<br />
Zie h 0 k.<br />
mottere, zw. ww. intr. Motrege~<br />
nen. V gl. B 0 eke n 0 0 9 en,<br />
650; Bouman, 70.<br />
mout, znw. Lage houten bak,<br />
waarin de boter, als ze uit de<br />
karn gehaald is, neergelegd<br />
wordt om gekneed en gezouten<br />
teworden. Meerv. m 0 ute.<br />
Zie but t e r m 0 u t.<br />
V gl. B 0 eke n 0 0 9 e n, 650,<br />
moud; D e V r., 84, mout; N.<br />
Gr. Wdb., 579, molt; Ndl.<br />
Wdb., IX, 1181.<br />
mouw, znw. In de uitdr.:<br />
D a tis 'n 0 p gem a a k t e<br />
m 0 u w. dat is een van te vo~<br />
ren bedacht smoesje,.<br />
't mud, znw. Mud. Zegsw. 't I s<br />
z 0 v 0 I a s mud, <strong>het</strong> is zo<br />
vol, dat er niets meer bij kan.<br />
Vgl. Boekenoogen, 651;<br />
S toe t t, Sprwdb., no. 1570.<br />
muis, znw. Aileen in <strong>het</strong> meerv.<br />
m u i z e. Ben soort vroege<br />
aardappelen. Bekend zijn<br />
vooral de Streker muizen.<br />
muitig, bnw. Opgewekt, vrolik.<br />
V gl. B 0 eke n 0 0 9 en, 652;<br />
De V r., 85, muiterig;<br />
B 0 u man, 71.<br />
muizele, zw. ww. intr. Peuzelen.<br />
letterl. eten als een muis. Zie<br />
o p m u i z e I e.<br />
V gl. B 0 eke n 0 0 9 en, 652;<br />
De Vr., 85; Bouman,<br />
71; Fri. Wdb., II, 183, mi1zje.<br />
mulder, znw. Deur tussen 2 ka~<br />
mers of tussen een hossie of 't<br />
koejes en de kamer. Samentr.<br />
van mid del d e u r. "Eerst<br />
kwam ik in de hos, deernei<br />
draaide ik de look van de mul~<br />
der om en was metien in de<br />
weunkamer" .<br />
Van een Westfr., 8.<br />
Vgl. B 0 eke n 0 0 9 en, 652;<br />
De V r., 85; Fri. Wdb.,<br />
II, 161, mildaor, HI. molder.<br />
't munnekie, znw. Koolwitje, een<br />
soort vlinder.<br />
't munster, znw. Monster. Men<br />
verkoopt allerlei graansoorten<br />
ben evens erwten en bonen op<br />
't munster.<br />
Vgl. B 0 eke n 0 0 gen. 648;<br />
Fri. Wdb., II, 182, munster;<br />
o u d e man s, W db. op Br.,<br />
237, munster.<br />
't munsterzakkie, znw. Ret zak~<br />
je, waarin zich <strong>het</strong> monster<br />
erwten enz. bevindt.<br />
murik, znw. Zekere plant met<br />
witte en rode bloempjes, die<br />
veelal langs muren en schut~<br />
tingen groeit.<br />
V gl. B 0 eke n 0 0 9 e n, 654.<br />
muurt; Ndl. Wdb., IX, 1293.<br />
muur II.<br />
murref, bnw. Zacht, murw.
72<br />
Vgl. Boekenoogen, 653 .<br />
't murreg, znw . Merg.<br />
„Mensch je skudde je murg<br />
uit j e paipe" .<br />
W . 0, en N., I, 25 .<br />
murregen I, znw . Morgen . Zie<br />
merre9enI .<br />
't murregen II, znw . Landmaat<br />
van 600 roeden . Zie m e r r er<br />
g e n II .<br />
murregpaip, znw . Zie m e rr<br />
regpa1p .<br />
N .<br />
Na, vrouwenaam .<br />
Verkl . Naatj e .<br />
naad, znw . Naad. Deze vorm<br />
wordt alleen gebruikt in de<br />
uitdr . :<br />
1) Je uit de naadwerr<br />
k e, je half dood werken,<br />
,,As de Keunigin den ok maar<br />
erg had in 't pronkkopergoed<br />
an 't stalhout, deer hep oue<br />
Bregt, die ziel, er voor uit de<br />
naad werkt" .<br />
w. 0 . en N. II, 170 .<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb., 1591 ;<br />
Boekenoogen, 1343 .<br />
2) In de nade weze,<br />
keurig gekleed zijn .<br />
Vgl . D e V r ., 85 .<br />
Overigens bezigt men de vorm<br />
n e i d . Zie aldaar.<br />
naaie, zw . ww, tr . Naaien . In de<br />
oudere taal en tans nog op<br />
sommige plaatsen komt de<br />
vorm n e y e n voor . Zie § 20.<br />
naaiering, znw . Vingerhoed,<br />
<strong>het</strong>z met of zonder gesloten<br />
topeind . Vgl . D e V r ., 85,<br />
naairmg.<br />
naaikip, znw. Een meisje, dal<br />
een naaischool bezoekt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 655 ,<br />
naamziek, bnw . Gehecht zijn aart<br />
een kind, omdat <strong>het</strong> een bepaalde<br />
naam draagt . Zo zal<br />
b .v, een oom of tante naamr<br />
ziek genoemd worden, omdat<br />
ze biezonder gehecht zijn aan<br />
een kind, dal naar hen genoemd<br />
is . Vgl . B o u m a n, 71 ;<br />
Fri. W db ., II, 186, nam (me) r<br />
silk; Ndl. Wdb ., IX, 1372 .<br />
naar, znw . Wieg . Verouderd.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 186, nave;<br />
N. Gr. Wdb ., 596, naan je .<br />
naar, bnw. Naar. Uitdr . : L a s t<br />
hewwe van 't nare<br />
w a t e r, last hebben van <strong>het</strong><br />
water, dal iemand, wien <strong>het</strong><br />
eten niet goed bekomt, in de<br />
mond vloeit, .<br />
Vgl. Boekenoogen, 655 ;<br />
D e Vr., 85.<br />
naaroug, znw . Een naar, vervelend<br />
persoon .<br />
Vgl. Boekenoogen, 655 ;<br />
Bouman, 71 ; Opprel,blz .<br />
73,<br />
nacht, groetformule: Goeie<br />
nacht .<br />
Nacht joos, lekker sleipe 'oor .<br />
Zie g e n a c h t . Vgl . Fri .<br />
Wdb., II, 184 ; N. Gr . Wdb, .,<br />
597.<br />
nachteters, znw, meerv . Schulden.<br />
„Ik hew 'm de weduw<br />
Hunkers van de Redwaizend<br />
al ers uitlait, maar die wou ie<br />
heel niet hewwe, die had to<br />
veul nachteters zaid ie" .<br />
W . 0, en N ., 35 .<br />
Vgl . Fri.Wdb ., II, 184 . nachtr<br />
betters, zorgen, vooral geldzorgen,<br />
die iemand de nachtr<br />
rust benemen,<br />
nag, bijw. Nog . „Hai was aors<br />
nag zoo beroerd niet, maar hai<br />
had z'n vrouw niet verlieze<br />
moeten". W. 0, en N ., II, 35 .
73<br />
uitdr . : van nag iens zo,<br />
in hoge mate, buitengewoon .<br />
„Nou Griet, ik weet tenminste<br />
wel, dat, toe 'k bai oume Klaas<br />
Dirks diende, ik gien taid had<br />
om bai de weg to slenteren,<br />
zoo as de maide nou doene,<br />
toe was 't anpakke van nag<br />
iens zoo<br />
Ẇ. 0, en N ., IV, 37 .<br />
nagel, znw. In de zegsw . : H a i<br />
<strong>het</strong> glen nagens om z'n<br />
gat to krabben, hij is<br />
doodarm . Vgl . N . Gr . Wdb .,<br />
612 ; St o e t t, Sprwdb ., no .<br />
604 .<br />
naggeres, bijw . Nog eens. „'t Is<br />
niet aars as stake en naggeres<br />
stake". W . 0,. en N ., II, 32 .<br />
naite, zw . ww, tr . Met de horens<br />
stoten . Van hoornvee .<br />
Vgl. Boekenoogen, 667 ;<br />
Bouman, 72; Ndl. Wdb .,<br />
IX, 2007 .<br />
naiterig, bnw . Lust hebbende om<br />
to stoten . Van hoornvee.<br />
Vgl. Boekenoogen, 668 ;<br />
Ndl. Wdb ., IX, 2007 .<br />
nakend, bnw . Naakt.<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 612 ;<br />
Boekenoogen, 656.<br />
Nanne, mansnaam,<br />
Vgl . Fri . Naaml ., 267, Nanne .<br />
nar I, znw . Plaaggeest. Zie<br />
narre .<br />
Vgl. Boekenoogen, 657 ;<br />
Fri . W db ., II, 186, narre.<br />
nar II, znw . Arreslede, De vorm<br />
is ontstaan uit a r en prot<strong>het</strong>iese<br />
n . Vgl, voor soortgelijke<br />
vormen <strong>het</strong> 17e eeuwse n o o m<br />
en <strong>het</strong> hedendaagse n ij v e rr<br />
held. Bouman, 72 ; Ndl.<br />
Wdb ., IX, 1554 .<br />
Nardus, mansnaam. Verkorting<br />
van Bernardus .<br />
nargens, bijw . Nergens .<br />
Tans<br />
alleen to Enkhuizen. „Nou<br />
zouwe we verder de stad in<br />
kenne gaan, maar op ien felt<br />
mot ik eerst nag of f en de aandacht<br />
vestige, wat je nargens<br />
in 'n kreniek leze zelle" .<br />
w. 0 . en N ., III, 104 .<br />
name I, zw . ww, intr . Plagen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 657 ;<br />
D e V r ., 85 ; Fri. W db ., II,<br />
186, narje ; Bouman, 72 ;<br />
Ndl. Wdb ., IX, 1561 .<br />
name II, zw, ww . intr . Met de<br />
arreslede rijden .<br />
Vgl. Bouman, 72 ;<br />
Ndl. Wdb ., IX, 1561 .<br />
narrig, bnw. Knorrig, gemelik .<br />
Vgl. Boekenoogen, 657 ;<br />
Ndl. Wdb ., IX, 1562 .<br />
nauwte, znw. Gebrek, armoede .<br />
In de zegsw .: V a n n a u wr<br />
to komt grauwte, als<br />
<strong>het</strong> geld op is, begint men to<br />
kijven .<br />
Vgl. Boekenoogen, 659 ;<br />
D e V r ., 85 .<br />
neef, znw . Neef. Meerv, n e v e<br />
en n e e f se .<br />
Neel, vrouwenaam .<br />
Verkl, N e e 1 t j e en N e e 1-<br />
k e Vgl . Fri. Naaml ., 268,<br />
Neeltsje .<br />
neeld, znw . Naald. Zie v o o rr<br />
n e e 1 d en voor een zegsw, bij<br />
heft .<br />
Vgl. Boekenoogen, 655 .<br />
neet, znw . In de uitdr . : U i t d e<br />
nete weze, uit de armoe<br />
zijn . Vgl . Fri. W db ., II, 199 .<br />
hij is ut 'e niten .<br />
neetoor, znw . Iemand, die tergt .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb,., 603, lichtr<br />
geraakt persoon ; Ndl. Wdb .,<br />
IX, 1796 .<br />
negere, zw. ww, tr . Pesten, letterl,<br />
iemand als een negerslaaf,<br />
onbarmhartig behandelen .
74<br />
Vgl . N. Gr. Wdb ., 603 ;<br />
S t o e t t Sprwdb ., no . 339 ;<br />
Ndl. Wdb ., IX, 1805 .<br />
nei, voorz, en bijw. Na . N a a r<br />
gebruikt men niet. Het woord<br />
komt vaak voor in verbinding<br />
met toe, neitoe . Ik gaan<br />
nei huffs toe, nei skool toe enz .<br />
Vgl. Boekenoogen, 653,<br />
ne; Fri. Wdb ., II, 189, nei .<br />
neid, znw . Naad, haarscheiding,<br />
Zie naad. Boeken-<br />
0 o g e n, 653, need.<br />
neinemend, bnw. Zwaartillend.<br />
J ansie is erg neinemend 'oor .<br />
neipret, znw. 1) Pret, pleizier,<br />
dat volgt op een of andere<br />
feestelike gebeurtenis, b .v, op<br />
een huwelik . 2 ) Ironies, <strong>het</strong><br />
onaangename gevolg, dat een<br />
of andere gebeurtenis heeft .<br />
Zie pret en voorpret .<br />
Ndl. Wdb., IX, 1551 .<br />
neist, voorz . en bijw, Naast. Hai<br />
weunt neist de kerk, Vgl . Fri .<br />
Wdb ., II, 193, n eist ;<br />
Boekenoogen, 615,<br />
neest .<br />
neistan, voorz, en bijw. Naast<br />
aan . Hai weunt neistan de<br />
skool .<br />
neistebaai, bijw . Bijna, om en<br />
btj. „'t Was snotterig, deizerig<br />
weer, 'n dikke vlam, dat j e<br />
mekaar neistebai niet zien<br />
konne" . W. 0 . en N.. I, 76 .<br />
Vgl . Fri. Wdb., II, 193, neisr<br />
tenby .<br />
neitafel, znw. Dessert . „Maor<br />
toe 's middags an de neitaf el<br />
dee de Excellentie 'n toost, die<br />
klonk as glas" .<br />
Uit Kennemerl ., 16 .<br />
neivenant, bijw, uitdr . Naar omr<br />
standigheden . Samentr, van<br />
na (ad) venant . „Al de<br />
lui van gemeente dronke<br />
mee van de eerewijn voor<br />
d'Excellentie en hoorde<br />
nee de toesprake en knikte of<br />
stompte, of klonke en skreeuwr<br />
de : „lang zel ie level! of hip,<br />
hip hoera!! deer gaat ie!! al<br />
neivenant" .<br />
Uit Kennemerl ., 12 .<br />
Vgl . Ndl . Wdb,., IX, 1383 .<br />
neiweet, znw . Spit, berouw . As<br />
je zuks niet doene, den he je<br />
d'r gien neiweet ok van .<br />
neizig, bnw. Flauw van de honger.<br />
As je niet ete, wor je neizig<br />
. Vgl . D e V r ., 85 .<br />
nep, znw . Kleine zilverui . Vgl .<br />
D e V r., 85 .<br />
nesk, bnw. Mal, aanstellerig .<br />
„En ik weet 't niet, maar ik<br />
lout hailig vast, dat ze er tande<br />
begint to poesen, die neske<br />
trot" . W. 0 . en N., II, 45 .<br />
Vgl . Boekenoogen, 622,<br />
vochtig, week, van buitenr<br />
dijksland, <strong>het</strong>geen de oorspr .<br />
bet, is ; B o u m a n, 72, los,<br />
zwak, slap . „Men noemt een<br />
melkkoe nesk, als de melk on .-<br />
willekeurig uit de spenen<br />
vloeit ; Fri. Wdb ., II, 195,<br />
nesk; Oudemans, Wdb .<br />
op Br,, 242, nes, nesk, dwaas,<br />
gek ; Ndl. Wdb ., IX, 1851,<br />
neskighaid, znw. Malligheid,<br />
dwaasheia . "t Was aars 'n<br />
mooi begin en hou dat in je<br />
gedagte, er mag niks glen neskigheid<br />
van lief de of zukke<br />
snaarderij in komme" .<br />
Uit Kennemerl., 46 .<br />
Vgl.Oudemans, Wdb .op<br />
Br., 242, neskheyt, dwaasheid,<br />
Wdb, op H. 195, neskheit .<br />
't nest, znw . 1) Bed . 2) Vrouw,
75<br />
in minachtende zin . Dat wail<br />
is 'n raar nest hoor. Vgl, Fri.<br />
Wdb ., II, 195 ; Ndl. Wdb .,<br />
IX, 1855 .<br />
net, bijw, Juist, precies, Je moete<br />
t maar net tref f e . Het woord<br />
wordt vaak 2 X achtereen ger<br />
bruikt als een ander iets heef t<br />
meegedeeld, b .v . : ,,We binne<br />
vandaag aan 't eerappele roden"<br />
. ,,Net net" .<br />
Vgl. Boekenoogen, 663 ;<br />
N. Gr. Wdb., 604 ; Ndl.<br />
Wdb ., IX, 1874 .<br />
newt, znw . Noot, Zie h a z e-<br />
neut .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1343 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 607, neat .<br />
Nibbik, plaatsnaam, Nibbixr<br />
woud . „flier, 'n brief kaart van<br />
je zuster uit Nibbik" .<br />
w. 0 . en N.,. II, 30 .<br />
In de oude bronnen treft men<br />
vaak de vorm N u b o x-<br />
w o u d e aan (vgl . Handy, v .<br />
Hoorn, blz . 33, en<br />
B a e r n t s z, Memorien, blz .<br />
26 ) . Op dezelf de plaatsen<br />
wordt gesproken van 0 u d e-<br />
boxwoude, „dat nu Hauwert<br />
hiet",<br />
zegt Cl. Baerntsz .<br />
Nick, mansnaam . Verkorting<br />
van Nico, Nicolaas .<br />
Vgl . Fri. Naami. 271, Nyck .<br />
Nierep, plaatsnaam .<br />
Men spreekt van 0 u w e e n<br />
Nuwe Nierep, Oude en<br />
Nieuwe Niedorp . ,,Up Ih ar' 8<br />
seyt de pastoer van Nyeuwe<br />
Nyerop, datter sij n in zij n parochie<br />
omtrent 700 communicanten.<br />
Ende in Oude Nyerop<br />
seyt de pastoer, darter zijn<br />
omtrent 300 communicanten" .<br />
I n formacie, 146 en 147 .<br />
nietes, bijw . Niet. Bij biezondere<br />
betoning en vooral als tegenr<br />
stelling van w e 11 a s .<br />
nij, bnw . Nieuu . Te Enkhuizen .<br />
Overigens n u w . Zie § 32,<br />
Opm . 2 . Vgl . Fr. Wdb ., II,<br />
96, nij; N . Gr. Wdb ., 623, nij;<br />
Oudemans,Wdb.opBr.,<br />
242, op een nie, opnieuw .<br />
nittelig, bnw . Kittelorig. Vgl .<br />
D e V r ., 85, nirtelig; Fri .<br />
Wdb ., II, 199, nitelich ; N. Gr.<br />
Wdb ., 610, nittery .<br />
nochteren}, bnw . Nuchter. Het<br />
volksgeloof leert, dat men<br />
wratten met n o c h t e r e n<br />
k w a i 1 moet insmeren, dan<br />
verdwijnen ze.<br />
Vgl. Boekenoogen, 688 ;<br />
Fri. Wdb. II, 202, nochteren ;<br />
O u d e m a n s, Wdb, op Br .,<br />
244, nochteren, nuchter worn<br />
den .<br />
noemenasie, znw . Kans om benoemd<br />
to worden; f r . n o m it<br />
n a t i o n. In de uitdr.: 0 p<br />
de noemenasie staan,<br />
kans hebben om benoemd to<br />
worden voor een of ander<br />
ambt.<br />
noest, bnw . Wild, woest .<br />
Vgl. Boekenoogen, 668 ;<br />
Bouman, 72 ;<br />
Oudemans, Wdb, op Br .<br />
244, <strong>het</strong> noest hebben, <strong>het</strong><br />
druk hebben ; Ndl,. Wdb ., IX,<br />
2043 .<br />
't nommer, znw . Nummer .<br />
„'t Nommer ben ik vergeten" .<br />
W. 0, en N., II, 65 .<br />
Uitdr.: Nommer elf op<br />
z'n 1 i p h e w w e, een snotlip<br />
hebben, eigenl. 2 straaltjes,<br />
die <strong>het</strong> getal 11 vormen .<br />
non, znw. Het knopje op een<br />
priktol . uitdr. : 0 p d e n o n,
76<br />
op 't nonje w eze,<br />
zeer boos zjjn . „Je moete 'm<br />
ers plage mit die ouwe lelle .<br />
0, den is ie zoo op 't nonje" .<br />
W. 0 . en N., II, 24 .<br />
„jantje is den vandaag therakel<br />
op de non, as j e niet beter<br />
wiste, den zou j e denke,<br />
dat ze peerdenvleis eten had" .<br />
Vt . Eend in de B., 20 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 671 ;<br />
Eigen Volk, III, 63 ; D e V r . .<br />
85 ; B o u m a n, 73 ; Fri. Wdb.,<br />
II, 204, it tint op 'e non, <strong>het</strong><br />
gaat verkeerd ; Ndl . Wdb ., IX,<br />
2065 .<br />
flood, znw . Nood . Uitdr. :<br />
1) Ergens niks mee<br />
van noden hewwe, niets<br />
to maken hebben met jets.<br />
2) Van node weze,<br />
van node hewwe, nodig<br />
wezen, nodig hebben .<br />
„Leere Veeters in u Broek,<br />
Die hebt gy doch van noden" .<br />
Gr . H. Liede1 ., 160 .<br />
„Dan behoef t men niet to<br />
vraagen, is er eene Godlijke<br />
Openbaaring van nooden?"<br />
Br, over versch . 0., I, 182 .<br />
Vgl. N. Gr. Wdb, 606, van<br />
neudn; Ndl. Wdb ., IX, 2073 .<br />
noodhellep, znw . Noodhulp .<br />
„Nei, ik bin hier allien maar<br />
voor vandaag, voor noodhelp<br />
zie je t omdat 't boelhuis is"<br />
(Boelhuis) . Vgl . Fri . Wdb,.,<br />
II, 188, needhelp .<br />
flop, znw. Gewoonlik in de verkl .<br />
n o p p i e, dopje op een p~jl<br />
van net, waarmede de jongens<br />
schieten .<br />
nor, znw . Gevangenis. Llit <strong>het</strong><br />
Bargoens .<br />
Vgl. Boekenoogen, 674 ;<br />
N. Gr. Wdb., 619 ; Ndl.<br />
Wdb., IX, 2163 .<br />
noselik, bnw . Spjtig, begrotelik .<br />
Visch en tuig was ie ok<br />
kwait, en ]an en Griet atte<br />
zoo'n dag altaid paling . Nooselijk<br />
ei?"<br />
W . 0, en N ., II, 102 .<br />
Het woord komt reeds voor in<br />
<strong>het</strong> mnl . ; vgl . Mnl. Wdb., IV,<br />
2551 ; Oudemans, Wdb .<br />
op Br . 246 ;<br />
Boekenoogen, 672; De<br />
V r., 85; Ndl. Wdb ., IX,<br />
2137 .<br />
flout bijw . Nu . Llitdr .: N o u<br />
j ij? Wat zeg jjj er van? Wat<br />
n slecht weer vandaag he,<br />
nou » .<br />
Vgl. Boekenoogen, 677 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 209 ; N. Gr.<br />
Wdb, ., 620 .<br />
note, zw. onpers, ww . Spjjten .<br />
Het noost me toch zo, dat je<br />
dat dein hewwe. Het woord<br />
komt reeds voor in <strong>het</strong> mnl . ;<br />
vgl . Mnl. Wdb ., IV, 2551 ;<br />
Oudemans, Wdb . op Br.,<br />
246; Boekenoogen, 673 ;<br />
D e V r ., 85 ; Ndl. Wdb ., IX,<br />
2150 .<br />
nulle, zw . ww, tr . Gissen, raden .<br />
En je moete 't maar zewat<br />
nulle wat j e bekeere". Enkh .<br />
C., 17 Mrt . 1928 .<br />
nun, znw. Fopspeen .<br />
nunne, zw . ww. intr . Zuigen .<br />
Van kinderen . Die joon staat<br />
nag op z'n vingers to nunnen .<br />
Vgl . B o u m a n, 73 ; Ts . 48,<br />
222 ; Ndl. Wdb,., IX, 2421 op<br />
nmnen .<br />
nuw, bnw . Nieuw . Zie voor de<br />
vocaal § 32, Opm . 2, Uitdr . :<br />
Nuw weze nei jets,
77<br />
benieuwd zjjn naar jets . V a n<br />
n u w s an, op naeuw .<br />
Vgl. Boekenoogen, 678<br />
en 1343 .<br />
nuwelik, bnw . Nlal, ritsig. Die<br />
joon is altijd zo nuwelik as ik<br />
m teugenkom.<br />
,,Myn tijdt is veriQopen, en<br />
mijn hert begint soo to<br />
j ancken,<br />
Och jk word deer soo<br />
nuwelyck" .<br />
V ii g h,<br />
Kl, v. ] . Ront~ Voet,18 .<br />
Vgl.Oudemans, Wdb .op<br />
Br ., 247, vreemd, zonderling ;<br />
Wdb. op H., 148, nuwelyck,<br />
vreemd; Ndl. Wdb., IX, 1975 .<br />
nuwerwis, bnw . Nieuwerwets .<br />
„Want die mooi wil gaan,<br />
moet pain uitstaan en die nuwerwis<br />
koupt, moet nuwerwis<br />
betalen" . W. 0 . en N., IV, 69 .<br />
nuwkocht, znw . Een pas(nieuw)<br />
gekocht paard of koe . „Men<br />
eel natuurlijk vroeg, en heeft<br />
daarna al den tij d voor arren,<br />
schaatsen rij den, den „nieuwkocht"<br />
eens of draven" .<br />
Uit Kennemerl, .,159 . Vgl . Fri.<br />
Wdb ., II, 197, njjkeap .<br />
0 .<br />
obselvere, zw, w, tr . Opmerken;<br />
fr, observer . „'k Heb dat<br />
allang obselveert, as je zoo<br />
deur de stad kuijert, den zie<br />
je de rijkelui met twee of drie<br />
kinderen gaan, en de arme<br />
vrouwen mil 'n heele sliert" .<br />
'it Kennemerl ., 39 .<br />
obsternaat, bnw . Boos, baloorig;<br />
vgl.lat, obstinatus .<br />
„Weet je wat dien man zoo<br />
opsternaat maakt?"<br />
Uit Kennemerl., 89 .<br />
Vgl . Fri. Wdb., II, 331, op.<br />
sternaat, opsternaten; N. Gr.<br />
Wdb ., 633, obstinaat.<br />
of I, ondersch, voegw . 0f . Va'ak<br />
o v v e. Zie aldaar .<br />
Vgl. Boekenoogen, 679.<br />
of II, bijw. Af . Zo oak in alle<br />
samenst . Uitdr. : M i t k e i s<br />
o f, met kaas naar de markt .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 241, of.<br />
ofbere, zw . ww, tr . Afsnauwen .<br />
Vgl. bere.<br />
ofboere, zw, ww . tr . Een of ander<br />
voorwerp door veelvuldig<br />
gebruik geheel onbruikbaar<br />
maken . Jan <strong>het</strong> z'n f jets hillekendal<br />
of boerd .<br />
ofbood, znw . Afzegging, tegenbericht<br />
. Moet je niet to gast?<br />
Nei, ik hew guster ofbood had .<br />
Zie b o o d .<br />
ofdein, verl, deelw . van of doen .<br />
In de uitdr, 0 f d e i n hewn<br />
we, ofgedaan hebben . „Nou,<br />
den hew jk hier niks meer to<br />
maken. Den hew ik of dein" .<br />
W . 0, en N ., 30 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 244, op<br />
of.- oud waen .<br />
ofdrouge, zw, ww, tr . Afranselen<br />
.<br />
ofgaan, st, ww . intr. In de uitr<br />
drukk.:Ergensnietmee<br />
o f g a a n, jets niet aannemen,<br />
niet geloven .<br />
ofgeblauwde, znw . Een jongen,<br />
die een blauwtje gelopen<br />
beeft.<br />
ofgebliksems, bnw. en bijw. Geweldig,<br />
in hoge mate . Vgl.<br />
Ndl. Wdb., I, 951, ajgeblikr<br />
semd.<br />
ofgedonders, bnw . en bijw. Ger<br />
weldig, in hoge mate. Vg1. N .<br />
Gr. Wdb., 649, ojgedonderd;
78<br />
Ndl. Wdb., I. 953, afgedon~<br />
derd.<br />
ofgemieters, bnw. en bijw. Ge~<br />
weidig, zeer.<br />
ofgerazend, bnw. en bijw. Zeer,<br />
in hoge mate. Hai kin ofgera~<br />
zend hard fietsen.<br />
ofgeweerlichs, bnw. en bijw.<br />
Geweldig, in hoge mate.<br />
,:t Was 'n afgeweerlichs end.<br />
maar om zeuven uur was ik<br />
weer present. dat begraipe<br />
jul1ie nouw zoo weI".<br />
W. O. en N., IV, 66.<br />
Vg1. Ndl. Wdb., I, 973.<br />
ofglouwe, zw. ww. tr. Afgluren.<br />
Zie 9 lou w e.<br />
Vg1. B 0 eke n 0 0 gen. 13.<br />
ofgnokke, zw. ww. tr. Afbede~<br />
len. Zie 9 n 0 k k e.<br />
Vg1. B 0 eke n 0 0 gen. 13.<br />
ofgrobbele, zw. ww. tr. Afwas~<br />
sen. Zie 9 rob bel e.<br />
of hale, zw. ww. tr. 1) Afnemen<br />
van hoed of pet. Haal je pet<br />
of joon, deer komt pestoor an.<br />
Vgl. Boekenoogen, 13.<br />
2) K waadspreken van iemand.<br />
Hai <strong>het</strong> 'm lil1ek ofhaald 'oor.<br />
ofhefte, zw. ww. tr. Afhechten.<br />
V gl. B 0 eke n 0 0 9 en,<br />
ofjacht, znw. Het wegjagen, ook<br />
een standje, een schtobbering.<br />
Vooral in de uitdr.:<br />
I e man d 0 f j a c h t 9 eve,<br />
iemand wegjagen, 0 f j a c h t<br />
k r a i 9 e, weggejaagd wor~<br />
den. "En hoe heb je jou man<br />
ofjagt gegeven om die lelijke<br />
feex. die jij logeerde".<br />
C. Wildsch. VI, 65.<br />
V g1. D e V r.. 85, standje;<br />
N. Gr. W db., 651, strenge be~<br />
risping; Ndl. Wdb .., I. 1033.<br />
ofkome, st. ww. intr. Aflopen.<br />
Dat komt niet goed of ·oor.<br />
oflandig, bijw. In de uitdr.: 0 f~<br />
I and i 9 w e z e 0 f 9 a a n,<br />
er van door zijn of gaan.<br />
.. Maar hoe dan ok, al dat ge~<br />
vlieg,<br />
Je worre zoo verhongen,<br />
Ze gaan met je oflandig man,<br />
Ik zeg maar. niks anvongen".<br />
.W. O. en N., V, 148.<br />
Vgl. Ndl. Wdb., I, 1114.<br />
ofmaddere, zw. ww. tr. Afmat~<br />
ten, vermoeien. Hiernaast a f~<br />
m e d d ere. Zie mad d ere.<br />
Je moete dat peerd niet zo of~<br />
maddere.<br />
V g1. B 0 eke n 0 0 9 en, 14.<br />
ofmake, zw. ww. 1) Wederk.:<br />
Zich vuil maken . .. Ik zel efkes<br />
'n stik of drie koedekke hale.<br />
den legge we die op ons skoot,<br />
want zoo zelle we ons zoo of~<br />
make". W. O. en N., I. 55.<br />
2) Voortmaken, opschieten.<br />
Maak een beetje of, zit niet zo<br />
te trutte.<br />
ofmeddere, zw. ww. tr. Zie 0 f~<br />
mad dere.<br />
ofmoete, onr. ww. In de uitdr.:<br />
Mit de broek of~<br />
moe t e, naar de w.e. moeten.<br />
ofmortele, zw. ww. intr. Afstui~<br />
ven. ..Dat morteIt er vanzelf<br />
weI of". W. O. en N., II, 18.<br />
Zie m 0 r teL<br />
ofmuize, zw. ww. tr. Afeten.<br />
"Nou afain, leite de hoekeltjes<br />
er maar ers op, den kinne de<br />
skeipe 't ressie er altaid nag<br />
ofmuize". W. O. en N., II, 19.<br />
Zie m u i z e I e.<br />
ofneuze, zw. ww. tr. Afkijken.<br />
.. As 't van de beddeplank<br />
kwam, ik as de duvel op een<br />
stoo£. bai tafeI om alles of te<br />
neuze". W. O. en N., I. 23.<br />
Vg1. Ndl. Wdb., I, 1224.
19<br />
ofpale, zw, ww. t r. Aftroggelen .<br />
Hai <strong>het</strong> al m'n zuurtjes ofpaald<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 14,<br />
afpollen; D e V r ., 61, afpallen<br />
; Fri. Wdb., II, 250, of-,<br />
oupolje; 0 u d e m a n s, Wdb .<br />
op Br ., 248, ofpollen .<br />
ofredde, zw . ref l, ww . Zich van<br />
jets afmaken . Hai weet 'r z'n<br />
aigen maar mooi of to redden .<br />
ofriste, zw, ww, tr . De aalbessen<br />
van <strong>het</strong> steeltje doen . Zie<br />
riste.<br />
ofsasse, zw. ww. tr. Aanzetten,<br />
ophitsen . Van honden . „Ik zel<br />
Belloo<br />
ders losmake en op je<br />
ofsasse" .1Vled. C., jrg . 24, no .<br />
1208. Zie ansasse .<br />
ofskafte, zw, w, tr. Af schaf f en .<br />
ofskiete, st, ww . intr .<br />
1) Voor de dag komen met<br />
jets. „Koman, moeder, skies<br />
eris of . Kom op met <strong>het</strong> spul."<br />
W. 0, en N,., I, 32 .<br />
2) Tameljk oud zjjn . „Wel<br />
nou kowan! leef t die ok altaid<br />
nag ; nou die zel ok al wat of r<br />
skiete!" W. 0 . en N ., II, 65 .<br />
ofskosse, zw, ww, intr . Dansen,<br />
en wel een schotse daps .<br />
„Was hewwe we wat of skost" .<br />
W. 0. en N ., I, 23 .<br />
ofslavere, zw. ww. t r . Weysturen,<br />
. „Dat was 'n sloeri ; 't is<br />
goed, dat ie die maar of slaveert<br />
<strong>het</strong>" . W. 0, en N ., H,16.<br />
1Vlisschien <strong>het</strong> f r. s a l u e r<br />
met ndl, o f ; vgl, de uitdr, :<br />
I k g r o e t j e, jk ga heen<br />
of ga maar heen .<br />
ofslikke, zw, w. tr . Aflikken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 15 ;<br />
N . Gr. Wdb., 655, of slikn,.<br />
ofspeure, zw . ww . intr . Afsteken<br />
. Van kleuren. Die rooie<br />
hoed speurt erg of baai die<br />
witte blouse .<br />
Vgl. Boekenoogen, 15 ;<br />
Ndl. Wdb ., II, 1487 .<br />
ofstieme, zw, ww, intr . Warmte<br />
uitstralen . Die kachel stiemt<br />
aardig of 'oor.<br />
Vgl. Boekenoogen, 15 ;<br />
Bouman, 103 .<br />
ofstuive, St . ww . intr . Afgaan,<br />
verminderen . Er stuff t puur<br />
van de prais of 'oor .<br />
oftaiding, znw . Afzegging. „Ze<br />
<strong>het</strong> oftaiding van Dorus had" .<br />
V r. Eend in de B ., 8 .<br />
oftakele, zw . ww, intr . Verminderen<br />
in kracht . „ ' t Valt aars<br />
niet mee, dat donkere goed,<br />
en de ooge beginne puur of to<br />
takelen" W . 0, en N., I,116 .<br />
Vgl . Ndl. W db ., I, 1627 .<br />
oftappe, zw, ww, intr . Wateren,<br />
pissen .<br />
oftig, bijw . Dikwels . „Dat zing<br />
je aars ok nag alderes oftig ."<br />
Vr. Bend in de B ., 10 ;<br />
Vgl. Boekenoogen, 680 ;<br />
D e V r ., 85,<br />
ofvalle, zw, ww, intr . Tegenvalr<br />
len . „Hoe zal ik u of vallen, ik<br />
die moet belyden nog bij ondervinding<br />
to weeten, dat<br />
deugd strij d is" . C . W ildsch .,<br />
IV, 3 . Vgl . Ndl. Wdb ., I,<br />
1723 ; Fri. Wdb ., II, 245, of-,<br />
oufalle.<br />
ofzakke, zw. w, intr .<br />
Verminderen,<br />
ook in lichaamskrachten .<br />
Zakt de pain al 'n beetje of?<br />
„Hoe gaat <strong>het</strong> met Jaap?'<br />
Nou hai begins puur of to zakken<br />
'oor. Vgl. N. Gr. Wdb .,<br />
654, ofsakn, 2° ; Fri. W db ., II,<br />
251, of-, ousakje ; 0 u d e r<br />
m a n s, Wdb . op Br,, 247, o f-<br />
gaan, mager worden.
80<br />
ok, voegw. en bijw . Dok. „Vaif<br />
percent zel ik wel niet op teur<br />
gen hewwe, dat moet ie bai 'n<br />
aar ok geve" .<br />
W . 0. en N ., II, 41 .<br />
Voor o o k als vra'agartikel<br />
met de bet, van n i e t w a a r?<br />
zie § 175 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 692 ;<br />
N. Gr. Wdb., 66 . . .<br />
oliebubber, znw . 1) Oliebol .<br />
2) Sukkel .<br />
olieklonje, znw. Eau de Cologne .<br />
„Zo'n stasjuf f er zou 'k niet<br />
graag 'n zoen op 'r bleike<br />
wange geve; die stinke van de<br />
pemade en van de olieklonje" .<br />
Ouwej. Koffier., 39.<br />
om, voorz . In de uitdr. 0 m de<br />
kof f ie kome, om de<br />
t e e k o m e, op de koffie<br />
komen, op de tee komen.<br />
Om de Noord, om de<br />
z u i d, enz ., naar <strong>het</strong> Noor .'<br />
den, naar <strong>het</strong> Zuiden .<br />
ombenierlik, bnw . Onbeleefd,<br />
geen goede manieren hebbenr<br />
de.<br />
om-en-baai, bijw, uitdr . Onger<br />
veer. „Nou, zaide Arie, „dat<br />
ken 'k wel zoowat ommenbai<br />
neirekene" .<br />
W,. O . en N ., I, 77.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 261, om<br />
ende by; N . Gr. Wd b., 673,<br />
om-in bie.<br />
omgooie, zw, ww, tr . Omgooien .<br />
Uitdr. De boel aars om<br />
g o o i e, een miskraam heb--<br />
ben .<br />
Vgl. Boekenoogen, 681 ;<br />
D e V r., 85 .<br />
omguns, bijw, uitdr. Heel vet<br />
weg . „Weer is Piet heengaan?"<br />
„]a hoot omguns, zoo<br />
precies weet ik 't niet" . Vgl.<br />
D e V r., 86.<br />
omhellepe, st. ww . t r. Omgooir<br />
en . H e j e j e koppie weer omhollepen?<br />
omkrombiene, zw, ww, tr . Zie<br />
o n t k r 0 m b i e n e .<br />
omloup, znw . Gezwel om de nar<br />
gelriem . Vgl . B o u m a n, 74 :<br />
Ndl. Wdb ., X, 395 .<br />
omloupe, St . WW . intr. In de<br />
uitdr. : Deer zou je<br />
houfd van omloupe,<br />
daardoor zou je geheel in de<br />
war taken .<br />
ommer-en-weerom, bijw. uitdr .<br />
Naar alle kanten . „Toe keek<br />
d'Excellentie ommer en weer<br />
om" . Uit Kennemerl., 19 .<br />
ommers, bijw, Immers .<br />
Vgl. Boekenoogen, 682 .<br />
omreed, znw . Omrit, omweg .<br />
„Dat was in die taid 'n heele<br />
omreed, want 't Bovenkarspelder<br />
wechie was er nag niet" .<br />
W . O. en N ., III, 89.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 269, omreed.<br />
omskikke, zw . ww. intr. Opschikken,<br />
verder gaan zitten .<br />
omstaan, St. ww. intr . Met de<br />
rug naar een bepaald gezelschap<br />
gaan staan ; een ander<br />
vraagt hem dan, terwjjl hjj jets<br />
aanwjjst, wat voor A, is, wat<br />
voor B. enz. Ook, als er voor<br />
alle leden van <strong>het</strong> gezelschap<br />
niet voldoende is, zegt men<br />
wel : we zelle d'r maar om omstaan<br />
. Degene, die dan omstaat,<br />
moet dan op aanwijzing<br />
van een persoon aan taf el<br />
zeggen, wie jets krijgt . Vgl .<br />
Fri. Wdb ., II, 273, der om<br />
omstaan; Ndl . Wdb ., X, 574 .<br />
omsteke, st, ww . intr. Door hen
81<br />
vooruitsteken van de hand<br />
en <strong>het</strong> raden van de inhoud,<br />
bepalen, wie van de twee personen<br />
jets hebben zal, wie met<br />
<strong>het</strong> spel beginnen zal, enz .<br />
Vgl. Boekenoogen, 682 ;<br />
De Vr ., 86 .<br />
omveer, bijw. 1) Vet weg . Hai<br />
weunt omveer. 2 ) Onderste<br />
boven, omver . ,,'t Binne tog<br />
sokke beste soldate", zaide ie<br />
altaid, in 't Fransch den, „azze<br />
deres an de bajonet regen<br />
worre en dood binne, den<br />
motte zai nog met de punt van<br />
de bajonet omveer gooid<br />
worre, aars blaive ze nag<br />
staan" . W. 0 . en N., II, 86 .<br />
omver, znw . Fen van de spelen<br />
bjj <strong>het</strong> pandoeren . Zie m e-<br />
zer --- omver0<br />
omwaid, bijw . Ujt elkaar, uitgespreid,<br />
Je moete 't gras meer<br />
omwaid legge, den drougt 't<br />
beter .<br />
Vgl. Boekenoogen, 683 .<br />
onbehakt, bnw . Ruw, lomp . 't Is<br />
een onbehakte vent 'oor .<br />
Oorspronkelik zal <strong>het</strong> woord<br />
gebezigd zijn in <strong>het</strong> tuindersbedrij<br />
f en later in fig, zin op<br />
personen zijn toegepast . Zie<br />
voor een soortgelijke betekenisontwikkeling<br />
o n b e h o ur<br />
w e n in <strong>het</strong> Ndl. Wdb ., X,<br />
963 .<br />
't onderend, znw . Dat gedeelte<br />
van een tafel, dat zich ter zjjde<br />
van <strong>het</strong> hoofd van de tafel<br />
bevindt . „ja docht ik, verrek<br />
maar, en deer ik an 't onderend<br />
van de taf el zat, ging ik<br />
met gezwinde pas nei 't midden<br />
van de taf el, vlak voor de<br />
jubilaris" .<br />
W. 0 . en N ., IV, 67 .<br />
Dialect van Drechterland II .<br />
onderklokinge, znw . Het ondermjjnen<br />
van land door <strong>het</strong> Water.<br />
Tans in onbruik . „Indien<br />
nu eenige wegzinkinge of onderklokinge<br />
der grond plaats<br />
hadde " Zie een gedrukt<br />
stuk van 1733 to vinden in de<br />
bundel Drechterland .<br />
Zie klouke en Boekeno<br />
o g e n, 455 .<br />
ondermeister, znw. OnderwUzer.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 285, on-,<br />
undermaster; N. Gr. Wdb.,<br />
684; vgl, bovenmeister .<br />
ondermus, znw. De routs, die de<br />
boerin onder de hul o f onder<br />
de kap draagt : „Zet 'm eris<br />
op vrouw, niet de heele santekraam,<br />
maar allienig <strong>het</strong> on~<br />
dermussie en <strong>het</strong> kantenmusr<br />
sie". W. 0. en N ., I, 32 .<br />
Vgl. N. Gr . Wdb ., 684, ondermuts(e)<br />
; Ndl. Wdb ., X,<br />
1417 .<br />
one, zw. ww. intr . Jongen werr<br />
pen . Gezegd van geiten en<br />
schapen ; vgl, eng, t o e a n .<br />
,,As 't Maart is in 't \Vestr<br />
f riesche land,<br />
Den 't jonge leven bloeit ;<br />
Den kalf t de koe, den oont<br />
't skeip ;<br />
Den 't lam mit 't kalf ie stoeit" .<br />
w. 0 . en N., II, 102 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 693 ;<br />
D e V r., 86 ; Fri. Wdb, ., II,<br />
14, in je; B o u m a n, 75 ; Ndl.<br />
Wdb ., XI, 23 .<br />
oneffen, bnw . Onaangenaam . In<br />
de uitdr.: Gien onef f en<br />
woord had hewwe,<br />
geen onaangenaam woord,<br />
geen ruzie gehad hebben .<br />
onfortuinig, bnw . Ongelukkig .<br />
Vgl . Fri. W db ., II, 289, on-,<br />
unfortunlik .<br />
6
82<br />
ongaans, bnw, Onbegaanbaar.<br />
Vgl. Boekenoogen, 687 .<br />
ongans, bnw. Ziek, sukkelend .<br />
„Hoe is 't mit Dirrekie?" „Nou<br />
dat mocht wel beter . Ze is 'n<br />
beetje ongans" .<br />
W . 0 . en N ., II, 19 .<br />
Vgl, N, Gr. Wdb ., 685, onpasselik,<br />
misselik ; Ndl, Wdb .,<br />
x, 1573 .<br />
ongenadig, bijw . Onbarmhartig .<br />
Vgl, Oudemans, Wdb. op<br />
Br., 255, Wdb . op H,, 208,<br />
ruw, guur; Fri. Wdb ., II, 291,<br />
on-, ungenadich ; Ndl. Wdb .,<br />
x, 1637,<br />
onges, pers, en bez . vnw, Ons .<br />
De vorm komt nog voor to<br />
Andijk, Wijdenes, Oosterleek,<br />
Hem en Venhuizen, dock alleen<br />
bij oude mensen .<br />
onkant, bnw. Niet uit elke speen<br />
voldoende melk gevend . Van<br />
koeien, „Ik mag er gien kwaad<br />
van zegge, we make nag 4<br />
,keize op de achttien en den is<br />
er nag ien versmakker en ien<br />
onkante bai" . Vt. Lend in de<br />
B ., 16 . Vgl, N. Gr. Wdb .,<br />
687, onkaant (Hl en W.k .) .<br />
onmakkelik, bnw . Lastig in de<br />
omgang . Vgl, Fri. Wdb ., II,<br />
294, on-, unmak; Ndl. Wdb .,<br />
x, 1627,<br />
onnei, bijw. Ver af, letterl, onna .<br />
Van f amiliebetrekkingen, Het<br />
is nag wel familie van me,<br />
maar <strong>het</strong> is erg onnei .<br />
Vgl. Boekenoogen, 688 ;<br />
Ndl. Wdb ., X, 1735.<br />
onredzaam, bnw, Onhandig . Zie<br />
redzaam,<br />
'C onruim, znw. Rommel, hinder<br />
like volte .<br />
Vgl. Boekenoogen, 688 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 296, on-, unr<br />
rom ; Ndl, Wdb,., X, 1776 .<br />
onsjoch, bnw . Onogelik. Vgl .<br />
Fri. Wdb., II, 297, on-, unsr<br />
juch; N, Gr. Wdb., 689, onsjock<br />
.<br />
onsnokker, bnw. Onaardig. Dat<br />
hoedje staat je niet onsnokker.<br />
Ziesnokker.<br />
't ouster, znw, Unster,<br />
Vgl, Boekenoogen, 689,<br />
ontgnoffele, zw, ww, tr . Afhandig<br />
maken . Vgl . D e V r,, 86.<br />
onthikt, bnw. Ontdaan, ver<br />
schrikt, Hai was er hillegaar<br />
van onthikt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 690 :<br />
D e V r ., 86, uitgelaten ; Ndl.<br />
Wdb ., X, 1867,<br />
ontkrombiene, zw, ww, tr . Ontr<br />
gaan, ook wel ontkennen .<br />
Hiernaast o m k r o m b i e n e,<br />
„Je diesek is met geren naaid"<br />
zaid ik, want ik was er niet<br />
baister op steld, maar ik kon<br />
't niet ontkrombiene" .<br />
w. 0 . en N., II, 159 .<br />
„Gras is er wel, maar 't is<br />
deer heel aar kruid ; dat kin je<br />
niet omkrombiene" .<br />
W. 0, en N., II, 22 .<br />
Vgl, Boekenoogen, 690 ;<br />
D e Vr ., 86 ; B o u m a n, 75 .<br />
ontleite, st, ww, intr. Loslaten .<br />
Van vorstbloemen op de ruin<br />
ten, De glaze ontleite .<br />
ontraive, zw. ww, tr . Ontrieven .<br />
Zie geraive.<br />
ontskiete, st, onpers, ww,<br />
1) V erbazen, verwonderen,<br />
„Dat kon je nag wel deres<br />
ontskiete" . Vr, Eend in de B.,<br />
28, „Dat Pieterbaas zo een bol<br />
is, ontskiet mij niet",<br />
C. W ildsch ., I, 343 .<br />
2 ) Benieuwen . Dat zel main<br />
ontskiete, hoe dat ofloupt .
83<br />
Vgl. Boekenoogen, 690 ;<br />
De Vr ., 86;Bouman, 75 ;<br />
Ndl. Wdb ., X, 1956 .<br />
ontstraaie, St . ww . tr. Betwisten.<br />
V91 . Fri. Wdb ., II, 304; N.<br />
Gr. Wdb ., 691 ; Ndl. Wdb .,<br />
x, 1993 .<br />
onverdochs, bijw . Onverwachts,<br />
zonder dat men er op verdacht<br />
is . „Allien je moste de pelisie<br />
in de gate houwe, want die<br />
snurrekers zatte je<br />
sours bar onverdochs op je laif<br />
en den bin je heist" .<br />
W . 0 . en N., I, 76 .<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 692, on~<br />
verdochts; Ndl. Wdb., X,<br />
2090 .<br />
onwaar, bnw. In de uitdr. E e n<br />
onware leugen, een heel<br />
erge leugen .<br />
onzoet, bnw, en bijw . Onaanger<br />
naam . 't Is onzoet weer . Ik<br />
hew 'm onzoet de waarhaid<br />
zaid .<br />
Vgl. Boekenoogen, 691 ;<br />
D e V r., 86 . N. Gr. Wdb .,<br />
693 .<br />
't oor, znw. Oor . Zegsw . : H a i<br />
<strong>het</strong> ze achter z'n ore,<br />
hij hee jt slimme streken . 0 p<br />
ien oor gaan, gaanslar<br />
pen . Vgl. Ndl. Wdb., XI, 44 .<br />
Die kon ie achter z'n<br />
ore knoupe, dat kon hij<br />
in z'n zak steken . Zie voor een<br />
zegsw . bij droug .<br />
oos, pers, en bez . vnw . Ons .<br />
,,We hewwe bai oos op 't durp<br />
een fanfaar" .<br />
w, 0 . en N ., II, 152 .<br />
Zie verder § 114 en § 119,<br />
Vgl. Boekenoogen, 688 .<br />
't ootje, znw . Grootmoeder . Vrijr<br />
wel verouderd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 697 ;<br />
D e Vr., 86; Bouman, 76 ;<br />
Ndl. Wdb., XI, 231 .<br />
op I, voorz. Op. Zie bij de<br />
hoof dwoorden de uitdr .: 0 p<br />
achter, op een echter,<br />
op stet, op een urt,<br />
op voor, op zoek .<br />
Vgl.Boekenoogen,698 ;<br />
D e V r ., 86 .<br />
op II, bijw . 1) Open . De deur<br />
is op . Evenzo in allerlei samenst,<br />
op do en, op gooi<br />
en, opskuive, enz .<br />
Vgl. Boekenoogen, 698 ;<br />
Oudemans, Wdb, op H .,<br />
226 .<br />
2) 1 n de richting van . In de<br />
verbindingen : Noord-op,<br />
Zuid-op, West-op, Oost-op .<br />
Vgl. Ndl. Wdb ., XI, 306 .<br />
opblaive, st . ww, intr. Bij tofel<br />
blijven, niet naar bed moeten .<br />
Moeder mag ik nag of f ies<br />
opblaive?"<br />
Vgl. Boekenoogen, 714,<br />
opzitten; Ndl. Wdb ., XI, 355 .<br />
opbochele, zw . ww, tr . 1errand<br />
zeer prjzen . „Brain bochelde<br />
m op, dat 't uit 'n red was" .<br />
W. 0,, en N., II, 165 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 699 ;<br />
D e V r., 86 .<br />
opdiggele, zw, ww . t r.<br />
1) Opknappen . Van allerlei<br />
zaken .<br />
2) Opdirken, opschikken . Van<br />
personen . „ja m'n tact, je<br />
zelle d'r niet op poche kenne<br />
dat ik me voor je opdiggel,<br />
our maar baai je in de flank to<br />
vallen." W. 0, en N., III, 65 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 700 ;<br />
De Vr ., 86 ; Bouman,<br />
76 ; Fri. Wdb ., II, 309, opr<br />
diggelje, rdiggerje ;<br />
Ndl. Wdb ., XI, 425 .
84<br />
opdoen, st, ww, tr. Kopen, jets<br />
inslaan . ,,Is 't to veul vergd<br />
skier, as we nag of kes nei dat<br />
winkeltj a van nou j a, j e<br />
wete wel . . . terug gouge om<br />
n vlessie op to doen" .<br />
W. 0, en N ., III, 67.<br />
Vgl . Ndl. Wdb,., XI, 448 .<br />
opdokke, zw, ww, tr . Betalen .<br />
Ziedokke.Vgl.Bouman.<br />
76 ; Fri. Wd b ., II, 309, op ..<br />
dokje, -dokke; N. Gr. Wdb .,<br />
703, opdokn ; Ndl. Wdb ., XI,<br />
451 .<br />
opdonder, znw . Hevige klap. Ik<br />
zel je 'n opdonder geve. Vgl.<br />
N. Gr. Wdb ., 703, opdonder;<br />
Ndl. Wdb., XI, 452 .<br />
opdondere, zw. ww, intr. Weggaan<br />
. Wil je wel eris gauw<br />
opdondere, Vgl . N . Gr. Wdb . .<br />
703, opdondern; Ndl. Wdb.,<br />
XI, 455 .<br />
opdrosse, zw. ww, intr. Heengaan<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 701 .<br />
opdokke, zw, ww . intr. Opduiken<br />
.<br />
„Rembrand had 'n skinkblad<br />
met glaassies klaar, die ie nei<br />
de klante bringe zoo, toe ie<br />
vlak voor 'm dat varreken ziet<br />
opdukken" . Enkh,. C ., 28 Nov.<br />
1925 . Vgl . Fri. Wdb,., II, 310,<br />
op-duk(j)e.<br />
opentere, zw. ww . tr. Weg -<br />
jagen . Hoof dtoon op op . We<br />
zelle die jogs eris of fies opentere.<br />
Eigenl, een scheepsterm ; naar<br />
boven klimmen in <strong>het</strong> tuig .<br />
Zie Ndl. Wdb ., XI, 658 ; D e<br />
V r., 86 .<br />
opeten, yen . deelw . van o P-<br />
e t o n . In de uitdr. : E e n o p-<br />
eten kirreltj e, een nie-<br />
tig, mailer persoontje . Vgl .<br />
D e V r ., 86 .<br />
opgerreve, zw . ww. intr . Nieuwe<br />
veren krij g en . Van vogels,<br />
kippen, eenden. Overdr. : ook<br />
gezegd van iemand, die zwaar<br />
ziek geweest is, en er langzamerhand<br />
weer bovenop<br />
komt . Hai begint al aardig op<br />
to gerreven 'oor.<br />
Vgl. Boekenoogen, 701 .<br />
opgnappe, zw. ww, tr. Opknappen,<br />
Je magge je eerst wel eris<br />
'n beetje opgnappe, voordat je<br />
nei de maid gave . Vgl. Fri.<br />
Wdb., II, 313, opgnapje,<br />
. gnappe ; Ndl. Wdb., XI, 760 .<br />
't opgnappersgoed, znw. Het<br />
pak, dat tussen <strong>het</strong> Zondagspak<br />
en <strong>het</strong> werkpak in staat .<br />
Zieverkleiderspake<br />
ophale, zw, ww, intr . Genezen .<br />
Hai haalt al aardig op 'oor .<br />
ophanger, znw . Len stuk vlees<br />
van <strong>het</strong> achtereind van koeien<br />
o paarden . Zo genoemd, omdat<br />
<strong>het</strong> in een kast of op zolder<br />
aan een balk wordt opgehangen<br />
.<br />
ophellinge, zw. ww, tr . Herstellen<br />
. Je magge de skutting wel<br />
eris een beetje ophellinge, uitdr.:<br />
op de helling nemen,<br />
op de helling<br />
m o e t e, herstellen, herstelling<br />
behoeven, eigenl, gezegd<br />
van een vaartuig, dat herstelling<br />
nodig heeft, Zie Ndl .<br />
W db ., VI, 520 ; D e V r ., 86 .<br />
opjutte, zw . ww. t r. Ophalen,<br />
jets opdoen . „Zie jij nou maar,<br />
dat jij zelf de kost opjutte en<br />
de huishuur" . De Ontm. v. R.<br />
Br ., 338 . Waarschijnlik een<br />
of leiding van j u t t e n, <strong>het</strong><br />
bedrijf van strand jutter uit-
85<br />
oefenen . Zie<br />
VIII, 582 .<br />
Ndl. Wdb ., i<br />
opkamer, znw . Een kamer, die<br />
jets hoger ligt dan de andere<br />
vertrekken in een boerehuis.<br />
Vgl. N. Gr. Wdb ., 707 ; Fri.<br />
Wdb ., II, 316, opkeamer ;<br />
Ndl. Wdb ., XI, 888 .<br />
opklouwene, zw, ww, tr . Op een<br />
kluwen winden . Vgl . N . Gr.<br />
Wdb., 707, opklouwn ; Fri.<br />
Wdb ., II, 316, opkleaunje,<br />
opkreeuwe, zw . ww, intr . Herstellen<br />
van een ziekte, eigenl .<br />
bij de wal opkrabbelen . „Wel<br />
nou kewan, kreeuwt ze weer<br />
op?" W. 0. en N. . II, 33 .<br />
opkreuke, zw. ww, tr . Opvouwen<br />
. Wil j e of f ies hellepe de<br />
lakens opkreuke?<br />
Vgl . Boekenoogen, 703;<br />
D e V r,, 86;<br />
950 .<br />
Ndl. Wdb ., XI,<br />
opkrosse, zw. ww . intr . Heengaan,.<br />
Zie k r o s s e . Vgl . Fri .<br />
Wdb ., II, 318, opkrosse; Ndl.<br />
Wdb ., XI, 956.<br />
oplubbere, zw, ww, intr. Opr<br />
knappen, op f rissen . „Deer<br />
lubber je heelegaar van op,<br />
nou ken 'k nag weer 'rs op 'n<br />
paar skaseraiers wachte" .<br />
W. 0. en N, . I, 78 .<br />
opmepper, znw . Opstopper .<br />
„Dat zou 'k leite . Aars kraig<br />
> >r<br />
le n opmepper .<br />
W,. 0, en N ., II, 46 .<br />
Vgl . D e Vr ., 86 ; B o e k e nr<br />
0 o g e n, 705 ; Nd l. Wd b .,<br />
XI, 1039 .<br />
opmieter, znw . Hevige klap . As<br />
j e niet weg gave, zel ik j e 'n<br />
opmieter geve . Vgl . Fri .<br />
W d b ., II, 320 ; N. Gr . W d b .,<br />
709 .<br />
opmuizele, zw, ww, tr . Oppeuzelen<br />
. Zie m u i z e l e .<br />
Vgl. Boekenoogen, 705 ;<br />
Fri. Wdb., II, 320, opmusje;<br />
D e V r., 86 ; Ndl. W db., XI,<br />
1048 .<br />
opneme, St. ww, tr . Een glaasje<br />
drinken . „Nou den moste we<br />
dat alvast maar opneme, want<br />
deer durf ik je wel een brief ie<br />
van to geve" . (Boelhuis) . Vgl .<br />
Fri. W db., II, 320, it gelach<br />
opnimme.<br />
oprniks-of, bijw, uitdr . Belacher<br />
lik, zonder dat er enige reden<br />
voor bestaat . Die kerel <strong>het</strong><br />
een verbeelding op niks of . .<br />
oppakke, zw, ww. tr. Opbergen .<br />
J e magge je goed wel eris opr<br />
pakke .<br />
oppas, znw . In de uitdr. : D e<br />
o p p a s h e w w e, thuis moeten<br />
bl /ven om op de kinderen<br />
to passen . Vgl . Ndl. Wdb .,<br />
XI, 1067 .<br />
oppasse, zw, ww, intr . T huffs<br />
bl jven om op de kinderen to<br />
passen, .<br />
opperdan, bijw . Hierheen .<br />
Hoof dtoon op dan . Samentr .<br />
van opwaardan . Kom<br />
eris opperdan as je durreve.<br />
Vgl. Boekenoogen, 706 ;<br />
De Vr ., 86; Bouman, 77 .<br />
oppere, zw, ww, tr . lets to berde<br />
brengen, Hai opperde, dat<br />
ieder 'r 'n merakele hekel an<br />
had . Vgl. B o u m a n, 77, beteren,<br />
winnen ; Fri. Wdb ., II,<br />
32, opperje; Ndl,. Wdb., XI,<br />
1086 .<br />
oppereteur, znw . Raddraaier .<br />
Vgl, fr, operateur .<br />
opperstaid, znw . Tijd van opstaan<br />
.<br />
't oppertje, znw . Meevallertje.
86<br />
Dat was 'n oppertje Klaas .<br />
Vgl. Boekenoogen, 707 ;<br />
D e V r ., 87; Fri. Wd b .,<br />
II, 321, oppertsje .<br />
oppotte, zw, ww . tr. Met de fles<br />
grootbrengen . Van lammeren<br />
en biggen, die moederloos zijn<br />
of door de moeder verstoten<br />
worden . Zie p o t b i g en<br />
p0tlam .<br />
Vgl. Boekenoogen, 707 ;<br />
B o u m a n, 77 ; Fri. Wd b,, II,<br />
322, oppotsje ; Ndl. Wdb ., XI,<br />
1104 .<br />
opreed, znw. Oprit bjj een dijk,<br />
een brag enz .<br />
oprode, zw, ww, tr, en intr.<br />
1) Opruimen, Je moete die<br />
boel eris 'n beetje oprode . Zie<br />
r o d e . 2) Heengaan . Je kinne<br />
voor main part oprode .<br />
Vgl. Boekenoogen . 708 ;<br />
De Vr ., 87; Bouman, 77 ;<br />
Ndl. Wdb ., XI, 1125 .<br />
opskepe, zw, ww, tr . Belasten .<br />
Je hewwe me guster lillek mit<br />
die kerel opskeept. Uitdr . :<br />
Opskeept zitte mit<br />
iemandof iets,verlegen<br />
zitten met iemand of jets.<br />
,,Maar de groote vraag was :<br />
Hoe 't klaar to speulen, zonder<br />
oat ze mit de poppe opr<br />
skeept zatte" .<br />
W. 0, en N., I, 52 .<br />
Vgl. N. Gr. Wdb ., 711 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb., 1725 ; Fri.<br />
Wdb ., II, 326, opskypje; Ndl .<br />
Wdb ., XI, 1147 .<br />
opskoondere, zw, ww, intr. Ophalen<br />
. Van <strong>het</strong> weer en van<br />
zieken . Vgl . Ndl. Wdb ., XI,<br />
166, opschoonen .<br />
opskoten, yen, deelw, van opr<br />
skieten. In de uitdr. : 0 p s k o-<br />
t e n g o e d, jongens en meisjes<br />
in de vlegeljaren .<br />
„Dat opskoten goed, oat er<br />
tusschenbaie gong, felt niet<br />
mee hoor."<br />
W . 0, en N ., I, 77.<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 712 .<br />
opskrode, zw, ww. t r. Op.<br />
snorren .<br />
Vgl. Boekenoogen, 709 .<br />
op-slag, bijw. uitdr . Dadelik. Ik<br />
kom op slag 'oor . Vgl . N. Gr .<br />
Wdb ., 713 .<br />
opslikke, zw, ww . tr . Oplikken .<br />
Zieslikke .<br />
Vgl. Boekenoogen, 710 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 328, opslikje ;<br />
N. Gr. Wdb ., 713, opslikn ;<br />
Ndl. Wdb ., XI, 1202 .<br />
opsmere, zw, ww, tr . Vleien,.<br />
„Dat komt, omdat die hark<br />
z'n best doet om peet 1Vlerai<br />
zoveul mogelek op to smeeren,<br />
op hoop oat hai de kluit<br />
kraigt" . W. 0, en N. . II, 16 .<br />
opsmikkele, zw, ww, tr. Opeten .<br />
Ziesmikkele.<br />
Vgl. Boekenoogen, 710 ;<br />
D e V r ., 87; Ndl. Wdb .,<br />
XI, 1215 .<br />
opsnokkere, zw, ww, intr . Knapr<br />
per worden, zowel geestelik<br />
als lichamelik .<br />
Vgl. Boekenoogen, 710 ;<br />
D e V r., 87 .<br />
opsnorre, zw, ww . t r. Opzoeken .<br />
,,Miskien <strong>het</strong> die bet juiste<br />
ouwe Westf ries opsnort<br />
Enkh . C., 23 Aug . 1924 . Vgl .<br />
Ndl ., Wdb ., XI, 1222,<br />
opsodemieter, znw . Hevige klap .<br />
Vgl, opmieter ; N. Gr .<br />
Wdb ., 714 .<br />
opsodemietere, zw, ww. intr .<br />
Weggaan . Sodemieter op!<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 714 .
87<br />
opspeule, zw, ww, intr. Razen,<br />
to keer gaan. Llitdr .: 0 p-<br />
speule as de rook, heviii<br />
to keer gaan . Zie r o u k ;<br />
Boekenoogen, 711 ; Fri.<br />
Wdb,., II, 329, opspylje ; Ndl.<br />
Wdb ., X, 1228 .<br />
opsteke, zw, ww, intr.<br />
1) lemand een bezoek brenr<br />
gen . As je weer verbaai kome,<br />
moet je eris opsteke 'oor .<br />
2) Een herreberg bezoeken .<br />
Uitdr . : Droug opsteke,<br />
onderweg rusten zonder een<br />
herberg in to gaan . We zelle<br />
nou maar es opsteke . Deze<br />
bet, hebben zich ontwikkeld<br />
uit de bet, ergens binnengaan<br />
met de bedoeling om zijn pijp<br />
of sigaar aan to steken . Vgl .<br />
B o u m a n, 77 ; Ndl,. Wdb.,<br />
XI, 1258 .<br />
opsteker, znw. Bezoeker .<br />
„Je moete effen an de deur<br />
komme, deer benne opstekeys"<br />
. V t . Eend in de B., 36 .<br />
opsteure, zw. ww. tr, Opwarmen,<br />
stoven . Zie s t e u r e n,<br />
Vgl. Boekenoogen, 711 .<br />
opstieming, znw, Opvliegertje,<br />
<strong>het</strong> plotselinge blozen . „Ze<br />
kraigt 'n opstieming om niks" .<br />
W . 0, en N ., II, 44 .<br />
opstille, zw, ww . intr. Stiller<br />
worden, 't Stilt mooi op, as<br />
die joos nei bed binne .<br />
opstoepe, zw, ww. t r . Heimelik<br />
opstoken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 711 ;<br />
D e V r., 87, opstoepelen ;<br />
Ndl. Wdb ., XI, 1268 .<br />
opsuddere, zw, ww . tr . Opwarr<br />
men, stoven . Zie s u d d e r e .<br />
Vgl. Boekenoogen, 712 .<br />
opswele, zw, ww. tr. Bijeenharken<br />
. Zie s w e 1 e. Vgl. Fri.<br />
Wdb . II, 332, opswylje .<br />
optater, znw. Opstopper . Vgl .<br />
D e V r ., 87, oppetatter; Fri .<br />
Wdb., II, 333, opteuter .<br />
optatere, zw, ww, tr . Opd irken .<br />
opteuge, zw . ww . tr. Tegenhouden<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 712,<br />
opteuven; D e V r., 87 .<br />
opzaniker, znw . Opstopper.<br />
Vgl. Boekenoogen, 713 ;<br />
D e V r., 87 ; Ndl. Wdb., XI,<br />
1392 .<br />
opzette, zw . ww. tr . Op stal<br />
zetten . Van koeien .<br />
opzoeke, onr, ww, tr . Oprapen .<br />
Zoek die cent eris op .<br />
'gl. Boekenoogen, 714 ;<br />
D e V r., 87 ; Ndl. Wdb., XI,<br />
1426, 4 .<br />
orde, znw. In de zegsw . : A 11 e s<br />
op orde en gien ding<br />
o p z'n p 1 a a s, gezegd van<br />
een slordige vrouw .<br />
orekruiper, znw . Oorworm .<br />
Vgl. Boekenoogen, 694 ;<br />
Ndl. Wdb ., XI, 119.<br />
oremus, bijw. Hommeles .<br />
't Is deer weer oremus . Ontr<br />
leend aan <strong>het</strong> kerklatij n ;<br />
o r e m u s= last ons bidden .<br />
ors, bijw. Heerlik . Als bnw .<br />
wordt bet niet gebruikt . „Dat<br />
smaakte den ors hoor, veul<br />
lekkerder den thuis" . Med .<br />
C., j rg . 24, no . 1208 . B o e-<br />
kenoogen, 715, zegt :<br />
,,Men houdt ors voor een ofr<br />
korting van o r s e n e e 1,<br />
o r i g i n e e 1, welke bet . dan<br />
van eigenaardig zoo zijn<br />
overgega'an in die van aardig,<br />
aangenaam, pleizierig". Zie<br />
orzie0<br />
orzie, uitroep, waarmee men to<br />
kennen geeft, dat iets lekker
88<br />
smaakt . „Hoe is dat glasie<br />
besse Maartje?" „orzie 'oor" .<br />
Ook words <strong>het</strong> woord wel<br />
predicatief gebruikt, b .v, i e t s<br />
o r z i e m a k e, jets heerlik<br />
maker . „Ik zel 'm orzie make,<br />
deer kin je van op an" .<br />
W. 0 . en N., II, 52 .<br />
Zie ors en De Vr ., 87 .<br />
ota, znw . Grootvader . Tans n<br />
onbruik .<br />
„Oota heef t <strong>het</strong> later maker,<br />
„'t Was van hem, dat ik <strong>het</strong><br />
kreeg" .<br />
Econ . Liedjes, I, 7, ook op<br />
bldz . 8 . Op blz. 7 komt de<br />
vorm o o t e m a ( grootmoeder)<br />
voor . Vgl. D e V r ., 87 ;<br />
Ndl. Wdb., XI, 230 .<br />
otemetoot, znw . lemand, die zich<br />
met alles bemoeit .<br />
„Wie zich met alles bemoeit,<br />
is 'n otemetoot of 'n bestruk" .<br />
W. O. en N., I,17 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 352,<br />
hotemetoot; 0 p p r e 1, blz .<br />
60, hotemetoot .<br />
otterdoks, bnw . Orthodox. Vgl .<br />
N. Gr . Wdb., 721 .<br />
ottere, zw, ww, intr. Bezig zijn<br />
op een vreemde manier . uitdrukk.:<br />
Iemand ottere<br />
1 e i t e, iemand later begaan .<br />
Vgl. Boekenoogen, 717 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 901 ;<br />
Ndl. Wdb ., XI, 1520 .<br />
oud, bnw. Oud . Ook als aanspraak<br />
tot mensen van elke<br />
leef tij d, in de bet, van : m ij n<br />
beste . Uitdr . : oud en of,<br />
oud en a f , uitgeput van krach .<br />
ten .<br />
En of 't zo waar, was zal <strong>het</strong><br />
zijn?<br />
Als oud, en koud, en af,<br />
Met ongemak en zware pijn,<br />
Ten lessen na <strong>het</strong> Graf" .<br />
Gr. H . Liedeb., II, 93 .<br />
O p 't o u d of, zoals gewoonlik<br />
.<br />
oudte, znw . Ouderdom, leeftUd .<br />
Ze is van main oudte.<br />
Vgl. Boekenoogen, 717 ;<br />
Opprel, blz . 76; Oudem<br />
a n s, Wdb, op Br ., 275,<br />
oude; Ndl. Wdb., XI, 1568.<br />
ouernol, znw . Zie bij w u 11 e k.<br />
oumzegger, znw. Een kind van<br />
je broer of zuster . Vgl . B o u-<br />
m a n, 75 ; N . Gr. Wdb., 695 .<br />
ousk, bnw. Mu f , vunzig. „Die<br />
eerste (n .1 . bokking ) niet Jaap,<br />
die was zoo ousk, maar deuze<br />
binne orzie" . Enkh . C., 29<br />
Dec. 1923.<br />
Vgl. Boekenoogen, 717,<br />
ousrg .<br />
ouwerwis, bnw, en bijw. Ouderr<br />
wets.<br />
Vgl. Boekenoogen, 718 .<br />
over, voorz . Voor. Van tij d. Ik<br />
hem 'm over twei weke nag<br />
sproken . Bai iemand<br />
over huffs kome, bij<br />
iemand thuis komen . 0 v e r<br />
iemand gaan, hem behandelen<br />
als geneesheer .<br />
Vgl. Boekenoogen, 718 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 724.<br />
overhand, bijw . Overlaid .<br />
Vgl. Boekenoogen, 719 .<br />
't overhoef, znw . Een paardegebrek,<br />
dat ontstaat, als <strong>het</strong> ger<br />
wricht boven de hoef doorzakt<br />
wegens z wakte .<br />
„Toe ginge ze nei de peerdestal,<br />
Deer kon ze hem niet veal<br />
leere,<br />
Want overhoef of spat of gal,
89<br />
Ken zelf s de veearts niet<br />
keeren" .<br />
W. 0 . en N ., I, 98 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 233, oerhoech,<br />
-half; N . Gr. Wdb.,<br />
727, overkootn; Ndl. Wdb.,<br />
XI, 1756 .<br />
overhouwer, znw. Schaap, dat<br />
geen Iammeren geworpen<br />
heeft, en vet geweid wordt.<br />
,,Maar toe ze op overhouwers<br />
wees,<br />
Zai Raindert zonder skromen ;<br />
Dat was ik misskien altaid<br />
weest,<br />
Was ik jou niet teugen<br />
komen" .<br />
W. 0 . en N ., I, 99 .<br />
overhuis, bijw. Thuis . Hai komt<br />
deer overhuis .<br />
overkome, st, ww, intr . Op bezoek<br />
komen . Je kome maar<br />
wee- 's gauw over 'oor . Vgl .<br />
Ndl. Wdb ., XI, 1793 .<br />
overmelker, znw . Een koe, die<br />
twee jaar niet gekalf d hee f t,<br />
en aan een stuk door wordt<br />
gemolken.<br />
overmurregen, bijw. Overmorgen<br />
. Uitdr.: K o m o v e r<br />
murregen hewwe,<br />
kouwe drukte hebben . Wat<br />
<strong>het</strong> ie wee- 'n kom overmur<br />
regen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 720 .<br />
overspruite, St. ww, intr . Door<br />
besmetting op een ander overgaan<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 720 ;<br />
0 u d e m a n s, Wdb . op Br.,<br />
278 ; Ndl,. Wdb ., XI, 2045 .<br />
overspruitelik, bnw . Besmettelik .<br />
Van ziekten . Vgl, o v e rr<br />
spruite ;<br />
Boekenoogen, 720; De<br />
Vr., 87 ; Bouman, 78 ;<br />
Ndl. Wdb., XI, 2045 .<br />
overstil, bijw . In stilte.<br />
Vgl. Boekenoogen, 721 ;<br />
Ndl. Wdb ., XI, 2074 .<br />
over-uit, bijw . uitdr . In de uitdr . :<br />
Ergensover uitweze,<br />
ergens op nit zijn ; e r g e n s<br />
niet over uit kinne,<br />
ergens niet over uitgepraat<br />
taken, er niet overheen kunnen<br />
. Vgl . N. Gr. Wdb., 728 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 1741 .<br />
overwinst, znw, Een pas geboren<br />
zoon, dochter o f diet. „Toe ie<br />
't kalf zien had, zeid' ie : nou<br />
Rens veul zegen met je overwinst"<br />
. Uit Kennemerl ., 102 .<br />
„En dat uw overwinsts of<br />
beeldtsel mag voldaen zijn" .<br />
B r u n o, Mengelmoes, 322 .<br />
„De dierbare Mevrouw Buigr<br />
zaam heeft mij beloof t, zo dra<br />
ik mijne kamer houde, bij mij<br />
to zijn en to blij ven, totdat ik<br />
u geluk mag wenschen met<br />
uwe eerste overwinst" .<br />
S. Burgerh ., 354 . Vgl . Fri.<br />
Wdb ., II, 240, oerwinst, over<br />
winst, fig, jonggeboren kind :<br />
Ndl. Wdb ., XI, 2233 .<br />
overzacht, bijw. Overstil .<br />
Vgl. Boekenoogen, 721 .<br />
ovve, voegw. 0f. Deze vorm ger<br />
bruikt men voor w a i, we,<br />
wullie, zai, ze, zullie,<br />
hullie, je jullie, der<br />
en voor zelf st, n w .<br />
i n <strong>het</strong> meerv. Zie azze<br />
Vgl. Boekenoogen, 680 ;<br />
0 p p r e l, blz . 72, bij of.<br />
P,<br />
't padland, znw . Land, waarover<br />
een voetpad loopt . „Tusken
91<br />
pakkerd, znw . Zoen . „Nou, azze<br />
je me nou 'n pakkerd geve,<br />
he 'k mooi nuuws voor je" .<br />
w. 0.. en N., II, 161 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., XII, 191 .<br />
pambliek, bnw . Publiek . Hierr<br />
naast p e b l i e k . Zie de<br />
sc<strong>het</strong>s in W. 0, en N.,11,111,<br />
getiteld : „'n P a m b l i e k e<br />
Verko0ping" .<br />
't pampier, znw . Papier. HierM<br />
naast p e p i e r . ,,'t Zel 'n<br />
week o1 wat leden weze, toe<br />
kreeg ik 'n groote pampierenbrief".<br />
W . 0, en N ., IV, 67 .<br />
Ik lei <strong>het</strong> pampier in de<br />
etenskast" . S . Burgerh ., 132 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 731 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 339 ; N. Gr.<br />
Wdb ., 737 .<br />
Pampus, znw . In de uitdr . : B o-<br />
yen Pampus weze, de<br />
moeilikheden to boven zijn,.<br />
Men denke hierbij aan de<br />
moeilikheden bij de scheepvaart<br />
voordat bet Noordh, kanaal<br />
gegraven was . De schepen,<br />
bestemd voor de grote<br />
vaart, werden toen met behulp<br />
van scheepskamelen over<br />
de ondiepe zandplaat heenger<br />
trokken . „Hai docht vroeger,<br />
toe ze (n .1 . de kinderen) klain<br />
waren : later bin ik boven pamr<br />
pus, want den kinne ze mee<br />
verdiene''. De Waterlander,<br />
25 Febr. 1933 .<br />
pan, znw. Pan . Verkl, p a n j e .<br />
Uitdr .:Onder de panne<br />
weze, goed geborgen zijn .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., XII, 269 .<br />
pankoek, znw . Pannekoek . Zie<br />
voor de gutt, nasaal § 93.<br />
Vgl. Boekenoogen, 729 ;<br />
D e V r., 87 ; Fri. Wdb ., II,<br />
340, pankoek .<br />
pankoekerspan, znw . Pan om<br />
pannekoeken to bakken . Vgl.<br />
Fri. Wdb ., II, 340, pankoeksr<br />
panne .<br />
panlat, znw . 1) Een dunne langre<br />
lat, waarop de dakpannen<br />
vastgelegd worden . 2) Fig .<br />
Een mager schraal persoon .<br />
Vgl. Boekenoogen,<br />
1347 ; N. Gr. Wdb ., 738, panlain<br />
; Ndl. Wdb ., XII, 275 .<br />
't pannebier, znw . Het onthaal<br />
der werklieden op bier, als de<br />
pannen op een pas gebouwd<br />
huffs gelegd kunnen worden .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 340 .<br />
't papskuitje, znw . Een ondiep<br />
bakje met een tuft, waaraan<br />
een speen bevestigd wordt, om<br />
hiermede de kinderen pap to<br />
geven . Het bakje heeft de<br />
vorm van een schuitje en is<br />
gewoonlik van aardewerk .<br />
Vgl. Boekenoogen, 732 ;<br />
Ndl. Wdb ., XII, 354 .<br />
pargesaander, znw . Een ellendig<br />
mens . Te Enkhuizen . „Ik<br />
bin bekold van dat pargesaanr<br />
der van 'n Vrouwtje Slof" .<br />
De Ontm, V . R. Br., 50 .<br />
parrelevinke, zw, ww, intr .<br />
Knutselen, prutsen .<br />
Vgl. Ndl . Wdb ., XII, 509 ;<br />
Fri . Wdb ., II, 342, par!er<br />
jinkje .<br />
parrelevinker, znw, m . Scharrer,<br />
laar, schacheraar . „Mijn naam<br />
zal evenwel geen Abraham<br />
Blankaart zijn, zo ik u, zo<br />
lang gij onder mijne Voogdij<br />
zijt, geef aan den een of ander<br />
Parlevinker" .<br />
S . Burgerh ., 233 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 732 ;<br />
Ndl. Wdb ., XII, 509 .
92<br />
pare, znw. Pets . Zie voor de<br />
vocaal § 36, 2 .<br />
Vg1. Boekenoogen, 733 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 342, parse; N.<br />
Gr. Wdb ., 734, paars .<br />
parse, zw, ww, tr. Persen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 741 ;<br />
Fri. Wdb,,, II, 342, parsje .<br />
passekwant, znw . Een zonderling.<br />
't Is een rare passekwant<br />
'oor .<br />
passent, znw. Patient .<br />
passentig, bnw . Ziek, lijdend .<br />
Zie passentp<br />
passies, bijw . Zo even . ,,Maar<br />
'k wil er 's ernstig met je<br />
spreke, je ben net passies agttien<br />
jaar" .<br />
W . 0, en N,., III, 175.<br />
Vgl. Boekenoogen, 734 ;<br />
Bouman, 79 ; Ouder<br />
m a n s, Wdb, op H., 241,<br />
pas, straks, weldra .<br />
pastinakel, znw . Pinksternakel,<br />
een snort peen . Lat, pastinaca<br />
satins . „Te koop gevraagd :<br />
Grof afwijkende pastinakelen"<br />
. Med. C., jrg. 23, no .<br />
1188. Ook de vorm pinks<br />
t e r n a k e l is in gebruik,<br />
vroeger ook p ij n s t e r n a-<br />
k e 1, zie o .a . Gr. H . Liedeb .,<br />
122 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 750 ;<br />
Ndl. Wdb ., XII, 736 .<br />
pater en mater, znw . In de uitr<br />
drukk .:'t Is veur pacer<br />
e n m a t e r, d .w.z, voor de<br />
gaande en komende man,<br />
patoot, znw . Een vrouw, die er<br />
mal uitziet . In de Amsterdam--<br />
se volkstaal spreekt men in dezelf<br />
de zin van een t u 11 e-<br />
patoot .<br />
Vg1.Boekenoogen,734 ;<br />
Ndl. Wdb., XII, 792 .<br />
Pauw, mansnaam ; verkorting<br />
van Pauwels, Paulus.<br />
Vgl. Boekenoogen, 734 ;<br />
Fri . Naaml ., 295 .<br />
pebliek, bnw . Publiek . Zie<br />
pamb1iek.<br />
't peerd, znw . Paard. Zie voor<br />
de vocaal § 35, 1 . Zegsw . :<br />
Je moete niet dinke,<br />
dat ik 'n peerdje<br />
skait geld hew, jemoet<br />
niet denken, dat ik zo gemakr<br />
kelik aan geld kom . „Hij mogt<br />
wel een paardje schijt geld op<br />
stal en een koets op de stoep<br />
hebben" . Will. Leevend, II,<br />
123 . Witte peerde<br />
hewwe veul stro nod<br />
i g, fig, gezegd van mensen,<br />
die aan <strong>het</strong> leven hoge eisen<br />
stellen . Peerde en manse<br />
moete anspanne,<br />
katte en .waive moete<br />
thuis blaive, paarden<br />
en mannen moeten hard wetken,<br />
katten en vrouwen moer<br />
ten thuis bl jven. H a i h e t<br />
een mal peerd reden,<br />
Jig hee f t een d waasheid begaan<br />
. In de verkl, p e e r d j e,<br />
een cadeautje, oorspr, een<br />
koek in de vorm van een<br />
paardje . „De dikkertjes wares<br />
Donderdag zeker op en<br />
toe krege we segaren voor 'n<br />
peerdje" . Vt. Eend in de B .,<br />
13, Op blz. 40 tekent de<br />
schrijver <strong>het</strong> volgende hierbij<br />
aan : „Bij de uitbetaling door<br />
de kaaskoopers aan de boeren<br />
werd er 30, 50 of 60 cts, ingehouden,<br />
waarvoor de boeren<br />
dan een dikkertje (koek)<br />
of wat anders kregen, wat<br />
men gewoon was „'n peerdje"<br />
to noemen .
93<br />
Vgl. Boekenoogen, 735 ;<br />
N . Gr. Wdb ., 740.<br />
peerdebloem, znw. Zekere plant<br />
met gele bloemen . De stelen<br />
hiervan zijn een geliefkoosd<br />
voeder voor konijnen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 725 ;<br />
Ndl. Wdb ., XII, 92 .<br />
peerdetand, znw . Paardetand .<br />
Zie voor een zegsw, bij<br />
Vrouwehand .<br />
't peerdepadje, znw . Smal klinkerstraatje<br />
midden in een<br />
grintweg. Vgl . D e Vr., 87 .<br />
't peerdevlais, znw. Paarde~<br />
vlees .<br />
Zegsw . : 't I s o f j e p e e r-<br />
devlais eten hewwe,<br />
gezegd tegen iemand, die zeer<br />
druk is . Paarden n.1 . zijn zeer<br />
zenuwachtig . Vgl . S t o e t t.<br />
Sprwdb ., no . 766 .<br />
peerdjese, zw, ww, intr . Paardjerijden<br />
. Een jongensspel.<br />
peed, znw . Parel. „Een costelyke<br />
Peerle schoon" .<br />
T w i s c k, Kl . Liedtb ., 33 .<br />
Vgl. N. Gr. Wdb ., 741, peed;<br />
Fri. Wdb ., II, 345, pearel.<br />
peers, bnw . Paars .<br />
Vgl. Boekenoogen, 735 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 346, pears.<br />
peet, znw . Tante. „Wie er ooit<br />
wil meeprate van NoordrHollandsche<br />
zindelijkheid, die<br />
nerve eerst 'n kijkje bij Peet<br />
Im" . Uit Kennemerl., 135 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 735 ;<br />
De Vr ., 87 ; Bouman,<br />
79 ; Ndl. Wdb ., XII, 912 .<br />
peetzegger, znw. Een kind van<br />
de broer of zuster ener vrouw.<br />
Zie oumzegger.<br />
Vgl. Boekenoogen, 736 ;<br />
Bouman, 75 ; Ndl. Wdb .,<br />
XII, 914.<br />
peeuw, znw, lemand, die<br />
peeuwt.<br />
peeuwe, zw, ww . intr. Zeuren,<br />
zaniken,. „En Stijn die peeuw<br />
de al: „jonge, jonge, Jan Konstant,<br />
pas op", flit Kenner<br />
merl., 18.<br />
Vgl. Boekenoogen, 736 ;<br />
D e V r ., 88 ; Ndl. Wdb .,<br />
XII, 915 .<br />
peeuwerig, bnw. Zeurderig,<br />
huilerig- .<br />
Vgl. D e V r ., 88 .<br />
't peeuwke, znw, lemand, die<br />
peeuwt .<br />
pekelbalie, znw. Houten bak,<br />
waarin pekel bewaard wordt .<br />
„Hai (n.1 . een pijp) laic op de<br />
zoutkist, vlak bai de pekel^<br />
balie" . W. 0, en N., II, 17 .<br />
pels, znw . Het aantal rokken,<br />
dat een vrouw draagt: Zegswijze:<br />
Het gaat op 't<br />
rommelen van de<br />
p e 1 s o f, <strong>het</strong> gaat op goed<br />
geluk af.<br />
Vgl. Boekenoogen, 737 ;<br />
D e V r ., 88 ; Fri. Wdb., II,<br />
347 ; Ndl . Wdb ., XII, 1023.<br />
pervade, znw . Pommade .<br />
pen, znw. In de uitdr . : E e n<br />
pen op z'n neus kraig<br />
e, een flinke vermaning krijgen<br />
. Vgl. S t o e t t, Sprwdb .,<br />
no . 1797. Het weer is<br />
v a n d e p e n, <strong>het</strong> weer is<br />
van streek. D e p e n in 't<br />
spek steke, ophouden<br />
met schrijven .<br />
Vgl. Boekenoogen, 738 .<br />
pe(n)door, znw . Pandoer . Een<br />
van de spelen van <strong>het</strong> pandoerspel.<br />
Degene, die ,,pendoor"<br />
speelt moet met zijn<br />
mast alle slagen halen . Er is<br />
troef.
94<br />
pe(n)dore, zw. ww. intr. Pan~<br />
doer spelen. Het spel bestaat<br />
uit 33 kaarten, van elke kleur<br />
zijn er 8, aIleen van de harten<br />
9. Men speelt gewoonlik met 4<br />
personen. Soms met 5. In dit<br />
laatste geval is er dan een z.g.<br />
"stilzitter" bij, d.w.z. elk op<br />
zijn beurt moet een spel Iaten<br />
voorbijgaan.<br />
pe(n)door .. zonder, znw. Pan~<br />
doer zonder troef. Een van de<br />
spelen van <strong>het</strong> pandoerspe1.<br />
De speIer moet met zijn maat<br />
aIle slagen hal en.<br />
penne, zw. ww. tr. en intr.<br />
1) Een ring op de neus zetten<br />
om <strong>het</strong> wroeten te voorkomen.<br />
Van varkens.<br />
2) Persen, natuurlike poging<br />
van zoogdieren om zieh van<br />
de vrueht te ontlasten.<br />
't Skeip Iait te pennen.<br />
3) Moeite doen om ontlasting<br />
te krijgen, zonder dat dit in~<br />
derdaad gebeurt. Hai zit de<br />
heele taid maar te pennen.<br />
V g1. B 0 eke n 0 0 9 e n, 738;<br />
B 0 u man, 79; Ndl. Wdb.,<br />
XII, 1079.<br />
pent, znw. Pap. Men spreekt<br />
van appelepent, bes~<br />
s e pen t en p r u i m e pen t.<br />
Vg1. De Vr., 88; Ndl. Wdb.,<br />
XII, 1145.<br />
penteneurig, bnw. Treuzelig,ook<br />
weI overdreven zindelik.<br />
penterig, bnw. Papperig, week.<br />
Van den grond. Vg1. pen t;<br />
B 0 eke n 0 0 9 en, 739.<br />
't pepier, znw. Papier.<br />
Zie pampier.<br />
perbere, zw. ww. tr. Proberen.<br />
"Eerst op 't gras perbeerd, 't<br />
gong goed".<br />
W. O. en N., II, 84.<br />
periester, znw. Professor. ..Dat<br />
hew 'k van men kleinzeun<br />
Mijndert, die is pertier weest<br />
bij 'n voorname perfester in<br />
stad". Uit Kennemerl., 16.<br />
Vg1. N. Gr. Wdb., 743, pe~<br />
fester, perfester.<br />
periors, bijw. Per se, beslist.<br />
"Maar liegen helpt niet aItijd;<br />
want ze wou er perfors meer<br />
van weten". Enkh. c., 12 Oct.<br />
1911.<br />
permantig, bnw. Trots, fier.<br />
V g1. 0 u d em a n s, W db. op<br />
Br., 282; Fri. W db., II, 342,<br />
parmantich; Ndl. Wdb., XII,<br />
513.<br />
perporsie, znw. In de uitdr.:<br />
Nei perporsie, naar<br />
verhouding.. V g1. fr. p r o~<br />
po r t ion.<br />
perremetasie, znw. Familie, ver~<br />
wantsehap; fr. par e n tag e.<br />
Ze is nag in de perremetasie,<br />
zij is nog familie.<br />
persies, bijw. Precies. ,.skemer~<br />
evend, as 't zontje soo efkes<br />
nog in de veinsters skinstert,<br />
persies as 'n kleurde star, den<br />
komt de "buurt" skemeren op<br />
de roostien". Uit Kennemerl ..<br />
85. V g1. N. Gr. W db., 745,<br />
persies.<br />
pertier, znw. Portier.<br />
't pertret, znw. 1) Portret,.<br />
2) Een zonderling.<br />
Die joon is 'n raar pertret 'oor.<br />
..'k Dagt, wet welk een mal<br />
portret".<br />
Eeon. Liedjes, II, 242.<br />
Vg1. Fri. Wdb., II, 280, in<br />
raer portret.<br />
pervincie, znw. Provineie.<br />
't pessaat, znw. Verkeersdrukte;<br />
fr. passage.Vg1.DeVr.,<br />
87.
95<br />
pet I, znw . In de uitdr . : N j k s<br />
met iemand of jets in<br />
de pet hewwe, er niets<br />
mee to maken hebben . Vgl.<br />
St o e t t, Sprwdb ., no . 1806.<br />
pet II, znw . Put. De pet bevindt<br />
zich gewoonlik buiten op <strong>het</strong><br />
boereerf. De regenbak binnenshuis<br />
noemt men „de bak" .<br />
In een p e t bevindt zich weir<br />
water, in een b a k regenwater .<br />
H a d r. j u n ., Nomencl.,<br />
125, Puteus, P u t, p e t t e,<br />
borrenput . Puffs ; vgl, ook<br />
Nomencl., 100, Lupus, harr<br />
pago . Petrhaeck, puthaeck,<br />
Crocq ; Boekenoogen,<br />
741 ; De Vr ., 88 ;<br />
B o u m a n, 79 ; Fri. Wdb .,<br />
348 ; Ndl. W db ., XI I, 1394 .<br />
petraker, znw . Aker, waarmee<br />
men water uit de put schept .<br />
Men spreekt van een p e tr<br />
aker en een bak-aker .<br />
Zie akera<br />
petent, bnw, en bijw . Heerlik,<br />
I jn . „De wagens rede petent" .<br />
Enkh . C ., 29 Dec. 1923. Vgl .<br />
N. Gr. Wdb ., 747, petint,<br />
funk, uitstekend .<br />
petieterig bnw, en bijw . Klein,<br />
nietig; fr . p e t i t .<br />
petjerbal, znw. Alleen in verbinr<br />
ding met ww, als s p e u 1 e,<br />
d o e n, enz . Len jongensspel,<br />
waarb de petten naast elkaar<br />
tegen een muur of een<br />
hek op de grond gelegd worn<br />
den . De spelers trachten in<br />
een van de peteen een bal to<br />
gooien ; de bezitter van de pet,<br />
waarin de bal terecht komt,<br />
moet dan een van de overige<br />
spelers met de bal trachten to<br />
raken . Vgl. N . Gr. Wdb., 747,<br />
petje gooin.<br />
petoet, znw . Gevangenis.<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
471 .<br />
petrum, znw. Petroleum .<br />
't petrumstel, znw . Petroleum<br />
stel.<br />
pette, zw, ww, tr . Water uit een<br />
put scheppen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 743.<br />
petal, bijw . Heerlik . ,,'t Is toch<br />
zonde, zai ik teugen de vrour<br />
se, zoo'n mooie wagen en den<br />
niks er in; en hai raid zoo<br />
petal" .<br />
1923 .<br />
Enkh. C., 23 Dec.<br />
't peukie, znw. Klein,<br />
kind o f persoontje . „'n<br />
nietig<br />
Kind,<br />
dat niet voordeelig opgroeit is<br />
. . . 'n peukie" .<br />
W. 0, en N,., I,17 .<br />
Vgl. D e V r ., 88 .<br />
peal, znw. 1) Zie e r w t er<br />
p e u l . 2) Peluw, beddepeluw .<br />
H a d r, j u n., Nomencl ., 85,<br />
Cervical . H o o f t p e u lr<br />
louwe,peluwe,hooftr<br />
peu1,<br />
Traversin du lit, chevet.<br />
„Een beddetje van vijf Gulden,<br />
Met peuluw, dekens en al,<br />
Daar wij de Egterlief de vervulden,<br />
Spijt, spijt, spijt, die <strong>het</strong> beneyden<br />
sal" .<br />
Gr . H. Liedeb., 62 .<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 748,<br />
peal (e) .<br />
pent, bnw . In de uitdr . : N i e t<br />
p e n t w e z e, niet to vertrouwen<br />
zijn .<br />
pick, znw . In de uitdr . : S t i n k e<br />
as 'n pick in de wind,<br />
ontzettend sunken .<br />
pie!, znw . Ben dikke boterham .<br />
Vgl. Boekenoogen, 753,<br />
pil; D e Vr., 88, pie.
96<br />
piele, zw, ww. intr . Met een<br />
stomp mes snijden of met een<br />
stompe byl hakken . Zie h a kr<br />
kepie1e .<br />
Vgl. Boekenoogen, 744 ;<br />
De Vr ., 88; Bouman, 79 ;<br />
Ndl . Wdb ., XII, 1534 .<br />
piemele, zw, ww, intr. Wateren,<br />
pi ssen .<br />
Vgl . Boekenoogen,<br />
1348 ; Fri. Wdb., II, 352,<br />
pimelje.<br />
piepe, zw, ww, intr . Huilen,<br />
schreien . „Ze begins om de<br />
haverklap to piepen" .<br />
W . 0, en N., II, 44 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 746 ;<br />
D e V r ., 88 ; Fri. Wdb ., II,<br />
349 .<br />
pieper, znw . 1) Aardappel .<br />
2) In de verki . p i e p e r t j e,<br />
borreltje, uitdr . : E e n g o e i e<br />
pieper an hewwe, (link<br />
dronken zjn . „Nou as ze den<br />
'n blauw ( een blauwtj e) krair<br />
ge, weer nei de herberg en<br />
slokkies drinke, net zoo lang<br />
tot ze 'n goeie pieper an hewwe".<br />
W . 0, en N ., IV, 37 .<br />
Vgl . D e V r., 88; N. Gr .<br />
Wdb ., 751 .<br />
pierlekie, bijw, uitdr. Boos, prikkelbaar.<br />
„Pies Kalk was wel<br />
was pierlekie, maar hai danste<br />
toch mit z'n skerp neusie" .<br />
Enkh . Cr ., 28 Nov . 1925 .<br />
't piesie, znw . Mannelik lid, .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., XII, 1575 .<br />
pies, znw . Hoofdluis . Ga nei je<br />
moer en left je piece kamme .<br />
Vgl . Boekenoogen, 748 ;<br />
D e V r ., 88 ; 0 p p r e 1, blz .<br />
77 ; Ndl . Wdb ., XII, 1582 .<br />
pietekam, znw. Kam om <strong>het</strong><br />
hoofd van luizen to reinigen .<br />
Vgl . De Vr ., 88; Opprel,<br />
blz . 77; Ndl. Wdb ., XII,<br />
1583 .<br />
pietertjes, bnw . Boos, kwaad.<br />
„Je zoue toch ok pietertjes in<br />
je laif worre as je pankoek<br />
zoo van je bord of haald<br />
words". W. 0. en N ., II, 59 .<br />
't pietlut, znw . Kouwe drukte .<br />
„Was hew j e toch 'n pietlut<br />
mit je heer" .<br />
W. 0, en N., II, 18 .<br />
Vgl. Bouman, 80; Ndl .<br />
Wdb ., XII, 1596 .<br />
Pijnster, znw . Pinkster . Verouderd<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 749 ;<br />
D e V r., 88 .<br />
pijnsternakel, znw . Pinksterr<br />
nakel. Verouderd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 750 .<br />
pik I, znw. 1) Prik . 2) Stip,<br />
vlek.Zievlooiepik .<br />
Vgl. Boekenoogen, 751 ;<br />
D e V r., 88 ; Ndl. Wdb .,<br />
XII, 1759 .<br />
't pik II, znw. Pek. Zegsw. : 't I s<br />
pikt en dreven, <strong>het</strong>is<br />
in orde. Ontleend aan de<br />
schoenmakerij .<br />
Zie Boekenoogen, 241,<br />
op gepikt : S t o e t t, Sprwdb.,<br />
no. 638; Boekenoogen,<br />
751 ; Fri. Wd b ., II, 350 ;<br />
N . Gr. Wdb ., 752 ; Ndl .<br />
Wdb ., XII, 1755 .<br />
pikvin, znw. Stekelig vrouwr<br />
mens.<br />
Vgl. Boekenoogen, 753 .<br />
't pilo, znw . Grove stof, waarvan<br />
men werkbroeken enz .<br />
maakt. Ontleend aan <strong>het</strong> eng .<br />
pillow . Vgl, Ndl. Wdb .,<br />
XII, 1851 .<br />
piloos, bnw . Gemaakt van pilo .<br />
Mensche, die amparte stoele<br />
voor de werreklui staan hewn
97<br />
we, want die, weer de bass en<br />
z'n gezin op zitte, mochte deres<br />
bederreve deur de pilosche<br />
broeke van de daghuursmensche".<br />
W . 0 . en N., II, 112 .<br />
pinkie-overdraaie, zw, ww, intr .<br />
Heimelik de school verzuimen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 754,<br />
pinkie steek doen .<br />
pinkolie, znw . Jenever.<br />
pinksternakel, znw . Zie p a s t it<br />
n a k e 1. N . Gr,. Wdb., 753,<br />
pinksternak .<br />
pinksternakelig, bnw . Bleek,<br />
blauw van de koude, letterl .<br />
e r uitziende als een pinksterr<br />
nakel . „Hai liep allegedurig<br />
'n klein stikkie vegende heen<br />
en weer . ., en gong op 't lest<br />
pinksternakelig van de koud<br />
nei Jan" .<br />
W . 0 . en N., I, 79.<br />
Vgl . D e V r ., 88.<br />
pisser, znw . Slechte kaas, waarnit<br />
vocht sijpelt.<br />
Vgl. Boekenoogen, 755 ;<br />
D e V r ., 88 .<br />
pittig, bnw . Aardig, lief . Wat is<br />
Jansie 'n pittig maidje he?<br />
Vgl. Boekenoogen, 755 ;<br />
D e V r., 88 ; Ndl . Wdb .,<br />
XII, 2037 .<br />
plak, znw . Een halve stuiver.<br />
Vgl . N. Gr . Wdb ., 758 ; Ndl.<br />
Wdb ., XII, 2192 .<br />
plantait, bnw . Overvloedig .<br />
Nleer gebruikelik is tans<br />
p 1 e n t i e . Zie aldaar .<br />
„flier syn Bloemen planteyt,<br />
Om elck wel to gherijven" .<br />
T w i s t k., K. Liedtb ., 11 .<br />
Vgl, of ra, p l a n t e, eng .<br />
plenty; Boekenoogen,<br />
756 ; D e V r., 88 ; Fri . Wdb . .<br />
II, 361, planteit ; N. Gr. Wdb .,<br />
Dialect van Drechterland IL<br />
759 ; plantaait; Ndl. Wdb .,<br />
XII, 2297<br />
plat, bnw, en bijw .<br />
1) Lief, vriendelik . In de uitdr<br />
.: Plat kaike, lief kgken<br />
. „Jonge, wat zel de vrouw<br />
plat kaike" .<br />
w. 0 . en N., II, 114 .<br />
„Immers verginck de gantsche<br />
eerde,<br />
Omdat, seer plat,<br />
Godts kinderen saghen<br />
Nae haer behaghen,<br />
Al op de dochteren der menschen"<br />
.<br />
T w i s t k, Kl. Liedtl ., 41 .<br />
Llitdr.: Iemand to plat<br />
w e z e, iemand to slim of<br />
z Jn . ,,Moeder is de jongens<br />
nag veul to plat, die doene 't<br />
ok nooit". W. 0, en N ., II, 23 .<br />
Een platte boender,<br />
een slimmerd . 2 ) Klaar, ger<br />
reed . Het sjouw is plat 'oor .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., XII, 2376 ;<br />
D e V r ., 88 .<br />
plating, znw . Vlakke bovenkant<br />
van een houten wandbekler<br />
ding ;. De tabak laic op de plating<br />
. Vgl . Ndl. Wdb., 2421 .<br />
plentie, bnw. Overvloedig . Zie<br />
plantait . „Ze <strong>het</strong> nag<br />
plentie". W . 0 . en N., II, 40 .<br />
punt, znw . De houten betimme^<br />
ring aan de onderz jde van een<br />
wand . „Als deze beklonterde<br />
en gelaarsde knapen <strong>het</strong> godgansche<br />
voorhuis besmeerden,<br />
en de witte marmeren plinten<br />
zelf beduimelden met hun<br />
morsige klavieren" .<br />
C. Wildsch ., III, 74 .<br />
ploeg, znw . Een snort schaaf.<br />
Vgl. N . Gr. Wdb ., 763,<br />
plougschoaf .<br />
7
98<br />
ploffe, zw, intr . Barsten . „Skuif<br />
op dat raam, ik plof temet" .<br />
W. 0 . en N ., I, 53 .<br />
plok, znw . 1) Het plukken .<br />
2) Een zware tocht. In de<br />
zegsw.: 't Is een hele<br />
plok teugen de wind<br />
1 n .<br />
Vgl. Boekenoogen, 761 ;<br />
De Vr ., 88; Oudemans,<br />
Wdb . op H ., 247, plok, pluk ;<br />
Fri. Wdb ., II, 366,<br />
plokke, zw, ww, tr . Plukken .<br />
Hoeveul pond besse he je<br />
plokt vandaag? „Item so en<br />
moet men niemandts erreten<br />
plocken sonder oorlof f" .<br />
W estfr . Stadr., II, 406.<br />
Vgl. Boekenoogen, 761 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 762 ; Fri . Wdb .,<br />
II, 366, plok je .<br />
plokmand, znw . Mand, waarin<br />
men bessen enz . plukt, .<br />
ploktaid, znw. Pluktijd .<br />
't Is drok in de ploktaid 'oor.<br />
plomp, znw. 1) Zie b o e r e-<br />
p 1 o m p . V91 . Fri. Wdb ., II,<br />
366, plonsstok om de visschen<br />
in <strong>het</strong> net to drijven. 2) Het<br />
water, de sloot . Hai laic in de<br />
plomp . Vgl . N. Gr. Wdb .,<br />
763, plomperd .<br />
plooie, zw, ww, tr . Overeenkor<br />
men, tot een vergelijk komen<br />
met iemand . Ik zel 't wel mit<br />
m plooie 'oor .<br />
pluimedaik, znw . In de uitdr . :<br />
Nei pluimedaik gaan,<br />
naar bed gaan . Men denke<br />
hierbij aan de veren bedden .<br />
Zie rustenburg .<br />
pluistere, zw, ww, intr . Pluizen<br />
afgeven .<br />
Vgl. Boekenoogen, 762 .<br />
plure, zw, ww, intr . Met half<br />
dicht geknepen oogen kijken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 763 ;<br />
D e V r ., 89 ; Fri. Wdb., II,<br />
367, plure, lonken .<br />
pluspot, znw . Aarden pot, waarin<br />
men plust, d .w,.z, <strong>het</strong> beslag<br />
klaar maakt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 764 ;<br />
De Vr ., 89; Bouman, 81 .<br />
plusse, zw . ww. tr . Meelbeslag<br />
maken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 764 ;<br />
De Vr., 89; Bouman,<br />
81 .<br />
pluut, znw . Mager, nietig kind<br />
of persoon . „'n Kind, dat niet<br />
voordeelig opgroeit is 'n<br />
pluut" . W. 0. en N., I, 17.<br />
Vgl . D e V r., 89 .<br />
pod, znw. 1) Pad. „En spinne<br />
en duizendpoote binne hier ok .<br />
En podde". W . 0, en N ., I,<br />
118 . De vorm komt reeds voor<br />
bij V a l c o o c h, zie Regel d .<br />
Schoolm ., blz . 278 . Hiernaast<br />
ook de vorm met a, zie blz .<br />
331 . Ook bij de Amsterdamse<br />
schrijvers der 17e eeuw is hij<br />
vrij gewoon . Zie o .a, een paar<br />
plaatsen bij B o e k e n o o-<br />
gen, 765 ; Oudemans,<br />
Wdb . op Br . 289 .<br />
2) Neusvuil, dat met de vinger<br />
uit de news wordt geplukt .<br />
Het is niet zeker of beide<br />
woorden etymol, dezelf de zijn .<br />
Vgl. Boekenoogen, 765 ;<br />
D e V r., 89 ; Fri. Wdb ., II,<br />
370; N . Gr. Wdb ., 767.<br />
't poddeheer, znw . Kort, vlassig<br />
haar, dat op de wang of in de<br />
nek groeit .<br />
Vgl. Boekenoogen, 766 ;<br />
D e V r ., 89 ; Fri. Wdb ., II .<br />
471, poddehier .<br />
't poddevildertje, znw . Een kort,<br />
stomp mesje, dat gebruikt
wordt om de aangebakken<br />
korst in gotten en pannen los<br />
to schrapen . Letterl, een mes<br />
om podde (padden) to villen,<br />
Vgl. Boekenoogen, 767<br />
en 1349 ; N, Gr. Wdb ., 778,<br />
porrevilder (par (re) = pad) ;<br />
Fri. Wdb ., II, 371, podde<br />
filder,<br />
poedele, zw, ww, intr . In of met<br />
water morsen .<br />
pod, I, znw, Veest . Zegsw. :<br />
't Skeelt veul, wie er<br />
p o e p z a i t, <strong>het</strong> ligt er veel<br />
aan wie jets doet .<br />
poep II, znw, Grasmaaier, ook<br />
wel manufacturier, afkomstig<br />
nit de oostelike provincies . A1-<br />
gemeen bekend is <strong>het</strong> volgende<br />
versje, waarin <strong>het</strong> woord<br />
po e p e telkens met een lippe<br />
smak worth uitgesproken :<br />
„Ik was lest in een poepe<br />
kraam,<br />
Daar zag ik zeuven poepe<br />
staan,<br />
Ik zeg, wat doen die poepe<br />
hier'!<br />
Die poepe drinke poepebier,<br />
Die poepe drinke poepewain .<br />
Wat zelle die poepe vrolik<br />
zam .<br />
Vgl, Fri . Wdb ., II, 371, poep,<br />
poepebaaierd, znw. Rommelige<br />
boel.<br />
poepebedoening, znw . Romme~<br />
lige boel .<br />
De poepen waren voor de<br />
heldere en ordelievende Westfries<br />
<strong>het</strong> toonbeeld van onzindelikheid<br />
en wanordelikheid,<br />
„Van 'n poepebedoening<br />
( rommelige boel ) moeten ze<br />
niets weten en al wat kladdig<br />
( vuil) is, wordt veraf schuwd",<br />
W,. 0, en N,, I,17 .<br />
99<br />
i Vgl, Boekenoogen, 768 .<br />
poepedoelen; D e V r,, 89,<br />
poepedoelen,<br />
poepeboezel, znw. Boezelaar van<br />
een grove, donkere stof , „Het<br />
heele durp was deerbai teugenwoordig,<br />
manne en vrouwe,<br />
weervan sommige nag met<br />
n poepenboezelaar an",<br />
w . 0. en N ., II, 73 .<br />
poepedoelen, znw, Zie p o e p e<br />
bedoeningb<br />
poepedrift, znw, Haast, Wat he<br />
iii een poepedrif t joon,<br />
poepeknoeter, znw. Scheldnaam<br />
voor de poepen, . „Toen ze pas<br />
aan wal gestapt waren, liepen<br />
twee straatjongens achter hen<br />
aan, en ze riepen : „Drie poer<br />
peknoeters, drie poepeknoeters",<br />
W. 0, en N ., II, 61,<br />
poepekool, znw, Boerekool .<br />
Vgl, Boekenoogen, 769 ;<br />
D e V r ., 89 .<br />
't poepeland, znw . Het land,<br />
waar de poepen wonen, dus<br />
de oostelike provincies, „Ze<br />
leven zeer eenvoudig en keen<br />
ren als 't werk of is, met 'n<br />
mooie spaarduit naar hun<br />
„poepeland" terug",<br />
W, 0 . en N,, I,15 .<br />
Vgl, Fri . Wdb,, II, 372, poepelan,<br />
poepemig, znw . Horzel,<br />
poepemuize, znw, meerv . Vroege<br />
aardappelen,<br />
poeperd, znw. Achterste . Het<br />
volgende raadseltje op rijm<br />
tekende ik op :<br />
Rooie, rooie roeperd,<br />
Geel is je poeperd,<br />
zwart is je gat,<br />
Ra-ra wat is dat?<br />
(Een wortel) .<br />
Vgl, Fri . W db„ II, 372 .
100<br />
poeperouk, znw . Veenrook .<br />
poepetoer, znw . Moeilike toer .<br />
Vgl. Boekenoogen, 769;<br />
Fri. Wd b ., II, 373 .<br />
poepezak, znw . Zak, waarin<br />
vroeger de manufacturiers hun<br />
goederen droegen, als ze <strong>het</strong><br />
boereland a fliepen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 769 ;<br />
D e V r ., 89 .<br />
't poesie, znw. In de uitdr . : 'n<br />
Poepie anhewwe, aangeschoten<br />
zijn .<br />
poepiedik, znw . Kort, gezet per .<br />
soon . Vgl. N . Gr. Wdb., 769 .<br />
poere, zw. ww, intr. Hard wetken<br />
. Ze leite je maar poere .<br />
Vgl . Boekenoogen, 769 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 373, peuren .<br />
poering, znw . Kouwe drukte .<br />
„Poering op niks of!"<br />
W . 0, en N ., II, 51 .<br />
Ontleend aan hebr . p u r i m .<br />
Vgl. N. Gr. Wdb ., 769, 2° .<br />
poerom, drukte, lawaai .<br />
poerwurrem, znw . Dikke regenworm,<br />
geschikt om aan een<br />
poet (een tros van aan een<br />
draad geregen wormen ) gerer<br />
yen to worden .<br />
Vgl. Boekenoogen, 770 .<br />
poes, znw. Rest van <strong>het</strong> middagmaal.<br />
Gewoonlik in de verkl .<br />
p o e s i e, Zel ik 't poesie van<br />
guster voor j e opwarreme?<br />
Vgl. Bouman, 81 .<br />
poesak, znw. Guit, leperd . 't Is<br />
een rare poesak 'oor .<br />
poesie, zw . ww, intr . Blazen.<br />
Van de wind .<br />
Vgl. Boekenoogen, 771 .<br />
poesters, znw, meerv . Zwevende<br />
pluimen van paardebloemen,<br />
ook wel veren van een plur<br />
mean .<br />
Vgl. Boekenoogen, 771,<br />
poesten, waaien, blazen .<br />
poestig, bnw . Opvliegend, drif<br />
tig . Ook herhaaldelik bii<br />
Wolf f en Deken. „Last<br />
zij nooit onder mijne oogen<br />
komen, want ik ben wat poes -<br />
tig!" S . Burgerh ., 34 . Zie ook<br />
o .a . Abr. Bl ., I, 23,130 ; II, 71 ;<br />
C. Wildsch ., III, 44 ; VI, 58<br />
en 67 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 771 ;<br />
DeVr., 89; Bouman, 81 .<br />
pofferd, znw . Gebak met krenten,<br />
waarvan er 3 a 4 tegelijk<br />
in de pan gaan . Vgl . N . Gr .<br />
Wdb ., 782, pouverd ; Fri.<br />
Wdb ., II, 373, pof .<br />
pog, znw . Blaas of zak, die bij<br />
<strong>het</strong> kalven aan de komst van<br />
<strong>het</strong> kalf voorafgaat. Men onderscheidt<br />
de v o e t p o g en<br />
de w a t e r p o g . Zie aldaar .<br />
1Vleerv . p o g g e .<br />
Vgl. Boekenoogen, 773 ;<br />
De Vr ., 89; Bouman, 82 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 374, pok .<br />
poke, zw, ww . intr . Zwaar werk<br />
verrichten, zwoegen . Zie g ~r<br />
pook.<br />
't pokes, znw . Komf oortje, vaak<br />
van koper, waarin zich een<br />
kooltje vuur beyond, om de<br />
pijpen aan to steken .<br />
Tans vrijl<br />
wet in onbruik . Zie v u u s-<br />
pokes .<br />
Vgl. Boekenoogen, 774 ;<br />
D e V r ., 89 .<br />
pokig, bnw . Sterk, krachtig . Vgl .<br />
D e V r ., 89 .<br />
polig, bnw . Lui, traag ;. Vgl . D e<br />
V r ., 89 ; B o u m a n, 82 .<br />
pollenes, znw . Korte vrouwer<br />
mantel . Eertijds in gebruik .<br />
Vgl. <strong>het</strong> fr. polonaise,<br />
waarvan L i t t r e o .a, de vol-
101<br />
gende bet, geef t : espece de<br />
redingote courte, ornee de<br />
brandebourgs.<br />
polstere, zw . ww . intr . In <strong>het</strong><br />
water slaan met handers of<br />
voeten .<br />
Vgl. Boekenoogen, 777 :<br />
De Vr., 89; Bouman, 82 .<br />
ponder, zw . Zie h o o i p o nN<br />
d e r.<br />
Vgl. Boekenoogen, 779 ;<br />
De Vr .,89 ;Bouman,83 .<br />
pondere, zw, ww. tr . Het hoof<br />
met de ponder op de wagers<br />
vastleggen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 779 .<br />
pool, znw. Dikke winterjas . „Ik<br />
trek liever m'n Pool an" .<br />
w. 0 . en N., IV, 141 .<br />
Wellicht een jas, waarvan de<br />
stof of komstig is van Polen ;<br />
vgl. duffel, manchesr<br />
ter.<br />
N . Gr ., Wdb., 775, 1 ° bont,-<br />
muts, 2° kindermatrozenmuts .<br />
poort, znw. Schertsend voor ach~<br />
terste.<br />
„Ick weet wel, dat myn poort<br />
niet al to wel en sluyt .<br />
Ick gae ghelyck als gij altijt<br />
met open deuren"<br />
B r u n o, Mengelmoes, 237 .<br />
poot, znw . Voorhoofd .<br />
Zie Boekenoogen, 781,<br />
waar er o .a. op gewezen<br />
wordt, dat <strong>het</strong> woord reeds<br />
voorkomt bij B r e d e r o en<br />
H o o f t . Vgl . D e V r ., 89 ;<br />
Fri. Wdb., II, 370, poatte .<br />
poot-an, bijw, uitdr . In de uitdr . :<br />
Poot-an speule, voortmaken<br />
. ,,As ie den voor 'n enkelde<br />
keer deres pootan speur<br />
le moet, zou 't al heel treurig<br />
weze, as ie 't niet 'n taidje<br />
volhoue kan" .<br />
w. 0 . en N., II, 166 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 780 ;<br />
Bouman, 83 ; Fri. Wd b ., II,<br />
370 ; N . Gr. Wd b., 777 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb„ no. 1859 .<br />
pootheersteker, znw . Voornaald.<br />
die dwars over <strong>het</strong> voorhoofd<br />
ligt. Ook wel voorneeld<br />
genoemd. Zie aldaar .<br />
Vgl. Boekenoogen, 781 ;<br />
D e Vr ., 90 .<br />
pop, znw . Kraamkind. Verkl .<br />
poppie. Uitdr . Popkes,<br />
poppies roeie, assisteren<br />
bij een bevalling . „En<br />
boer Teeuwis z'n vrouw kwam<br />
net even trouw to „popkes<br />
roeien" . Uit Kennemerl ., 100 .<br />
„Dat een leerling sal moeten<br />
bewysen, eer sy ter Examen<br />
geadmitteert wordt, dat sij ten<br />
minsten 7 a 8 Popjes alleen<br />
sal hebben geroeijt" . Keur van<br />
1692, zie Keuren nopens Gilden,<br />
blz . 545 . Uitdr. : E e n<br />
poppie koupe, een kind<br />
krijgen .<br />
„Z'n rechterhand lag bovenr<br />
op.<br />
As ie doo ( d) sberichte brocht ;<br />
De linkerhand as ie taidings<br />
gaf,<br />
Wie of d'r 'en poppie kocht" .<br />
w . 0. en N ., II, 164.<br />
Vgl. Boekenoogen, 782 ;<br />
De Vr ., 90; Bouman, 83 .<br />
poppesnor, znw. Kinderwagen .<br />
Zie hondesnorh<br />
poppestront, znw . In de zegsw . :<br />
Hai (zai) is zo fairs as<br />
gemalenpoppestront,<br />
gezegd van iemand, die op<br />
overdreven wjze zijn gods<br />
dienstplichten vervult . Vgl,<br />
„Zij is als gemaalen peper,<br />
Of ik loof nog eens zoo f ijn" .<br />
Econ . Liedjes, II, 243 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 782 ;
102<br />
D e V r ., 90 ; Fri. Wdb ., II,<br />
379, Hij is so fjn ials mealde<br />
poppestront ( van een schijnr<br />
heiligen kwezel )<br />
poppieskoek, znw . De koek, die<br />
de kinderen op de 9e day na<br />
de bevalling krijgen . Tans in<br />
onbruik. Als een vrouw eertijds<br />
in de kraam lag, moest op<br />
de 9e dag z .g, de spijker wit<br />
<strong>het</strong> been getrokken worden .<br />
De kraamvrouw hield <strong>het</strong><br />
touw met de spijker vast . Aan<br />
dit touw waren koeken bevesr<br />
tigd, n,1, een voor elk trekkend<br />
kind .<br />
porrelig, bnw . Korzelig .<br />
portel, znw . Het vocht, dat onder<br />
<strong>het</strong> drukken van de kaas<br />
wit de kaasstof sijpelt . „Now<br />
om de waarheid to seggen bin<br />
'k ok niet stroopig, en 't is<br />
meest portel '' . Uit Kennemerl.<br />
38 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 783 ;<br />
De Vr., 90; Bowman, 83 .<br />
portelbuk, znw . 1errand, die een<br />
dikke buik heeft. Zie p o r t e 1 .<br />
„Iemand, die wat buikig is<br />
uitgevallen, wordt 'n portelbuik<br />
genoemd"<br />
W. 0 . en N ., I,16.<br />
posken, znw . Melkbeslag . „Het<br />
beslag wordt posken ge<br />
noemd". W. 0 , en N., I, 16.<br />
Vgl . D e V r., 90 .<br />
post, znw . Vlonder, losse brug .<br />
Vgl. Boekenoogen, 783 ;<br />
De Vr., 90 ; Bouman, 83 ;<br />
Fri. Wd b., II, 380 .<br />
't postelain, znw . Porcelein . „De<br />
ouwerwisse meubels, vooral 't<br />
groote kammenet en de glaze<br />
kas vol postelain, ware de<br />
moeite weerd om bekeken to<br />
worren" . W . 0, en N ., III, 88<br />
„En ik speel doorgaands nog<br />
al gelukkig, en heb kleeren en<br />
linnen in overvloed, en mooie<br />
juweelen en veel postelein" .<br />
C. Wildsch ., IV, 40 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 785 .<br />
't potbig, znw. Een big, dat met<br />
de fles grootgebracht wordt .<br />
Zie oppotte .<br />
Vgl. Boekenoogen, 785 ;<br />
Bouman,83B<br />
pote, znw . meerv . Zie b o e k ey<br />
pote .<br />
't potlam, znw . Een lam, dat<br />
met de fles grootgebracht<br />
wordt. Zie p o t b i g en oppotte.<br />
Vgl. Boekenoogen, 786 ;<br />
De Vr ., 90; Bowman, 83 .<br />
potteglouwer, znw . Een porte<br />
kijker, iemand, die op etens<br />
tyd ergens naar binnen gaaf<br />
cm to zien, wat er gegeten<br />
wordt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 787 ;<br />
D e V r ., 90 .<br />
pottekast, znw. Kast, waarir'.<br />
potten en pannen geborgen<br />
worden . Vgl . Fri. Wdb ., II,<br />
381 .<br />
praat, znw . In de zegsw . : D a's<br />
praat op zolder,datis<br />
onzin . D'rispraatvan, er<br />
is sprake van . Vgl . Fri. Wdb .,<br />
II, 383, der is praet fen; N .<br />
Gr. Wdb ., 785 .<br />
prak, znw . Gestampte pot . Zie<br />
koolprak en wortele<br />
p r a k . Vgl. D e Vr ., 90 ;<br />
0 p p r e 1 . blz . 78; N. Gr.<br />
Wdb ., 783, 't praksel.<br />
prakke, zw, ww. t r . Het eten, de<br />
aardappelen en groente, jjn<br />
maken en met elkaar vermenr<br />
gen.<br />
Vgl. Boekenoogen, 787 ;
103<br />
D e V r,, 90 ; B o u m a n, 84 ;<br />
0 p p r e 1, blz. 78 ; N. Gr .<br />
Wdb., 783, prakseln .<br />
prang, bnw . Opgewekt, zeer<br />
spraakzaam .<br />
pree, bijw . Defog; fr, p a r e.<br />
Alleen in <strong>het</strong> westen van<br />
West .Friesland , gebruikelik .<br />
„Deer zit ik nou pree voor<br />
1Vlevrou er schrijftafel 'n brief<br />
to schrijven an Grietje men<br />
dogter" . Uit Kennemerl., 25 .<br />
pret, znw . Ruzie. „Hei, hei, gien<br />
pret 'oor j e" .<br />
W . 0, en N., II, 18 .<br />
pretzak, znw . Ruziemaker . „Ik<br />
vond 't 'n zuinige kerel, 'n<br />
groote pretzak, aars niks" .<br />
W . 0, en N., II, 30 .<br />
't previel, znw . Pro fiel . ,,An de<br />
de iene kant de stad met de<br />
Drommedares, Zuiertoren en<br />
andere eerwaardige previels<br />
w. 0 . en N ., III, 109 .<br />
prezenning, znw . Het zeil, waarmee<br />
de boer zjjn waxen, b .v .<br />
zijn kaas in de wager afdekt,<br />
als h naar de markt gaat .<br />
„De wagenaars of vragtlieden<br />
zullen ieder moeten nahouden,<br />
een suf ficiante Wager, en een<br />
goed bequaam Paard, ten<br />
eij nde de Goederen daarmede<br />
to kunnen transporteeren,<br />
midtsgaders op elken wagers,<br />
een goede digte Praesenning<br />
om de goederen to kunnen<br />
dekken en son veel mogelijk<br />
droog vervoeren en voor rat<br />
worden to bewaren" .<br />
( Instructie en Reglement<br />
voor de Vragtlieden enz . A °<br />
1773, Zie Stukken betr, verr<br />
sch . Gilden) . Vgl . Fri . Wdb .,<br />
II, 386 prezinning ; B o e k e n-<br />
0 0 g e n, 789, preselling .<br />
't prezent I, znw . 1) Gewoonlik<br />
in de verkl.presentje,een<br />
cadeautje, dat een kraamvrouw<br />
ontvangt . Ook wel cadeautje<br />
in <strong>het</strong> algemeen .<br />
„flier is alles : sajet, een el<br />
katoen, band, garneering, en<br />
hier is nog een presentje voor<br />
u van mid<br />
. .tt<br />
.<br />
W . 0, en N., I, 28 .<br />
„Ik had wel fraaije Juweelen<br />
en vele presenter van hem" .<br />
S . Burgerh ., 80 .<br />
2 ) Ironies, jets vervelends .<br />
't Is ok 'n present, as je 'n<br />
dronken kirrel thuis kraige .<br />
Vgl . Fri . Wdb ., II, 387,<br />
presint .<br />
prezent II, znw . Een snort apr<br />
pelboom . Ook wel prezent van<br />
Engeland genaamd . De appelen<br />
zelf noemt men eveneens<br />
prezente of prezente<br />
van Engeland.<br />
pree , znw, meerpoets . „Wasch<br />
je harden wat beter, priek" .<br />
W . 0, en N ., II, 18 .<br />
prieke, zw, ww . intr . Morsen .<br />
Vgl . D e V r., 90 .<br />
priester, znw . In de uitdr . : D a's<br />
n minne priester, dat<br />
is een Leer kindje . Ook wel<br />
van tengere dieren gezegd .<br />
prik I, znw. 1) Taxe, prjjs, die<br />
men besteden wil . In de uitdr. :<br />
Dat gaat boven m'n<br />
prik,<br />
Vgl. Boekenoogen, 791 ;<br />
De Vr ., 90; Bouman, 89 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 387 . 2) In <strong>het</strong><br />
algemeen : jets, waar men van<br />
houdt of niet. Zo'n eivend das<br />
j uist m'n prik . Zukke rare<br />
praat is main prik niet 'oor .<br />
prik II, znw . Arreslede .<br />
Vgl. Boekenoogen, 792 .
104<br />
Neerhangende onprim,<br />
bijw. Uitstekend, mooi;<br />
vgl, eng, prim. Ze weune<br />
prim<br />
.,<br />
oor.<br />
print, znw. 1) Prent. „Heb je<br />
niet even zo veel zin om op<br />
eene verkooping van printen<br />
en teekeningen to gaan als ik<br />
om bij <strong>het</strong> verkoopen van meur<br />
belen to zijn?"<br />
C. Wildsch., I, 313 .<br />
2) In de verkl, p r i n t j e,<br />
standje, berisping, in de uitdr . :<br />
n printje kraige, ook<br />
wel'n printje met een<br />
duveltje kraige . Zie<br />
Enkh . C., 12 Oct . 1911 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 789 ;<br />
Fri. Wdb ., II, 389; N. Gr.<br />
Wdb ., 785 .<br />
proentje, bijw . In de uitdr . :<br />
Proentje worre of<br />
w e z e, kwaad worden of zijn.<br />
„Hai wier iemes lesten ok al<br />
proentje, toe je zaie, dat Arie<br />
to veal bai peet 1Vlerai kwam" .<br />
W. 0, en N . . II, 16 .<br />
proest, znw. Smeerboel.<br />
Vgl. Boekenoogen, 793 ;<br />
D e V r ., 90. Zie s m e e r~<br />
proestp<br />
prol, znw . Meelpap, dikke brij .<br />
Vgl. Boekenoogen, 794 ;<br />
D e V r ., 90 ; B o u m a n, 84 .<br />
pronks, bnw . Pronkerig. ,,Is 't je<br />
to pronksch? Das niks hoor<br />
maidje" .<br />
W. 0 . en N., I, 33 .<br />
prom, bijw . Precies, keurig;<br />
fr.pr0mpt .<br />
„En kon ie z'n lessies den<br />
prom en skoon,<br />
Wat kreeg ie, denk je, den<br />
wel tot loon?"<br />
W . 0. en N, ., I, 98 .<br />
,,Maar ik zie dock wel, dat de<br />
dingen niet prom gaan" .<br />
Abr. Bl., I, 87, ook op blz.176,<br />
d . III, Econ . Liedjes, I, 124 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 393, prom;<br />
N. Gr. Wdb ., 788, prom .<br />
't proppie, znw. Borreltje. „En<br />
om nou die koud to verdraive,<br />
most je me voor die vaif cente<br />
dens 'n proppie geve" .<br />
W. 0 . en N ., I, 78.<br />
pruik, znw . Gezamenlike wortels<br />
van een besseboom . Aldus wel<br />
genoemd om de vele fijne ver<br />
zels, die zich hieraan bevinden<br />
.<br />
pruime, zw, ww, intr . Eten. Hai<br />
kin zo lekker zitte to pruimen .<br />
pruimig, bijw . Vrolik . In de<br />
uitdr. : Pruimig kaike,<br />
een vrolik gezicht zetten . Vgl .<br />
D e V r ., 90 .<br />
pruk, znw . Pruik . De vorm is<br />
nagenoeg verouderd . Zie voor<br />
de vocaal § 26, 2 . „Z'n oore<br />
stinge nog al waid uit, maar<br />
dat viel niet erg in 't oog, omdat<br />
de pruk er over heen<br />
hong". W. 0,, en N ., III, 88 .<br />
Vgl . Fri. Wdb., II, 394, pruk,<br />
pruk.<br />
prat I, znw . Modder .<br />
Zie k o f f i e pr u t . Zegsw . :<br />
't Wordt prat darsen,<br />
<strong>het</strong> wordt niets,.<br />
Vgl. Boekenoogen, 797 ;<br />
D e V r ., 90 ; B o u m a n, 85 ;<br />
N . Gr. Wdb ., 789 .<br />
prat II, bnw. Fijn, mooi . In de<br />
uitdr.: Prat en priebel,<br />
heel fjn i<br />
. „En Stijntje had van<br />
peet Aal zoo maar een pluimr<br />
pje gekregen, dat alles zoo<br />
prat en priebel was" .<br />
W,. 0, en N ., III, 68 .<br />
Vgl. D e V r ., 90,<br />
driel.<br />
prutlip, znw .<br />
prat en
105<br />
derlip bij kinderen, die huilen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 798 ;<br />
D e V r., 90 .<br />
prutskuit, znw. Baggerschuit,<br />
waarin de uitgebaggerde modder<br />
geworpen wordt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 798 ;<br />
D e V r ., 90 .<br />
prutsloot, znw, Moddersloot .<br />
Vgl, Boekenoogen, 799 .<br />
prutte, zw . ww . intr . Modderen,<br />
baggeren,.<br />
Vgl. Boekenoogen, 799 ;<br />
Bouman, 85 .<br />
pruttele, zw . ww, intr . Moppeten,<br />
knorren . Vgl . Fri. Wdb.,<br />
II, 394, prottelje .<br />
't pruttelboertje, znw . Keuterboertje,<br />
klein boertje . „Nou,<br />
goed is goed, zai ik, maar wat<br />
kost nou zoo'n pak en 'n beetje<br />
er om denke, dat ik maar 'n<br />
pruttelboertje ben, hoor" .<br />
W . 0. en N ., IV, 69.<br />
pruttelig, bnw . Mopperig. „Jan<br />
was pruttelig, prutteliger dan<br />
ooit" . W,. 0. en N., I, 117 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 394, prottelich<br />
.<br />
prutter, znw . 1) Baggerman .<br />
2) Ziemelkprutter .<br />
Vgl. Boekenoogen, 799 .<br />
pruttig, bnw . Nlodderig .<br />
Vgl. Boekenoogen, 799 ;<br />
D e V r ., 90 .<br />
puiteel, znw . Een soon aal met<br />
een groen graatje,. Ze werd in<br />
f uiken gevangen langs de Zuiderzeedijk.<br />
K i l ., 5, aelpuyt,<br />
1Vlustela piscis en blz, 510,<br />
puytrael. H a d r . J u n . Nomend<br />
. (ed . 1567) blz . 79,<br />
mustela, een aelpuyt, pudde<br />
Frisiis .<br />
Vgl. Boekenoogen, 800,<br />
puitaal; F r a n c k-V a n<br />
w ij k, 527, op puit.<br />
pul, znw . Het jong van een<br />
zwaan, eend of kip . Ook wel<br />
jong kind . Verki . p u 1 t j e .<br />
„Verhip, 't binne de pulle" .<br />
W. 0,. en N ., I, 52 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 800 ;<br />
De Vr., 90; Bouman, 86 .<br />
punneke, zw, ww, intr . Dik wolr<br />
koord vlechten op een klosje<br />
van naaigaren, waarin men 4<br />
spijkers slaat .<br />
De kinderen gen<br />
bruiken dan dit wolkoord om<br />
met elkaar paardje to rijden .<br />
Vgi. Boekenoogen, 801 .<br />
pup, znw. Pip . Je kinne voor<br />
main part de pup kraige.<br />
Vgl. Boekenoogen, 802<br />
en 1350 .<br />
purig, bnw . Vrj veel, tamelik<br />
wat. Af i, van p u u r . Zie al,-<br />
daar . ,,In de unjer sting nog al<br />
purig gras, deer hadde ze nog<br />
n aardige taid zoet weest" .<br />
W . O. en N ., II,19 .<br />
purrek, znw . Klein kind, of achr<br />
terlik dier .<br />
Vgl. Boekenoogen, 802 ;<br />
De Vr ., 91 ; Bouman, 86 .<br />
puur, bnw, en bijw. Vrij veel,<br />
tamelik; fr, p u r . Het woord<br />
wordt veel gebruikt in allerlei<br />
verbindingen . Het is p u u r<br />
mooi, puurlillek, puur<br />
houg, puur leig, enz .<br />
D'r is puur handel,<br />
't Is puur zo'n zoodje .<br />
„En ik ben puur bang voor<br />
<strong>het</strong> ventje" .<br />
Br, over versch . 0., II, 110 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 804 ;<br />
De Vr ., 91 ; Bouman, 86 ;<br />
Fri . Wdb ., II, 397, par, geheel<br />
en ai .<br />
punt, znw . Portemonnaie . Verki.
106<br />
p u u t j e. „Naidig gong Nekkie<br />
weer zitten en as of d'r<br />
niks beurd was, zaide de bakker<br />
weer : „Wie heb er wat to<br />
koop?" „Ik . . . m'n leege punt",<br />
zai Jan Wullems, grinnekend<br />
om z'n a'ardighaid" .<br />
w. 0 . en N.. II, 113 .<br />
Vgl. D e V r., 91 ; N. Gr.<br />
Wdb ., 792 ; 't puutje, <strong>het</strong><br />
zakje, in 't bijzonder de beurs .<br />
R,<br />
raag, znw. Spinrag . Zie r a g e.<br />
Vgl. Boekenoogen, 803 ;<br />
B o u m a n, 86 ; Fri. Wdb.,<br />
III, 8, reage; N . Gr. Wdb.,<br />
792, raag .<br />
Raaier, mansnaam .<br />
Vgl . Fri . Naaml ., 302, Reijer .<br />
't raampost, znw. Onderste<br />
drempel van een raamkozijn .<br />
„Eva hing as 'n evenaar to<br />
balanceeren op 't raampost ."<br />
W. 0, en N ., I . 53 .<br />
Vgl. De Vr ., 91 ; Boeken .<br />
oogen, 1351 .<br />
rad, bnw . Vlug, behendig . Reeds<br />
in <strong>het</strong> MnI . ; vgl . Mnl. W db .,<br />
VI, 1065 .<br />
„Dit heb ick menich geleert,<br />
en is waarachtig bevonden,<br />
Hoewel zijn hant so radt niet<br />
en is ervaren,<br />
Nochtans sal hij syn boeck<br />
wel connen bewaren,<br />
Want die radheyt, en dra<br />
spelden sal comen mettertijt" .<br />
Valcooch, Regel d .<br />
Schoolm ., blz . 188 .<br />
„Nouw as en Meysje, rat,<br />
Droogh je dat tinnewerck en<br />
schuur de pispot waif' .<br />
V ii g h, Kl, v. J. J . Ront-Voet,<br />
12 .<br />
„'t Is een aardig rad dingetje"<br />
(van een meisje), Abr. Bl ., III,<br />
175 . Zie ook Econ . Liedjes, I,<br />
85 . Vgl . Fri. Wdb ., III, 10,<br />
red; N. Gr. Wdb ., 795 .<br />
rage, zw, ww. intr. Spinraggen<br />
wegnemen . „Peet Im raagt de<br />
wingerd uit" . Uit Kennemerl.,<br />
136 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 806 ;<br />
B o u ma n 86 ; Fri. Wdb .,<br />
III, 8, reagje.<br />
rager, znw . Het voorwerp, waarr<br />
mee men de spinraggen wegneemt,<br />
.<br />
„Iederen Zaterdag volbrengt<br />
Peet Im haren ommegang, met<br />
wrij flap, glazenrspuit en blinkende<br />
koperen emmers, met<br />
boenders en zeemleer, rager<br />
en sponzen" . Uit Kennemerl.,<br />
126 .<br />
ragge, zw, ww, intr . Met <strong>het</strong><br />
lichaam tegen jets heen en<br />
weer schuiven . „Zit toch niet<br />
zo<br />
.<br />
op<br />
„<br />
die stoel to raggen<br />
boon .<br />
Vgl. Boekenoogen, 807 ;<br />
De Vr., 91 ; Bouman, 86 .<br />
raikelui, znw, meerv. Zegsw . :<br />
Raikelui's ziekte en<br />
armelui's pankoek<br />
stinke 't verst, over<br />
beide wordt n .l . 't meest gesproken<br />
. Vgl. Fri . Wdb ., III,<br />
23, rikeliu ; N . Gr. Wdb ., 81 l .<br />
De Raip, plaatsnaam . Zegsw . :<br />
Vertel dat maar in<br />
D e R a i p, daar geloof ik<br />
niets van .<br />
raip, znw . Rups. Hiernaast komen<br />
de vormen r u i p en r u p<br />
voor. Zie aldaar . „Niet omdat<br />
ik denk, dat <strong>het</strong> aan een verr<br />
standig man meer past om Rijp
107<br />
en Vlinders dan om Vrouwen<br />
to observeeren" .<br />
S. Burgerh ., 59 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 836,<br />
rijp ; De Vr ., 92; Bouman,<br />
89 ; O u d e m a n s, Wdb,., op<br />
Br ., 309, rijpen .<br />
rais, znw . In de uitdr . : 'n H e 1 e<br />
rais had hewwe, een<br />
zware ziekte doorstaan hebr<br />
ben .<br />
raisbaar, bnw . Geschikt om to<br />
reizen . Gezegd van <strong>het</strong> weer .<br />
't Is raisbaar weer. Vgl. Fri.<br />
W db ., III, 15, reisber waer ;<br />
N . Gr. Wdb ., 794, raaisboar, .<br />
raist, znw . Rest.<br />
raize, St . ww . intr. Rijzen .<br />
Zegsw. :<br />
1) Hai kin van z'n<br />
aigen wel raize, hjj<br />
heeft de hulp van een antler<br />
niet nodig.<br />
2) Hai raist voor gien<br />
t o n o p, hij bezit meer dan<br />
100 .000 gulden; voor iemand,<br />
die minder bezit, staat hij niet<br />
op. Vgl. W. 0. en N., I, 18<br />
en 19 .<br />
't rak, znw . 1) Jaloezie. zonner<br />
scherm . ,,As ze bijvoorbeeld 's<br />
eivens de rakke dicht dede,<br />
den waren ze 's ochens open" .<br />
Med . C ., jrg . 25, no. 1278 .<br />
2 ) Rek, voorwerp cm jets jn<br />
to zetten of aan to hangen .<br />
Hoeveul aaiere stave d'r nag<br />
in 't rak?" „Geef een fleschje<br />
uit <strong>het</strong> rak" . Econ . Liedjes<br />
III, 171 . Zo ook in de samenst .<br />
drougrak, klererak .<br />
3 ) Een weg. In de uitdr . :<br />
't Is een hele rak, <strong>het</strong><br />
is een lange weg, .<br />
Vgl. Boekenoogen, 808 ;<br />
De Vr ., 91 ; Bouman,86 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 3 en 4 ; N. Gr.<br />
Wdb ., 797; Mn!. Wdb ., VI,<br />
998 .<br />
ram, znw . 1) Mannelik schaap .<br />
2) Mannelik konVin . Het vrou~<br />
welik konijn heet v o e(d)r<br />
s t e r . Vgl . Fri. Wdb ., III, 2,<br />
raem,.<br />
rampu, bnw . Stuk, gehavend;<br />
fr, rompu .<br />
Vgl. Boekenoogen, 809 ;<br />
De Vr ., 91 ; Bouman, 87 ;<br />
Fri . Wdb ., III, 5, rampoai .<br />
't rappelement, znw . Standje,<br />
berisping . Vgl. r a p p e 1 e r,<br />
tot de orde roepen, en r e p r it<br />
m a n d e. Abr . Bl . III, 246 :<br />
„Eens verdoolden door een<br />
goed reprement of een minx<br />
zaam woord terugroepen" .<br />
Vgl. Boekenoogen, 810 ;<br />
D e V r ., 91 ; Fri . W db ., III,<br />
1, rab (be) lemint .<br />
rappig, bnw . Stuk, zodat de flarden<br />
er bij neerhangen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 805,<br />
rabbig, en 811, rapperig;<br />
B o u m a n, schurftig, puister<br />
rig ; S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
1020 .<br />
rapzak, znw . Een Jan Rap . Ook<br />
in <strong>het</strong> enkely . 't Is een echte<br />
rapzak 'oor .<br />
Vgl. Boekenoogen, 81 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 1965 .<br />
rasp, znw . Geraspte kaas . 1Vlaar<br />
as de paleng Jan es niet vinde<br />
kon, en de knaine en haze<br />
overal kwamme, weer Jan niet<br />
kwam, den at Jan boone, en<br />
nog ers boone en een stik met<br />
rasp toe" .<br />
W . 0, en N., I,100 .<br />
raze, zw. ww, intr . Razen .<br />
Zegsw . : Het raast meer<br />
a s 't w i n t, er is wel veel
108<br />
drukte maar weinig winst, verr<br />
dienste . „Ik louf, dat 't deer<br />
meer raast as wint" .<br />
W . 0, en N ., II, 24 .<br />
rebels, bnw . Woest, weerspanning<br />
. Vgl . N. Gr . Wdb., 799,<br />
rebels,<br />
rechte, zw. ww . Bijvorm van<br />
r i c h t e n . In versch, samenst<br />
. als anrechte, oprechte,<br />
uitrechte .<br />
Vgl . § 7, 2 . Zie Ndl . Wdb ., I,<br />
276, aanrechten en B o e k e n-<br />
oogen,813 .<br />
rechtevoort, bijw . T egen woordig.<br />
't Is rechtevoort een rare<br />
wereld . Het woord komt in<br />
deze bet, reeds in lief Mnl .<br />
voor ; vgl. Mn1. Wdb ., VI,<br />
1123; Boekenoogen,<br />
813 ; D e V r ., 91 .<br />
rechttoe-rechtan, bijw, uitdr .<br />
Recht door, regelrecht . „En<br />
lief ijs was in korten tijd heel<br />
dik, zoodat men overal regt<br />
toe regt aan met sleden loopen<br />
en rijden kon" .<br />
Chr. V. Medembl ., 329.<br />
„Dat goeden Wijn van uw<br />
gehemelt' koom,<br />
Recht toe, recht aan, tot mijn<br />
beminden gaend" .<br />
Med . Sch ., 167.<br />
rechtuit, bijw. In de zegsw . :<br />
't Is alles zo Pietertj<br />
a rechtuit, lief is alles<br />
zo eenvoudig; 't I s n i e t<br />
baai rechtuit, <strong>het</strong> is niet<br />
in orde. Zo rechuit as<br />
'n klaine kinderer<br />
k o u s, zeer oprecht .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1352 .<br />
red, znw . In de zegsw . : 't I s<br />
u i t e (n) r e d, lief is buitenr<br />
gewoon, lief is erg . „Brain<br />
bochelde 'm op, dat 't uit 'n<br />
red was" .<br />
w . 0. en N ., II, 165 .<br />
Waarschijnlik een verbastering<br />
van uit de tred (vgl . buir<br />
tensporig) . „'t Is aars wel wat<br />
uit de gewone tred, dat bouwers,<br />
die een aar bedrij f begonnen<br />
binne, omdat ze 't yak<br />
louf wiere as uitspogen spek,<br />
dat die nou niks kraige" .<br />
Enkh ., C., 9 . Febr .1933 .<br />
Vgl . D e V r ., 91 .<br />
reddig, bnw . Handig . Hiernaast<br />
r e d d e r i g . Hai is erg reddig<br />
'oor. Vgl . D e V r ., 91 .<br />
't redut, znw . In de uitdr .: 0 p<br />
redut weze, boos zjn .<br />
„Pas maar op, dat Kees 't niet<br />
hoort, aars is die ok weer op<br />
ruddut" . W. 0 . en N., II, 16 .<br />
„Wel", en hij voorzag al, hoe<br />
tante geweldig ,,op 't redut"<br />
zou worden gebracht" .<br />
W. 0, en N ., III, 70 .<br />
Vgl . D e V r ., 91 .<br />
redzaam, bnw. Handig, flink.<br />
„En 't laikt me ok 'n heel redzaam<br />
waif ke to wezen"<br />
W . 0. en N ., II, 71 .<br />
Vgl . Fri . Wdb,., III, 11,<br />
redsum .<br />
reed, znw . Het rjden, de nt. In<br />
de uitdr . : An de reed<br />
g a a n o f w e z e, uit rijden<br />
gaan of zijn; d e r e e d e r<br />
i n h e w w e, de gang er in<br />
hebben . „En daags deernei zat<br />
ie naast z'n vader in de kar<br />
met de ouwe Bruin deervoor,<br />
an de reed nei Hoorn" .<br />
W . 0. en N., II, 74 .<br />
„En as de dansers de reed er<br />
goed in hadde, den klapperde<br />
de muiltjes in 't zand" .<br />
Enkh . C ., 28 Nov . 1925 .
109<br />
'k Heb nooit naar haar gunst<br />
gedongen,<br />
Ging met Nel nooit op de<br />
reed" .<br />
Econ . Liedjes, I, 55 .<br />
Zie de samenst, o m r e e d en<br />
0preed .<br />
Vgl. Boekenoogen, 814 ;<br />
D e V r ., 91 ; Fri. Wd b ., III,<br />
12.<br />
reef, znw . Een bundel gedorst<br />
stro,. Gewoonlik in <strong>het</strong> meerv .<br />
r e v e . Hiernaast r e u v e .<br />
Men spreekt van k a r w a a it<br />
en mosterdreve .<br />
Vgl. Boekenoogen, 816 ;<br />
D e V r ., 92 .<br />
reeuw, bnw. Rauw.<br />
Vgl. Boekenoogen, 818 .<br />
reg, znw . Rug. Zie voor de vocaal<br />
§ 10, 2 . Mekaar lillik<br />
baai de reg oph<br />
a 1 e, veel kwaad van elkaar<br />
spreken . De vorm r e g g e<br />
komt reeds voor in <strong>het</strong> Mnl . ;<br />
zie Mnl. Wdb ., VI, 1675 .<br />
Voor een tekst uit de 17e<br />
eeuw, zie b r e g .<br />
Vgl. Boekenoogen, 817 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 10, tech.<br />
regelhaalder, znw . Een landbouwwerktuig,<br />
waarmee men<br />
een vote in de grond haalt, am<br />
hierin erten of bonen to zaaien .<br />
regenig, bnw . Regenachtig.<br />
Vgl. Boekenoogen, 817 ;<br />
De Vr ., 91 ; Oudemans,<br />
Wdb . op H., 259, regenig .<br />
regenton, znw . Een ton, waarin<br />
<strong>het</strong> regenwater uit de dakgoot<br />
wordt opgevangen .<br />
regknokkel, znw . Ruggewricht .<br />
Zegsw.: Hai wil twei<br />
regknokkels uit ien<br />
verken snaaie, hijver-<br />
langt <strong>het</strong> onmogelike. Vgl .<br />
W. 0 . en N., I,18 .<br />
rei, znw . In de uitdr, : 0 v e r d e<br />
r e i 1 e g g e, in de war ligr<br />
gen ; over de rei hale,<br />
overhoop halen . Engenlik een<br />
schippersterm : ,,Over ree<br />
gaan = over stag gaan . Men<br />
roept dan „ree! ", last de f ok<br />
los en gaat am . „De boel laic<br />
over de rei", „als men to hard<br />
wil zeilen en de wind daardoor<br />
<strong>het</strong> tuig in de war brengt" . Zie<br />
Boekenoogen,814 ;<br />
Eigen Volk, II, 52 .<br />
reid I, znw . Raad .<br />
Vgl. Boekenoogen, 814,<br />
reed .<br />
reid II, bnw. 1) Gereed, klaar.<br />
In de zegsw . : 't I s r e i d<br />
w e r k, 't is gemakkelik .<br />
Reid mit de mond,<br />
alles er maar uitllappen, ook<br />
wel oneerbare dingen vertelr<br />
len, zonder iets dergeliks to<br />
willen doen. Vandaar de zegsw.:<br />
Reid mit de mond,<br />
maarnietmitdekont .<br />
2) Kort. In de uitdr .: D e<br />
rei(d)ste weg, de kortste<br />
weg; deuze weg is veul<br />
r e ij a r, veel korter.<br />
Vgl. Boekenoogen, 814,<br />
teed; N. Gr . W db ., 796, raid .<br />
3) Contant . „'n Litertje melk",<br />
overlegt hij nog, ,,is oak goed<br />
veur de dorst, en aors vreeg<br />
ik er am veur mee reede centen"<br />
.<br />
De Ontm, v . R. Br,, 37 .<br />
„Item oak zal niemand uit de<br />
Schutte gaan, of to zal opleggen<br />
10 stuivers aan reede gelde"<br />
. Chr, v . Nledembl ., 180 .<br />
reiden, yen . deelw, van raden, .<br />
In de zegsw . : 't Is s 1 e c h t
110<br />
r e i d e n, <strong>het</strong> is helemaal niet<br />
naar de zin . 't I s r e i d e n,<br />
<strong>het</strong> is naar de zin .<br />
reidig, bnw. Gemakkelik . Af lei .<br />
ding van r e i d II . „Maar 't<br />
is zoo toch ommers wel zoo<br />
reidig". W. 0 . en N . . III, 65.<br />
reip, znw . Raap . Zegsw . : D e<br />
reipe binne gaar, h<br />
(zj) iwordt kwaad. ,,As peet<br />
Aal 't beleve most, dat ik to<br />
last an de trein was, den<br />
ware dadelik de reipies al<br />
gaar" .<br />
W, . 0 . en N ., III, 64 .<br />
Zie voor een soortgel, zegsw.<br />
bij g o r t .<br />
Vgl. Boekenoogen, 804 .<br />
De rape benne gaor (van een<br />
vrouw gezegd ), zij moet spoe~<br />
dig bevallen ; Fri. Wdb ., III,<br />
2, op raep.<br />
rekene, zw, ww, tr . Een kooltje<br />
vuur in de doofpot onder de<br />
as stoppen, om <strong>het</strong> zodoende<br />
to bewaren . „Horris niggie, ik<br />
hep nou dertig jaar lang<br />
sevents men koolke rekent in<br />
de vuurpot" .<br />
Uit Kennemerl., 145 .<br />
Vgl. DeVr ., 92 ; Bouman,<br />
87 ; Mnl.. Wdb., VI, 1246, op<br />
reken .<br />
relle, znw, meerv . De houten<br />
klossen, waarop een ouderwetse<br />
wieg stond . „Daar tegenover<br />
een groote mandewieg<br />
waggelend op zijn relr<br />
len", Uit Kennemerl ., 172 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 820 ;<br />
D e V r,, 92 .<br />
't rem, znw. Houten hek met<br />
openingen, waardoor de bees<br />
ten hun kop kunnen steken cm<br />
to eten . ,,Maar, 't meist leek<br />
t op een hokkie skramme, die<br />
over 't rem honge" .<br />
W . 0 . en N ., I, 54 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 821 ;<br />
Bouman,88o<br />
remele, zw. ww . intr . 1jlen, onzin<br />
zeggen . „En as ze nou<br />
maar van een steertster hoort<br />
of van aare sterre, of er maar<br />
aan denkt, den begint ze dar<br />
delik to remelen en wild to<br />
kaiken" .<br />
Vt. Eend in de B .,17 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 821 ;<br />
De Vr ., 92 ; Bouman, 88 .<br />
remelkoors, znw . Ijlende koorts .<br />
Vgl. Boekenoogen, 822 ;<br />
De Vr ., 92; Bouman, 88 .<br />
't repallie, znw . Geboefte;<br />
f r. r a p a i 11 e . „Wel f oei nag<br />
toe'', zei ze ontstemd, „dat<br />
was repallie en dat bleef rer<br />
pallie, tot 't me overal begon<br />
to j euken" .<br />
W. 0 . en N ., III, 65 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., III, 5, rer<br />
palje .<br />
't repas, znw . In de zegsw . : 't I s<br />
van repas op repas,<br />
<strong>het</strong> is herhaaldelik <strong>het</strong>zel jde .<br />
Boekenoogen, 810,<br />
brengt de zegsw, in verband<br />
met <strong>het</strong> woord r a p a s, dat in<br />
de 16e eeuw in Vlaanderen<br />
bekend was in de zin van<br />
vlek, gehucht . Zie ook<br />
Mnl. Wdb ., VI, 1290 . De<br />
zegsw, wordt hier gebezigd,<br />
wanneer men b.v, bij <strong>het</strong> pandoeren<br />
verschillende malen<br />
achtereen solo of ouvert heef t,<br />
of wanneer iemand herhaalder<br />
lik verlies lij dt in zaken . Om<br />
dit betekeniselement van h e r-<br />
haaldelik zou men ook
111<br />
kunnen denken aan <strong>het</strong> f r .<br />
r e p a s s e r, herhalen .<br />
retire, zw . ww, intr. Woelig zijn .<br />
Vgl. Boekenoogen, 825 .<br />
rating, bnw . Levendig, bedrijvig<br />
. 't Was guster 'n reurige<br />
eivend 'oor .<br />
Vgl. Boekenoogen, 825 ;<br />
D e V r., 92 ; Fri. Wdb., III,<br />
36, roerich .<br />
retiring, znw . Leven, bedrijvigr<br />
heid .<br />
Vgl. Boekenoogen, 825 ;<br />
Bouman,88 .<br />
reutel, znw. In de uitdr, : 0 v e r<br />
de reutel(s) gaan, failliet<br />
gaan . „Goed dat ie 'n besto<br />
knecht had, aars was ie al<br />
veul eerder over de reutels<br />
gaan". W. 0, en N ., II, 34 .<br />
riddenasie, znw . Redenering .<br />
Vgl. Boekenoogen, 813 ;<br />
D e V r ., 91 .<br />
riddenering, znw . Redenering .<br />
„Die waize riddeneering gaf<br />
de deurslag" .<br />
W . 0 . en N., I, 52 .<br />
riebel, znw . Ruling, huivering .<br />
Gewoonlik in <strong>het</strong> meerv, r i er<br />
b e 1 s . ,,As ik die kouse zien,<br />
en an de kniese denk, die<br />
d'r in moete, den loope de rebels<br />
van de lent me over m'n<br />
reg" . W,. 0, en N ., I, 29 .<br />
Uitdr.: An de riebel<br />
weze of gaan, aan de<br />
loop zjn of gaan. Riebel is<br />
een bijvorm van r i b b e 1 . Zie<br />
Ndl. Wdb ., XIII, 20 .<br />
riebele, zw . onp, ww . In de uitr<br />
dr. : Dat riebelt wel,<br />
dat zal wel gaan.<br />
riedel, znw, Een stuk muziek op<br />
de harmonica.<br />
rietskoot, znw. De -and van net,<br />
die de oevers van <strong>het</strong> land<br />
tegen de aenslag van <strong>het</strong> war<br />
ten beschermt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 831 .<br />
Rieuwert, mansnaam . Te Enkr<br />
huizen . „Ook Griet en Rieur<br />
Overt hadden een eigen huffs" .<br />
Vloed, 7 . Vgl. Fri . Naaml .,<br />
311, Rieu Overt .<br />
rif, znw . In de uitdr, : 'n R i f<br />
i n 't z ij 1 'e w w e, dronr<br />
ken zijn . Te Enkhuizen . Vgl .<br />
Ndl. Wdb ., XIII, 171, rif, III .<br />
rikketik, znw . Hart . „Hai voelt<br />
z'n aigen rikketik", V r. Eend<br />
in de B ., 15 .<br />
rimmetiek, znw . Rheumatiek .<br />
Vgl . Fri . Wdb ., III, 25, ruin<br />
metyk;'N . Gr. Wdb, ., 814,<br />
rimmetiek .<br />
ring, znw . Ring . Verkl, r i n k i e .<br />
Zegsw .: Main vinger<br />
past maar in ien ring,<br />
n,1, in de ring, die jij me geef t,<br />
m .a .w . ik wel met je trouwen .<br />
Vgl. W . 0,, en N ., I, 30 .<br />
ringenet, znw . Zie g o u d r i nr<br />
g e n e t. Vgl . N . Gr. Wdb .,<br />
815, ringenet; Fri . W db ., III,<br />
26, ringenet .<br />
rippeteer, znw . In de uitdr. : A n<br />
de rippeteer gaan, aan<br />
de haal gaan . „Mitien geeft<br />
die knol 'n hort, en naggeris<br />
'n paar goeie rokke en gaat<br />
zoo mit 't heele katj a an de<br />
rippeteer" .<br />
W . O . en N,., IL 52 .<br />
rist, znw . Steeltje met bessen .<br />
Wat zitte d'r an die boume<br />
mooie riste. Vgl . Fri . W db .,<br />
III, 30 ; Ndl. Wdb., XIII, 589 .<br />
riste, zw, ww, tr . De aalbessen<br />
van <strong>het</strong> steeltje doen . Meer<br />
gebruikelik is o f r i s t e . Vgl .<br />
D e V n ., 92 ; Ndl . Wdb .,<br />
XIII, 591 .
112<br />
't tit, znw. 1) Rit. In de zegsw . :<br />
Dat tit ging an, zoger<br />
zegd zo gedaan . „Nou dat tit<br />
ging an, en haasbaas had 't<br />
gauw bekeken" .<br />
W . 0, en N., I,103 .<br />
't Rit anneme, er vandoor<br />
gaan . 2) Onderaardse gang<br />
van ratters, molten enz .<br />
rizzelevere, zw, ww, intr . Een<br />
besluit nemen . Zie g e r i zr<br />
zeleveerd en gerizzer<br />
1eveerdhaid .<br />
robbe, zw, ww, intr . Ravotten .<br />
Die joos robbe de hele dag .<br />
Vgl . Bouman, 89 ; Ndl .<br />
Wdb ., XIII, 645 .<br />
robbedoes, znw . Een grof, ru w<br />
persoon . „'n Boereknecht moet<br />
zoo gnap niet weze . Ik mag<br />
liever 'n robbedoes, die er uitziet<br />
as 'n prick, den komt er<br />
wat in 't tuukie" .<br />
W . 0, en N . . II, 53 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., III, 34 . slotdig<br />
mensch ; N. Gr. Wdb.,<br />
827, iemand, die wat ruw is ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 1938 ;<br />
XIII, 643 .<br />
robbekluite, znw. meerv . Ben<br />
dikke klonterige pap, bestaanr<br />
de uit meet in de melk gekookt<br />
. Verouderd .<br />
roe, zw, ww, tr . 1) Rooien .<br />
Van aardappelen en boners .<br />
We zelle vandaag maar es<br />
eerappele rode . 2 ) Opruimen,<br />
schoonmaken . In de uitdr . :<br />
z o l d e r rod e, de zolder<br />
opruimen, schoonmaken . Zie<br />
oprode, uitrode, paiperoder,<br />
Vgl . Boekenoogen, 840 ;<br />
D e V r., 92 ; Bouman, 90 ;<br />
Mnl. Wdb ., VI, 1481 ; Ndl .<br />
Wdb ., XIII, 1246 .<br />
't rodeersel, znw . Rode schuurklei.<br />
toed, znw . 1) De landmaat .<br />
2) In de verki, r o e d j e, een<br />
rond latje, of koperen stagfje,<br />
waaraan de ondergordijnen<br />
hangers .<br />
3) In de verki, r o e d j e, teen,<br />
waarmee men takkebossen<br />
bindt . H a d r, j u n., Nomencl.,<br />
52, Virga, Roede, twjge,<br />
Verge, Vitilia, Teenen<br />
bantroeden, liens de vigne,<br />
soft d'osier ou d'autre .<br />
Vgl. Boekenoogen, 840 ;<br />
Mnl. Wdb ., VI, 1486 ; Ndl .<br />
Wdb ., XIII, 659 .<br />
roeie, zw, ww . tr . In de uitdr . :<br />
Poppies, popkes<br />
r o e i e, kinderen halen, . Zie<br />
bij p o p .<br />
Vgl. Boekenoogen, 842 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 35, een kind<br />
baren ; Ndl . Wdb., XIII, 685 .<br />
rock, znw . Ben ruw, wild persoon<br />
. Eigenlik een vogel . Ger<br />
woonlik in de verbinding<br />
w i 1 d e r o e k . „Pas maar<br />
op, dat j e er niet of glisse, wil<br />
de rock" .<br />
W . 0, en N ., II, 24 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 843 ;<br />
Mnl. Wdb ., VI, 1503 ; Ndl.<br />
Wdb., XIII, 699 .<br />
Roelof, mansnaam .<br />
Vgl . Fri . Naaml ., 320, Roelof .<br />
roem I, znw . Cichorei, koffier<br />
stroop . Volgens B o e k e n,-<br />
0 o g e n, 843, is roem eigenlik<br />
lof van cichorei uit de f abriek<br />
van Frans Roem to Alkmaar<br />
in de eerste helf t dezer (d .i . de<br />
19e) eeuw . Vgl . D e V r ., 92 .<br />
roem II, znw . Ben roemkaart .<br />
Bij <strong>het</strong> pandoeren . Drie opr<br />
eenvolgende kaarten vormen
113<br />
20, vier 50, vijf 100, vier boeren<br />
200, vier heren 100, vier<br />
vrouwen 100, vier azen 100<br />
aan roem.<br />
roeme, zw. ww. intr. Een roemkaart<br />
hebben of spelen .<br />
roemrofkeuren, zw, ww . intr.<br />
De roemkaart van een ander<br />
a[keuren . Gesteld A, heef t 20<br />
aan roem, door 8, 9 en 10 van<br />
harten, schoppen, klaver of<br />
ruiten, en B, heef t 20 aan roem<br />
door 9,10 en boer van harten,<br />
schoppen, klaver of ruiten, dan<br />
kan B, de roem van A, afkeur<br />
ren. De roem heef t dan voor<br />
A, geen waarde meer .<br />
't roe-, znw. In de zegsw : H e t<br />
roe- is van 't skip,<br />
in <strong>het</strong> algemeen gezegd, wannee-<br />
iemand, die een zaak bestuurt,<br />
een vereniging leidt<br />
enz, weggegaan of gestorven<br />
is. „ja zuk hewwe we hier<br />
wel had, maar suns meisters<br />
dood komt er niks van ; 't roer<br />
is van 't skip" .<br />
W. 0. en N., I, 29 .<br />
roes, znw. In de uitdr . : 0 p d e<br />
r o e s o f, op de bonne fooi .<br />
Zieroezee<br />
roeze, zw, ww, tr . Schatten,<br />
taxeren . „Nou ik roes 't maar<br />
zoom beetje" .<br />
W. 0 . en N., II, 54 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 845,<br />
rumoer maken ; Fri. Wdb,., III,<br />
37, roeze; D e V r ., 92 ;<br />
Bouman, 89 ; Ndl. Wdb .,<br />
XIII, 848 .<br />
roezeboezig, bnw . Guur, onstuimig<br />
. Van <strong>het</strong> wee- . „Dat he je<br />
as 't zoo roezeboezig wordt<br />
om deuze taid" .<br />
W . 0, en N., II, 50 .<br />
Vgl. Bouman, 89 ; N . Gr .<br />
Dialect van Drechterland IL<br />
Wdb., 831, ruw, bung; Ndl.<br />
Wdb ., XIII, 846 .<br />
roezig, bnw . Rumoerig, druk .<br />
Van r o e z e, rumoer maken .<br />
Het ww, kent men hier echter<br />
tans niet meer in deze zin .<br />
Vg1. Boekenoogen, 846 ;<br />
Oudemans, Wdb. op Br.,<br />
310, roesen ; Fri. Wdb ., III,<br />
49, rusich; Ndl. Wdb ., XIII,<br />
849.<br />
roffelig, bnw . Ruw, one [[en .<br />
Vgl. Boekenoogen, 846 ;<br />
De Vr., 92; Bouman,<br />
89 ; Ndl. Wdb ., XIII, 857,<br />
rok I, znw . 1) Ruk . „'n Naidege<br />
rok an de laisels en de ket<br />
stong sebiet stil" .<br />
w. 0 . en N ., II, 166 .<br />
2) In de verkl. r o k k i e, een<br />
pons je. We zelle nag maar 'n<br />
rokkie an de veert gaan . Vgl .<br />
D e V r ., 92 .<br />
rok II, Rok. Zegsw . : Z e h e t<br />
n hele plaas an d'r<br />
rokke hange, gezegd<br />
van een meisje, dat een hele<br />
boereplaats bezit .<br />
„Twei weke was 't voor<br />
kerr'mes ;<br />
)an had z'n zinnen zet<br />
op Trien, die 'n heele plaas<br />
lief st<br />
An d'r rokke hangen <strong>het</strong>" .<br />
W. 0 . en N., I, 74 .<br />
rokke, zw. ww . intr.<br />
1) Rukken . 2) A[dingen op<br />
de prijs . „En as ie ziet, dat 't<br />
mit de merkt niet erg buttert,<br />
den is 't 'n buule snaier, Jong,<br />
den kin ie zoo rokke" .<br />
W . 0. en N ., II, 22 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 847 ;<br />
Oudemans, Wdb,. op Br .,<br />
312 .<br />
rokus, znw . Rakker, robbedoes .<br />
8
114<br />
„Ferme jongens zijn: rokusse,<br />
smakkers, oppereteurs, weerr<br />
woesten, doerakken, rosbaair<br />
en" . W . 0 . en N., I, 17 .<br />
Volgens Boekenoogen,<br />
847, is r o k u s misschien de<br />
mansnaam R o k u s, een bijvorm<br />
van Rochus . Fri. Naaml.<br />
321, Rokus .<br />
rol, znw . Zeef om erten en bonen<br />
to ziften,.<br />
Vgl. Boekenoogen, 847 .<br />
't rompie, znw . Een onderkler<br />
dingstuk voor vrouwen en kinderen,<br />
bestaande uit een kort<br />
jakje zonder mouwen, dat tot<br />
aan de heupen reikt . „Julie<br />
pulle hewwe alle drie 'n rompie<br />
an, dat julle zellef breeden<br />
hewwe, is 't niet?"<br />
W. 0 . en N., I, 55 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 849 ;<br />
De Vr., 92; Bou man, 90 ;<br />
Ndl. Wdb ., XIII, 1020 .<br />
ronde, znw, meerv . Geld, letterl .<br />
ronde sch jven . „Der vader zat<br />
nog al goed in de ronde" .<br />
Enkh. C ., 23 Juli 1931 .<br />
't rondje, znw . Een gezelschap,<br />
dat om beurten bij elkaar<br />
komt, cm gezamenlik een of<br />
ander spel to doen . Men<br />
spreekt hier vooral van k a a r-<br />
tersrondjes .<br />
Vgl, Boekenoogen, 850 ;<br />
D e V r ., 93; B o u m a n, 90 ;<br />
Ndl. Wdb ., XIII, 1095 .<br />
condom, bijw. In de uitdr . :<br />
Rondom teugen kinn<br />
e, overal tegen kunnen .<br />
roodbak, znw . Rode tegel . Zie<br />
b1 auwbaka<br />
roof, znw . Gewoonlik in de<br />
verkl, r o f i e, <strong>het</strong> vaste korstje<br />
van een genezende wond .<br />
H a d r, J u n ., Nomencl. 139,<br />
Vulneris crusts . D e r o e f<br />
van een wonde. La<br />
crouste d'une plaie. Vgl . N .<br />
Gr. Wdb ., 841 ; Mnl. Wdb .,<br />
VI, 1660; Ndh Wdb ., XIII,<br />
1234 .<br />
roof, znw. In de uitdr . : E rr<br />
gens gien roof op<br />
h e w w e, er geen slag van<br />
hebben. O p d e r o o i of,<br />
ook wel op de domme<br />
r o o i o f, op de gis af .<br />
Vgl. Boekenoogen, 854 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 33, roai; D e<br />
Vr., 93; Oudemans,<br />
Wdb . op Br., 311 ; Ndl. Wdb .,<br />
XIII, 1240 .<br />
rooie, zw . ww . intr . 1) Gelijken, .<br />
„Rooie beteekent gelijken ; hij<br />
rooit op z'n vader" .<br />
W . 0. en N., I,17 .<br />
2 ) Het met iemand eens zijn .<br />
Maar 't is beter, dat we maar<br />
over wat aars prate, want<br />
hierover rooie we 't toch niet" .<br />
W. 0 . en N., II, 37 .<br />
„Misschien dat wij <strong>het</strong> nu wat<br />
beter roojen zullen"<br />
C . W ildsch ., II, 6 .<br />
3 ) Schatten, berekenen . Hew<br />
ik dat niet goed rooid?<br />
Vgl. Boekenoogen, 854 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 33, roaije; D e<br />
Vr ., 93 ; N. Gr . Wdb ., 842 ;<br />
Ndl. Wdb ., XIII, 1247 e .v .<br />
Roo-stien, plaats in Hoorn nabij<br />
de waag. De vorm r o o in<br />
plaats van r o o d kwam vroeger<br />
veel voor,<br />
Zie Boekenoogen, 852,<br />
op rood; Oudemans,<br />
Wdb, op H ., 264, too .<br />
tore, zw. ww . intr, Schreeuwen,<br />
gillen . Tans in onbruik .<br />
Vgl. Boekenoogen, 857<br />
rosbaaier, znw. Rakker, robbe,-
115<br />
does . Eigenlik <strong>het</strong> ros Beyaart,<br />
<strong>het</strong> paard, dat de vier Heemskinderen<br />
droeg . Vandaar zal<br />
de bet. zich ontwikkeld hebr<br />
ben tot een jongen, die wat<br />
aandurf t . „je zoo niet geloven,<br />
Mevrouw, hoe of die Rosr<br />
baaij erts j e goed behandr<br />
taven" . Br, over versch . 0 .,<br />
III, 54 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 857<br />
en 1353 ; D e V r ., 93 ; Fri .<br />
Wdb ., III, 42 ; S t o e t t,<br />
Sprwdb., no. 1938 ; Ndl.<br />
Wdb ., XIII, 1394 .<br />
rot, znw . Rat . „Hu, ho, deer<br />
loopt 'n rot over m'n kniese" .<br />
Zie ook Abr . Bl ., I, 60 ; vgl .<br />
Fri. Wdb ., III, 42; N. Gr .<br />
Wdb ., 844 .<br />
rottig, bnw . Rottig. Zegsw. : I ij<br />
binne ok niet rottig,<br />
al beurs j e wat, ironies<br />
gezegde, waarmee men wil to<br />
kennen geven, dat men nog al<br />
veel durjt vragen .<br />
„Grietj e : Wel? Nou, den wil<br />
'k 'n jeweelen stelttje en 'n<br />
paar zulleveren braidoppies" .<br />
Arie: Te boksem, jij binne ok<br />
niet rottig al beurs j e wat .<br />
't Staat maar niet opskept" .<br />
W. 0 . en N., II, 44 .<br />
rook I, znw. Rook . Een vaste<br />
bijw, uitdr ., die in allerlei verr<br />
bindingen, maar vooral bij<br />
ww., die een beweging uitdrukken,<br />
voorkomt, is : a s d e<br />
r o u k, verbazend, ontzettend .<br />
Hai loupt as de rook,<br />
hij swumt as de rook,<br />
hij f ietst as de rook,<br />
hij leert as de rook,<br />
enz . Om een rookie<br />
k o m e, b iemand een ponsje<br />
komen praten onder <strong>het</strong> roken<br />
van een p jp of sigaar.<br />
Vgl. Boekenoogen, 856 ;<br />
D e V r., 93 .<br />
rook II, znw. Hooistapel .<br />
Zie hooirouk . 't Hooi<br />
an de rook zette, <strong>het</strong><br />
hoof op hopen zetten .<br />
Vgl. Boekenoogen, 855 ;<br />
Fri. Wdb . III, 8, reak; Mnl,<br />
Wdb ., VI, 1609 ; Ndl . Wdb .,<br />
XIII, 1268 .<br />
route, znw . In de uitdr . : 0 p<br />
route gaan, op weg gaan<br />
en da's uit de route,<br />
dat is niet de gewone weg;<br />
fr.route .Vgl .N,.Gr. Wdb .,<br />
845,<br />
rouw, bnw . Ru w. „Ook is de<br />
echte Westf ries in z'n uitdrukr<br />
kingen vaak plat en rouw" .<br />
Enkh . C., 23 Aug . 1929 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 857 ;<br />
Ndl. Wdb ., XIII, 1506 .<br />
rouwig, bnw . V erdrietig. Ik bin<br />
er niks rouwig om 'oor, dat 't<br />
maar achter de reg is. Vgl .<br />
Fri. Wdb., III, 45, rouwich .<br />
rozig, bnw . Gloeierig .<br />
Van iemand, die lang in de<br />
kou is geweest, en daarna in<br />
de kamer begint to gloeien,<br />
terwij 1 hij toch of en toe<br />
en huivert .<br />
rut<br />
Vgl. Boekenoogen, 859 ;<br />
D e V r ., 93 ; Ndl. Wdb .,<br />
XIII, 1563 .<br />
ruig, bnw. In de zegsw.: D'r<br />
binne niet veul eerr<br />
like minse, wie ruig<br />
i s i n z'n h a nd e, die is<br />
e e r 1 i k, derhalve niemand,<br />
want niemand heeft haar aan<br />
de binnenzijde van zjn hand .<br />
ruig, znw . Rups. Zie r a i p en<br />
r u p . H a d r . I u n ., Nomencl.,
116<br />
33, Eruca, campe . Ruype .<br />
Chenille. Vgl. Mn!. Wdb ., VI,<br />
1705, rupe, ruype; Ndl. Wdb .,<br />
XIII, 1752 .<br />
rul I, bnw . Los, murw . Van de<br />
grond .<br />
Vgl. Boekenoogen, 862 ;<br />
D e V r., 93 ; B o u man, 90 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 47, Ndl.<br />
Wdb ., XIII, 1821 .<br />
rid II, znw . Bui, vlaag. In de<br />
uitdr . : B a a i d e r u l, of<br />
b a a i d e r u 11 e, bij buien .<br />
Vgl. Boekenoogen, 862 ;<br />
B o u m a n, 90 ; Ndl. W db .,<br />
XIII, 1820 .<br />
run, znw. Stenen verhoging van<br />
de straat ooder <strong>het</strong> raam . Te<br />
Enkhuizen. „Van de stoepebanken,<br />
van een run, ja zelf s<br />
van een viesvolle straatgoot<br />
rijst of en toe onverhoeds een<br />
pijnlijke herinnering op" . De<br />
Ontm, v . R. Br., 170 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 852 .<br />
rup, znw. Rups . Zie voor de vor<br />
caal § 26, 2 en vgl . r a i p en<br />
ruipr<br />
rustenburreg . In de uitdr . : N e i<br />
rustenburreg of raiz<br />
e, naar bed gaan . Zie p 1 u i-<br />
medaik.<br />
rut, bijw. Zonder geld. Ik bin<br />
hillekendal rut . Vgl. D e V r .<br />
93 ; B o u m an , 91 ; Fri. Wd b.,<br />
III, 48 ; N. Gr. Wdb ., 848 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no. 1965 ;<br />
Ndl. Wdb ., XIII, 1930.<br />
ruttelaar, znw . Schacheraar,<br />
kleinhandelaar.<br />
Vgl. Boekenoogen, 864 ;<br />
Ndl. Wdb ., XIII, 1933 .<br />
ruttele, zw, ww, intr . Allerlei opkopen<br />
en weer verkopen .<br />
Vgl . Bouman, 91 ; Ndj.<br />
Wdb ., XIII, 1932 .<br />
ruwaan, znw. Een ruw persoon .<br />
„Jonge, jonge, wat is dat 'n<br />
ruwaan, as ie 'n sneetje in 't<br />
oor bet" .<br />
W . 0 . en N ., II, 52 .<br />
Vgl. D e V r., 93 ; Ndl . Wdb .,<br />
XIII, 1945 en 1510, op rouwaansch<br />
.<br />
S .<br />
sachele, zw, ww. intr. Langzaam<br />
lopen, slenteren .<br />
Vgl. Boekenoogen, 867,<br />
saggelen ; Fri. Wdb., III, 52,<br />
saggelje; D e V r ., 106 ;<br />
B o u m a n, 116, zaggelen .<br />
sacks, bijw . Allicht. Hiernaast<br />
zachs . „Je kinne 't toch sacks<br />
perbeere" .<br />
W. 0 . en N ., I,117 .<br />
„Zachts dat mijn man zo knap<br />
slag is als uw schreeuwlelijk<br />
.,,<br />
van een ouwe papegaai .<br />
C. Wildsch ., I, 101, ook V,<br />
268 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1244 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 50, sacks,<br />
safts; N. Gr . Wdb ., 852,<br />
saachs (Hl) ; Mnl. Wdb.,<br />
VIII, 6 .<br />
sadder, bijw . Rijkelik, volop .<br />
Vgl. Boekenoogen ; 1244 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 1122, zatterd .<br />
saidwerrek, znw . Hoge weg ter<br />
zjde van een polder . Het<br />
woord leef t tans o .a . nog voort<br />
in de benaming van de weg,<br />
die van Zwaagdijk naar Wervershoef<br />
loopt . Zie voor de<br />
bet, werk = wal, schans, Mn! .<br />
Wdb., X, 2256 .<br />
Saimen, mansnaam .<br />
Vgl . Fri . Naaml ., 343, Simen .<br />
sasse, zw . ww . tr. Zie a nr<br />
sasse en ofsasse .
117<br />
Sateres, znw. 2e nv. Zaterdags .<br />
sebiet, bijw. Aanstonds, subiet .<br />
,,We kinne wel over 't steggie<br />
den binne we er zoo sebiet" .<br />
W. 0, en N., II, 29 .<br />
sees, znw . Sjees, rijtuig . Vgl . N .<br />
Gr . Wdb ., 896, sees; Fri .<br />
Wdb., III, 83, sjeas, seas ;<br />
Ndl. Wdb., XIV, 1397.<br />
sef, znw . Chef . Zie § 94, 3 .<br />
't segarepenje, znw . Sigarenpyp1<br />
e.<br />
Vgl. Boekenoogen, 925,<br />
sigarenpentje; D e V r., 95 .<br />
seivens, znw . 2e nv . Des avonds .<br />
seldrement, bastaardvloek . „Wel<br />
seldrement" .<br />
w. 0 . en N., IV, 142 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., XIV, 1299 ;<br />
Fri. Wdb., III, 64, seldremints(k)<br />
.<br />
semaaie, uitroep, in de zin van :<br />
och herejee. ,,Maar wacht<br />
maar, ik zel je ok welders to<br />
grazen nerve" . „jij? 0 semaaie<br />
.„<br />
W . O. en N ., II, 51 .<br />
semier, znw. Een sukkel . Waarr<br />
schijnlik een bijvorm van s 1 e-<br />
mier, slamier .<br />
Zie Boekenoogen, 930,<br />
op slamier . ,,'t Wordt al 'n<br />
ouwe semier, die Joris" .<br />
W. O . en N.,II,24 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., III, 135 ; Ndl.<br />
Wdb., XIV, 1560, op slamier.<br />
't semoos, znw . Zie k e p e r-<br />
semoos .<br />
't senee, znw . Zin, liefhebberij .<br />
Hiernaast senie en sinee .<br />
„Ik ben zoo went van 't<br />
't hougst, tat main senee van<br />
't boeren of is, as ik 'n paar<br />
golden onder 't hougst mot" .<br />
W . 0, en N., II, 23 .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb ., 901, sinee .<br />
sere, znw . Sjerp .<br />
serzant, znw . Sergeant .<br />
sestig, telw . Zestig. Hiernaast<br />
t s e s t i g, maar alleen bij our<br />
derwetse mensen Zie § 76 .<br />
N. Gr . W db ., 897, sesteg .<br />
't setaindelain, znw . Satin van<br />
wol gemaakt ; f r . s a t i n d e<br />
lame. Vgl, zaidsetain .<br />
seuventig, telw . Zeventig .<br />
N . Gr. Wdb., 898, seuventeg .<br />
Sien, vrouwenaam .<br />
Vgl . S t o e t t, Moortje,<br />
XXIV, Sienken ; Fri. Naaml.,<br />
343, Sina .<br />
sikkeneurig, bnw . Vervelend,<br />
akelig. Van <strong>het</strong> fr, chicaneur<br />
met holl. suffix -ig . „Wel<br />
oome' , zaid ie, „ik wou wel<br />
trouwei We hewwe al zoo<br />
lang vraid ; ik worth er sikker<br />
neurig en Afie wordt er ziek<br />
van". W . 0, en N., II, 159 .<br />
Vgl. N. Gr . Wdb ., 900 ; Ndl.<br />
Wdb ., XIV, 1356 .<br />
't singenet, znw . Zilveren of<br />
gouden versiersel aan outerwetse<br />
horlogekettingen, signet .<br />
Tans verouderd. „Op de<br />
broek hangen links een paar<br />
gouden of zilveren singenetr<br />
ten" . V r . Eend in de B .<br />
H a d r, Jun., Nomencl. 87,<br />
Annulus singularis, vel signar<br />
torius, signet, segelr<br />
i n c k. Anneau ou cac<strong>het</strong> .<br />
Vgl. Boekenoogen, 926 ;<br />
Fri. Wdb., III, 79, signet;<br />
Mn1. Wdb ., VII, 1097 .<br />
't sis, znw . 1) Een bontgekleurr<br />
de katoenen stof . Vgl . Fri .<br />
Wdb ., III, 81, sits; N . Gr, .<br />
Wdb., 902 .2) Gekleurd, glinsterend<br />
papier, tat vroeger
118<br />
door kinderen gebruikt werd<br />
om er allerlei figuren uit to<br />
knippen .<br />
sisink, bijw . Ongeveer, bijna .<br />
Hai is al sisink een uur<br />
wag" . W . 0 . en N., II, 55 .<br />
Boekenoogen, 927, zegt<br />
bij dit woord : „Ongetwijfeld<br />
moeten we hier denken aan<br />
six-cinq (5 en 6) uit hat dobbelspel,<br />
d.i, bijkans de hoogr<br />
ste wore ( twee zessen ) . Vgl .<br />
D e Vr ., 95 ; Ndl. Wdb ., XIV,<br />
1387 .<br />
sito, bijw . Aanstonds, dadelik .<br />
Vooral in verbinding met z o ;<br />
vgl, lat . C i t 0. ,,As die er<br />
taidj a in boske, binne we er<br />
zoo sieto of" .<br />
W . 0 . en N., II,19 .<br />
sjouw I, znw. Het helpen van<br />
een gestrand schip . Te Enkhuizen<br />
. Zie hoof dstuk III, get .<br />
S jou w van de roman van<br />
Vloed. „Ende sal de geswoor<br />
ren Lootsman eerst aan boom<br />
komende van 't Schip, Bat<br />
binnen begeert, dien Sjouw<br />
hebben om 't Schip binnen to<br />
Lootsen" .<br />
Hants. V . Ench ., 336 .<br />
sjouw II, znw . Sein ; vgl . eng .<br />
S h o w. Zo was vroeger b,v,<br />
een lege mand op een hope<br />
stok hat taken, Bat de bulloper<br />
verwacht werd. Vgl. Fri .<br />
Wdb ., III, 87, sjou .<br />
sjullepe, zw . ww, intr . Sjilpen .<br />
,,In die boome sjulpe de veugelkes"<br />
.<br />
W. 0 . en N., II,169 .<br />
skaaie, zw, ww . intr. Rondsnuf-<br />
Ielen . Skaaien en strunen is<br />
snuf f elen" .<br />
W . 0, en N., I,17 .<br />
skabbelakke, znw. meerv . In de<br />
uitdr, : I e m a n d i n z'n<br />
skabbelakke pakke,<br />
iemand to pakken krjgen . Een<br />
schabbe is een soon kiel, lakke<br />
is waarschij nlik een variant<br />
van lappe. Vgl . S t o a t t,<br />
Sprwdb., no, 2439 ; D e B o,<br />
842, schabbe; Fri . Wdb,, III,<br />
88, skabbelappen; Mnl. W db .,<br />
III, 88 .<br />
skacht, znw . Een hoop baggerr<br />
aarde van 6 a 7 schuiten .<br />
Vgl. Boekenoogen, 875,<br />
schaft; Mnl . Wdb,, VII, 197 ;<br />
Ndl. Wdb ., XIV, 184 .<br />
skad, znw . Schadu w .<br />
Vgl. Boekenoogen, 873 ;<br />
D e V r . 94 ; Fri. Wdb ., III,<br />
88, skad (Dongdln,) ; Ndl .<br />
Wdb ., XIV, 186 .<br />
skagerrode, znw, meerv . Een<br />
soon appelen .<br />
't skaidelvet, znw . Het van de<br />
Barmen van een geslacht beast<br />
afgehaald (afgescheiden) vet .<br />
Vgl, voor soortgel, samenst .<br />
scheidelmeet, scheir<br />
delpenninc,enz,ZieDe<br />
V r ., 94 ; Fri. Wdb ., III, 100,<br />
skiedelsmoar .<br />
skaimarrekt, znw . Laatste markt,<br />
eigenl, de markt, die gehour<br />
den wordt op hat scheiden<br />
van herfst en winter .<br />
skaite, st. ww . Schijten .<br />
Zegsw.: Die skait ok<br />
niet voor elleven, gezegd<br />
van een gierigaard . I k<br />
hew skaiten an j e, i k<br />
moat van je skaite, ik<br />
heb maling aan je .<br />
skaitebroek, znw . Bangerd. Vgl .<br />
Fri . W d b ., III, 111, skiter<br />
broek .<br />
skait-zindelik, bnw .<br />
Overdreven
119<br />
zindelik . Vgl . Fri. Wdb ., III,<br />
111, skitel-sindlik .<br />
skake, zw, ww . tr. Schoonmaken<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 876 .<br />
skamel, znw. Houten driepoot,<br />
waarop de kaastobbe staat bij<br />
<strong>het</strong> kazen, of de wastobbe bij<br />
<strong>het</strong> wassen . De laatste is hoger.<br />
Zie keisskamel en<br />
wasskame1 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 877 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 90, skammel;<br />
N. Gr. Wdb ., 875 ; Ndl .<br />
Wdb., XIV, 238 .<br />
skandelezere, zw, ww . t r . Beschadigen,<br />
vooral ook verwonr<br />
den; fr, scandalise- . Je<br />
gezicht is nei die val lillek<br />
skandelezeerd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 878 ;<br />
D e Vr., 94 ; Ndl . Wdb ., XIV,<br />
258 .<br />
't skapseljoen, znw . Model, patroop;<br />
fr, echantillon .<br />
Zie de sc<strong>het</strong>s in uit Kennemerl.,<br />
getiteld „'t Skapelr<br />
. „<br />
joen .<br />
Vgl, Boekenoogen, 872 ;<br />
De Vr ., 94; Bouman, 91 ;<br />
0 p p r e l, blz . 81, scham pelr<br />
joen ; N . Gr. Wdb., 858,<br />
t schampeljoun ;<br />
Mnl. Wdb ., VII, 296, schampelioen<br />
.<br />
skar, znw . Schaard, een hak in<br />
<strong>het</strong> scherp van een mes of een<br />
stuk gereedschap .<br />
Vgl. Boekenoogen, 879 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 92, skard .<br />
skarn, znw . Hoop, schelf . A n<br />
de skarn zette, op een<br />
schelf zetten . Van erten of<br />
boners . Vgl, m i s s k a r n .<br />
Boekenoogen, 880 .<br />
't skartje, znw . In de uitdr . :<br />
Een skartj a makers,<br />
van school wegblijven .<br />
skaverottig, bnw . V erwaarloosd,<br />
wanhavenig.<br />
Vgl. Boekenoogen, 881 ;<br />
D e V r ., 94, schammerottig .<br />
skeefte, znw . Effect. Bij <strong>het</strong> bilr<br />
jardspel .<br />
Vgl. Boekenoogen, 882 .<br />
skeer, znw . Schaar. Z_ ie voor de<br />
vocaal § 19 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 871 ;<br />
N. Gr . Wdb ., 861, scheer .<br />
skeerzoen, znw . Een zoen, die<br />
men iemand geef t, nadat men<br />
zo juist geschoren is .<br />
skeet, znw . Scheet. Uitdr. : V a n<br />
een skeet een donderslag<br />
make, van iets<br />
onbeduidends iets belangrijks<br />
willen makers .<br />
Ick hoop, dat ghy nochtans<br />
mij daerom wraeckt noch<br />
laeckt,<br />
Indien ghy van een veest geen<br />
donderslag en maeckt" .<br />
B r u n o, Mengelmoes, 236 .<br />
G i e n s k e e t, niemendal .<br />
Skeet path dreet<br />
z e g g e, niets zeggen . ,,He je<br />
heel wat verdiend?" „Gien<br />
skeet". Vgl . N. Gr. Wdb .,<br />
863 ; Fri . Wdb ., III, 95 ; Ndl .<br />
Wdb ., XIV, 350,<br />
skeg, znw . Scherpe kin, puntkin .<br />
In de Amsterdamse volkstaal<br />
gebruikt men <strong>het</strong> woord in de<br />
zip van : grote kromme news .<br />
Vgl. Boekenoogen, 882 .<br />
skeggig, bnw. Onregelmatig .<br />
Van opkomend zaad .<br />
't skeip, znw . 1 } Schaap . Zie<br />
voor de dif tong § 18, 3 .<br />
Zegsw . : Je kenne je<br />
skeipies niet altaid<br />
op stal houwe, je kunt
120<br />
je meisjes niet altijd thuis houden.<br />
W. 0 . en N ., I, 27 . D e<br />
skeipe skere nei dat<br />
z e w o 1 h e w w e, laten beta/en<br />
naar rang en stand .<br />
2) In de verkl, skeipie,<br />
dubbeltje .<br />
Vgl. Boekenoogen, 870,<br />
skeep ; Fri . Wdb ., III, 95,<br />
skeep .<br />
skeipeteekt, znw . Schapeluis .<br />
„Ik wensch 'm vannacht z'n<br />
hemd vol skeipeteekte" .<br />
W. 0. en N ., II, 55 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 879 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 876, schoaper<br />
ti ek; Fri. W d b., III, 102,<br />
skieppetgk .<br />
't skeipewaidje, znw . In de uitr<br />
dr.:Op 't skeipewaidj<br />
e m o e t e, gezegd van<br />
meisjes, die niet gauw trouwen,<br />
„Nou, zai ze, din magge<br />
ze toch wel deres of make,<br />
want aars zelle ze op 't skeipewaidje<br />
moete" . Enkh. C ., 22<br />
Jan. 1931 .<br />
skere, zw, ww, tr . Beetnemen,<br />
Ioppen . „Jij gelouve die snoesr<br />
have dadelek . Ja ze zelle main<br />
skeere" . W. 0, en N ., II, 21 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., XIV, 473,<br />
5 °0<br />
skerrep, bnw . Schrander. 0 p<br />
skerrep staan, voorzien<br />
zjjn van jsbeslag. Van paarden.<br />
skeure, zw, ww, tr. In verbinding<br />
met 1 a n d, omploegen<br />
van grasland. M i t s k e ur<br />
ren en breken, met grote<br />
moeite. Vgl. D e V r., 94 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 866 ; Ndl.<br />
Wdb., XIV, 535, 6 ° .<br />
skeutig, bnw. Mild, vrijgevig .<br />
„Binne ze niet erg skeutig"?<br />
W. O . en N.,II,21 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., XIV, 546,<br />
3° .<br />
s ' 'g, bnw . Driftig, boos<br />
„Nou ik wier skif tig, voelde,<br />
dat ik rood wier" .<br />
W. 0, en N., IV, 67 .<br />
skik, znw . Pret, plezier . „Hai<br />
was wat 'n dral kirreltje, en<br />
al was ie den 'n oudvraier, hij<br />
had altaid skik in z'n leven" .<br />
W. 0, en N., III, 87 .<br />
M e t s k i k, met fatsoen, gevoegelik<br />
. „Nee bass, verhuurd<br />
is verhuurd, je woord<br />
moet je houen, en der is maar<br />
ien reden weervoor ik met skik<br />
ken blijven" .<br />
L1'it Kennemerl ., 99 .<br />
„Kwam ik met schik<br />
Des morgens negen uuren,<br />
U zo eens begluuren,<br />
Gij sliept zagt" .<br />
Econ . Liedjes, I, 134 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 893 ;<br />
D e V r,, 94 ; Fri. Wdb., III,<br />
104 ; N. Gr. W db., 871 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 1996 ;<br />
Ndl. Wdb ., XXIV, 640 .<br />
't skit, znw . V erschil . Alleen in<br />
de uitdr. : ('t ) s k i t d e 1 e,<br />
<strong>het</strong> verschil, n .l, tussen bieder<br />
en verkoper, samen delen . „Te<br />
veul Bram, 't is me to hoog .<br />
Twei tien dat ken, maar gien<br />
cent meer" . „Skil deele?"<br />
w. 0 . en N., II, 168 .<br />
Vgl . Fri. Wd b., III, 95, it<br />
(ook wet : de) skeet diele;<br />
Mnl. Wdb ., VII, 537, schil;<br />
Ndl. Wdb ., XIV, 654 .<br />
skimmelig, bnw . Bedeesd, bleu .<br />
Vooral van kinderen . „Kinde-
121<br />
ren, die blonde zijn, zijn onnoozel<br />
of skimmelig" .<br />
W . 0, en N., I,17 .<br />
„Nou den mag de maid hem<br />
zelf wel vragen . Want hij is<br />
lillik skimmelig as ie bai 't yolk<br />
is" . Vt. Eend in de B., 24 .<br />
Vgl. DeVr., 94; Bouman,<br />
92 .<br />
skinstere, zw, ww, intr . Glinster<br />
ren, schitteren . Zie g e s k i n-<br />
s t e r. „Schemerevend, as 't<br />
zontje son efkes nog in de<br />
veinsters skinstert" .<br />
fait Kennemerl., 85 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 895 ;<br />
De Vr .,94;Bouman,92 ;<br />
Ndl. Wdb ., XIV, 697.<br />
't skip, znw . Schip. Zegsw . :<br />
't Is een skip van<br />
b a ff l e g, er moet geld b/ .<br />
Vgl. Boekenoogen, 895 ;<br />
D e V r ., 94 ; Ndl. Wdb .,<br />
XIV, 699 .<br />
skipperdevoet, bijw . uitdr . Zonr<br />
der geld, arm . Wellicht eigenr<br />
lik : s k i p p e r-t erv o e t, een<br />
schipper, die niet kan varen,<br />
en daardoor tot armoede verr<br />
valt .<br />
't skitteljacht, znw . 0 pgeschor<br />
„re<br />
ten jongens en meisjes .<br />
begraipe dus wel, dat 't 'n<br />
sacherainege boel was op de<br />
Raid (naam van een water) :<br />
wie gong d'r mit zok weer op<br />
uit? Alliendig wat van dat<br />
skitteljacht" .<br />
W. 0, en N ., I, 76.<br />
Vgl. Boekenoogen, 896,<br />
klein grut, kriel; D e V r., 94 .<br />
skobberdebonk, bijw, uitdr .<br />
Zonder geld, arm . „je binne<br />
altaid went van 't hougst,<br />
maar den zel j e gauw skobr<br />
berdebonk weze" .<br />
W. 0 . en N., II, 58 .<br />
Fri. Wdb ., III, 117, op skobberdebonk<br />
rinne, klaploopen ;<br />
N . Gr. Wdb ., 878, op schobberdebonk<br />
loopm, klaploopen ;<br />
S t o e t t, Sprwdb., no . 1166 ;<br />
Ndl. Wdb ., XIV, 738 .<br />
skoeiing, znw . Houten bekleedsel<br />
van de waterkant tegen <strong>het</strong><br />
afkalven van de wal . Vgl .<br />
Ndl. Wdb ., XIV, 741 .<br />
skoenepoes, znw . Schoensmeer .<br />
skoenflik, znw . Schoenmaker.<br />
Voor f l i k k e n= oplappen,<br />
vgl . Ndl. Wdb., III, 4551 .<br />
skoenklomp, znw . Ben snort<br />
klomp met een lage platte kap,<br />
met een riempje over de voet,<br />
waardoor ze, wat de vorm betreft,<br />
vrij veel op een schoen<br />
gelijkt. „]e adres voor Brabantsche<br />
schoenklompen",<br />
Advert. Med . C., jrg, 23, no .<br />
1190 . De Fries noemt ze<br />
snutklompen . Zie Fr. Wdb.,<br />
III, 163<br />
skoenster, znw . Schoenlapper.<br />
Verouderd.<br />
skoer, znw. Schouder . ,,Maar<br />
naggeres, as 't daghure zoo'n<br />
goed baantje is, en boere zoo<br />
slecht, den begraip ik niet<br />
weerom jai en aare j e boeltj e<br />
niet verkoope of verhure en ok<br />
niet mit de graaf over skoer<br />
gaan .<br />
W. 0 . en N ., II,112 .<br />
„Ghy suit bevinden, dat Burger<br />
noch Boer,<br />
Noch Koopman noch Zeeman<br />
kan dragen op schoer<br />
Des werelts welstant<br />
V erm . T reck-Sch ., II, 88 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 898 ;
122<br />
D e V r ., 94 ; Ndl. Wdb .,<br />
XIV, 760.<br />
't skofstik, znw. Een snee brood,<br />
welke men gebruikt, als 't<br />
„skof taid" is . „)e hewwe je<br />
skof stik verloupen" .<br />
W . 0. en N ., II, 15 .<br />
't skoft, znw . Een vrij lange tijd.<br />
't Het een skoft duurd eer je<br />
klaar ware . Vgl. Fri. Wdb .,<br />
III, 119; Ndl. Wdb., XIV,<br />
770 .<br />
skoftaid, znw . De tijd, waarop<br />
men een snee brood met een<br />
kop koffie gebruikt, d.i, onge.<br />
veer half zes. Zie h a 11 e fr<br />
S e s s i e. „De bakker blaif t ok<br />
lang weg ; ik hew gien brood<br />
in huffs, skof taid hew ik de<br />
leste kruin voor Kees sneden" .<br />
W . 0, en N ., I I,14 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., XIV, 772 ;<br />
Fri. Wd b ., III, 119, skofttiid .<br />
skofte, zw, ww. intr. Scha[ten .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., III, 119,<br />
sko[tsje; Ndl. Wdb., XIV,<br />
771 .<br />
skok, znw . Een stuk gedroogde<br />
koemest, dat als brandsto[<br />
diende. Tans in onbruik. De<br />
bewoners van Hauwert worn<br />
den wel „Hauwerter skokke"<br />
genoemd . Vgl . Enkh . C ., 21<br />
1Vlaart 1909 en B o e k e n-<br />
oogen,898 .<br />
skokke, zw. ww, tr . Betalen .<br />
'k Wou, dat ie me de turref r<br />
cente, die 'k nog van 'm hew--<br />
we moet, maar dens skokte" .<br />
W. 0 . en N., I, 77 .<br />
skokkers, znw. meerv. Een snort<br />
erten . Tans verouderd . „En<br />
dat ie, toe ie bouwer was, z'n<br />
Greuningse skokkers ('n snort<br />
erwt) meist altaid verkof t an<br />
de Koeter in de Kuizen (le<br />
Coultre to Enkhuizen) " .<br />
Enkh. C., 23 Aug . 1924 . Vgl .<br />
Fri. Wdb ., III, 19, skokkers,<br />
groote snort groene erwten,<br />
( ook) een snort paardeboor<br />
nen ; N. Gr. Wdb., 88, schokkeys,<br />
snort grote groene erwr<br />
ten, waar spliterwten van ger<br />
maakt worden ; Ndl. Wdb .,<br />
XIV, 780 .<br />
skollever, znw . Ei, dat geen<br />
kiemkracht heeft, waaruit geen<br />
jong komt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 899 ;<br />
D e V r ., 94, scholperd; Ndl.<br />
Wdb ., XIV, 787, op scholver .<br />
skommelaar, znw . Een ei, dat<br />
geen kiemkracht heeft . Zie<br />
skolleverS<br />
skompel, znw . Schommel .<br />
skooi, znw. V rijage .<br />
skooie, zw, ww, intr .<br />
1) Bedelen om eten . Die hond<br />
loupt altaid to skooien . „Sy<br />
loopen me schoyen om den<br />
armen cost" . V a l c o o c h,<br />
Regel d . Schoolm ., blz . 468 .<br />
2) V rijen . Vgl. D e V r ., 94,<br />
vrijen ; Fri. Wdb ., III, 113,<br />
skoaije; Ndl. Wdb., XIV,<br />
798 .<br />
't skoolbord, znw . Kistje met<br />
schuif, waarin jeugdige kinderen<br />
schoolboeken, prentenboeken<br />
enz, bewaren .<br />
skoolmetres, znw . Zie m e t r e s .<br />
skoon, 1) bnw . Geen schulden<br />
hebbend. In de uitdr . : s k o o n<br />
z i t t e, vrj van schulden zijn .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., XIV, 836,<br />
B 2) .<br />
2) bijw. V . gr. Geheel. Z'n<br />
bord is skoon leeg .<br />
Skoon of weze,<br />
put van krachten zijn .<br />
uitger
123<br />
t skootje, znw . Wittebrood, ber<br />
staande uit 10 aan elkaar gebakken<br />
laagjes, die men met<br />
de hand gemakkelik van elr<br />
kaar kan trekken . „De grond<br />
was hard en droog en Jaap<br />
een slecht gevoede tobber, die<br />
in hoofdzaak leef de van<br />
skootjes met stroop en „zuurwaien-zuipen<br />
.<br />
W . 0. en N ., I,117,<br />
„Den Schaf meester sal mede<br />
wekelijks aan ieder Provenier<br />
of Provenieresse uytreiken een<br />
schoot wittebroodt, Twaalf enkelde<br />
Biskuyten en een stuyvers<br />
Tarwenbroodt", Keur van<br />
1620, vgl. Keuren nopens Gilr<br />
den, 83, Het woord s k o o t-<br />
j e zal dus wel een verkorr<br />
ting zijn van een s k o o t<br />
wittebrood, Volgens<br />
Boekenoogen, 902, was<br />
een schoot eertij ds de eenheid<br />
voor <strong>het</strong> broodrgewicht, een<br />
gewicht van % pond of 2%<br />
H,Gr,<br />
S c h o o t behoort bij <strong>het</strong> ww,<br />
schieten (<strong>het</strong> brood in de<br />
oven schieten) . Vgl . D e V r,,<br />
94 ; N . Gr. Wdb ., 884, schoot ;<br />
Ndl. W db,, XIV, 872, 5) .<br />
skorte, zw, onpers, ww. Hinder<br />
ren, deren . Wat skort jou vandaag?<br />
„Hey makker, schept moet,<br />
Zijt vrolyk en zoet,<br />
Of schort er nog Lets,<br />
Zo spreekt maar een woord<br />
Gr . H. Liedeb,, II, 89 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 906 ;<br />
Oudemans, Wdb . op Br.,<br />
335 ; Ndl. W db ., XIV, 912 .<br />
skosse I, zw, ww, intr . Dansen,<br />
bepaaldelik de skosse drie<br />
(een daps) uitvoeren . ,,We<br />
lieten de gasten maar skosse<br />
op de darsch, oome zaide, wij<br />
wisten toch maar niks hoe 't<br />
hoorde" .<br />
Uit Kennemerl., 143 . Vgl . D e<br />
V r., 94 ; Ndl . W d b., XIV,<br />
934, op schotsch I,<br />
skosse II, zw, ww, intr, Vee op.<br />
ko pen, om <strong>het</strong> dadelik weer to<br />
verhandelen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 907 ;<br />
D e V r ., 94 .<br />
skossedrie, znw. Len boeredans .<br />
„Tot of wisseling werd vlij tig<br />
gedanst, boerendansen als de<br />
horrelepiep, de skossedrie,<br />
donder in 't hoof enz,"<br />
W. 0, en N ., I,15 .<br />
Vgl . Fri. Wdb., III, 121,<br />
skotsertrjje; Ndl. Wdb ., XIV,<br />
934, op schotsch II . Zie voor<br />
de beschrijving van deze daps<br />
W. D ii k s t r a, hlit Friesl.<br />
Volksleven, d, I, 284.<br />
skosser, znw . Veehandelaar,<br />
veespeculant . Zie s k o s s e,<br />
't skot, znw . In de uitdr, : S k o t<br />
z e t t e, voortmaken, hard lopen<br />
o f rijden . ,,An de kleere<br />
zou je zeit heave, 't is 'n diender,<br />
maar an zen imeneuvels<br />
niet, want hij liep maar stadig<br />
an, en ik redeneerde, die dienders<br />
hier zelle wel skot zette" .<br />
flit Kennemerl ., 29 .<br />
Een skot in j e reg<br />
h e w w e, <strong>het</strong> spit in de rug<br />
hebben . D e s k o t j e s b i nr<br />
ne nag vuld, er is nog<br />
geld in de portemonnaie . Vgl .<br />
B o u m a n, 94; Ndl, Wdb .,<br />
XIV, 918 .<br />
skotel, znw . Houten grendel. He<br />
je de skotel al op de deur<br />
dein? Vgl . N. Gr. Wdb ., 886,
124<br />
schotel (W,K . ) ; Ndl. Wdb.,<br />
XIV, 931 .<br />
skotter, znw . Ben koe, die op<br />
haar derde jaar nog maar eenr<br />
maal gekalf d heef t . „'n Koe,<br />
die 't tweede jaar overslaat<br />
met 't brengen van een kalf,<br />
heet 'n skotter" .<br />
W. 0, en N ., I,15.<br />
Vgl. Boekenoogen, 910 ;<br />
B o u m a n, 94 ; Ndl. Wdb .,<br />
XIV, 937<br />
skottere, zw . ww . intr . Hard<br />
lopen, eigenl, lopen als een<br />
skotter . Zegsw . : J e w a i f<br />
mag wel ers skottere,<br />
je kraige zo'n hok<br />
m i t j o o s, er mag wel eens<br />
een jaar voorbjgaan, zonder<br />
dat je gezin vermeerderd<br />
words. Vgl. W. 0, en N., I,<br />
44 ; D e V r ., 95 .<br />
skouwe, zw, ww, tr. Onderzoer<br />
ken, eigenl, beschouwen, tot<br />
welk geslacht jonge konijnen<br />
en eenden behoren . ,,He je de<br />
knaine al skouwd Jan?' „Ja<br />
oor, ik hew 4 ramme en 3<br />
voesters". „Item elck waer .<br />
schip mach houden vij f f eynden<br />
ende een woert to<br />
schouwen daechs voer Heylich<br />
misse" . Zie Westfr . Stadr ., II,<br />
352 .<br />
skove, zw, ww . intr . Afrekenen .<br />
Van een schipper met zijn<br />
knechts. Gezamenlik de buit<br />
verdelen na of trek van gemaakte<br />
onkosten . Te Enkhuir<br />
zen . „Nou jongens, zelle we<br />
den skove?"<br />
w . 0 . en N., VII, 1 18 .<br />
skrabbers, znw, meerv . Geld .<br />
Vgl, N. Gr. Wdb., 888,<br />
schra hers .<br />
skraive, st, ww, tr . Schr jven .<br />
Zegsw . : Die s k r a i f t,<br />
b l a i f t, wie boekhoudt, gaat<br />
niet zo gauw op de fles .<br />
skram, znw . Een big van onger<br />
veer een half jaar . „En midden<br />
op de dansvloer sting onverwacht,<br />
geheel alleen, een<br />
magere skram, of kes meer as<br />
'n big„<br />
Enkh . C., 28 Nov . 1925 .<br />
Vgl, Ndl. Wdb ., XIV, 983 .<br />
skrape, zw, ww . tr . Het onkruid<br />
met een skra per uitwieden .<br />
skrape-, znw . Een land- en tuinr<br />
bouw werktuig . Vgl . D e V r.,<br />
95 ; Ndl. Wdb ., XIV, 1002 .<br />
skras, znw . Kras. Zie s k r a s~<br />
S e. Vgl . Fri. Wdb ., III, 124,<br />
skras .<br />
skrasse, zw, ww . intr . Krassen .<br />
Vgl . Fri . Wdb ., III, 124,<br />
skrasse; 0 u d e m a n s, Middel-<br />
en Oudndl. Wdb ., VI,<br />
221, schrassen .<br />
skredig, bnw. Flink, stevig ge.<br />
bou wd . Van personen . Vgl.<br />
Fri. Wdb ., III, 124, skredich,<br />
grof beenderig .<br />
skreeuwlillik, znw . Een kind, dat<br />
vervelend lips to schreien .<br />
„Die groote skreeuwlillek eerst<br />
maar", zai Eva, „hai is zeker<br />
z'n teut kwait raakt" .<br />
W. 0, en N., I, 54 .<br />
Vgl. Ndl. Wdb., XIV,1017 .<br />
skriebel, bnw, Schraal, mager .<br />
,,Maar op heden, was een<br />
aare taaie, 18 jaar amperan<br />
stedent,<br />
Heele dagen op de academie,<br />
knap maar skriebel words<br />
meestal zoo'n vent" .<br />
w, 0. en N., III, 166 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 914,<br />
schriebel, znw ., een klein,<br />
schraal, nietig mensch of kind ;
125<br />
De Vr., 95 ; Bouman, 94,<br />
schrieuwel; Ndl . Wdb ., XIV,<br />
1021 .<br />
skriebelig, bnw. Zie s k r i e-<br />
bel .<br />
Vgl. Boekenoogen, 915 ;<br />
DeVr.,95 .<br />
skriem, znw. In de uitdr.: 0 p<br />
skriem gaan, na een<br />
storm gaan zien, of er nog jets<br />
aangespoeld is . „En weunde<br />
ik deer nag, din ging ik welderes<br />
op skriem" .<br />
Enkh . Cr ., 31 Mrt.1931 .<br />
skril, bnw . Angstwekkend, griezelig<br />
. „En weet j e nag wel<br />
bai die skrille dansmeister in<br />
Bobbeldaik, die altaid maar<br />
door alles heen skreeuwde" .<br />
W. O . en N ., I, 23 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 915 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 126, skril ;<br />
Ndl. Wdb ., XIV, 1072.<br />
skrillap, znw . Ooglap, deel van<br />
<strong>het</strong> paardetuig . Gewoonlik in<br />
<strong>het</strong> meerv, skrillappe .<br />
skrobbe, zw, ww, tr . Krabben .<br />
„Nachte leg ik to medderen en<br />
to skrobben" .<br />
W.O, en N., I, 117 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 916 ;<br />
D e Vr ., 95 ; Ndl . W db.,<br />
XIV, 1077 .<br />
skroei, znw. Grote hanger .<br />
„Eerst nee 't ra'a'dhuis, toe in<br />
de gloria nee de kerk, en ik<br />
hat al zoo'n schroei, want<br />
soggens kon ik er niet van<br />
eten", hlit Kennemerl., 141 .<br />
Vgl. Fri. W db., III, 128,<br />
skroei;<br />
Boekenoogen, 917; De<br />
V r ., 95 ; N . Gr. W d b ., 891 ;<br />
Ndl. Wdb ., XIV, 1096 .<br />
't skroodje, znw. Een rond uitgesneden<br />
strookje gags of tul-<br />
le, dat voor aan de hul wordt<br />
gezet om deze to verlengen en<br />
waarlangs ter versiering een<br />
echt of nagemaakt Brabants<br />
kantje wordt aangebracht .<br />
„'n Fieter hultje he nicht?<br />
„Dat skroodje heb Kla'as Hazewinkel,<br />
j e wete wel, die<br />
koolhandelaar, iemesdage voor<br />
me uit Brussel meenomen" .<br />
W. 0 . en N ., III, 68 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 918 ;<br />
De Vr ., 95; Bouman, 95 ;<br />
Ndl. Wdb., XIV, 117 .<br />
't skrot, znw . Ajval, uitschot<br />
van vruchten .<br />
Vgl. Boekenoogen, 919 ;<br />
De Vr.,95 Bouman, 95 ;<br />
Ndl. Wdb., XIV, 1118 .<br />
skrouk, znw . Een mager, nietig<br />
persoon of diet, eigenl, jets<br />
dat verschroeid, verschromr<br />
peld is . „'t Binne den zukke<br />
etagere skrouke, z'n koeie, allegaar<br />
van die skroukige rammelkaste"<br />
.<br />
W . 0 . en N., II, 24 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb., XIV, 1104 .<br />
skrouke, zw, ww, intr . Zengen,<br />
door <strong>het</strong> vuur verschroeien .<br />
Vgl. Boekenoogen, 917 ;<br />
D e V r., 95 ; Ndl . Wdb .,<br />
XIV, 1103 .<br />
skroukig, bnw . Malter, schraal.<br />
Vgl, skrouke .<br />
skuddele, zw, ww . t r. Heen en<br />
weer schudden . Vgl . N. Gr.<br />
W db ., 892 .<br />
skuilhonkiese, zw, ww, intr .<br />
Verstoppertje spelen . Een<br />
jongensspel .<br />
skuit, znw . In de uitdr . : I n d e<br />
skuit moete, voor een<br />
vrouw, die weidra zal bevalr<br />
len, alles in orde maken . Vgl .<br />
Ndl. Wdb., XIV, 1171 .
126<br />
skuive, St. ww. intr . Betalen .<br />
„Hai et nag niet skoven ok, ik<br />
moet 'm in de gate houwe" .<br />
W. 0, en N ., IV, 43 .<br />
skullek, znw . Boezelaar. Te<br />
Enkhuizen . Vgl . Fri. Wdb .,<br />
III, 97, skelk.<br />
skullep, znw. Schelp. I n z'n<br />
skullep kruipe, zich<br />
bang terugtrekken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 893,<br />
op schilp; Fri. Wdb ., III, 129,<br />
Yn 'e skulp krupe; N. Gr .<br />
Wdb ., 893, schulp; S t o e t t,<br />
Sprwdb ., no, 2041 ; Ndl .<br />
Wdb ., XIV, 1207 .<br />
skurreft, 1) znw. Schurft. 2 )<br />
bnw. Geen zuiver geweten<br />
hebbend, vandaar terugger<br />
trokken . Hai is skurref t . Vgl.<br />
N. Gr . Wdb ., 893, hai is<br />
skurfteg; Ndl. Wdb ., XIV,<br />
1219 .<br />
skurreke, zw, ww, intr. Ben<br />
wriemelende beweging met<br />
<strong>het</strong> bovenlijf maken, waardoor<br />
men met de kleren langs <strong>het</strong><br />
lichaam schuurt; vooral cm de<br />
jeuk to doen bedaren, ook wel<br />
om warm to worden .<br />
Vgl. Boekenoogen, 921 ;<br />
D e V r., 95; Ndl. Wdb .,<br />
XIV, 1222 .<br />
skuttel, znw. Schotel.<br />
Vgl. Boekenoogen, 922 ;<br />
Fri . Wdb ., III, 130 ; N. Gr.<br />
Wdb ., 891,<br />
skuttele, zw, ww, intr. In de<br />
uitdr.: Deer skuttelt't<br />
n i e t r u i m, daar is <strong>het</strong> een<br />
arme boel . Zie s k u t t e l .<br />
skutteldoek, znw . Vaatdoek . In<br />
de verkl,skutteldoekie,<br />
ook wel vingerdoekje .<br />
,, . . . En wat die kleine skuttelr<br />
doekjes tog mosten op de stile-<br />
kebortjes, toe ze er op de<br />
kof f ie waren" .<br />
Uit Kennemerl . 163.<br />
Vgl. Boekenoogen, 922 ;<br />
Fri . . Wdb ., III, 120, skuteldoek;<br />
N . Gr. Wdb ., 892,<br />
schuddeldouk ; Ndl . Wdb .,<br />
XIV, 928 .<br />
skuur, znw . Schuur, Zegsw . : I n<br />
main skuur past maar<br />
i e n d e ur , d.w .z, met jou alleen<br />
wil ik trouwen .<br />
W . 0, en N., I, 30 .<br />
Zie een soortgel, zegsw . bij<br />
ring .<br />
slaai, znw . Grote houten hamer .<br />
„2 Slaijen om 't Ys mede to<br />
breken van St . Catharinendag<br />
tot den 1 Nlaart'' . Keur van<br />
1632, zie Keuren nopens Gilr<br />
den, 231 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 928 ;<br />
D e V r,, 95 ; Fri . Wdb ., III,<br />
132, slaei ; N. Gr. Wdb., 905,<br />
slaai; Mnl. Wdb ., VII, 1262,<br />
slegge ; Ndl . Wdb ., XIV,<br />
1668 .<br />
slachte, zw, ww, intr . Gelijken<br />
op, eigenl, van <strong>het</strong>zelfde soon<br />
of geslacht z j n . Hai slacht z'n<br />
vader.Llitdr.Slachtmain<br />
w a t, evenals ik, Je binne ok<br />
al vaif tig, slacht main wat .<br />
Vgl. Fri. Wdb ., III, 132 ; N<br />
Gr . Wdb ., 905 ; Ndl. Wdb .,<br />
XIV, 1481 .<br />
slagzekel, znw . Een sikkel met<br />
een lange stole, waarmee men<br />
de sloten zuivert van net, biezen<br />
enz . Zie z e k e l,<br />
slakkepikker, znw . Bajonet .<br />
Hai je 'n slakkepikker an?<br />
Dat staat miserabel!"<br />
W . 0 . en N., I, 80 .<br />
Vgl . Fri . Wdb ., III, 133, slakr<br />
kestekker; N . Gr. Wdb ., 907,
127<br />
slakkesteker; Ndl. Wdb .,<br />
XIV, 1548 .<br />
't slappie I, znw . Een p jp met<br />
een slap roer . „Arie met z'n<br />
slappie, zoo'n echt doorrookt<br />
smeultje" .<br />
W . 0, en N., I, 76 .<br />
Vgl. D e V r ., 95; N. Gr .<br />
Wdb., 908, 't slap van 'n<br />
Duitse piep, <strong>het</strong> elastieken<br />
buisje van <strong>het</strong> roer der pijp .<br />
't slappie II, znw, Morsdoekje,<br />
dat men kinderen aandoet bij<br />
<strong>het</strong> eten . „Alwaar de doek als<br />
een slab bleef hangen" .<br />
Br, over versch . 0 ., II, 222 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 928 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 131, slab(be) ;<br />
Ndl. Wdb ., XIV, 1469,<br />
slees, znw . Slede . „Hai wilt 'n<br />
slees to kraige, plakte Jan d'r<br />
op en toogde 'm voort"<br />
W. 0, en N ., I, 79 .<br />
De vorm is een samentr, van<br />
sleeds, sleedse, die in<br />
de oude bronnen veel voorkomen.<br />
Vgl. Boekenoogen, 931 ;<br />
Mnl. Wdb ., VII, 1260, sleedr<br />
se; Ndl. Wdb ., XIV, 1663 .<br />
sleip, znw . Slaap. Zie voor de<br />
vocaal § 18, 3 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 933,<br />
sleep; Fri. Wdb ., III, 136,<br />
sliep.<br />
sleipe, St . ww, intr . Slapen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 930,<br />
slapen, slepen ; Fri. Wdb ., III,<br />
137, sliepe .<br />
't sletje, znw . Zuurtje, balletje .<br />
„En haar trommeltje was zoo<br />
goed voorzien van seletj es en<br />
kokinjes" .<br />
W. 0 . en N ., II, 61 .<br />
sleze, zw, ww, intr . Met de slede<br />
r jden, ook wel met de voeten<br />
Tangs de grond slepen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 935 .<br />
sliep uit, uitroep, waarmee men<br />
iemand voor de gek houdt .<br />
Men strijkt hierbij met twee<br />
vingers over elkaar . „Sait zet<br />
in en met de vingers sliepruit<br />
bewegingen nei Jantje makende"<br />
enz . V r . Eend in de B., 9 .<br />
Vgl . B o u m a n, 96, op slier<br />
pen ; 0 p p r e 1, blz . 74, oit,-<br />
sliepe ; Oudemans, Wdb .<br />
op Br., 348, sliep .<br />
suet, znw . Dunne tak of loot<br />
van een boom .<br />
Vgl. Boekenoogen, 936 .<br />
slieter, znw . Magere jongen of<br />
meisje, eigenl . zo dun als een<br />
suet.<br />
slieterig, bnw . Mager, dun . Van<br />
personen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 936 .<br />
slikke, zw, ww, tr, Likken . Ger<br />
woonlik in de afl, o f s 1 i kr<br />
ke en opslikke .<br />
Vgl. Boekenoogen, 937 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 138, slikje;<br />
N. Gr. Wdb ., 911 ; Ndl .<br />
Wdb,., XIV, 1768 .<br />
slim, bnw . Scheef, schuin toelopend.<br />
Van een pad. Verour<br />
derd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 937 .<br />
't slimpad, znw . Een pad, dat<br />
de gewone weg schuin afsn jdt<br />
en dus bekort. Tans in onbruik<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 937 .<br />
slimtocht, znw . Een tocht of<br />
sloot, die schuin toelopend,<br />
een kortere weg biedt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 937 ;<br />
zie slim en slimpad .<br />
stinger, znw . In de uitdr . : Z'n<br />
stinger hewwe, in z'n
128<br />
schik zijn. Vgl . z'n d r a a i B o u m a n, 97 ; Ndl. Wdb .,<br />
hewwe en Stoett, XIV, 1850 .<br />
Sprwdb., no . 2074 . slot I, znw. Grote ruime panslob,<br />
znw. Werkboezelaar. Zie toffel .<br />
bontje . Uitdr . : Uit z'n slof<br />
Vgl. B o e k e n o o g en, 938 ; s k i e t e, boos worden .<br />
De Vr ., 96 ; Bouman, Vgl. Boekenoogen, 940 ;<br />
96 ; Ndl. Wd b., XIV, 1831 . Fri. Wd b ., III, 143 ; N . Gr.<br />
slobbe, zw, ww, intr . Met mor- Wdb., 916 ;<br />
sige voeten de vloer, <strong>het</strong> vloerr S t o e t t, Sprwdb., no . 2076 ;<br />
kleed enz . vuil maken . „'t Re- Ndl,. Wdb., XIV, 1851 .<br />
gende alle dagen en deerom slof II, bnw. Slordig, nalatig .<br />
was ie zeker bang, dat ik slob- Hai is erg slof met betalen .<br />
be zou en had ie de paipe al „Veel van beloft, van daden<br />
omsloegen" . slof '' . Verm . T reck .-Sch ., II,<br />
W.0.enN.,IV,69 . 17.<br />
„Wy kayen, wij dammen, wy „De Koster weet ge is slof" .<br />
legen den pet (put), Econ . Liedjes, II, 132 ;<br />
En slobben al of cons, schoen zie ook S . Burgerh ., Voorrede<br />
en broecken" . XII, C,. Wildsch ., II, 99.<br />
Valcooch, Vgl. Boekenoogen, 94 ;<br />
Regel d . Schoolm ., 467, Fri. Wdb ., III, 143 ; Mnl.<br />
V 1. B o e k e n o o e n 938 ; Wdb ., VII. 1296 ; Ndl. Wdb .,<br />
Fri. Wdb ., III, 143, slobje; XIV, 1855.<br />
D e V r ., 96 ; B o u m a n, 96 ; slofskoen, znw, Muil. Aldus ger<br />
Ndl. Wdb ., XIV, 1831 . noemd naar <strong>het</strong> keen en weer<br />
slobberdoes, znw . Ben vuil, slow bewegen van de voet .<br />
dig persoon . slofter, znw . Zie s 1 o c h t e r .<br />
Vgl. Boekenoogen, 97 ; De Vr ., 96 .<br />
Fri. Wdb., III, 143 ; Ndl . slokke, zw . ww . tr . Slikken .<br />
Wdb.,XIV,1833 . Vgl . B o e k e n o o g e n, 941 ;<br />
slobberig, bnw . Viii!, morsig. Fri . Wdb ., III, 144 ; Ndl.<br />
Vgl.Boekenoogen,939 ; Wdb.,XIV,1862 .<br />
D e V r ., 96 ; Ndl . Wdb ., 't slokkie, znw . Borreltje . „Bai<br />
XIV, 1835 .<br />
den Kastelain most ie 't ok al<br />
slochter, znw . Slop, doorgang in ontgelde, want hij moist gien<br />
<strong>het</strong> ijs . Hiernaast s l o f t e r iens moat biljarte om twei<br />
en s l u f t e r . slokkies was'' . V r, Bend in de<br />
Vgl. Boekenoogen, 939 . B ., 26. Een zoet sloksloeg,<br />
bnw. Beslagen . De glaze k i e, een vrouweborreltje .<br />
binne sloeg . Vgl, Fri. Wdb ., III, 143 ; Ndl.<br />
Vgl. Boekenoogen, 940, Wdb ., XIV, 1860 .<br />
slaperig, mat; Fri. Wdb ., III, slote, zw . mow . intr. Sloten mar<br />
145, slack, slaperig, ken, ook wel de bestaande<br />
sloerie, znw. Slordig wij[. sloten uitdiepen . „Item soo en<br />
Vgl. B o e k e n o o g e n, 940 ; moet niemant slooten bij de
129<br />
Boeckelweg tusschen Lambertschaagh<br />
ende de Weeren<br />
of hij zal de aarde op de<br />
Boeckelweg werpen, op boete<br />
van een pond" .<br />
Westjr . Stadr., II, 373 .<br />
sloter, znw . lemand, die nieuwe<br />
sloten maakt, of de bestaande<br />
uitdiept en de wallen afsteekt .<br />
Mijn Heeren de Schout, Burgemeesteren<br />
en Schepenen des<br />
Stadts Hoorn, van tijt tot tijt<br />
to voren synde gekomen, menigvuldige<br />
klagten van haar<br />
Ingesetenen en van Anderen<br />
in haar Agtbaarheden Jurisdictie<br />
woonagtig, over de<br />
Kwaat-aardigheyt en nalatigheyt<br />
van vele Pik- en andere<br />
Grasrmayers, Slooters, Saadtr<br />
Sichers en alle diergelyke"<br />
enz ., Keur van 1702, zie Keuten<br />
nopens Gilden, 589 . Vgl .<br />
B o u m a n, 97; Ndl. Wd b .,<br />
XIV, 1890 .<br />
slufter, znw . Zie s 1 o c h t e r .<br />
sluis, znw. Brag .<br />
't sluisland, znw . Het land tusr<br />
sen twee bruggen .<br />
sinker, bnw . Schraal, armoedig .<br />
Vgl.sluUf .<br />
slukke, zw . ww, intr . Sluiken .<br />
Vgl . Fri . W db ., III, 146,<br />
slukje.<br />
sluppe, zw, ww. intr . Sluipen .<br />
Vgl. Fri. Wdb ., III, 146,<br />
slupje.<br />
sluuf I, bnw. Mager, smal.<br />
„Ik ben wat sluuf worre en je<br />
oome wat to dik, maar <strong>het</strong><br />
rooit goed" .<br />
W. 0 . en N., II, 161 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 947 ;<br />
D e V r ., 96 .<br />
sluuf II, znw . Een knot wol.<br />
Dialect van Drechterland II .<br />
„En hei je een sluuf wol veur<br />
m'n haald?" Vloed, 165,<br />
smait, znw . Een grate hoeveelheid.<br />
Die boer <strong>het</strong> 'n smait<br />
geld. Van s m ij ten .<br />
Vgl. Boekenoogen, 952 .<br />
smaite, St WW . tr . Slaan . In de<br />
uitdr . : Haver, garst<br />
s m a i t e . Dit smijten geschiedt<br />
door een bundel halmen<br />
bij herhaling en met<br />
kracht tegen een op een vat<br />
liggende ijzeren plaat to slaan,<br />
zodat de graankorrels er of<br />
vallen . Vgl. Nay., 21, 534 .<br />
smakke, zw, ww, tr . Gooien, bepaaldelik<br />
pepernoten op Sinterklaas<br />
avond . Llitdr .: D e<br />
bille baai mekaar<br />
s m a k k e, gaan trouwen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 948 .<br />
Mnl. Wdb ., VII, 1336 .<br />
smakker, znw . Robbedoes, ror<br />
baste jonge man . „Ferme j ongens<br />
zijn: „rokusse, smakkers<br />
w . 0. en N ., I, 17 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 949,<br />
smakkerd, Melt; D e V r ., 96.<br />
smakkerseivend, znw . De avond,<br />
waarop gesmakt wordt, Sinterklaasavond.<br />
smart, znw . Het gele, kleverige<br />
vuil in <strong>het</strong> oar . Het woord<br />
behoort etymol, bij s m e e r,<br />
vet. In A'dam noemt men dit<br />
schertsend wel „oorboter" .<br />
Vgl. Boekenoogen, 949 ;<br />
D e V r., 96.<br />
smeerhoorn, znw . In de uitdr. :<br />
Mit de smeerhoorn<br />
1 o u p e, vleien . „Vroeger zag<br />
ie je niet, en nou Kees mit<br />
zain Duw vrait, nou loupt ie<br />
mit de smeerhoorn" .<br />
W. 0 . en N ., II, 15 .<br />
9
130<br />
Vgl, Boekenoogen, 951 ;<br />
D e V r ., 96; S t o e t t,<br />
Sprwdb., no, 938,<br />
smeerproest, znw . Vuile boel.<br />
Vgl. Boekenoogen, 951 ;<br />
D e V r ., 96,<br />
smekke, zw, ww, intr. Hoorbaar<br />
proeven, met de tong smakr<br />
ken .<br />
smere, 1) zw, ww, intr . Wegr<br />
gaan . Nou ik smeer 'm oor .<br />
2) zw, ww, tr. Vleien . Vooral<br />
in de of l, o p s m e r e . Zie alr<br />
daar. „Je zel 't niet beleve,<br />
Hombaas, dat ik je smeere<br />
gaan" . W,. 0. en N., III, 66,<br />
3) zw, ww, intr . Dik worden,<br />
naar regen staan . Van de<br />
lucht .<br />
Vgl. Boekenoogen, 951,<br />
smeren, znw. Smeersel. ,,Of toch<br />
nag maar deres volhoue mit<br />
die smeren" .<br />
W . 0, en N ., I,117,<br />
Vgl, Mnl, Wdb,,, VII, 1366,<br />
smermge .<br />
smiddes, bijw . Des middags. „De<br />
bloedtoet had al hoore smoeze,<br />
dat z'n vrinde deer veul pier<br />
zier in hadde en smiddes om<br />
vaif uur in de Peerdesteeg bai<br />
elkaar zouwe komen" .<br />
W. 0, en N,, II, 88 .<br />
smiecht, znw . Gemene vent .<br />
„Zoo'n smiecht, zoo'n skof t,<br />
zoo'n bobbekop!<br />
W.0.enN .,II,28 .<br />
Vgl. N. Gr. Wdb ., 922 ; Fri .<br />
W db ., III, 150, sm ycht .<br />
smient, znw. Scheldwoord . Hai<br />
is 'n smient 'oor, Eigenlik betekent<br />
<strong>het</strong> woord "eend" .<br />
Vgl, Fri . Wdb ., III, 151,<br />
sm jeunt .<br />
smies, znw . Alleen in <strong>het</strong> meerv .<br />
en wel in de uitdr . : I e t s o f<br />
iemand in de smieze<br />
h e w w e, in de paten- hebben,<br />
„En as d'r naggeres 'n<br />
grootert tussche door liep, den<br />
was ie, voordat je 'm goed en<br />
wel in de smieze hadde, d'r<br />
van deur" .<br />
w. 0, en N ., I, 77,<br />
Vgl, Boekenoogen, 975,<br />
in de spiezen; N . Gr. Wdb.,<br />
923, Amn in de smiezn hebm;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no, 606 ;<br />
Fri. Wdb., III, 150, ik ha 't<br />
al yn 'e smise(n) .<br />
smikkele, zw, ww, intr. Snoepen,<br />
ook smakelik eten . „Snaaien,<br />
smikkelen, snobben, snukker<br />
len, beteekenen alle vier snoer<br />
pen", W . 0, en N,. I, 17.<br />
Vgl. Boekenoogen, 952 ;<br />
D e V r., 96; N. Gr. Wd b.,<br />
923 ; S t o e t t, Sprwdb ., no,<br />
2043,<br />
smoek, bijw . Stil, bedaard .<br />
Hiernaast s m o k, Zie aldaar,<br />
„je malle mieter", antwoordde<br />
Eva, „nou houwe ze er<br />
smoek, maar deimee beginne<br />
ze weer .<br />
W, 0, en N. I, 54 .<br />
„Verwacht de Bruyloft niet to<br />
vroeg,<br />
Totdat sal aengekomen wesen<br />
Des werelts avont, houd u<br />
smoeg .<br />
Med. Sch ., 156 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 953,<br />
smoks; D e V r ., 96, zich smok<br />
houden ; B o u m a n, 98; N.<br />
Gr . W d b ., 924 ; S t o e t t,<br />
Sprwdb ., no, 1219 .<br />
smok, bijw . Zie s m o e k,<br />
„Allien de bakker hiel 'm<br />
smok",<br />
W. 0, en N., II,113 .
131<br />
smoor, znw . In de uitdr .: D e<br />
smoor in hewwe, <strong>het</strong><br />
land hebben, Vgl . N . Gr.<br />
Wdb., 924 ; 0 p p r e 1, blz . 83 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no. 2087 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 151 .<br />
smoorpan, znw. In de zegsw . :<br />
Die maakt van z'n hart<br />
gien smoorpan, die komt<br />
er rond voor uit .<br />
smoorvod, znw. Gewoonlik in<br />
<strong>het</strong> meerv. Smoorvodde,<br />
Lappen, stukken goed, die<br />
men op <strong>het</strong> deksel van een<br />
pan met brij of ander eten<br />
legt, wanneer deze van <strong>het</strong><br />
vuur is afgenomen, om zor<br />
doende de warmte er in to<br />
houden en <strong>het</strong> eten to laten<br />
sudderen . „En as ze (n,1 . de<br />
brij ) weer goed deurkookt, zet<br />
ze den maar of. Doen er dan<br />
n paar smoorvodde over, den<br />
stiemt ze wel gaar" .<br />
W . 0, en N . . II, 14 .<br />
smote, zw, ww. intr. Sudderen,<br />
gaar koken . Het vlais moet<br />
lekker smote. Vgl. Fri. Wdb .,<br />
III, 152, smoore; Ndl. Wdb .,<br />
XIV, 2200,<br />
smorte, zw, ww, intr . Pruttelen .<br />
Van kof f ie. „De kof f ie sting<br />
lekker to smorten op 'n f risch<br />
kooltje in de theestoof" .<br />
Enkh . C ., 7 Febr . 1925 .<br />
Het woord is wellicht verwant<br />
metsmoret<br />
smortig, bnw . Pruttelend . Ger<br />
zegd van kof fie, die staat to<br />
koken . Vgl, s m o r t e.<br />
smouke, zw, ww, intr . Roken .<br />
Vgl. Fri . Wdb ., III, 153,<br />
smoke; N . Gr. Wdb ., 924 .<br />
't smoukie, znw . T abakspijp, Zie<br />
s m o u k e. „En toe hew ik<br />
m'n smoukie vuld mit lek-<br />
kre tabak" . Van een Westfr .,<br />
6.<br />
smouwe, zw, ww, tr. Van iemand<br />
o/ iets houden, vertrouwen<br />
stellen in iemand of iets . Je<br />
moete de kat 'n stukkie zallem<br />
geve, dat smouwt ie wel . Ik<br />
smouw 't hillekendal niet 'oor.<br />
smuiger, znw . 1) Ben toestel,<br />
dat onder in een ouderwetr<br />
se schoorsteen werd aanger<br />
bracht, om <strong>het</strong> trekken to bevorderen<br />
. 2 ) Een doorroker,<br />
een gemene kerel .<br />
Vg1. Boekenoogen, 953 ;<br />
De Vr., 96; Bouman, 98 .<br />
't smulke, znw . Hiernaast<br />
s m u 1 t j e . Een korte tabakspijp,<br />
die door <strong>het</strong> vele token<br />
bruin is geworden .<br />
Vgl. Boekenoogen, 954 ;<br />
De Vr ., 96; Bouman, 98 .<br />
snaaie, zw, ww, intr, Snoepen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 955 ;<br />
De Vr .,96;Bouman,98 .<br />
snaar, znw. Gewoonlik in de<br />
verkl, s n a a r t j e . Schoonr<br />
zuster ,.<br />
„Naast zwager voor<br />
schoonbroer, staat snaartje<br />
voor schoonzuster" .<br />
W. 0 . en N ., I,16 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 955 ;<br />
Fri. Wdb„ 154, snaer ; D e<br />
V r., 98 ; zie voor de verschillende<br />
bet, in <strong>het</strong> Mnl ., Nlnl.<br />
Wdb ., VII, 1387 ; 0 u d e-<br />
m a n s, Wdb, op Br., 355 .<br />
snaarderaai, znw . Malligheid,<br />
vreemd gedoe . ,,'t Was aars<br />
n mooi begin en hou dat in je<br />
gedagte, er mag niks gien neskigheid<br />
van lief de of zukke<br />
snaarderij in komme" . Uit<br />
Kennemerl ., 46 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 956,<br />
snoeperij en snuisterij ; N,. Gr .
132<br />
Wdb., 929, snaarderj, kleir<br />
nigheden, snuisterijen .<br />
snaikoek, znw . Len snort zoetekoek,<br />
ook wet dikkerdjeskoek<br />
genaamd.<br />
Vgl. Boekenoogen, 961 .<br />
snakker, bnw. Hartig, zout . Het<br />
vlais was lekker snakker 'oor.<br />
Vgl. Boekenoogen, 956 ;<br />
D e V r., 96 ; B o u m a n, 98 .<br />
't snakkerighaidje, znw . Een<br />
hartige sp js . „'t Ging alles<br />
nag al goed, ik lustte temet<br />
alles, al had ik de snakkerigr<br />
haidjes 't liefst" .<br />
W.0.enN.,IV,66 .<br />
snarig, bijw . Zeer, in hevige<br />
mate . „Nou", zaid ie, „ik hew<br />
al of tig op 't ais weest, veul<br />
dage mit de bezem werkt,<br />
maar zoo belabberd as 't nou<br />
gaat, nei man, deer weet ik<br />
gien tweide voorbeeld van, en<br />
den deerbai zoo snarig koud" .<br />
W . 0, en N., I, 77 .<br />
Vg1. Boekenoogen, 957 ;<br />
De Vr., 96; Bouman, 98 .<br />
spars, znw . In de uitdr . : G i e n<br />
s n a r s, geen zier, niets .<br />
Vgl. Boekenoogen, 962,<br />
gien snirs; Fri . Wdb., III, 155,<br />
gjin spars ; S t o e t t, Sprwdb .,<br />
no, 2089 .<br />
sneesstok, znw . Een stok, bevesr<br />
tigd aan de beide einden van<br />
een visnet, tussen <strong>het</strong> kurkliek<br />
en <strong>het</strong> loodliek, om <strong>het</strong> net<br />
wijduit to doen staan .<br />
Te Enkhuizen. Vgl . Mnl .<br />
Wdb ., VII, 1402, snese,<br />
snoer.<br />
't sneetje, znw . In de uitdr . :<br />
'n Sneetj a in 't „Jon -oor<br />
h e w w e, dronken z jn .<br />
ge, jonge, wat is dat 'n ruwr<br />
aan as ie 'n sneetje in 't oor<br />
<strong>het</strong>". W. 0 . en N ., II, 52.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., III, 156, by<br />
<strong>het</strong> in speed yn 't ear .<br />
snei, znw. Sneeuw. Zie voor de<br />
diftong § 23, 4, Opm . 2 .<br />
Vgl. N. Gr. Wdb ., 932, snij.<br />
't sneibaltje, znw. Een glaasje<br />
jenever of brandewijn met sui,-<br />
ker. „Dirk, die al meer met<br />
dat water voor de dokter weest<br />
was, begon, toe de klante in<br />
de gelagkamer zatte, elk mit<br />
'n sneibaltje voor d'r lui :<br />
,,Maar Bram, je zelle toch zer<br />
ker die beste ket niet verkour<br />
pe" . W . 0,. en N., II, 167 .<br />
Fri. Wdb ., III, 157, snier<br />
baltsje .<br />
sneijage, zw . onpers. ww .<br />
Sneeu wen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 958 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 158, sn /e .<br />
sneiproest, znw . Vuile boel tengevolge<br />
van dooiende sneeuw .<br />
Zie proest en smeerproest<br />
snerreke, zw . ww, intr . T intelen,.<br />
Van handen en voeten .<br />
Vgl . Mnl. Wdb ., VII, 1402 ;<br />
D e Bo ., 912 .<br />
snik, bnw. Wijs . In de uitdr . :<br />
Niet goed snik wez<br />
e, niet wijs zijn . Vgl . N . Gr .<br />
Wd b ., 928 ; S t o e t t,<br />
Sprwdb ., no . 2090 .<br />
't snippie, znw . $uitenkansje .<br />
snob, znw . In de uitdr . : 't I s<br />
niet veul snobs, <strong>het</strong> is<br />
niet veel zaaks. Vgl, s n o br<br />
b e .<br />
snobbe, zw . ww, intr . Snoepen .<br />
Vgl . D e Vr ., 96 ; Fri. Wdb .,<br />
HI,I, 161, snob je .<br />
snobberaai, znw . Snoeperij .<br />
„Die in de kerk rabbouwen of<br />
snobberij koopen" .
133<br />
Va1cooch,<br />
Regel d . Schoolm ., blz . 190 .<br />
Vgl . Fri. Wdb., III, 161,<br />
snobberij .<br />
snoet, znw . Snuit . Uitdr . :<br />
Iemand snoetop skut<br />
t e l g e v e, iemand erg uitschelden<br />
. ,,As ze 't hart in der<br />
laif hewwe om me mit zoo'n<br />
hakkefietje of to skepen, zel ik<br />
ze snoet op skuttel geven" .<br />
W. 0 . en N., II, 21 .<br />
snoeterig, bnw . Guur, regenachachtig.<br />
„ja guster was 't vrai<br />
snoeterig, en den is 't dadelek<br />
zoo huf terig" .<br />
W. 0 . en N.. II, 50 .<br />
snoffe, zw, ww, intr . Snikken,<br />
schreien. ,,Maar deer zou niet<br />
snof t worre" . Med. C ., jrg .<br />
23, no . 1187 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 963 ;<br />
Bouman,99 .<br />
't snoffie, znw . Snufje, gewoonlik<br />
in verbinding met n u w,<br />
n u w e r w i s en dergel, woorr<br />
den, „Gien meister, maar zo'n<br />
jonge kerel met nuwerwisse<br />
snof fies, die lachte om ouwerwisse<br />
reidjes .<br />
W . 0. en N ., I,118.<br />
„En stelt u aen tot geender<br />
tij dt<br />
Als de wereltsche nacy,<br />
In nieuwe snof kens van habijt,<br />
Twort veel misbruyckt,<br />
eylacy '.<br />
T w i s c k, Kl. Liedtb ., 139 .<br />
„Ik weet niet veel van al die<br />
nieuwe snof jes en modes" .<br />
S. Burgerh ., 35 . Vgl . 0 u d er<br />
m a n s, Wdb . op Br ., 359 .<br />
snokker, bnw. 1) Aardig.<br />
„'n Aardig kind is 'n pittige<br />
of snokkere joen of maid" .<br />
W . 0, en N., I,17 .<br />
2) Vreemd, zonderling . ,,'t Is<br />
toch snokker, dat ik nergens<br />
m'n knip vinde kin" . Zie voor<br />
een soortgel. betekenisoverr<br />
gang bij a a rd i g .<br />
Vgl. Boekenoogen, 963 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 162, snokker;<br />
De Vr ., 96; Oudemans,<br />
Wdb, op Br., 359 .<br />
snol, znw . Een persoon, waarop<br />
men verliefd is,. Het woord<br />
heef t niet de ongunstige zin,<br />
die <strong>het</strong> in <strong>het</strong> algemeen heef t.<br />
Vgl.snolle .<br />
snolle, zw . ww, intr . Vrijen, zoenen<br />
. „Dat 's j e voor, lustig<br />
eens aan 't snollen" .<br />
Gr . H . Liedeb ., 232 .<br />
snollebol, znw. Zie s n o l .<br />
Vgl. Boekenoogen, 963 .<br />
snot, znw . Wagen. Zie h o nr<br />
desnor en poppesnor.<br />
Vgl.Boekenoogen,963 .<br />
snot, znw . Snot. Uitdr . : I e t s<br />
in 't snotje hewwe, er<br />
de lucht van hebben ;<br />
iemand voor 't snot -<br />
j e h o u w e, iemand bij de<br />
news nemen ;<br />
snot en kwail huile,<br />
vreselik schreien . Verder<br />
komt <strong>het</strong> woord in allerlei<br />
bastaardvloeken voor als eerstelid<br />
; b .v.snotverdoms<br />
me, snotverdorie,<br />
snotverdikke, snot<br />
verdikkeme, snot<br />
Verdubbe .<br />
Vgl. Boekenoogen, 964 ;<br />
N. Gr . Wdb ., 931, hai<br />
schrai f t snot en kwiel, 931,<br />
snotverdikkemie; S t o e t t,<br />
Sprwdb ., no . 2095 .<br />
snotbriebel, znw . 1) Snotpegel .<br />
Veeg je snotbriebel of joon .
134<br />
2 ) Als scheldwoord, snotneus,<br />
Vgl. Boekenoogen, 964 ;<br />
D e V r ., 97 .<br />
snotkoker, znw . 1) Snotneus.<br />
„Stracx kreegh ick socken<br />
veegh voor mijn blauwneusde<br />
snotvat ' .<br />
V ii g h, Kt, v, j . Rontwoet, 7 .<br />
2) Mond. In de uitdr. : H o u<br />
je snotkoker.<br />
Vgl. Boekenoogen, 965 ;<br />
D e V r ., 97 ; Fri. Wdb., III,<br />
162 ; N . Gr . W db ., 931 .<br />
snottere, zw, ww, intr . Schreien,<br />
huilen . Hai loupt al weer to<br />
snotteren. Vgl . Fri. Wdb ., III,<br />
162, snotterje; N .<br />
931, snottern .<br />
Gr. Wdb .,<br />
snotterig, bnw . Regenachtig.<br />
„'t Was snotterig, deizerig<br />
weer" .<br />
W. 0 . en N ., I, 76 .<br />
snukkele, zw, ww, intr. Snoepen .<br />
soebatte, zw, ww, intr . Met aanr<br />
drang vragen . Ik moet de hele<br />
taid om dat geliende geld soer<br />
baste . Vgl. N. Gr. Wdb ., 933,<br />
soebatn; Fri. Wdb ., III, 165,<br />
soebadde; S t o e t t, Sprwdb.,<br />
no . 1865 .<br />
soep, znw . In de uitdr . : V o o r<br />
de soep weze, er in ger<br />
loot ztjn (ni . voor de militaire<br />
dienst) .<br />
soggens, znw . 2e nv. Des ochr<br />
tends.<br />
sok, znw. Sok. Uitdr . : D e<br />
sokke d'r in zette, <strong>het</strong><br />
op een lopen zetten .<br />
Vgl. Boekenoogen, 966 ;<br />
De Vr., 97 ; Stoett,<br />
Sprwdb,., no . 2102 ; Fri. Wdb .,<br />
III, 166 .<br />
solo, znw . Een van de spelen<br />
van <strong>het</strong> pandoerspel. De spe~<br />
ler moet alleen alle slagen ha .<br />
len . Er is troef .<br />
solorzonder, znw . Een van de<br />
spelen van <strong>het</strong> pandoerspel .<br />
De speler moet alleen alle slagen<br />
halen . Er is geen troef.<br />
sond, bijw, en voegw . Sinds,<br />
sedert .<br />
Vgl. Boekenoogen, 966 ;<br />
D e V r., 97 ; Fri. Wdb ., III,<br />
167; sont; Oudemans,<br />
Wdb., op Br., 364, songt<br />
sonders, znw, lets biezonders,<br />
gewoonlik ironies. Het woord<br />
wordt steeds vooraf gegaan<br />
door een onbep, vnw .<br />
Kin niks skele, hai weet altaid<br />
wat sonders" .<br />
W. 0, en N ., II, 54 .<br />
Vgl.Oudemans, Wdb.op<br />
H., 301 . zonders ; Fri. Wdb .,<br />
III, 167, sonders, sunders .<br />
sop, znw . Wittebrood in melk<br />
gekookt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 967 ;<br />
D e V r ., 97; Fri. W d b ., III,<br />
167.<br />
sopperig, bnw . Week, drassig.<br />
Van de grond .<br />
Vgl. Boekenoogen, 968 ;<br />
Bouman, 100 .<br />
spaaie, zw, ww, intr . Spuwen,<br />
overgeven . „Die begins nou 'n<br />
taaltj a to braken, weer j e van<br />
spaie moete" . Enkh., C., 23<br />
Aug. 1924 . Zie voor de vorm<br />
§ 142, Opm . N. Gr. Wdb .,<br />
953, spjn; Fri. Wdb., III, 174,<br />
spije .<br />
spaander, znw . Spaander. Zegsr<br />
w . : Dat benne allemaal<br />
spaanders buir<br />
ten main mand, dat inr<br />
teresseert mij niet . „En jij<br />
moete weer wete voor Donderdag,<br />
was ze Dinsdag in
I35<br />
Purmerend voor de keis had<br />
hewwen, da's boerepraat as je<br />
prate van praat, maar skepe,<br />
rosse, daike ( nou dat ken nog<br />
wat) benne allemaal spaanr<br />
ders buiten main mand" .<br />
V t . Eend in de B., 5 .<br />
spaikerboor, znw . Boor om sp jr<br />
kergaten to meken . Vgl . Fri .<br />
Wdb ., III, 174, spikerboar .<br />
't spain, znw. Spinde, spijskast .<br />
Tans vrijwel verouderd . „De<br />
etenskast heet 't spain" .<br />
W . 0 . en N., I,16.<br />
viii . Boekenoogen,976 ;<br />
DeVr .,97;Bouman,100 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 176, spyn;<br />
N. Gr . W db., 944, 't spin ;<br />
Mnl. Wdb ., VII, 1700 .<br />
't spaisel, znw . Braaksel .<br />
Het spijsel in sijn aensicht<br />
snoot,<br />
Neemt wech onze beschaemdtheydt<br />
groot" .<br />
T w i s t k, Kl . Liedtb ., 232 .<br />
spake, zw, ww . intr . Beide hanr<br />
den aan de spaken van een<br />
wiel slaan, om zo een wagen<br />
voort to bewegen . „Nou, toe<br />
de wagen leeg was, wai allegaar<br />
spake" .<br />
Enkh . C ., 29 Dec . 1923 .<br />
spanbotte, zw, ww, intr . Een<br />
jongensspel . Men trekt n .1 . een<br />
streep op ongeveer een meter<br />
afstand van een muur, en<br />
ketst hiertegen met een cent,<br />
zodat deze naar de streep toespat<br />
. Wiens cent <strong>het</strong> dichtst<br />
bij de streep ligt wint <strong>het</strong> . Ook<br />
met rinkelbellen werd dit spel<br />
vroeger gedaan .<br />
Vgl. Boekenoogen, 969 .<br />
spandere, zw, ww, tr . Besteden,<br />
ten koste leggen . Hai <strong>het</strong> an<br />
dat huffs heel wat spandeerd<br />
oor .<br />
„Spendeer ik dan een Roemer<br />
Wijn,<br />
Soo wil ik zingen, eens vrolijk<br />
. . „<br />
zijn .<br />
Verm . Treck-Sch ., 1,150.<br />
Vgl. Bouman, 100 ; Mn!.<br />
Wdb., VII, 1701, op spenr<br />
den ; Fri. Wd b ., III, 169,<br />
spandearje.<br />
spanne, 1) zw, onpers . ww . In<br />
de zegsw . : 't Z e l d e r<br />
s p a n n e, <strong>het</strong> zal er om hour<br />
den, ook wel <strong>het</strong> zal er van<br />
tangs gaan . 't Zel der spanne,<br />
of ik wet touw genoeg heb .<br />
„Nou help maar kaiken, 't zal<br />
daar weerligs spannen Uit<br />
Kennemerl., 86.2) zw, ww, tr .<br />
De achterpoten ener koe met<br />
spantouw vastbinden, voordat<br />
men begint to melken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 970 ;<br />
D e Vr., 97; Bouman, 100 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 169; N . Gr .<br />
Wdb., 939 .<br />
spansere, zw . ww, intr . Wander<br />
ten . „Toe wist ik net evenveul,<br />
er liep ook nog wet zoo'n<br />
ien to spanseeren" . Uit Kennemerl.,<br />
29 . Vgl, Mn! . W db.,<br />
VII, 1619, spaceren .<br />
't spantouw, znw . Het touw,<br />
waarmee men de achterpoten<br />
ener koe spant, voordat men<br />
begint to melken .<br />
Zie spanne .<br />
Vgl. Boekenoogen, 970 ;<br />
De Vr., 97; Bouman, 100 ;<br />
0 p p r e 1, blz . 84 ; Fri. Wdb .,<br />
III, 169 ; N Gr Wdb 939<br />
spat I, znw . In de uitdr . : D e<br />
hard weglo-<br />
spat zette,<br />
pen .
136<br />
Vgl. Boekenoogen, 970 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 170 .<br />
't spat II, znw . Ben paardeziekte,<br />
welke hierin bestaat, dat<br />
een paard een knobbel aan<br />
<strong>het</strong> kniegewricht krijgt .<br />
„Toe ginge ze nei de peerdestal,<br />
Deer kon ze hem niet veul<br />
leere,<br />
Want overhoef of spat en gal,<br />
Kan zelf s de veearts niet<br />
keeren" .<br />
W. 0, en N., I, 98 .<br />
H a d r. J u n., Nomencl., 21,<br />
J umentum suf f raginosum .<br />
Krampigh peert, <strong>het</strong> welck dat<br />
spat heef t. Zie ook Mn! .<br />
Wdb ., VIII, 1654; Fri. Wdb .,<br />
III, 170 .<br />
't spatskut, znw. Ben schut achr<br />
ter de groep op de koegang .<br />
spatter, znw. Ert, die niet gaar<br />
to koken is .<br />
Vgl. Boekenoogen, 971,<br />
spattert; D e V r ., 97,<br />
speciaal, bnw . Zeer bevriend .<br />
Ze binne erg speciaal mit mekaar<br />
'oor. Vgl . N,. Gr. Wdb .,<br />
942; Oudemans, Wdb, op<br />
Br., 366.<br />
't speen, znw. Speen . Zegsw . :<br />
Hai laic an 't voors<br />
p e e n, hij wordt boven ieder<br />
ander voorgetrokken .<br />
Zie W. 0 . en N ., IV, 95,<br />
waar de Heer D . Pijper <strong>het</strong><br />
volgende bij deze zegsw. aantekent<br />
: „Een moedervarken of<br />
zeug heeft gewoonlijk twaalf<br />
spenen . Als de zeug nu twaalf<br />
biggen heel t, dan hebben ze<br />
ieder een speen, en ieder houdt<br />
zijn eigen speen . Nu geven de<br />
voorspenen meer melk dan de<br />
achterspenen, zodat die aan<br />
de voorspenen liggen, er <strong>het</strong><br />
best aan toe zijn" .<br />
Vgl. Boekenoogen, 971 .<br />
spelt I, znw. De straal melk, die<br />
bij <strong>het</strong> melken uit de uier<br />
vloeit . Vgl . D e V r ., 97 ; Fri.<br />
Wdb., III, 171, speet .<br />
spelt II, znw . Houten stokje,<br />
waaraan men de haring steekt<br />
om to roken, . „De speitjes<br />
werden an de muur of an de<br />
lain of netjes salt an mekaar<br />
an 't kleererak hongen" .<br />
Enkh, C., 5 Dec . 1928 .<br />
speite, zw, ww, tr. Zo melken,<br />
dat de melk met dikke stralen<br />
uit de uier in de emmer spun .<br />
Vgl . B o y m a n, 100, speten ;<br />
Fri. Wdb ., III, 171, speets je,<br />
spele.<br />
't spek, znw. 1) Spek . Zegsw . :<br />
Ik bin 't zo zat as<br />
gespogen spek, ikheb<br />
er meer dan genoeg van .<br />
Spek an Nlaai toe, en<br />
'twas Vrouwedag,(2<br />
Febr .) a l op . gezegd van<br />
een pocher.<br />
2) Varken . In de zegsw . :<br />
't Spek was duur, de<br />
varkens waren duur . E r w a s<br />
veulspekandemarkt,<br />
er waren veel varkens aan de<br />
markt.<br />
Vgl. Boekenoogen, 973 ;<br />
D e V r ., 97,<br />
spekdam, znw . Een los opge.<br />
worpen dam in een sloot, die<br />
men gemakkelik wee- kan<br />
doorsteken . „Jan Groen en Jan<br />
van Peet Antje waren iemesr<br />
lessen al bezig, en die lachen<br />
j elui uit, ze hewwe 'n spekdam<br />
voor <strong>het</strong> gas onder de<br />
weg sloegen, en nou hoor je<br />
heulie niet meer mopperen" .
137<br />
Enkh . C., 8 Juni 1922. Vgl.<br />
Fri. Wdb ., III, 172, spekdaem .<br />
spekkouper, znw . Spekkoper .<br />
Zegsw . : 't Is een hele<br />
spekkouper, hij zit er<br />
jinancieel goed bij, ook wel hij<br />
is een branie . „En dap zal de<br />
laster verstomd staan, en is hij<br />
een behouwen spekkoper" .<br />
Will. Leevend, II, 77 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 972 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 2116 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 172 .<br />
spekmof, znw . Len vliegend insect.<br />
Vgl. Boekenoogen, 972 ;<br />
D e V r ., 97 .<br />
spekpankoek, znw . Spekpanner<br />
koek .<br />
speule, zw, ww, intr . Spelen .<br />
Op de ketting speure,<br />
veel drukte maken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 973;<br />
N . Gr. Wdb ., 941, speuln .<br />
speuls, bnw. Teeldriftig . Van<br />
honden.<br />
Vgl. Boekenoogen, 973 ;<br />
N. Gr . W db ., 942, speuls.<br />
speure, zw, ww . intr. Zie o f<br />
speure .<br />
Vgl. Boekenoogen, 973 .<br />
DeVr .,97;Bouman,101 .<br />
speurig, bnw. Opzichtig van<br />
kleur.<br />
Vgl. Boekenoogen, 973 ;<br />
D e V r., 97.<br />
spie, znw . Geld.<br />
Meerv, s p i e] e .<br />
Vgl. Boekenoogen, 973 .<br />
spiekers, znw . meerv. Geld.<br />
Letterl . : Sp ij k e r s . Te Enkhuizen<br />
. „Jawel, maar de spier<br />
keys, heb je ook an de spiekers<br />
docht?" De Ontm, v. i . Br .,<br />
187. Vgl. Fri. Wdb ., III, 174,<br />
aide spikers, schertsend voor<br />
lang bewaard, liggend geld,<br />
ook : roastige spikers.<br />
't spier, znw . In de uitdr . : I n ('t )<br />
spier weze, druk bezig<br />
zijn . Volgens B o e k e nr<br />
oogen, 974, zal spier hier<br />
wel opgevat moeten worden in<br />
de gewone zin van m u s c ur<br />
lus,pees .Vgl.DeVr .,97 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 2279 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 173, ryn 't<br />
spier, in beweging .<br />
spierewuppe, zw, ww . intr . Een<br />
jongensspel, waarbjj een klein<br />
stukje hout op een steep wordt<br />
gelegd en met een langer stuk<br />
hout op <strong>het</strong> uitstekende eind<br />
zo wordt geslagen, dat <strong>het</strong> opwipt<br />
en een eind verder ter<br />
recht komt .<br />
spikkel, znw . In de uitdr<br />
Spikkel hewwe op<br />
i e t s, belust zijn op iets, iets<br />
graag willen zien of bezitten .<br />
,,Maar als ik nou an Jansie<br />
denk met main moeders kap<br />
op, nou, 'k hew er merakele<br />
spikkel op" .<br />
W. 0, en N.. I, 27 .<br />
De uitdr, komt ook herhaalder<br />
likbij Wolff en Deken<br />
voor . Zie o .a . Abr. Bl ., II, 198,<br />
C . W ildsch . III, 266, IV, 237,<br />
VI, 68 . Boekenoogen,<br />
977, houdt spikkel voor<br />
een verkorting van s p i k k e-<br />
latie, speculatie, <strong>het</strong>geen<br />
wel juist zal zijn, omdat<br />
spikkelatie in dezelf de beteker<br />
nis voorkomt o .a, in<br />
C,. Wildsch . III, 28 en Abr .<br />
Bl . III, 205, en ook <strong>het</strong> ww .<br />
s p i k k e l e r e tans dezelf de<br />
zin heeft . Vgl . D e V r., 97,<br />
ergens spikkeling van hebben ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 2127.
138<br />
spikkelaas, znw . Speculaas .<br />
Verkl, Spikkelasie,<br />
„Train, kaik eras of er nag 'n<br />
paar spikkelaasies benne" .<br />
V r . Eend in de B ., 21, Vgl,<br />
Fri. Wdb ., III, 174, spikkelaesje;<br />
N, Gr. Wdb., 944,<br />
spikkelere, zw . ww, intr . Belust<br />
zjn op, trachten to verkrjgen .<br />
Hai spikkeleert op dat baantje,<br />
Vgl . Fri . W db ., III, 174,<br />
spikkelearje; N, Gr. Wdb.,<br />
944, spikkeleern .<br />
spleet, znw . Een houtje, waarin<br />
een spleet zit, our de hoeken er<br />
in to steken, Te Enkhuizen .<br />
„Pakte dan een lijn botwant,<br />
nam 't houtj a van de spleet, en<br />
gooide hat in de aasmand,<br />
stak de spleet tusschen de tee<br />
nen van de mand", V toed, 16 .<br />
spleetbak, znw . Bak, waarin<br />
men de spleten werpt . ,,Op 't<br />
kleine plaatsje stonden de vier<br />
jongens bij elka'ar aan hun<br />
spleetbakken" . Vload, 24,<br />
splete, zw, ww, tr, Uit zee opgehaald<br />
want wee- in orde<br />
brengen, op de spleet zetten .<br />
Vanaf de spleet wordt hat geaasd<br />
en wee- in zee gebracht,<br />
Te Enkhuizen, „En de jour<br />
gens, anders an 't spleten of<br />
azen, liepen nu leeg en slunger<br />
lig op de buurt ; deden 'n enkele<br />
boodschap Vtoed, 49 .<br />
Ziesp1eete<br />
splete-, znw, 1errand, die zich<br />
met hat spleten bezig houdt.<br />
„jelle rekende of met de spler<br />
tars", V load, 49,<br />
splint, znw . Geld, eigenlik een<br />
dun plaatje van hoot o f metaal,<br />
„De zake gaan sours onvoordeelig,<br />
Gevolg : er komt gebrek aan<br />
splint" .<br />
w . 0 . en N., III, 175 .<br />
„En Abraham Blankaart zal<br />
wet maaken, dat er splint is" .<br />
Abr . Bl,, II, 46, Zie ook Econ .<br />
Liedjes, II, 35, Vgl, Fri.<br />
Wdb ., III, 179, splint ;<br />
S t o e t t, Sprwdb„ no, 1847 ;<br />
Mnl, Wdb,, VII, 1758, splinte,<br />
spooning, znw . Groej in de kant<br />
van een plank, waar de veer<br />
van de aansluitende plank in<br />
past, Vgl, Fri . Wdb ., III, 182,<br />
spooning; N. Gr. Wdb., 949,<br />
spoon ; Mnl. Wdb ., VII, 1778,<br />
sponde.<br />
spoog, znw. In de uitdr, : G i e n<br />
spoog water voor een<br />
aar over hewwe, niets<br />
zelfs niet zoveel water als men<br />
tegelijk uitspuwt voor een ander<br />
over hebben,<br />
Vgl. Boekenoogen, 981,<br />
D e V r,, 97,<br />
't spoormandje, znw . Een mandje<br />
van stro, dat de boerin vroeper<br />
droeg, als ze op refs of<br />
naar de stad ging. „Dat heist<br />
(n .l . een bunzing ) kon niet<br />
deur z'n gat kome nei z'n nest<br />
onder de vloer, omdat er op<br />
de ouwe vloer 'n spoormandje<br />
voorsting van ien van de vrolr<br />
lie", Med . C ., jrg, 23, no .<br />
1278,<br />
spoorstok, znw . Het draaibare,<br />
met een bout aan de dissel of<br />
aan <strong>het</strong> lemoen bevestigde<br />
dwarshout, waaraan de strenr<br />
gen of zelen worden vastgemaakt,<br />
Vgl. Boekenoogen, 981 ;<br />
B o u m a n, 101 ; Fri. Wd b .,<br />
III, 180 ; N, Gr. Wdb ., 949 .<br />
'C spook, znw. Spook, ook wet
139<br />
een zonderling ;. Die maid van<br />
Jan Koomen is 'n raar spouk<br />
hoor .<br />
spouke, zw. ww, intr. Ravotten,<br />
leven maken . Zie g e s p o u k .<br />
Wat binne die joos weer ofgedonders<br />
an 't spouken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 981 .<br />
spouwer, znw . 1) Kleine beschuitbolder,<br />
die middendoor<br />
gesneden wordt; vaak met<br />
anijszaad er in gebakken . De<br />
spouwers worden alleen gebakken<br />
bij f eestelike gelegenr<br />
heden, zoals de kermis en een<br />
bruilof t .<br />
2 ) Verkwister. In de zegsw. :<br />
Van houwers kome<br />
s p o u w e r s, gierige ouders<br />
hebben sours verkwistende<br />
kinderen . Van s p o u w e n,<br />
spl jten .<br />
Vgl. Boekenoogen, 982 ;<br />
D e V r ., 97 ; Fri. Wdb., III,<br />
182, spouder, spouwer .<br />
sprage, zw, ww, intr . Behagelik<br />
ergens liggen . Alleen in de inf .<br />
Hai laic deer lekker in 't zontje<br />
to spragen. Vgl . D e V r,, 97 .<br />
spreed, znw . De uitgespreide<br />
schoven op een dorszeil .<br />
spreek, znw . In de uitdr . : G i e n<br />
spreek geve of kraig<br />
e, geen woord zeggen of<br />
krijgen : „Hij sluit zen eigen op<br />
en geef t gien spreek, as : voor<br />
gien mensch thuis" . Uit Kennemerl.,<br />
44 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 982 .<br />
spriegt, znw . Een zwak, mager<br />
kind . „'n Kind, dat niet voor<br />
deelig opgroeit, is 'n mis-dijer,<br />
n pluut, 'n spriegt" .<br />
W. 0, en N ., I,17.<br />
Vgl . D e V r ., 98 .<br />
spris, znw . Een snort koek,<br />
sprits .<br />
„Iens had de vrouw 'n<br />
booskip an Rain,<br />
En kreeg ie 'n spris bai z'n<br />
koppie" .<br />
W . 0 . en N., I, 97 .<br />
„Ik bakte ook allerhande<br />
Taart,<br />
Baintjeetjes, Soesen, Evenveeltjes<br />
:<br />
J a Spritzen, zo maar op den<br />
haast;<br />
Mevrouw zei dikwijls : „Het<br />
smaakt eeltjes" .<br />
Econ . Liedjes, I, 102 .<br />
sproosk, bnw . Ruw, gebarsten<br />
door de koude . Van handen<br />
en lippen . „'t Kin er niet best<br />
of, want ze ( n,1, de handen)<br />
binne zoo sproosk' .<br />
W . 0 . en N., II, 18 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 984 ;<br />
D e V r., 98 .<br />
sprugtel, znw . Spruit, jong kind .<br />
Alleen in <strong>het</strong> Westen van<br />
West-Friesland . As er toch<br />
gien levens-dradigheid in<br />
zoo'n sprugtel is, mag je wel<br />
dankba'ar weze .<br />
„Tot een vereeringe van dien<br />
Heldendoot geschonken aan<br />
dien manhaf tigen 1Vlagnus van<br />
Schagen, wanneer hij met de<br />
Haarlemmers, en die van Ceur<br />
len onder <strong>het</strong> beleid van Wil<br />
lem, Graaf Floriszoon omtrent<br />
den jare 1219, met 300 Scheer<br />
pen de sterke en vermaarde<br />
Stad Damiaten gelegen in 't<br />
land van Egypten voor aan<br />
een sprugtel van de Nyl,<br />
quamen to bemagtigen" .<br />
Chr . v. Sch., 20 .<br />
Hier betekent <strong>het</strong> woord dus
140<br />
zij tak, arm van een<br />
rivierr<br />
spruitel, znw . Spruit, long kind .<br />
Alleen in <strong>het</strong> Westen van<br />
West-Friesland . „En aars",<br />
vervolgt Jannik, „zukke zwakr<br />
ke ziele van spruitels, deer tog<br />
niks van komt, maar mitien 't<br />
weije ('t wijde water) in" .<br />
Uit Kennemerl ., 90 . Vg1 . Mn1.<br />
Wdb ., VII, 1837, op spruce .<br />
spruw, znw . Spruw, <strong>het</strong> herhaalr<br />
de opgeven van slijm . Een kinderziekte.<br />
De achtste dat is<br />
Sef ke weest : Inwendige spruw<br />
en stuipe .<br />
H a d r . J u n ., Nomencl ., 137,<br />
Aphthoe, oscedo, S p r u w e.<br />
Vgl. Boekenoogen, 984,<br />
sprouw; Mnl. Wdb ., VII,<br />
1837, sprouwe; Fri . Wdb., III,<br />
184 ; sprou .<br />
spui, bnw. Onstuimig-. Van <strong>het</strong><br />
weer . Hiernaast s p u i i g . 't<br />
Is spui weer hoor.<br />
Vgl. Boekenoogen, 984 ;<br />
DeVr .,98;Bouman,101 .<br />
spuiig, bnw . Zie s p u i .<br />
spukele, zw, ww, intr . Scharrelen,<br />
losse verkering hebben .<br />
„Het Jan vaste verkering met<br />
Trien Klaver Jaap?" „Welnei,<br />
hai spukelt er maar zo'n beetje<br />
mee ." Vgl . D e V r ., 98, heen<br />
en weer lopen .<br />
't spui, znw. 1) Spel, . Verkl .<br />
S p u l t j e. „Item soe en moet<br />
nyemat dobbele nog spui mit<br />
tarlingen speelen uytgeseyt<br />
voer taf elen" .<br />
Handy, V . Grootebroek, 67 .<br />
Uitdr.: Spul hewwe mit<br />
i e m a n d, ruzie hebben met<br />
iemand.<br />
2) Boerer, bouwers- of tuinr<br />
dersbedrijf . Hai <strong>het</strong> maar een<br />
mooi spui . Zie b a i s p u 1 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 985 ;<br />
De Vr., 98; Bouman, 101 ;<br />
N . Gr. Wdb ., 952 .<br />
staal, znw. Steel van een bijl, een<br />
hark enz.<br />
Vg1. Boekenoogen, 985 ;<br />
Fri. Wdb., III, 187, stal(le) .<br />
staanderd, znw . De gladde z /<br />
kant van een bikkel .<br />
Vgl. Boekenoogen, 986;<br />
N. Gr. Wdb., 973; Ndl.Wdb .,<br />
XV, 152 .<br />
't staan-uit, znw . Kouwe drukte .<br />
Nou die joon <strong>het</strong> wat een<br />
staanruit 'oor .<br />
stad, znw . Stad. Met d e s t a d<br />
zonder meer bedoelt de inwor<br />
ner van Drechterland<br />
Hoorn .<br />
Ik gaan nei de stad hoor .<br />
Vgl. Boekenoogen, 988 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 955; Ndl.<br />
Wdb ., XV, 364 .<br />
stadter, znw . Stedeling .<br />
„Dat Jan nou de stadters mit<br />
er mooie tuigies weerde, nou,<br />
deer konne ze 'm gien hiller<br />
gaar ongelaik in geve" .<br />
W . 0, en N., I,102 .<br />
Vgl . Fri. Wdb., III, 193,<br />
stedtsjer .<br />
stagge, zw, ww . intr. Tochtig<br />
zijn . Van koeien, die elkaar<br />
bespringen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 989 ;<br />
D e V r,, 98 .<br />
staggerig, bnw . Tochtig . Zie<br />
stagge5<br />
staig, znw . Zweertje op <strong>het</strong> ooglid<br />
. Als men een s t a i g op<br />
een ooglid heef t, zegt men<br />
vaak schertsend : „Je hewwe<br />
zeker 'n oud waif zien pisse" .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1007 ;
141<br />
De Vr ., 98 ;Bouman, 103 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 968, stieg .<br />
stall, znw. Stijl . Schertsend ook<br />
gezegd van de be n e n in de<br />
zegsw . : Die maid <strong>het</strong><br />
flinke staile onder<br />
d'r skaithuis, of van<br />
een meisje, dat witte<br />
kousen draagt : „Binne<br />
de stailtj es van <strong>het</strong> huissie wit<br />
teld?" Vgl. W . O0,<br />
en N ., I,<br />
23<br />
staisel, znw . Stijfsel. Uitdr. :<br />
Funk in de staisel<br />
z i t t e, met een gesteven<br />
boord en overhemd lopen .<br />
„Wat voor angekleide aap<br />
ging deer net 't skulppad of,<br />
zoo inpakt in de staisel?"<br />
W. 0 . en N., II, 29 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., III, 206,<br />
stisel.<br />
stakere, zw . ww, intr . Met een<br />
walmende punt branden . Van<br />
olielampen . Vgl . Ndl. W db .,<br />
XV, 487, stakelen .<br />
't staihout, znw. De richel, waarr<br />
op <strong>het</strong> vee met de achterpor<br />
ten staat . Vroeger was deze<br />
van hout, vandaar de benar<br />
ming, tans is ze echter ger<br />
woonlik van steep .<br />
Vgl. Boekenoogen, 990 ;<br />
Fri. W db ., III, 187, stair,<br />
staihout; D e V r., 98 ;<br />
Bouman, 102 ; Ndl. Wdb .,<br />
XV, 526 .<br />
stalledraivers, znw . Hagelbuien,<br />
waardoor men genoodzaakt is<br />
de koeien op stal to zetten .<br />
stalramig, bnw . Zwak op de benen,<br />
van een herstelde zieke,<br />
die nog zwakjes is, ook wel<br />
van iemand, die dronken is en<br />
waggelend loopt . Eigenlik van<br />
een koe, die pas van stal komt<br />
en <strong>het</strong> lopen ontwend is. „Toe<br />
krijgt Jonge Lou - die al 'n<br />
beetje stalramig was -<br />
.j<br />
't in ,<br />
zen harsens,<br />
i wou t<br />
woord" . Uit Kennemerl., 15 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 990 ;<br />
Fri . Wdb ., III, 187, stalkrampich,<br />
-krammich; D e<br />
V r ., 98 ; Ndl. Wdb ., XV, 529.<br />
staltaid, znw . De tijd, waarop<br />
<strong>het</strong> vee gewoonlik op stal gezet<br />
wordt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 990 ;<br />
Bouman, 102 ; Ndl. Wdb .,<br />
XV, 530 .<br />
't staltje, znw . Een gedeelte van<br />
de koestallen, aan <strong>het</strong> einde<br />
van de koegang, dat des zomers<br />
gebruikt wordt als woonvertrek.<br />
Vgl . D e V r., 98 .<br />
stammers, znw, meerv. Stamslabonen.<br />
„Die ware d'r toe nag<br />
niet, net zoo min onder de<br />
stokkers as onder de stammers<br />
.<br />
w . 0 . en N., III, 105 .<br />
Ziestokkerse<br />
stas, bnw . Stads. „Ze laikt wel<br />
sta ( d ) scher'', ze heef t meer<br />
de manieren van een meisje<br />
uit de stad .<br />
W. 0, en N ., I, 24 .<br />
Vgl . Fri. Wdb., III, 192,<br />
steels (k) .<br />
stedig, bnw. Vol steden of rotte<br />
plekken . Van vruchten . Zie<br />
steed . Fri. Wdb ., III, 192,<br />
stedevol .<br />
steed, znw. 1) Rotte plek aan<br />
een vrucht . 2 ) Zere plek op<br />
<strong>het</strong> hoofd. Verkorting van<br />
stede.<br />
Vgl . Boekenoogen, 991 ;<br />
D e V r ., 98 ; Fri . Wdb, ., III,<br />
192, steed ; N. Gr. Wdb ., 960,<br />
40 ; Ndl. W db ., XV, 908 .
142<br />
steek, znw . Een grote stroopbal,<br />
die de vorm heeft van een<br />
steek, dus van onder breed en<br />
van boven in een punt uitr<br />
lopend. De katholieken op <strong>het</strong><br />
platteland gebruiken ze vooral<br />
in de vastentijd . Vgl. Fri .<br />
Wdb ., III, 193, steken, zekere<br />
suikerr of stroopballetjes,<br />
Amel, steekjes .<br />
't steekind, znw. Een kind, dat<br />
onder curatele staat.<br />
Vgl. Boekenoogen, 993 .<br />
steert, znw . Staart. Zie voor<br />
de vocaal § 36, 3. Zegsw. :<br />
Hai left glen steert<br />
h a n g e, hij wil niet achterr<br />
blijven, hij wil ook meedoen .<br />
W. 0, en N., IV, 92 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 995 ;<br />
N. Gr . Wdb ., 963 .<br />
steerte, 1) zw, ww, intr . Ergens<br />
heen gaan . 2 ) zw, ww . tr. In<br />
de uitdr.: Llien steerte,<br />
<strong>het</strong> lof van de uien verwijder<br />
ren .<br />
Vgl. Boekenoogen, 995 .<br />
steertklok, znw . Ouderwetse<br />
klok met lang onderstuk .<br />
„Zoo wat midden in an 't zaiskot<br />
zien j e 'n deur, die nei<br />
binnen gaat, an de aare kant<br />
waarvan 'n echte mooije<br />
steertklok hangt" .<br />
V r, Eend in de .B ., 4 .<br />
steertlain, znw . De lijn, waarr<br />
mee de staart der koeien omr<br />
hoog gehouden wordt, als ze<br />
o p stal gaan liggen . Hierdoor<br />
voorkomt men, dat de staart<br />
in de groep komt to hangen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 987 ;<br />
Fri . Wdb ., III, 206, stirtline .<br />
steertmolen, Staartmolen .<br />
Zegsw . : Hai is zo dronken as<br />
n steertmolen, by is stom-<br />
dronken . W. 0, en N., I, 4 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 987 ;<br />
D e V r., 98 .<br />
't steertnommer, znw. Een nummer<br />
met zevens en negens er<br />
in . „Negeduizend-zeuvehonr<br />
derd negenenzeuventig, is dat<br />
gien mooi steertnommer?"<br />
(Boelhuis) .<br />
steg, znw . Brug . Verkl, s t e gr<br />
g i e. ,,We kinne wel over 't<br />
steggie, den binne we er zoo<br />
sebiet" .<br />
W . 0 . en N ., II, 24 .<br />
Vgl. N . Gr . Wdb ., 963, 't<br />
stek, schut, hek .<br />
't stek, znw . Uitschot van vruchr<br />
ten .<br />
Vgl. Boekenoogen, 996 ;<br />
De Vr., 98 ; Opprel, blz .<br />
85 .<br />
steiger, znw. Steeg . Te Enkhuizen<br />
. „Bij jou staat de steiger<br />
ok vol water, Peet" .<br />
Vloed, 9 .<br />
stekel, znw . Distel . Meerv, s t er<br />
kele . Uitdr.: Stekele<br />
p i k k e, de distels uit <strong>het</strong><br />
weiland steken, .<br />
Een bekend<br />
rijmpje zegt :<br />
Stekele trekke,<br />
Stekele wekke,<br />
Stekele maaie,<br />
Stekele zaaie,<br />
Stekele steke,<br />
Stekele breke .<br />
Vgl. Boekenoogen, 996 ;<br />
N. Gr . Wdb ., 968, stiekel.<br />
stekelepikker, znw. Het werktuig,<br />
waarmee men de stekels<br />
uit <strong>het</strong> weiland pikt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 997 ;<br />
Fri. W db ., III, 201, stikelstekker;<br />
N. Gr. W db ., 968, stiekel<br />
.<br />
stekeleskouw, znw . Het schou-
143<br />
wen, onderzoeken of men <strong>het</strong><br />
land van de stekelen heeft ger<br />
zuiverd. Dit geschiedt, wanneer<br />
een boer land <strong>het</strong>zij van<br />
een kerk of van een heer in<br />
pacht heelt, „Die kerrekeverr<br />
garings dure altaid lang, ten<br />
minste nou er stekeleskouw<br />
is" . W. 0, en N., II, 14 .<br />
stel, znw . In de uitdr . : 0 p s t e 1<br />
w e z e, gereed zijn met de<br />
schoonmaak, en alles weer in<br />
orde hebben .<br />
Vgl. Boekenoogen, 999 ;<br />
De Vr ., 98 ; Stoett,<br />
Sprwdb., no . 2168 .<br />
steppe, zw, ww, intr . Zwaar<br />
zuchten, . „Hai staat maar to<br />
stennen en to pennen en is<br />
meist altaid de waid nit in<br />
plaas van achter 't bouhek" .<br />
W . 0. en N ., II, 53 .<br />
Zegsw . : Hai scent as 'n<br />
poep, die gort eten<br />
h e t, hij zucht ontzettend .<br />
W. 0, en N ., I,18 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1000 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 284, stinne ;<br />
Bouman, 102 ;<br />
N. Gr . Wdb ., 971 .<br />
steure, zw, ww, tr . Koken, stor<br />
yen .<br />
Vgl. Boekenoogen,1004 ;<br />
De Vr ., 98;Bouman, 103 .<br />
't steurtje, znw . Een zekere hoeveelheid<br />
eten . Zie st e u r e .<br />
't stiefmoersstik, znw. Armzalige<br />
boterham, eigenl, zo'n boterr<br />
ham als men van een stielr<br />
moeder lean verwachten . Zie<br />
gastersstikg<br />
stick, znw . 1) Betrekking, ook<br />
wel in <strong>het</strong> algemeen werk .<br />
„Tweimaal per week kwam de<br />
barrebier . Die was aigenlijk<br />
tuinman van z'n stick en hai<br />
verstond deer deur ok de<br />
kunst om haininge to skeeren" .<br />
W. 0 . en N., III, 88 .<br />
Ziebullestiek .2) Speenr<br />
tje . Van zuigelingen, Je moet<br />
'm z'n stick geve, den zel ie<br />
wel zoet weze.<br />
Vgl . Boekenoogen, 1004 ;<br />
DeVr ., 98 ; Bouman, 103 .<br />
stieme, zw, ww . intr. Zie o Ir<br />
stieme . De vorm stieme<br />
is alleen gebruikelik in verbinding<br />
met „gaar", gaar koken .<br />
„Doen er den 'n paar smoorvodde<br />
over, den stiemt ze wel<br />
gaar .<br />
W. 0, en N., II, 14 .<br />
Vgl . Boekenoogen, 1005 ;<br />
D e V r ., 98;Bouman, 103 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 197, stieme.<br />
stien, znw . Steep . De vorm komt<br />
eveneens in alle samenst . en<br />
all, voor. Zie voor de vocaal<br />
§ 27, 3 . Vgl . B o e k e nr<br />
o o g e n, 1006 ; Fri . Wdb .,<br />
III, 198, stien .<br />
't stile I, znw . 1) Een stuk in <strong>het</strong><br />
algemeen . Een stile koek, een<br />
stile land enz . 2 ) Ben boterr<br />
ham . Moeder mag ik 'n stile?<br />
Zie gastersstik en<br />
stieFmoersstik .<br />
Vgl.Boekenoogen,1035 ;<br />
D e V r ., 98 ; Fri. Wdb., III,<br />
200; 0udemans, Wdb. op<br />
Br ., 375 .<br />
stile II, bnw. Stuk, kapot . M'n<br />
j as is stile .<br />
Vgl . Boekenoogen, 1007 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 202, stikken .<br />
stikkebak, znw . Broodbak .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1036 .<br />
't stikkebordje, znw . Boterhamr<br />
menbordje.<br />
Vg1.Boekenoogen,1036 .<br />
stikkebuul, znw . Het zakje,
144<br />
waarin men z'n boterhammen<br />
meeneemt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1036 ;<br />
De Vr ., 99 . Zie buul .<br />
stikkenig, bnw. Tamelik stuk,.<br />
stikkezak, znw . Zie s t i k k e-<br />
buul.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1036,<br />
sti hig, bnw. Vrij stil, zw/gzaam<br />
.<br />
stilstok, znw . Ben borrel. Te<br />
Enkhuizen . „Geef wij n",<br />
eischt hij met een trillende<br />
lack, „'n stilstok, of of aars<br />
maar twee tegeliek" .<br />
De Ontm . v . R. B .r, 72 .<br />
stinkenig, bnw. Stinkend.<br />
stodde, znw, meerv, rKlonters in<br />
de melk tengevolge van een<br />
zieke uier .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1010 ;<br />
D e V r,, 99,<br />
stoeis, bnw . T ochtig, stoeiziek .<br />
Van <strong>het</strong> vee .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1010 ;<br />
Bouman, 103 .<br />
stoel, znw . Het aardappelenlof .<br />
As strakkies de snotterege<br />
dage kome, den is 't veul min<br />
der plezierig en deerbai, hoe<br />
langer je wacht, hoe veul to<br />
minder ken je de stoele zien" .<br />
w, 0 . en N . . VI, 150 .<br />
stoelematten, znw . Een snort ger<br />
streepte onderrok. Verouderd .<br />
Zie flemmeten .<br />
stoepe, zw, ww, tr . Zie i n-<br />
stoepe en opstoepe .<br />
De vorm s t o e p e is hier ongebruikelik<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1012 ;<br />
De V r ., 99 .<br />
stoet, znw. T arwebrood, .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1013 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 234, stut ; D e<br />
V r., 99 ; N . Gr . W d b ., 976 .<br />
stoetel, znw . Lummel, ook wel<br />
iemand, die moeilik kan lopen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1013 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 234, stuticht .<br />
Oudtijds stutel; D e V r ., 99 ;<br />
Bouman, 103 .<br />
stoetele, 1) zw, ww, intr . T obben,<br />
scharrelen . „Nou, in ien<br />
van die molens weunde toentertaid<br />
een zekere Jan Geel,<br />
een klein kwaad kirreltje, die<br />
molenaar, visscherman en jar<br />
ger was, en nog al wat stoetele<br />
most, om voor z'n aigen,<br />
z'n Greet en z'n vaif joens de<br />
monde etende to houen" .<br />
w, 0 . en N, . II, 100 .<br />
2) zw, ww, tr . In verbindingen<br />
als : iemand to bed<br />
s t o e t e 1 e, met moeite iemand,<br />
die slecht ter been is, in<br />
bed brengen ; i e m a n d<br />
vortstoetele, iemand<br />
voorthel pen . „En toe <strong>het</strong> ze<br />
oum to bed stoeteld" .<br />
W. 0, en N., III, 88 .<br />
stoetelig, bnw . Lummelig, ook<br />
slecht ter been zjnde,.<br />
Vgl.Boekenoogen,1013 ;<br />
D e V r ., 99 ; Fri. W d b., III,<br />
234, stutelich .<br />
stoethaspel, znw . Lummel, sukkel.<br />
„Lieve God, wat zullen<br />
toch zulke misselijke stoethasr<br />
pels van mannen, zo als ik er<br />
een ben, in den Hemel of steken<br />
bij zo een Stijntje" .<br />
S . Burgerh ., 299 .<br />
Vgl . Fri . Wdb ., III, 234,<br />
stuthaspel .<br />
stok, znw. Stok. LIitdr . : M e t<br />
de k i p p e op s t o k gaan,<br />
tegelijk met de kippen naar<br />
bed gaan, dus vroeg . „Zij<br />
gaat ook met de kippen op<br />
stok" . Will. Leevend, III, 285 .
145<br />
Op stok legge, gezegd<br />
van een kaart, die bjj <strong>het</strong> pandoerspel<br />
open op tafel ligt, en<br />
die de speler tegen een ander<br />
kan inruilen . Vgl . Mn1. Wdb .,<br />
VII, 2182 .<br />
't stokblad, znw . Zie bij s t o k .<br />
stokkers, znw, meerv. Stokslar<br />
bonen . Zie s t a m m e r s .<br />
stokvurref, znw . Stopverf .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1015 ;<br />
0pprel,blz .860<br />
stollep, znw . Een bolgeslepen<br />
glazen vacs, waaronder men<br />
een beeld of een pendule<br />
plaatst . Zieboerestullep<br />
en stU11ep .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1016 ;<br />
D e V r., 99 ; Fri. Wdb., III,<br />
207, stjelp .<br />
stollestant, znw . Sollicitant.<br />
stollestere, zw .ww, intr . Solliciter<br />
ren,. „je wete toch wet, dat die<br />
iemesdage stollesteerd heb<br />
voor dat baantje in Nibbixwoud"<br />
. W . 0 . en N., I, 77 .<br />
stow, bnw . Stom, . Uitdr . : V o o r<br />
Jantje Stom speule,<br />
voor stommetje spelen . „Staat<br />
er nou niks gien nuuws voor<br />
ons ok in de kraut? Zo kenne<br />
we wet voor Jantje Stom en<br />
Pietje Zaitniks speule" .<br />
Vr. Eend in de B., 5 .<br />
stomp, bijw, v . gr. Helemaal . Ik<br />
was deer stomp allien . Vgl .<br />
D e V r ., 99 ; Fri. Wdb ., III,<br />
214 .<br />
stond, znw . Stonde . Uitdr . : 0 p<br />
s t o n d, terstond, dadelik .<br />
Vgl. Boekenoogen,1017 ;<br />
N. Gr. Wdb., 980 .<br />
stoof, znw . Boomtronk .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1018,<br />
op stoofwilg .<br />
Dialect van Drechterland IL<br />
't stootband, znw . Band aan de<br />
binnenzjjde van een rok om<br />
<strong>het</strong> shten van de zoom to<br />
voorkomen . Vgl. Fri. Wdb.,<br />
III, 210, stoat .<br />
stopt, bnw. Kort, ineengedrongen<br />
. In de uitdr. : E e n<br />
stoptkereltje,eenklein,<br />
genet kereltje.<br />
72, gestopt .<br />
Vgl . D e V r.,<br />
stootkarn, znw . Een ouderwetse<br />
karnton, waarin de melk<br />
met behulp van een stok, karr<br />
stet genaamd, tot boter bereid<br />
wordt.<br />
storting, znw . Sterke bloedvloeiing<br />
na een bevalling.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1021 ;<br />
De Vr ., 99; Oudemans,<br />
Wdb, op Br ., 378, miskraam,<br />
zo ook Wdb, op H ., 312 .<br />
stoter, znw . Munt ter waarde<br />
van 12% cent . Zie voor een<br />
zegsw. b ij h a a n . N. Gr.<br />
Wdb ., 982 .<br />
stoups, bnw . Stuurs, nors.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1018 ;<br />
DeVr .,99; Bouman, 104 .<br />
stout, bnw . Driest . In de uitdr. :<br />
Een stoute zegger,<br />
iemand, die alles maar dude<br />
zeggen . „Piet Bovedeur, de<br />
bakker, die altaid terregend<br />
langzaam praatte en as 'n<br />
stoute zegger bekend sting, d'r<br />
teugen in : Niet bestaan?<br />
Weerom niet bestaan?"<br />
w. 0. en N., II, 111 .<br />
stoven, verl, deelw . van stuiven .<br />
In de uitdr . : S t o v e n w e z e<br />
op iemand of jets, veel<br />
houden van iemand of jets .<br />
„En nou kin ik begraipe, weerr<br />
om de vrouwtjes, maidjes en<br />
joons allegaar zoo op 'm stoyen<br />
binne, want 't is alles even<br />
10
146<br />
gnap, wat j e er vandaan<br />
kraige" .<br />
w. 0 . en N ., II, 176 .<br />
stoverd, bijw. In de uitdr. : S t or<br />
V e r d 1e9ge, op de bolle<br />
karat liggen . Van bikkels .<br />
H a d r . J un ., Nomencl. 99,<br />
Talus pronus, . k o t e, d i e<br />
stool t. Zie gatterd .<br />
't straikgeld, znw. Het geld, dat<br />
men kan opstrijken, als men<br />
bij een publieke verkoping een<br />
hoog bod doet . ,,'t Had goed<br />
golde, en ik had kans had van<br />
naggeres straikgeld to hale" .<br />
W.0.enN .,II, 112 .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb ., 987, 't<br />
striekgeld .<br />
strak, bijw. 1) Aanstonds, meteen<br />
. 2) Zoeven . 3) Gestreng.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1022 ;<br />
D e V r., 99 ; Fri Wdb ., III,<br />
216 ; N. Gr . Wdb ., 984.<br />
strakkenan, bijw . Aanstonds .<br />
„Ja, ja bass, dat zel je niet<br />
meevalle as ze 'n 'm strakr<br />
kenan weg komme hale".<br />
(Boelhuis) .<br />
streitdangel, znw . Een vrouw,<br />
die veel op straat loopt .<br />
't street, znw . Stremsel . Hierr<br />
naast stremmeles .<br />
„Gauw de waschketel over,<br />
melkroome, melkwarme, keis<br />
in strew zette" .<br />
Enkh . C, ., 7 Febr .1925 .<br />
't stremmeles, znw . Stremsel . Bij<br />
de kaasbereiding strooit men<br />
dit in de melk, om deze to doers<br />
stremmen .<br />
Hiernaast 't s t r e m .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1024,<br />
stremmels; D e V r ., 93 ; Fri .<br />
Wdb ., III, 225, srjemsel, ook<br />
wel strjemmels of stremmels .<br />
street, zw, ww, intr, Met centers<br />
naar een op de grond getrokken<br />
stree werpen . Wie de<br />
cent op de stree werpt of <strong>het</strong><br />
dichtst er bij, heeft <strong>het</strong> gewonnen<br />
.<br />
Vgl, meet gooie .<br />
streune, zw, ww . intr . Rondsnufuelen<br />
. Hiernaast s t r u n e .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1030,<br />
struinen en strunen; D e V r.,<br />
99,<br />
strippe, zw . ww, tr. Plooien mar<br />
ken in <strong>het</strong> kantje van een hul .<br />
„Nou' , zegt een stemmige<br />
boerin, die tot nu toe zich<br />
slechts bezig hield met fijne<br />
plooitj es to strippers in <strong>het</strong><br />
kantje van hare hul, door middel<br />
van een scherp mesje met<br />
zilveren hecht" .<br />
Uit Kennemerl., 163 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., XVI, 89 .<br />
strips, bnw. Kreupel, straw .<br />
Vooral van paarden . „Jan, die<br />
een beetje stripsch was, op<br />
skoene" .<br />
W. 0, en N., I, 76 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1026 ;<br />
DeVr., 99;Bouman, 104 .<br />
stroffele, zw. ww. intr . Struiker<br />
len . „Pas op, strof f el niet over<br />
de hullef to" .<br />
W . 0 . en N . . II, 28 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1026 ;<br />
De Vr ., 99; Bouman, 104 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 226, stroffelje;<br />
N. Gr. Wdb ., 992 ; strovveln ;<br />
Ndl. Wdb ., XVI, 96 .<br />
stront, znw . Stront. Zegsw .<br />
Stront roukt 'n pai~<br />
p i e, schertsend gezegd van<br />
jongens, die beginners to roken<br />
. Verschillende bastaardvloeken<br />
zijn met dit woord als<br />
eerste lid samengesteld ; b.v.<br />
strontVerdomme,
147<br />
strontdomme, strontr<br />
verdorie, strontdor<br />
rie, strontverdikke,<br />
strontverdubbe . Zie<br />
ook bij s n o t en voor een<br />
zegsw, bij poppestront .<br />
strontkar, znw. In de zegsw . : J e<br />
worre nooit van eerr<br />
like wagens overreden,<br />
maar wel van<br />
strontkarre, door goede<br />
mensen wordt men niet slecht<br />
behandeld, wel door kwade.<br />
Vgl . N. Gr. Wdb ., 991, Amn<br />
wordt eerder overreedn van n<br />
strontkoar as van n koetsewoagn<br />
.<br />
strontkrood, znw . Kruiwagen,<br />
waarmee men de koemest naar<br />
de mestvaalt brengt . „De mest<br />
van de koeien wordt uit de<br />
groep geschept en met 'n<br />
strontkroot ( kruiwagen ) naar<br />
de mistkarn gereden" .<br />
W,. 0 . en N . . I,15 .<br />
strooie, zw, ww, tr. Verliezen .<br />
Ik heb m'n knip strooid .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1028 ;<br />
D e V r., 99; Ndl . Wdb .,<br />
XVI, 138 .<br />
strootjesbokkem, znw . Strobokking.<br />
strop, znw . Das . Verki, s t r o pr<br />
pie .<br />
„Ze vond z'n f rontj a netj es<br />
en f ain,<br />
Maar raf elig vond ze z'n<br />
stroppie" .<br />
W. 0,, en N ., I, 97 .<br />
„Betje naait stropjens voor<br />
haar broers met fijne meniste<br />
plooj en" .<br />
C. W ildsch ., II, 52 .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb., 991 ; Ndl .<br />
Wdb ., XVI, 198 .<br />
stropig, bnw. 1) Van stroop houdend.<br />
„Lekkere snokkere brij<br />
he niggie, wel hoe ken 'k zoo<br />
dom weze, nou hew ik de<br />
stroop vergeten" . „'t Hindert<br />
niets Peet Im, ik ben niet<br />
stroopig" . flit Kennemerl .138 .<br />
2) Langzaam .<br />
.,<br />
Dat gaat stror<br />
pig oor .<br />
strouke, zw, ww, tr. V leien .<br />
Vgl.Boekenoogen,1028 ;<br />
Oudemans, Wdb . op Br.,<br />
379, stroken; Ndl. Wdb .,<br />
XVI, 146 .<br />
strouker, znw . Vleier .<br />
„Want hij (n .l . Cupido) is<br />
een zielestrooker,<br />
Als ghy beide zijt in rust" .<br />
Verm . Treck-Sch ., II, 135 .<br />
stroupnagel, znw . Dwangnagel .<br />
strune, zw, ww, intr . Rondsnuf -<br />
I elen, Zie s t r e u n e . „Skaaien<br />
en strunen is snuff elen" .<br />
W . 0, en N., I,17 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1030 ;<br />
B o u m a n, 104 ; Fri . Wdb .,<br />
III, 229, strune ; N. Gr . Wdb .,<br />
992, struunn ; Mn!. Wdb .,<br />
VII, 2348 .<br />
struul, znw . Lummel. „Wat 'n<br />
struul" . W. 0, en N., II, 48 .<br />
Vgl . D e V r ., 100 .<br />
studdere, zw, ww, tr . Eten klaar<br />
maken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1031 ;<br />
D e V r., 100 .<br />
stug, bnw. Ziek, lusteloos .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1031 ;<br />
D e V r,, 100; Ndl . Wdb .,<br />
XVI, 273 .<br />
stuff, znw. In de uitdr. : E r-<br />
gens mit 'n stuff binn<br />
e n v a 11 e, er met een vaart<br />
binnenvallen .<br />
stuit, znw . Hoop, <strong>het</strong>zij van mest<br />
o/ hoof.
148<br />
Vgl. Boekenoogen, 1032 ;<br />
De Vr ., 100; Bouman,<br />
104 ; Ndl. Wdb., XVI, 296 .<br />
stuiter, znw. Grate knikker,<br />
waarmee men de kleine knikr<br />
keys nit de pot (een cirkeltje<br />
in de grond getrokken) pikt.<br />
Vg1 . N. Gr . Wdb ., 994, stuir<br />
der (Hl), stuiter (Wk .), een<br />
mooie knikker ; Fri . Wdb .,<br />
III, 232, stuitert; Ndl. Wdb .,<br />
XVI, 308 .<br />
stuive, St. ww. t r. Zaad, bonen<br />
of erten van <strong>het</strong> kaf zuiveren .<br />
Men neemt <strong>het</strong> zaad op een<br />
schop, houdt deze omhoog to<br />
gen de wind in, en last <strong>het</strong><br />
zaad dan op <strong>het</strong> dorszeil valten<br />
. Het kaf stuff t dan weg .<br />
't stuk, znw . Term, gebruikelik<br />
bij <strong>het</strong> pandoeren . Onder stuk<br />
verstaat men heer en vrouw,<br />
die deel uitmaken van een<br />
driekaart. Men drukt dit alr<br />
dus nit : ik hew 20 aan roem<br />
mit stuk . Dan heef t men bij<br />
elkaar 40 aan roem, want stuk<br />
telt voor 20 aan roem .<br />
stul, znw . Koolplant, die in de<br />
herfst wordt uitgezet, om bet<br />
volgende jaar zaad to leveren .<br />
Gewoonlik in <strong>het</strong> meerv .<br />
koolstulle.Vgl.DeVr .,<br />
100 ; Ndl. Wdb., XVI, 378 .<br />
stullep, znw . Zie s t o 11 a p .<br />
stuntele, zw. ww. intr . Gebrekr<br />
kig, on vast to pen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1039 ;<br />
Ndl. Wdb., XVI, 383 .<br />
stuntelig, bnw . Gebrekkig, onvast<br />
lopend . „Wie slecht ter<br />
been is, is stuntelig" .<br />
W . O. en N., I,17 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1037 ;<br />
D e V r ., 100; Ndl. W db .,<br />
XVI, 383 .<br />
stut, znw. Steunpaal. Uitdr. : D e<br />
boel op stutte zette,<br />
de boel op stelten zetten, in<br />
verwarring brengen .<br />
stutte, zw . ww, tr . Stuiten, to<br />
genhouden .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1038 ;<br />
Ndl. Wdb ., XVI, 398 .<br />
stunt, znw . Het onderste deet<br />
van de ruggegraat . Een bijvorm<br />
van s t u i t .<br />
Vg1. Boekenoogen,1032 ;<br />
Fri. Wdb., III, 234, stet ; N.<br />
Gr. Wdb., 995; Ndl. Wdb .,<br />
XVI, 294 .<br />
suddere, zw, ww, intr . Gaar koken<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen,1039 ;<br />
De Vr ., 100; Bouman,<br />
104 ; Ndl. Wdb ., XVI, 465 .<br />
sukkela, znw. Chocolade . Vgl.<br />
Fri. Wdb ., III, 236, sukelade ;<br />
N. Gr, Wdb., 935, sokkeloa,<br />
995, sukkeloa .<br />
sukkelamellek, znw . Chocolade<br />
melk. „'s Middags had peet<br />
Trijntje ons op „bollebuisies"<br />
met krenten getracteerd en 's<br />
avonds kregen we zooveel<br />
„sukkelamelk en peperneute"<br />
als we maar bergen konden" .<br />
W . 0 . en N ., II, 61 .<br />
suksedere, zw, ww. t r . Een<br />
zaak bjleggen, aan een twist<br />
een einde maken . „Dominee,<br />
als 'n man van den vrede, suksendeerde<br />
dat zoo wat" .<br />
Uit Kennemerl ., 5 .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., XVI, 459,<br />
3) .<br />
sullebutter, znw. Een sul .<br />
Sundes, bijw. Des Zondags .<br />
„'s Ochens met de mellek nei<br />
de f ebriek, en Zundes fen of<br />
twei keer nei de kerk" .<br />
W . 0 . en N ., II, 165 .
149<br />
Swaag, plaatsnaam in Drechter~<br />
land,. Het woord betekent let~<br />
terlik: wei d e, wei d e~<br />
s t r e e k, 1 a a 9 gel e 9 e n<br />
1 and. Zie Mnl. W db., VII,<br />
2465. In deze zin komt <strong>het</strong><br />
dan ook in de Oude Bronnen<br />
v~~r. "Voorts Wadweyde en<br />
Woggenummer Swaegh sul~<br />
len verwaren die Wijzend".<br />
Extracten uyt de Mem. bij<br />
C 1. B a ern t s Z., 3. Vgl.<br />
N. Gr. Wdb., 1009, waar al~<br />
lerlei plaatsnamen in Gronin~<br />
gen en Friesland, met dit<br />
woord samengesteld, worden<br />
opgenoemd.<br />
't swaaltje, znw. Het zwaluwtje,.<br />
Verouderd. Vg1. Fri. Wdb.,<br />
III, 248, swealtsje.<br />
swabber, znw. Een van de spe~<br />
len bij <strong>het</strong> pandoeren. De spe~<br />
ler moet aIle slagen halen,<br />
<strong>het</strong>zij aIleen of met zijn maat.<br />
Er is geen troef.<br />
't swad, znw. 1) De hoeveelheid<br />
gras, die een maaier met een<br />
zwaai van de zeis kan af~<br />
maaien. 2) De rechte rij,<br />
waarop <strong>het</strong> afgemaaide gras<br />
komt te liggen. Had r. Jun.,<br />
Nomencl., 49, Foeni striga,<br />
een swad of reck hoys<br />
n a e r m a I k and e r, Mon~<br />
ceau de foin par ordre.<br />
3) Bij de tuinbouw. De hopen<br />
aarde, die tussen de bessebo~<br />
men gehaald worden met een<br />
z.g. swadhaalder. Onder die<br />
aardhopen bedekt men dan<br />
<strong>het</strong> onkruid en de afgevallen<br />
bladeren.<br />
Vg1. B 0 eke n 0 0 9 en, 1272;<br />
De V r., 107; Mnl. Wdb.,<br />
VII, 2504.<br />
swadhaalder, znw. Een houten<br />
steel, met breed metalen blad,<br />
waarmee de tuinder in de<br />
herfst swadhaalt.<br />
swadhale, zw. ww. intr. Het on~<br />
kruid en de afgevallen blade~<br />
ren onder een hoopje aarde<br />
tussen de bessebomen bedek~<br />
ken. Men spreekt van: 0 p<br />
s wad hal e (dit geschiedt<br />
in de herfst) en van s wad<br />
h a I e, de hopen weer tussen<br />
de bessebomen verspreiden<br />
(dit geschiedt in <strong>het</strong> voor~<br />
jaar).<br />
swart, bnw. Zwart. Uitdr.:<br />
S war tin deb e k w e z e,<br />
te veel geld voor iets vragen.<br />
Vg1. Fri. Wdb., III, 247,<br />
swart yn 't mule, swart onder<br />
'e tong weze; De V r., 107,<br />
hij vraagt te veel voor zijn<br />
waar.<br />
't swar(t)sel, znw. Zwartsel<br />
voar <strong>het</strong> paetsen van kachels.<br />
V g1. Fri. W db., III, 248; N..<br />
Gr. Wdb., 1002; Mnl. Wdb.,<br />
VII, 2503.<br />
sweer, bnw. 1) Zwaar. Zie voor<br />
de vocaal § 18, 2.<br />
2) Zwanger.<br />
Vgl. B 0 eke n 0 0 9 en, 1272.<br />
sweer, znw. Schaonvader. Ver~<br />
ouderd. Vgl. Mnl. Wdb., VII,<br />
2508, sweer; zie s w e r inn e.<br />
't sweerd, znw. Zwaard.<br />
Vg1. B 0 eke n 0 0 9 en, 1272.<br />
sweerdinkend, hnw. Zwaartil~<br />
lend.<br />
V g1. B 0 eke n 0 0 9 e n, 1272.<br />
't sweit, znw. Zweet.<br />
Bij W 0 Iff en D eke n komt<br />
nog de vorm z w i e t v~~r.<br />
"Zusje, zusje, 't zwiet breekt<br />
mij uit". S. Burgerh., 218.<br />
V g1. N aut a, § 23, f3; B 0 e~<br />
kenoogen,1275;
150<br />
Fri. Wdb ., III, 256, swit .<br />
sweite, zw, ww . intr. Zweten .<br />
swel, znw . Gezwel. Vgl . D e<br />
V r .,107; N . Gr. Wdb .,1005 ;<br />
swel(le) ; Nlnl. Wdb ., VII,<br />
2521, swellings; Fri. Wdb.,<br />
III, 254, swil, self .<br />
swele, zw. ww . tr, Het hier en<br />
daar op <strong>het</strong> weiland liggende<br />
hoof met een hark bijeenzame .<br />
ten .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1275 ;<br />
Bouman, 117, op zweelhoof;<br />
Fri. Wdb ., III, 254,<br />
swylje ; N. Gr. Wdb ., 1004,<br />
sweeln, 't hoof drogen ; Mnl.<br />
Wdb ., VII, 2516 .<br />
swells, zw, ww, intr . Zweren<br />
van een wond . Vgl . N . Gr.<br />
Wd b ., 1005, s weln .<br />
Zieswe1e<br />
swerinne, znw . Schoonmoeder .<br />
Verouderd . Zie s w e e r .<br />
soviet, znw . Bluf. S w i e t<br />
s 1 a a n, blutfen, vertoon maken<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1042 ;<br />
N. Gr . Wdb,., 1008 .<br />
swietslaander, znw . Een pocher .<br />
Zieswiete<br />
soviets-kamers, znw, meerv . Kamers<br />
en suite . „Nou, 't was<br />
een mooi huissie : benejen twei<br />
swiette-kamers en een keur<br />
kentj e" . W . 0, en N ., II, 159 .<br />
swikke, zw. ww, intr. 1) Van<br />
de been raken, ten gevolge van<br />
slapheid in de enkels, of de<br />
gladheid van de weg. „Oom<br />
Heine bewonderde zeer de ger<br />
vleugelde rijders met hunne<br />
gestaalde voetzolen . „Hoe is<br />
<strong>het</strong> kans mogelijk, dat zij niet<br />
swikken' , vraagt hij aan zijn<br />
vriend Wiel?"<br />
Hit Kennemerl ., 113 .<br />
Vgl . Fri . Wdb ., 111, 254,<br />
swikke, swikje; N . Gr. Wdb.,<br />
1008, swikn . 2) Zoenen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1277 .<br />
swikswak, znw. In de uitdr . : D e<br />
hele swikswak, alles bij<br />
elkaar . Vgl . D e V r ., 107 .<br />
't swillek, znw . T a felzeil, wasdock<br />
. Gewoonlik in de verkl .<br />
s w i 11 e k j e . „Jan Zwart<br />
zeg ik, „azze j e ooit weer<br />
zukke kunste uithale en main<br />
nuwe zwilkje volspatte, kaik<br />
ik je nooit meer an" .<br />
w. 0 . en N., II, 160.<br />
Vgl . Fri . Wdb ., III, 254,<br />
swilk; N . Gr. Wdb ., 1008,<br />
t swilk.<br />
swingel, znw. Zwengel, he[<br />
boom van een pomp . Vgl. N .<br />
Gr. Wdb ., 1008 .<br />
swink, znw. In de uitdr, : I k<br />
hew er een swink van<br />
z i e n, ik heb er heel even iets<br />
van gezien .<br />
't swissebrood, znw . Grof witte<br />
brood,. Vgl . N. Gr . Wdb .,<br />
1009, Switserbrood,<br />
swisser, znw . Zie s w i s s e-<br />
brood.<br />
't swoord, znw . Zwoerd, de<br />
huid van <strong>het</strong> varken, van ham<br />
of spek .<br />
Zie voor de vocaal § 34, 5 .<br />
„Tot Pieter Ooms ons Moppis<br />
kwam,<br />
Visgraadjes vond hij t'eeten,<br />
Daar toe een Swoordjen van<br />
de ham,<br />
Hij was so gauw in 't vreer<br />
ten" .<br />
Gr. H. Liedeb ., I, 233.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1278 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 244, swoerd,<br />
sword; Bouman, 118 ; N.<br />
Gr. Wdb ., 1010, 't swoor en
151<br />
t swoard; Oudemans,<br />
Wdb. op Br, ., 385 en op H.,<br />
322, swoord .<br />
swumme,1) St. ww, intr . Zwemr<br />
men . 2 ) zw. ww, tr. In verbinding<br />
met „vol", v o 1-<br />
S w u m m e, met vuile voeten<br />
besmeuren . Nloet je de weuning<br />
weer volswumme?<br />
Vgl. Boekenoogen, 1275 ;<br />
D e V r ., 107.<br />
swuup, znw . Zweep . Zie voor<br />
de vocaal § 14, Opm . Vroeger<br />
ook s w i e p . „En maeckt hem<br />
als weder als een swiep soo<br />
radt" . V erm . T reck. Sch ., II,<br />
10 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1277 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 255, swipe .<br />
swuuphard, bnw . 1) Niet meet<br />
luisterend naar de zweep .<br />
Van paarden .<br />
2 ) Bij uitbreiding van bet . :<br />
zich om niets bekommerende .<br />
J e kinne teugen 'm zegge, wat<br />
j e wille, hai is swuuphard<br />
hoor.<br />
Vgl. Boekenoogen,1277 ;<br />
D e V r ., 107 .<br />
T .<br />
taairtaai, znw . Zekere soon van<br />
taaie koek, die vooral in de<br />
Sinter-Klaas-tijd veel gegeten<br />
wordt.<br />
Vgl. Boekenoogen,1043 ;<br />
Ndl. Wdb., XVI, 638 .<br />
taaielik, bnw. T jdig. „En soggens<br />
taielik staan ik weer op" .<br />
De Waterlander, 25 Febr .<br />
1933 .<br />
tact, znw . Vader . Tans vrijwel<br />
in onbruik. „En in stilte docht<br />
ze : „Ja m'n taat, je zelle d'r<br />
niet op poche kenne, dat ik me<br />
voor je opdiggel" .<br />
W . 0, en N, . III, 65 .<br />
„Het weet zijn Taatje zoo to<br />
streelen" . Econ . Lied jes, I, 62<br />
zie ook blz . 190. In <strong>het</strong>zelf de<br />
deel, blz . 7 en 8, vindt men<br />
devormoota en ootema .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1044 ;<br />
D e V r ., 100 ; Fri. Wdb ., III,<br />
270, tate, grootvader ; B o ur<br />
m a n, 105 ; Ndl. Wdb ., XV I,<br />
678 .<br />
taf elbroer, znw, lemand, die<br />
men aldus noemt, terwijl hij in<br />
<strong>het</strong> geheel geen familie is,<br />
maar slechts aan dezelfde tafel<br />
meeeet. Gesteld A, trouwt<br />
met B ., welke laatste reeds<br />
kinderen had uit een vorig huwelik<br />
. Hierna trouwt A, met<br />
C. De kinderen nu uit dit<br />
huwelik noemen de kinderen<br />
van B, resp, taf eibroer of tar<br />
f eizuster. , Taf eibroers en rzusters<br />
hebben dus noch dezelfde<br />
vader, noch dezeif de moeder .<br />
tafelzuster, znw . Zie t a f e 1-<br />
b roer .<br />
Laid, znw . T jd . Zegsw . : A 11 e<br />
taaie hewwe weer<br />
t a a i e, kwade tjden wisselen<br />
of met weer goede tjden, .<br />
Komt taid, komt reid<br />
geen zorgen voor de ti/d. U i t<br />
d e t a i d w e z e, dood zijn .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., II, 283 ; N.<br />
Gr. Wdb., 1026 .<br />
tail, znw . Lange, uitstekende<br />
grashalm.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1053 ;<br />
De Vr ., 100; Bouman,<br />
105 ; N. Gr. Wdb .,1011, taail,<br />
haverpluim .<br />
Taimen, mansnaam .<br />
Vgl . Fri . Naaml., 393, Timen .
152<br />
taro, znw. Een lage tobbe met<br />
twee oren en een los deksel,<br />
waarin de koppen boter worn<br />
den geplaatst, om ze zo naar<br />
de markt to voeren . „'t Toetje<br />
grog in die richting en swumt<br />
vierkant dwars deur 'n taro<br />
1Vlaaibutter en 'n mand mit<br />
henne-aaiere" . Enkh . C ., 28<br />
Nov . 1925 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1058 ;<br />
D e Vr ., 100; Fri . Wd b ., III,<br />
286, tine.<br />
Tais, mansnaam . Vgl . Fri.<br />
Miami. 395, Tys.<br />
takst, znw . Taxe, portie. „Nou<br />
nigie, ik hew men takst hat" .<br />
Uit Kennemerl., 63 . Vgl . Fri .<br />
Wdb ., III, 264, taks; Nd1 .<br />
Wdb ., XVI, 808 .<br />
talie, znw . In de uitdr . : 't I s<br />
een talie van 'n waif,<br />
een flinke, grote vrouw ; f r .<br />
taille .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1047 ;<br />
D e V r., 100 ; Ndl. Wdb .,<br />
XVI, 782 .<br />
'C tapait, znw . Tapijt . Llitdr . : I n<br />
t t a p a i t, deftig aangekleed .<br />
„Eerst die etagere skoolmeister<br />
en dat dikke vrommes, def<br />
tig in 't tapait hoor" .<br />
W. 0, en N., I, 77 ;<br />
D e V r., 100.<br />
tarref, znw. Tarwe . Hierna'ast<br />
terref .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1049 .<br />
tas, znw . Zakje in vest of jas .<br />
Verkl, t a s s i e. „Hei je gien<br />
brief f ie in je Lassie, weer 't<br />
opstaat?" W. 0, en N., II, 73 .<br />
seek, znw. Het bekleedsel van<br />
<strong>het</strong> bed . Hiernaast b e d d er<br />
teek .<br />
Vgl.Boekenoogen, 1050 ;<br />
Fri. Wdb., III, 273 .<br />
teekt, znw . Zie s k e i p er<br />
teekt.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1049 .<br />
teelt, znw . Het seizoen, gedur<br />
rende <strong>het</strong>welk de visserij<br />
wordt uitgeoejend . Ook in sar<br />
menst . als : de ansjovisteelt,<br />
heringteelt .<br />
Vgl. Boekenoogen,1050 ;<br />
Mn!. Wdb ., XVI, 1185 .<br />
Teeuwes, mansnaam . Uitdr . :<br />
Van Teeuwes nach<br />
Nleeuwes were, van<br />
niets weten . Vgl. Fri. Wdb .,<br />
III, 278 ; S t o e t t, Sprwdb .,<br />
no . 2245 .<br />
Teit, vrouwenaam. In de oudere<br />
taal T e e t .<br />
„Ik ga met deze Sak vol Geld,<br />
Na Teet, dit is mijn Sin" .<br />
Gr . H . Liede1 ., I, 287 .<br />
Vgl . Fri. Naaml . 383, Teeth .<br />
tekke, zw, ww, intr . Minderen<br />
met melk geven . Van koeien .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1053 ;<br />
De Vr., 100; Bouman,<br />
105 .<br />
tel, znw. In de uitdr. : N i e t i n<br />
t e l w e z e, niet meegerer<br />
kend worden . U i t d e t e 1,<br />
ontelbaar. Vgl. Fri. Wdb .,<br />
III, 275 .<br />
telmand, znw . Een kleine mand,<br />
zoveel bevattende als een halve<br />
kaakmand .<br />
temes, znw. Grote zeef om de<br />
melk of de wrongel to ziften ;<br />
f r. t a m i s . „De kaasstof heet<br />
wrongel, de zeef, waar de<br />
wrongel doorheen words gegoten,<br />
is de teemes" .<br />
W. 0, . en N., I,16.<br />
H a d r, j u n ., Nomencl., 84,<br />
Cribrum, interniculum, Seven,
153<br />
sifte,teempst of teems,<br />
Crible ; Linschoten,<br />
Itinerario I, 226, t e e m s t ;<br />
Oudemans, Wdb . op Br.<br />
389; Boekenoogen, 1051 ;<br />
De Vr., 100 ; Opprel, 86 .<br />
temes; Fri. Wdb., III, 27,<br />
teams ; N. Gr . Wdb ., 1018,<br />
teems .<br />
temet, bijw . Bjna . „God maidje,<br />
wat zel dat 'n mooie sleipmus<br />
worre! Hai is temet dein zie<br />
ik" . W, . 0 . en N., II, 20 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1053 ;<br />
D e V r., 108 ; Fri. Wdb., III,<br />
298, Comet, somtij ds .<br />
't teneel, znw . T oneel . „Dat<br />
maidje, dat bai <strong>het</strong> teneel<br />
wou?" W. 0, en N ., I, 24 .<br />
teng, znw . Geknoopt einde van<br />
een ljn want . Te Enkhuizen .<br />
„Toen zette hij zich weer aan<br />
de lijn, want rijdee<br />
garnalenreeks<br />
achter garnalenr<br />
reeks, tot de bak vol was ; <strong>het</strong><br />
want in zelf de bochtlijn uitlag<br />
met de tengen telkens<br />
even hooger, zoodat je direct<br />
ze kon pakken als 't want<br />
geschoten werd" . Vloed, 23 .<br />
't termult, znw . Tumult, la waai.<br />
„Hij had 't zeker to benout<br />
kregen in 't termult" .<br />
hlit Kennemerl ., 19 .<br />
terref, znw . Tarwe . Hiernaast<br />
tarref .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1055 .<br />
terrege, zw, ww, tr . In de uitdr . :<br />
Da's mond terrege,ge ,-<br />
zegd, wanneer er van een lekr<br />
kere spijs to weinig wordt opr<br />
gediend . Vgl, b e g i s t .<br />
tet, znw. Een cirkel, op de Frond<br />
getekend, waarin bij jongensr<br />
spelen tollen, knikkers enz . ger<br />
legd worden . Misschien <strong>het</strong><br />
fr. tete. Tetje pikke, de<br />
voorwerpen uit dit cirkeltje<br />
pikken .<br />
teuge, zw. ww, tr . T egenhouden<br />
. Zie o p t e u g e . „Vol<br />
stasie reef se, en zij, hoe meet<br />
de skimmel danste, hoe straf<br />
f er teugde zai" .<br />
Uit Kennemerl., 11 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1055 .<br />
teugen, voorz . en bijw . Tegen .<br />
Uitdr .: Ergens iets op<br />
teugen hewwe, ergens<br />
jets tegen hebben . „Vaif percent<br />
zel ie wel niet op teugen<br />
hewwe". W. 0, en N., II, 41 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1055 .<br />
teugendaaie, zw, ww, intr . Ter<br />
genlopen,. Zie d a a i e en<br />
VerdaaieV<br />
teugenstrompeling, znw . Tegenr<br />
slag . „Zoolang as de praize<br />
zoo hoog blaive, gaat 't maar<br />
bai de minste teugestromper<br />
ling legge ze mit de biene omr<br />
hoog" . W. 0 . en N ., II, 112 .<br />
teugenwere, zw, ww, intr . T er<br />
genlopen met <strong>het</strong> weer. „Ok<br />
voor de tuinders <strong>het</strong> 't erg<br />
teugenweert" . Enkh . C ., 20<br />
Aug . 1927 .<br />
Teunes, mansnaam. Vgl . Fri .<br />
Naaml ., 386, Teunis .<br />
tent, znw . 1) Doekje, met rozijr<br />
nen gevuld, dat samengebonr<br />
den vroeger een kind in de<br />
mond werd gegeven om erop<br />
to zuigen . Ook een speentje<br />
wordt wel een tent genoemd .<br />
„Die groote skreeuwlillek eerst<br />
maar'', zai Eva, „hai is zeker<br />
z'n teut kwait raakt" .<br />
W . 0 . en N., II, 54 .<br />
Vgl . D e V r ., 100 .<br />
2) In de verkl, t e u t j e,<br />
peukje van een sigaar. Zie de
154<br />
sc<strong>het</strong>s „De Teutjes-Zoeker"<br />
in Med. C., jrg . 24, no . 1243 .<br />
3) Een teutkous, iemand, die<br />
zeurt en zanikt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1055,<br />
teutoor; Fri. Wdb ., III, 278,<br />
tent ; N,. Gr. Wdb ., 1025, tent .<br />
teze, zw, ww, intr . Talmen, teuten,<br />
ook kieskauwen, <strong>het</strong> eten<br />
uit elkaar pluizen om to zien<br />
of er jets inzit, dat er niet in<br />
thuis hoort .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1052 ;<br />
De Vr ., 100; Bouman,<br />
105 ; Oudemans, Wdb . op<br />
Br ., 390 ; zie voor de bet,<br />
trekken, pluizen Mnl .<br />
Wdb ., VIII, 272 .<br />
thuishaalder, znw . Een vreemd<br />
kind, dat men als kind in huffs<br />
opneemt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1056 ;<br />
De Vr., 100; Bouman,<br />
109 .<br />
thuishale, zw, ww, tr . Een<br />
vreemd kind in zjn huffs opner<br />
men. Vgl . B o u m a n, 109,<br />
tieme, zw, ww, tr . Het hoof met<br />
behulp van een tiemtuig op<br />
hopen trekken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1056 .<br />
tiemer, znw . Zie t i e m e .<br />
't tiemtuig, znw . Een ponder,<br />
waarmee <strong>het</strong> hoof op hopen<br />
wordt getrokken . Aan de hooiponder<br />
worden n .1. 2 lange<br />
touwen bevestigd, die aan <strong>het</strong><br />
haam van een paard zijn vastgemaakt.<br />
Op de ponder staat<br />
een persoon, de z.g . „tiemer",<br />
die <strong>het</strong> hoof tegenhoudt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1057,<br />
tiem paal .<br />
tierig, bnw. Opgewekt, levenslustig<br />
. „Arm maar tierig" . Vr .<br />
Eend in de B ., 12. Vgl . Fri .<br />
Wdb ., III, 282, tierich; N. Gr.<br />
Wdb., 1030, tiereg .<br />
tierlejanus, znw . Minachtende<br />
benaming voor een oud mens<br />
of die-. „Jee, is die oude tierlejanus<br />
(n .l . een oude koe )<br />
zonder bande?"<br />
W . 0, en N ., II, 23 .<br />
tiet, znw. 1) Tepel, vrouweborst<br />
. 2) Een smerige vrouw .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1057 ;<br />
D e V r ., 100 ; O p p r e l, 86 ;<br />
Mnl. Wdb., VIII, 180, op<br />
teite.<br />
til, znw . Houten brug. Vgl. Fri.<br />
Wdb ., III, 284, title ; N . Gr.<br />
Wdb ., 1032, tit(le) .<br />
timmere, zw . ww. tr . Timmeren .<br />
Llitdr.: Niet houg timm<br />
e r e, niet veel verstand heb .<br />
ben . Vgl . Fri. Wdb ., III, 285,<br />
hij timmert net heech.<br />
tisse, zw, ww, intr . Warren . M'n<br />
heer fist zoo verskrikkelik .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1062 ;<br />
Bouman, 106 ; Fri. Wdb.,<br />
III, 282, tiesje .<br />
tis(t), znw. In de uitdr . : I n d e<br />
t i s ( t ) , in de war, van garen,<br />
touw enz .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1062 ;<br />
D e V r ., 101 ; Fri. Wdb ., III,<br />
282, ties, tis .<br />
tit, znw . Tepel, speen, ook vrouweborst<br />
. Zie t i e t . Zegsw . :<br />
Hai houdt van de tit,<br />
hjj lust graag een borrel; h a i<br />
is van de tit of, hij<br />
drinkt niet meer.<br />
W . 0 . en N,., I,18 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1063 ;<br />
D e V r,, 101 ; Fri. Wdb ., III,<br />
289, tit, titter N. Gr. Wdb.,<br />
1034, tit.<br />
titelezere, zw, ww, tr . Zie u i tr<br />
titelezere .
155<br />
titte, zw, ww, intr . Zuigen aan<br />
een tepel of een speen .<br />
Vgl. Boekenoogen,1063 ;<br />
Bouman, 106 .<br />
tittere, zw, ww, intr . Drinken,<br />
borrelen . Zie t i t en t i t t e .<br />
tod, znw, 1) V od. 2) Vuil, sorer<br />
rig wijf . „Nou steekt ze er<br />
gnappies in hoor, dat ken 'k<br />
niet aars zegge . Niks glen<br />
tod" . W. 0, en N ., III, 71 .<br />
„Die draf van goeije werken<br />
zijn ook al todden en vodden<br />
van eigen gerechtigheid" .<br />
S . Burgerh ., 13 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1065 ;<br />
De Vr ., 101 ; Bouman,<br />
106 ; Fri . Wdb ., III, 294,<br />
todde .<br />
toddik, znw . Een vuil, smerig<br />
wijf. Zie t o d .<br />
toe I, voorz . en bijw . Te, tot.<br />
„Grofvader zaf dat fe toe Memelik<br />
boren was" ( Dat woordr<br />
je toe hew fk nooit meer aantroffen<br />
. )<br />
Enkh . C., 23 Aug . 1924 .<br />
Toe z'n jare weze,<br />
meerderjarig zijn . Z'n tong<br />
hing toe z'n bek uit,<br />
zijn tong hing nit zjjn bek. E r<br />
t o e z i t t e, in verlegenheid<br />
zitten . Zie voor a n . . . t o e bij<br />
an, voor tot deer an<br />
toe bij deer, voor nei . . .<br />
toe bij n e i .<br />
Vgl.Boekenoogen,1066 ;<br />
Fri. Wdb., III, 257, op ta; N .<br />
Gr. Wdb ., 1048, op tou, .<br />
toe II, voegw . Toen . „Toe m'n<br />
zeun Kees nag zoo'n klain<br />
hummeltje was, ging ie mit 'n<br />
kameraadje to hingelen" .<br />
W . 0 . en N ., II, 27 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1067 .<br />
toedekke, zw, ww, tr . Warm in-<br />
stoppen, . „Nou maar weer<br />
leggen gaan hoor! moeder zel<br />
jullie lekker toedekke, dag<br />
hoor" . Ouwej . Koffier., 20 .<br />
toedoen, onr . ww. Zyn gang<br />
gaan, Je,doene maar toe of j e<br />
je aigen bags binne .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1066 ;<br />
D e V r., 101 .<br />
toehokkele, zw, ww, tr, Inwikkelen,<br />
er warm instoppen .<br />
Vgl . D e V r., 101 . Zie i n-<br />
hokkeleenNdl .Wdb .,Vl,<br />
864, hokkelen ; B o e k e nr<br />
o o g e n, 334, hokkelen .<br />
toekome, st, ww, intr . Tot voile<br />
wasdom komen. Die pere binde<br />
nag niet toekomen .<br />
Vgl. Boekenoogen ; 1067.<br />
toereide, zw . ref l. ww. Zich in<br />
gereedheid brengen, n .l. om to<br />
kalven, . Van koeien . „Left 'm<br />
den nog maar wat toereide,<br />
deer wordt ie ruimer van" .<br />
W. 0 . en N., II, 23 .<br />
Vgl . Mnl, Wdb ., VIII, 455 .<br />
't toeskeppie, znw . Toesp js, nagerecht.<br />
toet, znw . Varken . „En as we<br />
de toet slachte, kraige ze 'n<br />
halleve zai spek, deer zelle ze<br />
meer an hewwe as an derre--<br />
me", W. 0,, en N., II, 32 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1067 ;<br />
De Vr ., 101 ; Bouman,<br />
106 .<br />
toetaid, znw . Lust, begeerte. In<br />
de uitdr . : T o e t a i d k r a i-<br />
ge of hewwe in lets,<br />
trek in lets krijgen of hebben .<br />
„En Bram zag an Bart z'n<br />
heele f iselemie, dat ie d'r hoe<br />
langer hoe meer toetaid in<br />
kreeg". W . 0, en N., II, 167 .<br />
Vgl. D e V r ., 101 ; B 0 u~
156<br />
man, 106 ; Mn . Wdb ., VIII,<br />
486, op toetiden .<br />
toeteboet, znw . Schuur, waarin<br />
<strong>het</strong> varkenshok zich bevindt .<br />
Zie b o e t. „Jij benne zoo gelukkig,<br />
dat je blaive magge en<br />
nou moet j e met er nei de toeteboet"<br />
. V t . Lend in de B.,<br />
27.<br />
toetelefet, bijw . uitdr. 1 n orde.<br />
Wellicht f r . t o u t a f a i t .<br />
„Want meheer most bepaald<br />
dens kaike of alles op de Raid<br />
toetelef et was",<br />
w . 0. en N., I, 78 .<br />
toeter, znw . 1) Hoorn, blaasinr<br />
strument. 2 ) Aijpekruid. Op<br />
de holle stelen ga'an de kinder<br />
ren vaak toeteren . Vandaar de<br />
naam,<br />
Vgl.Boekenoogen, 1068 ;<br />
D e V r ., 101 ; N. Gr. Wdb .,<br />
1042, toeter .<br />
toethoorn, znw . Blaashoorn . „De<br />
bullooper (stierenleider) gaat<br />
met z'n bul langs de boerder<br />
rijen en blaast op z'n toethoorn<br />
om z'n komst aan to<br />
kondigen" . W. 0, en N ., I,15 ;<br />
Vgl . Fri. Wdb ., III, 295, toethoorn<br />
.<br />
toge, zw . ww . intr . Een tong<br />
(slede) voortduwen . Zie<br />
tong .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1069 .<br />
tokke, zw, ww, intr. Een tukje,<br />
een slaapje doen . „'t Gong<br />
goed, moeder tokte lekker<br />
deur". W . 0 . en N ., II, 116 .<br />
Vgl.Boekenoogen,1070 ;<br />
Bouman, 107 .<br />
tokkere, zw . ww, intr. Het<br />
voortdurend trekken, steken<br />
van een wond of zweer . M'n<br />
vinger tokkert zoo deur die<br />
swel . Vgl . D e V r ., 101 .<br />
't tokkie, znw . Tukje, slaapje.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1070 ;<br />
B o u m a n, 107; Fri. Wd b .,<br />
III, 351, tukje .<br />
tomment, znw . Tobbe.<br />
Zie keistomment en<br />
wastomment .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1071,<br />
tommet; D e V r.,<br />
met en Comment .<br />
101, tom-<br />
ton, znw . Kinderstoel, die de<br />
vorm heeft van een ton . Verkl .<br />
tonje.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1071 ;<br />
D e V r ., 101 .<br />
tondel, znw . V erbrand linnen,<br />
dat men vroeger in een ton ,-<br />
deldoos bij zich droeg, en dat<br />
met een vuurslag gloeiend gemaakt<br />
kon worden .<br />
V91. Boekenoogen, 1072,<br />
tondel; B o u m a n, 107, tontel;<br />
Fri. Wdb ., III, 299, tondel;<br />
N . Gr. Wdb ., 1043, tondel;<br />
Mnl.<br />
fonder .<br />
W db,., VIII, 536,<br />
tondeldoos, znw . De cylindervormige<br />
bus van metaal, waarin<br />
zich de tondel beyond.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1072,<br />
tontelbos ; B o u m a n, 107,<br />
tonteldoos; Fri . Wdb ., III,<br />
299, tonderdoas; N . Gr .<br />
Wdb ., 1043, tondeldeus .<br />
tong, znw. Slede, van een plat<br />
model, die men kan voortdur<br />
wen of voorttrekken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1072 ;<br />
D e V r ., 101 .<br />
't toom, znw. Een groep, een zekere<br />
hoeveelheid, Je hewwe<br />
een mooi toom kippe 1Vlaartje.<br />
Vg1 . Fri. Wdb ., III, 271,<br />
team ; N . Gr, Wdb ., 1045,<br />
toom .
157<br />
toon, znw. Teen . De vorm t e e n<br />
wordt niet gebruikt . Z'n<br />
tone krom houwe, in<br />
een angstige spanning verker<br />
ten<br />
Vgl. Boekenoogen,1073 ;<br />
N . Gr. Wdb ., 1045, toon .<br />
top, znw . Kuif . Van paarden .<br />
„'t Bossie heer, weer an we 'm<br />
uit 't land halen, „de top",<br />
was peter van Notaris Top uit<br />
Bergen" .<br />
W . 0, en N., IV, 71 .<br />
Vgl, N . Gr . Wdb,., 1046, top,<br />
3°, kuif; Mnl. Wdb., VIII,<br />
558.<br />
tor, znw. Kever. Verkl, t o r t j e .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1074 ;<br />
D e V r., 101 ; N,. Gr. Wd b .,<br />
1077 .<br />
torren, znw . Ruk, toer. Gewoonlik<br />
in de verki, t o r r e n t j e .<br />
We zelle nag maar 'n torrenr<br />
tje doen . Vgl . N . Gr . Wdb.,<br />
1048 .<br />
torrene, zw . ww. tr . Kleren nit<br />
elkaar halen, door met een<br />
tornmesje overal de naden<br />
door to snijden. Vgl . Fri.<br />
Wdb ., III, 291, toarne .<br />
't torrenmessie, znw . Een klein<br />
mesje, waarmee men de naden<br />
lostornt . Vgl . Fri. Wdb ., III,<br />
292, toarnmes .<br />
't trammelant, znw . Lawaai,<br />
drukte;vgl.fr,tremb1ant .<br />
„Nou, nou mask maar glen<br />
trammelant" . (Boelliuis) . Vgl .<br />
Boekenoogen, 1075 ; Fri.<br />
Wdb,., III, 309, trammelantsje.<br />
travallie, znw . Het gedeelte in<br />
een hoefsmederij, waar de<br />
paarden worden beslagen ;<br />
fr, travail .<br />
tred, znw . T red. Llitdr. D e<br />
tred anneme, aan de<br />
haal gaan . „'t Klaine kirreltje<br />
vloog den als een kalkoensch<br />
haantje op den indringer an,<br />
die meestentaid maar gauw<br />
de tred annam" .<br />
W, 0, en N ., I,102 .<br />
't treedbord, znw. Klomp met<br />
een plankje er onder, om modderkluiten<br />
jjn to trappen .<br />
Tans in onbruik .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1076 .<br />
treeft, znw. Rooster op drie poten;<br />
fr, trepied; Hadr .<br />
J u n ., Nomencl., 83, Chytrapus,<br />
Drievoet, treef t,<br />
Trepied .<br />
„Een touwtje was onze<br />
Heugel,<br />
Het treef je dat had er geen<br />
Voet,<br />
So hielden wy Huys, was dat<br />
niet euvel,<br />
Ja, ja Trouwen uyt liefde is<br />
soet" .<br />
Gr . H. Liedeb ., I, 62 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1076 ;<br />
D e V r., 101 ; Fri . W d b ., III,<br />
311 ; treeft; N . Gr. Wdb.,<br />
1055, treef t; Mn1. W db .,<br />
VIII, 659 .<br />
tref, znw . In de uitdr . : 't I s e e n<br />
t r e f, 't is een gelukkig toe , -<br />
val. Vgl . Fri . Wdb ., III, 311,<br />
It is in treffer; S t o e t t,<br />
Sprwdb ., no . 441 .<br />
trekke, St . ww, intr . Tochten .<br />
't Trekt hier of geweerlichs .<br />
trekking, znw . T ocht, trekwind .<br />
Je zitte op de trekking jodn .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1077 .<br />
trens, znw . Klap, slag. „Wil je<br />
n trens op je fleike hewwe?"<br />
W . 0, en N„ II, 46 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1077 .<br />
triem, znw . Sport van een stoel.<br />
„Aan den triem van moeders
158<br />
stoel hangt een niet al to zinr<br />
delijke vaatdoek, benevens een<br />
paar kousen" .<br />
W . 0, en N., II, 14.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1077 ;<br />
De Vr ., 101 ; Bouman,<br />
108, trem ; Fri. Wdb ., III, 317,<br />
Crime, sport van een ladder ;<br />
N . Gr. Wdb ., 1057, Criem .<br />
trimmetane, znw . In de uitdr . :<br />
Van z'n trimmetane<br />
r a k e, geheel in de war raken<br />
; fr. perdre la tram<br />
o n t a n e. „En toen de algemeen<br />
be-applaudiseerde, ten<br />
zijnen koste, getapte geestigheid<br />
van den kastelein, „dat ie<br />
dat niet weezen most, omdat<br />
er welders 'n kernel deur 't oog<br />
van de neeld kropen was en<br />
hai er de maid deerom ok wel<br />
deurhale zou", raakte hij om<br />
in herbergtaal to spreken,<br />
„zoo van z'n trimmetanen",<br />
dat hij geen bal meer zien<br />
kon". W. 0 . en N ., III, 181 .<br />
Vergelijk hierbij : „Ze was d'r<br />
tremetane heelegaars kwijt ger<br />
wees, toen ze thuis kwam in<br />
d'appeteek" . Lichte Lijnen,<br />
blz, 75 door J o h . d e M e e s-<br />
t e r . Zie verder voor de verklaring<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
2283 .<br />
troet, znw . Meel in water, melk<br />
of wei gekookt. „Evert wou 'n<br />
mep op taf el geven, maar sloeg<br />
set op de staal van de butter<br />
en stroop-lepel, die in de troet<br />
stong, en toe wupte de lepel<br />
over taf el en de troet spatte<br />
teugen de gerdaine" . Enkh . C.<br />
8 Juni 1922 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1078 ;<br />
De Vr., 101 ; Bouman,<br />
108. Zieookbij zuurwaaienpente<br />
troetlip, znw. Dikke, enigszins<br />
hangende onderlip . Vgl . D e<br />
Vr ., 101 .<br />
frog, znw . 1) Arreslede, die de<br />
vorm heeft van een trog. 2 )<br />
Bak, waarmee de boeren de<br />
baggeraarde over <strong>het</strong> land<br />
bren yen.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1079 ;<br />
D e V r., 101 .<br />
trogge, zw, ww. intr . Met een<br />
trog de baggeraarde over <strong>het</strong><br />
land bren yen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1079 ;<br />
D e V r ., 101 .<br />
trommel, znw . Schertsend ger<br />
zegd van een dikke buik, .<br />
trommelbol, znw . Bol, witte ,-<br />
brood, dat in een blikken<br />
trommel gebakken wordt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1079 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 332, trompkebolle<br />
.<br />
troost, znw . Koffie . In de uitdr. :<br />
Een koppie troost .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1079 ;<br />
Fri. Wdb., III, 310, In kopkefol<br />
treast ( borrel in een thekopje)<br />
; N . Gr. Wdb ., 1059,<br />
n potje troost .<br />
trosk, bnw . Trots . ,,Op 't durp<br />
was ze niet erg gezien, omdat<br />
ze zoo trosk kon doen" .<br />
W. 0, en N., II, 97 .<br />
truleke, zw . ww, intr . Een schuit<br />
voortduwen met een vaarboom,<br />
die in de voorsteven is<br />
vastgezet. De man, die dit<br />
werk verricht, loopt op de kant<br />
van de sloot .<br />
trut, znw, lemand, die niet opsehiet<br />
met zjjn werk . Vooral<br />
van vrouwen. „En ik weet 't<br />
niet, maar ik louf hailig vast,
159<br />
dat ze er tande begins to poesen,<br />
die neske trut" .<br />
W. 0, en N,., 45 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1080 ;<br />
De Vr ., 101 ; Bouman,<br />
108 ; N . Gr. W db ., 1060, op<br />
trot, waar <strong>het</strong> woord in verband<br />
gebracht words met de<br />
meisj esnaam Truida .<br />
trutte, zw, ww, intr . Treuzelen,<br />
niet opschieten met zjn<br />
werk . „Op de koejes hei je<br />
niet meer to trutten met zoo'n<br />
lanteerntje, en op de days en<br />
overal hewwe ze lichies" .<br />
W . 0 . en N ., II, 161 .<br />
Vgl, Boekenoogen, 1080 ;<br />
D e V r., 101 .<br />
tsestig, telw. Zestig. Zie s e sr<br />
t i g .<br />
twine, zw, ww . intr . De twin bekijken.<br />
In dezelf de zin ger<br />
bruikt men b o u w e, <strong>het</strong><br />
bouwland bekijken . Ga je mee<br />
een beetje twine vrouw?<br />
tuk I, bnw . Net, zorgvuldig,<br />
Hai does altaid zuutjes an en<br />
is veal to tuk op z'n kleere" .<br />
W . 0 . en N., II, 53 .<br />
„Die Heer zal u seghenen tuk<br />
Opdat ghy oock siet dat<br />
gheluck" .<br />
T w i s c k, Kl. Liedb .,100 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1080 ;<br />
tuik; D e V r ., 101, tuk;<br />
Bouman, 108, tuik; N. Gr.<br />
W db ., 1040, toek .<br />
tuk II, znw. Ruk aan <strong>het</strong> vissnoer.<br />
T u k h e w w e, beet<br />
hebben .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1069,<br />
tok; Mnl . Wdb ., VIII, 763 .<br />
3 t tukie, znw. Portemonnaie . „Ik<br />
mag liever 'n robbedoes, die<br />
er uitziet as 'n priek, den komt<br />
er was in 't tuukie" .<br />
W, 0 . en N,, II, 53,<br />
tale, zw. ww, tr. Zie u i t t u l e .<br />
Vgl, Fri. Wdb ., III, 351,<br />
tulje ; Mnl . Wdb ., VIII, 764 .<br />
turref, znw. Zie bij t u r r e v e.<br />
turreve, zw, ww . intr . 1) Met<br />
krijt streepjes zetten op een<br />
plank bij <strong>het</strong> tellen van de vis .<br />
Als <strong>het</strong> tal vol was, riep men :<br />
Vol is <strong>het</strong> tal, kurreven is ie<br />
al, Te Enkhuizen, 2 ) Het aanr<br />
strepen op een lat door bakr<br />
keys, als ze brood leverden<br />
zonder betaling . Vier staande<br />
en een dwarse streep noemde<br />
men een turf, Aldus //// .<br />
Uitdr.: Iemand terug<br />
t u r r e v e, iemand, die to keer<br />
gaat. [link antwoorden,.<br />
„jonge, was turref de die werkman<br />
terug, hai gaf 'm goed beskaid"<br />
. W. 0 . en N., II, 52 .<br />
Op je nek geturrefd,<br />
den he j e gien zold<br />
e r n o d i g, gebezigd als<br />
afwijzend antwoord op een<br />
verzoek. Vgl. Fri . Wdb,., III,<br />
353, turvje, overdr, slaan .<br />
tusken, voorz . Tussen . Tans nar<br />
genoeg verouderd . „Heel<br />
gauw had ik 'n stoel to pakke<br />
met matte zitting en zat mit<br />
m'n gastheer en z'n vrouw an<br />
'n funk stik keis en brood met<br />
butter er tusken" .<br />
Van een W estfr ., 8 .<br />
„Item tusken den houtdyck<br />
ende westerblocker" . Dijkrechten<br />
v, Drechterl., 28 . Zie<br />
ooktwisken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1084 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 1062, tusk ;<br />
Mn1, Wdb ., VIII, 772 .<br />
tussenbaaie, bijw. Nu en dan,
160<br />
somtijds . Die joos kinne tussenbaaie<br />
zo klamme .<br />
tussenrok, znw . Ben vrouwerok,<br />
die tussen andere rokken gedragen<br />
wordt. Vgl. Fri .<br />
Wdb., III, 358, twiskenrok .<br />
tutere, zw, ww, intr . T oeteren .<br />
„Alvast ik ken der nou mooi<br />
lang dear blaive en 't is of 't<br />
in m'n oore tutert : niet nei huffs<br />
gaan of de flesch moet op z'n<br />
kop staan" .<br />
W. 0 . en N., IV, 71 .<br />
foul, zzzw . Lust. In de uitdr . : Z'n<br />
tool uittule, zijn lust<br />
botvieren, ook wel in sexuele<br />
zin .<br />
Arie : „Hei, hei, niet zukke<br />
malle fronte uithale" .<br />
Neel: „Och leis ze er foul uittule<br />
."<br />
W . 0, en N., II, 45 .<br />
Vgl. D e V r ., 101, toil,<br />
iemand zijn toil laten uittuilen,<br />
iemand aan zijn lot overlaten ;<br />
Fri. Wdb., III, 351, tale, Du<br />
moast dyn tultsjes mar (it tulr<br />
je; Oudemans, Wdb, op<br />
H ., 343, zijnen toil tuilen, in<br />
losbandigheid voortgaan .<br />
tout, znw . 1) T uit, 2) In de<br />
verkl, t u u t j e s, havergort in<br />
melk gekookt. „En wat doen<br />
„<br />
jullie met dat beetje melk?<br />
„Sukkela man, sukkela of<br />
Tuutjes en de vlaisskuttel as<br />
n snakkerighaidje toe" .<br />
Vr. Eend in de B.,16 .<br />
'gl,Boekenoogen, 1082 ;<br />
D e V r ., 102, tuutjesmelk, havergort<br />
in melk gekookt ; Fri.<br />
Wdb ., III, 354, tat, tote .<br />
twaifelaar, znw . Een ledikant,<br />
dat <strong>het</strong> midden houdt tussen<br />
een een- en een tweepersoons .<br />
„'n Twaifelaar? en ik keek er-<br />
es goed an, en nou kenne ze<br />
van main part alle boere van<br />
West-Friesland vrage wat 'n<br />
twaif elaar is en dan zelle ze<br />
allemaal zegge : da's 'n kerel,<br />
die niet voor z'n miening durf t<br />
uit to komen en wat was 't . . .<br />
'n ledikantje, weer je amper<br />
met z'n tweie op legge kenne" .<br />
W . 0 . en N ., IV, 71 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1087 .<br />
twais, voegw . T erwijl . Alleen in<br />
<strong>het</strong> Westen van West-Friesland<br />
. „Opiens toe ze kwamme<br />
vlak over Koeteburg, hiel ie<br />
op en zaide, twais ie z'n hoof d<br />
om draaide : „Kaik Arie, hier<br />
he je d'r inzeten mit je kreur<br />
pel" . W. 0, en N., II, 79 .<br />
Vgl. D e V r ., 102 .<br />
tweerne, zw, ww. intr. Zeuren,<br />
zaniken . Deer moet je gienr<br />
meer over tweerne . Vgl . N,.<br />
Gr. Wdb ., 1065, tweern, 2 °<br />
fig ., zaniken . Zie voor de letterl,<br />
bet . Mnl. Wdb ., VIII,<br />
816, twernen, twijnen, garen<br />
dubbelen .<br />
twei, telw. Twee. In de Oude<br />
Bronnen komt zeer veel de<br />
vorm t w i e voor, o .a, herhaalr<br />
delik in Handt . v . Hoorn en<br />
Arivileg . V. Schellinkhout en<br />
Medemblik . "Twie dukaten"<br />
Econ . Liedjes, III, 170 . M i t<br />
twei woorde spreke,<br />
beleefd spreken, n .l,<br />
Ja moer,<br />
der, dankie vader enz .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1085 ;<br />
N. Gr . Wdb ., 1065, twij .<br />
tweibiend, bnw . Tweebenig .<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 1065,<br />
twijbaind .<br />
tweid, rangtelw . De tweede . In<br />
deze vorm alleen predicatief .<br />
Ik bin eerst en jij tweid . Vgl .
161<br />
Fri. Wdb ., III, 355, ik bin<br />
earst en dou bist twad .<br />
tweidammig, bnw, uithuizig .<br />
Letterl, : Door de eigen dam<br />
(hek ) naar de dam en zo naar<br />
<strong>het</strong> huffs van een ander gaan .<br />
tweihans, znw. Een boterham,<br />
die zo dun is, dat men haar<br />
met beide handen moet vast<br />
houden . Zie i e n h a n s.<br />
'C tweilicht, znw. Schemer. Samenst<br />
. van os, tweho = twijfel<br />
en l i c h t. Vg l . Fri. Wd b..,<br />
III, 356, twieljocht; N. Gr .<br />
Wd b ., 1066 .<br />
tweioorde, bnw . Twee oren hebr<br />
bende. ,,Maar Im most die oggend<br />
om zuurwaij ; dat ze<br />
haalde 'n groote tweioorde<br />
stienen pot uit de kas "<br />
Enkh . C ., 21 Sept . 1929 .<br />
Zie ienoorde.<br />
twinter, znw . Ben koe, die voor<br />
de tweede maal gekalfd heeft .<br />
Het woord, oorspronkelik een<br />
bnw., is een samentrekking<br />
van twee-winter . Zie<br />
Ku ., tweenter-diet,<br />
t w i n t e r-d i e r, Fris, animal<br />
bimum .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1087 ;<br />
B o u m a n, 109 ; Fri. Wd b .,<br />
III, 358, tweejarig paard of<br />
koe; N . Gr. Wdb.,1065, twinter,<br />
tweejarig paard .<br />
Twisk, plaatsnaam in de Vier<br />
Noorder Koggen . Het woord<br />
hangt waarschijnlik samen met<br />
<strong>het</strong> znw, wische, weide, mnd .<br />
wische. Vgl. Nom . Geogr.<br />
Need,, III, 360 . B o e k e n-<br />
0 o g e n, 1089, zegt : „De<br />
naam T w i s c k duidt eene<br />
grensscheiding aan ; <strong>het</strong> woord<br />
behoort bij t w i s k e n N e d .<br />
tUSSChen" .<br />
Dialect van Drechterland IL<br />
twisken, voorz . Tussen . Tans in<br />
onbruik, maar veel voorkor<br />
mend in de Oude Bronnen .<br />
Zie o .a . Privileg, v. West<br />
Friesland, 19, 36, 42, 52 ; in<br />
dezelf de bron komt ook de<br />
vorm t u s s c e n voor, o .a .<br />
op blz . 44, 45, 46 .<br />
Vgl. Boekenoogen,1090 ;<br />
Fri. Wdb., III, 358, twiske,<br />
twisken; Mnl. Wdb ., VIII,<br />
830 .<br />
U.<br />
uien, znw . Ui.<br />
uit, voorz, en bijw . Uit. Over de<br />
assimilatie van de d van <strong>het</strong><br />
lidwoord in enkele uitdrukkinr<br />
gen als uiten oosten,<br />
vgl . § 125. Uitdr. : E r g e n s<br />
niet van of over uit<br />
k i n n e, ergens niet over uit<br />
gepraat taken, er niet over<br />
heen kunnen komen . „Nou ik<br />
ken der niet van uit, soo as<br />
de wereld tog wordt", U it<br />
Kennemerl.,143 . „Zij verhaalr<br />
de mij haar bezoek bij uw<br />
Broer, en kon er niet van uit,<br />
zoo vriendelijk als mijnheer<br />
Willem was" .<br />
S. Burgerh ., 87 ;<br />
Vgl. Boekenoogen, 1089 .<br />
uitbanne, zw . ww. t r . Wegjar<br />
gen .<br />
Vgl. Boekenoogen,1091 ;<br />
D e V r ., 102 ; Fri. Wdb ., III,<br />
362, utbanne.<br />
uite, zw. ww. intr . hlitgaan .<br />
Zieuitere<br />
uitelemaite, bijw, uitdr . Ver weg,<br />
letterl, buiten de grenzen; vgl.<br />
f r. l i m i t e. „Alliendig wat<br />
van dat skitteljacht en as<br />
d'r naggeres 'n grootert tusr<br />
11
162<br />
sche dear liep, den was ie,<br />
voordat je 'm goed en wel in<br />
de smieze hadde, d'r vandeur<br />
en uitelemaite en cente . . . lekr<br />
ker niks". W. 0 . en N., II, 71 .<br />
Vgl . D e V r., 102.<br />
alter, znw, Uitgaander . „Niet,<br />
dat ik zo'n niter bin, want ik<br />
koom aars nooit nergens,<br />
maar azze ze nei 'n aar durp<br />
to bleize moete, den bin 'k<br />
ok van de pertai" .<br />
w . 0 . en N., II, 152 .<br />
uiteremuitig, bnw, hlitgelaten .<br />
uitgaan, onr . ww . intr . Sterven .<br />
Hai is Faster kalm uitgaan .<br />
uitgaste, zw, ww, intr . Te Fast<br />
gaan . Zie i n g a s t e .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1092 ;<br />
O u d e m a n s, Wdb . op Br .,<br />
405 .<br />
uitgeve, st, ww . tr, en intr .<br />
1) Uitvoeren, uithalen . Wat<br />
geven jullie deer nit joos?<br />
Vgl . Eigen Volk, II, 53 .<br />
2) Dauwen .<br />
uithale, zw, ww, intr . 1) Uitwijr<br />
ken met een of ander voertuig.<br />
2) Leeg drinken . Haal deres<br />
nit, den zelle we nag eres intappe<br />
.<br />
3) Op overdadige wijze feest~<br />
vieren, een overvloed van spijzen<br />
en dranken op tafel brenr<br />
Fen .<br />
„En gisteren is er uitgehaalt,<br />
En op myn heenengaan gegedronken"<br />
.<br />
Econ . Liedjes, I, 108, ook blz .<br />
150 .<br />
Vgl . Fri. Wdb., III,<br />
uthelje .<br />
uitig, bnw. Uitgaanderig, Je man<br />
is teugenswoordig puur uitig .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1093 ;<br />
Bouman, 109,<br />
't uitje, znw, hIitstap je, in <strong>het</strong> alr<br />
gemeen elk pretje buitenshuis .<br />
„Ze hadde lang genog op 't<br />
hok zeten, zoodat ze nou, nou<br />
ze weer pikt en dreven ware,<br />
graag eres 'n uitje hewwe<br />
woue . W . , en ., I, 52 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1093 .<br />
uitkleide, zw, ww, tr . Een lijk<br />
afleggen . Zegsw . : I k l e i t m e<br />
niet uitkleide voor<br />
ik nei bed toegaan, ik<br />
geef mijn geld niet weg voor<br />
mijn dood.<br />
uitkleider, znw . Een 1 /kaflegger .<br />
uitklouke, zw, ww, tr. Uitwroer<br />
ten . Van pijpen enz . Zie<br />
kloUke .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1093 .<br />
uitkuite, zw. ww . intr . Er tussen<br />
uitknjpen .<br />
uitkure, zw, ww . tr . Uitvoeren .<br />
Het woord heef t een ongunr<br />
stige betekenis . Wat kuurt die<br />
deer nit?<br />
uitloere, zw, ww, intr . Uitslapen .<br />
Zie loere .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1094 .<br />
uitpaipe, zw, ww, intr . Er vandoor<br />
gaan .<br />
uitpoese, zw, ww . tr, In de zegs ,-<br />
wijze: Dat moet j e niet<br />
u i t p o e s e, dat moet j e niet<br />
geringschatten . Zie u i tr<br />
vlakke . Vgl . Stoett,<br />
Sprwdb ., no . 2314 .<br />
uitpotteretere, zw, ww, tr . Fotor<br />
graferen . „Toe nee de f otograaf<br />
toe moste se soo mit de<br />
segen op 'r gesigt, zai oome,<br />
uitpottereteerd worre" .<br />
Uit Kennemerl., 14 .<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 640, oetr<br />
pottertaaiern .<br />
uitrode, zw . ww, tr. 1) Uitrooir<br />
en . Je moete die boume er
163<br />
maar uitrode, 2 ) Opruimen,<br />
schoonmaken . Je magge de<br />
kamer wel eris een beet] a uitrode<br />
. Zie o p r o d e .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1095 .<br />
uitslechte, zw, ww. tr . Uitkleden<br />
. Van een dode .<br />
uitsmere, zw, ww, tr . hlitstellen .<br />
Je zelle lang op j e geld wachr<br />
to kinne, want hai weet 't alr<br />
taid wel uit to smeren .<br />
Vg1.Boekenoogen,1096 .<br />
uitspouke, zw, ww, tr . Uitvoeten,<br />
uithalen . „Nou wist ie dus<br />
wel, wat z'n baas uitspouke<br />
most" .<br />
Med . C ., jrg . 24, no . 1209 .<br />
uitsuddere, zw, ww . intr . In<br />
kracht verminderen . Zie s u dr<br />
dered<br />
uitsweite, zw, ww, tr . uithou r<br />
den . In verbinding met k u nr<br />
n e n . „Ik kin 't niet langer<br />
uitsweite 'oor" .<br />
uittule, zw, ww, tr . Uitvieren .<br />
Zie t u u l,<br />
Vgl, Boekenoogen, 1097,<br />
uittollen<br />
uitvarse, zw, ww, tr . Ontzouten .<br />
Van vlees, vis of andere inger<br />
zouten spijzen, door deze enige<br />
tijd in <strong>het</strong> water to leggen .<br />
Vg! . Fri. Wdb ., I, 338,<br />
Iarskje . Zie v a r s .<br />
uitverdan, bijw, uitdr . Ver weg.<br />
Samentr, van u i t w a a r d<br />
r a n, „Ze benne nou zoo'n<br />
heel end uitverdan" .<br />
W . 0 . en N,, II, 19 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1097 ;<br />
De Vr., 102 ; Bouman,<br />
109 .<br />
uitvetere, zw . ww, tr . Uitschelden,<br />
op een harde manier de<br />
waarheid zeggen . Hai <strong>het</strong> 'm<br />
guster lillek uitveterd 'oor .<br />
Vgl, B o u m a n, 109 ; N. Gr .<br />
Wdb ., 644, oetvetern,.<br />
uitvlakke, zw, ww, tr . In de<br />
zegsw. : Dat moet je<br />
niet uitvlakke, dat<br />
moet je niet geringschatten .<br />
Zieuitp0esee<br />
uitwuisie, bijw . uitdr . uit de<br />
hand, in verbinding met ww,<br />
als opeten, gebruiken,<br />
enz . „En ik door 't bestel met<br />
t werk had niks genoten as<br />
'n kopje thee en 'n happie<br />
rooktvlij s uit 't vuiszie" .<br />
Uit Kennemerl ., 141 .<br />
uitzakke, zw, ww, intr . Uitrus--<br />
ten . „Koan, hai most nou eres<br />
uitzakke" .<br />
W,. 0 . en N ., I, 118 .<br />
uitzette, zw . ww. t r. Doen . Wat<br />
zet die uit veur de kost?<br />
uk, znw . Een dreumes, ook elk<br />
persoon van een kleine ger<br />
stalte .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1098,<br />
umber, znw . 1) Een tros kurken .<br />
2 ) Harde ontlasting. Te Enkhuizen<br />
.<br />
unjer, znw . Een zeker onkruid,<br />
dat <strong>het</strong> weiland in prijs doet<br />
dalen, omdat de koeien de<br />
plekken, waar <strong>het</strong> groeit, verr<br />
m~jden .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1098 ;<br />
N. Gr . Wdb ., 1068, unjer .<br />
't Unjerpad, znw . Een pad van<br />
Zwaag naar de Bangert. Welr<br />
licht hangt de benaming samen<br />
met <strong>het</strong> hierboven vetmelde<br />
u n j e r .<br />
Zie Boekenoogen, 1098,<br />
waar namen van stukken land<br />
met dit woord zijn samengesteld<br />
. Vg! . B o u m a n, 110,<br />
ure, zw . ww, intr . Een zwellende<br />
uier krijgen . Van koeien voor
164<br />
't kalven.<br />
Vgl. Boekenoogen. 1099;<br />
N. Gr. Wdb.. 1069. uurT};<br />
OppreI.87.<br />
urt, znw. Ert. Zie e r t. "Ons<br />
hulponderwijzer is een derde<br />
ranger. die de jongens vertelt.<br />
dat boonen en urten graan is:<br />
'n mooije boel hier".<br />
Uit Kennemerl .• 120.<br />
Uitdr.: 0 p 'n u r t. nauwkeu~<br />
rig, precies. "Zoo ken je toch<br />
merreke. dat je ouwer worre.<br />
vroeger wist ik dat alles ok op<br />
'n urt. maar nou niet meer<br />
hoorl" W. O. en N.., I. 78.<br />
Lang stro en gien<br />
u r t e. vee! geschreeuw, maar<br />
weinig wol.<br />
uxum. znw. In de zegsw.: D a's<br />
are tee a s u x u m, dat<br />
is een ander praatje. Uxum<br />
was vroeger een bekende tee~<br />
soort.<br />
v.<br />
vaal, bnw. en bijw. Vaal. Uitdr.:<br />
Va a I k a ike. erg le!ik kij~<br />
ken. Vgl. De Nav., 21. 144.<br />
vaif, telw .• Vijf. Zegsw.: Gee f<br />
m e d e v a i f. geef me een<br />
hand, letterl. de vijf vingers.<br />
Veul viere en vaive<br />
hew w e. veel bezwaren heb~<br />
ben. "Die skooIopziender hep<br />
zeker skreven nei de gouver~<br />
neur, want die wist er verdul~<br />
Ieme alles van. en die had zoo~<br />
veul viere en vaive, en hai<br />
hep zaid. dat we die houtpoot<br />
neme moste".<br />
W. O. en N., IV. 77.<br />
Zie ook Abr. B1., I. Voor~<br />
woord XVI;<br />
S toe t t. Sprwdb., no. 2393.<br />
vaifkop, znw. Schertsende bena~<br />
ming voor hoge hoed.<br />
V g1. N. Gr. W db., 118. vief~<br />
kop.<br />
vaigeben, znw. Grote hoed met<br />
brede rand. gemaakt van <strong>het</strong>~<br />
zelfde stro als waarin vijgen<br />
verzonden worden. Zie ben.<br />
Vgl. Fri. Wdb., I. 350. fige~<br />
matte,.<br />
vall, znw. Dweil, vaatdoek.<br />
Verkl. va i I t j e. "An ien van<br />
de triemen van moeders stoel<br />
hangt 'n vailtje (vaatdoek) en<br />
an de aare kant 'n tankie".<br />
Vr. Bend in de B .. 4. Vgl.<br />
o u d e man s. W db. op Br.,<br />
107. fay!.<br />
valle, zw. ww. tr. Dweilen. Zie<br />
v a i I. J e moete de grond goed<br />
vaile hoor.<br />
"Schrobben. feyIen. kan hij te<br />
degen.<br />
Potten wasschen hi; wel kan".<br />
Verm. Treck~Sch., I. 155.<br />
vainde, st. ww. tr. Vinden.<br />
Verouderd.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1139.<br />
vijnen; Fri. Wdb., I. 352. fine.<br />
't vainster, znw. Venster. Ver~<br />
ouderd.<br />
Vgl. B 0 eke n 00 gen. 1116;<br />
<strong>het</strong> Fri. W db, .• I. 353. geeft<br />
naast finster ook de vormen<br />
feenster en feinster.<br />
vaizelberg, znw. Vijze!berg, een<br />
kapberg, bewaarplaats van<br />
hooi, waarvan men de kap ho~<br />
ger en lager kan stellen.<br />
V gl. B 0 eke n 0 0 gen. 1140;<br />
DeVr., 103.<br />
val, znw. Bevalling. In de uitdr.:<br />
And e val toe w e z e.<br />
op <strong>het</strong> punt staan van te be~<br />
vallen.
165<br />
't valletje, znw . Voile (tje) .<br />
Als in sijn eyghen wey" .<br />
„Eerst die etagere skoolmeister<br />
en dat dikke vrommes, def r t varreken, znw . l ) Varken . Zie<br />
V erm . T reck-Sch ., II . 121<br />
tig in 't tapait hoor, 't waif mit voor de vorm v e r k e n§ 34,<br />
n valletje voor en 'n groote Oude Br. Zegsw . : 't V a r-<br />
kat om" . W. 0, en N . . I, 77. reken is op ien oor<br />
vandein, bijw. Vandaan . Weer n e i v i 1 d, <strong>het</strong> werk is b Ana<br />
he je dat geld vandein?<br />
af. Vgl. S t o e t t, Sprwdb .,<br />
Vgl. Boekenoogen,1105, no, 2324 .<br />
vandeen,<br />
Hai is zo groosk as<br />
yang, znw. Zegsw . : D e m o l e n n skelig varreken<br />
loupt deur de yang, op z'n gezicht, hij<br />
h1 of zj is malende.<br />
maakt zich belachelik door<br />
Vgl. Boekenoogen, 1106 ; zjn trotsheid. H a i w e e t<br />
D e V r ., 102 ; N . Gr. Wdb., niet, hoe die 't varreken<br />
wasse moet, hij<br />
1067, er is geen houden meer<br />
aan; S t o e t t, Sprwdb., no . weet niet, hoe hij er mede aan<br />
1533 .<br />
moet . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
vange, St . ww, tr . Ontvangen . In<br />
2328. Doen varrekens<br />
de uitdr. : G e l d v a n g e . Zie goed, din kraig je<br />
1nvange1<br />
s p e k, gezegd wanneer ier<br />
vansgelaike, bijw, uitdr . Insgelijks<br />
. Zie g e 1 a i k .<br />
dallef varreken, zeur<br />
mand ondankbaar is . V i e r-<br />
yen zaaie spek, gezegd<br />
vanzellef, bijw . Natuurlik . Het<br />
wanneer iemand een gemakkelik<br />
sommetje oplost . Vier-<br />
woord wordt in <strong>het</strong> dialect<br />
veel meer gebruikt dan in <strong>het</strong><br />
dallef = 3% en elk varken<br />
A .B.N . „Nou er is van zellef<br />
levert 2 zij den spek . Zie ook<br />
wel of kes, maar er land wier<br />
voor een zegsw . bij k 1 i n k .<br />
nooit goed bementeneerd" .<br />
2 ) Doerak. 't Is zo'n varreken<br />
W. 0, en N., II, 53 . die joon .<br />
var, bnw, en bijw . Ver. Te Enkr Vgl. Boekenoogen, 1107 ;<br />
huizen . „De appels valle nooit N . Gr. Wdb., 1077, 2°, morn<br />
var van de stain, Kee!"<br />
sig, onhandelbaar mensch .<br />
Vloed, 68 . vars, bnw. V ers . Te Enkhuizen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1107 ; Zie de Ontm, v . R . Br., 20 en<br />
O u d e m a n s, Wdb, op Br ., 37 (karsch-varsch) . Vgl. Fri .<br />
412, varre, Wdb, op H ., 355, Wdb ., I, 338, farsk .<br />
vardt. vasteldag, znw . Vastendag . Vgl .<br />
varder, bnw, en bijw . Verder . N . Gr. Wdb ., 1077 ; Mnl .<br />
Te Enkhuizen . „Nou zou ze 't Wdb ., VIII, 1299 ; Fri. Wdb .,<br />
doen en den varder ieder I, 345, festeldei .<br />
evend" . V loed, 105 . vasteleivend, znw. Vastenavond.<br />
„Akome jeugdig Harder,<br />
Vgl . Mnl. Wdb., VIII, 1298 ;<br />
Dreef eens zijn schaapjes<br />
Fri. Wdb ., I, 345, festeijoun .<br />
varder vast-of, bijw . Wis en zeker .
166<br />
vat, znw. In de uitdr . : V a t<br />
kraige op iemand of<br />
i e t s, iemand of jets to pakken<br />
krijgen . „'t Ging niet makr<br />
kelek om de skop onder 't<br />
raam to kraigen, maar toe ze<br />
n groote splinter van 't raampost<br />
of stokers hadden, krege<br />
ze vat" . W . 0, en N., I, 53 .<br />
Vgl, S t o e t t, Sprwdb., no .<br />
2332 ; Fri. Wdb ., I, 347, jet<br />
op immen ha .<br />
ve-, voorz . Van . In allerlei samenst<br />
. : vedaag, venacht, venoggend,<br />
veneivend enz .<br />
veer, bnw, en bijw . Ver. Zie<br />
var. 0mveer, ergens ver<br />
weg . Hai weunt om veer . 't<br />
Nieuwe Jaer is niet veere" .<br />
T w i s c k, Kt. Liedeb ., 13 .<br />
Vgl.Boekenoogen, 1111 ;<br />
Oudemans, Wdb, op H .,<br />
357, veer ; Fri. Wdb ., I, 340,<br />
fear, 349, by giet om jierrens .<br />
veerder, bnw, en bijw . Verder.<br />
Zie v o r d e r. Je moete nag<br />
veerder loupe . Vroeger ook<br />
vorde-. „Vorder soo is ook<br />
mijne bede" . T w i s c k, Kl .<br />
Liedtb ., 275 .<br />
veers, znw . Vaars, een koe, die<br />
voor de eerste maal gekaljd<br />
heejt .<br />
H a d r, j u n ., Nomencl ., 24,<br />
Junis, bucula, H o c k 1 i n g h<br />
of v e e r s e . Jenice, genisse,<br />
jeune vache . Bij H a d r, j u n .<br />
is de bet, dus blijkbaar gelijk<br />
aan die van hokkeling, heir<br />
geen tans niet <strong>het</strong> geval is . Zie<br />
hokkeling .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1101 ;<br />
N. Gr . Wdb., 1082, veers .<br />
veert, znw . V aart, gang. Uitdr . :<br />
An de veert weze,<br />
aan de gang zijn . 't G o e d<br />
an de veert hewwe,<br />
goeie zaken makers . „Hai <strong>het</strong><br />
't deer werempel goed an de<br />
veert skaint 't" .<br />
W . 0, en N ., II, 36 .<br />
veerte, znw . V erte . ,,In de tweide<br />
plaas dogs ie, toen de slag<br />
an de gang was, dat er in de<br />
veerte hulp kwam" .<br />
W, O. en N .,II,86 .<br />
Vgl. Ou d e m a n s, Wdb . op<br />
H., 357, veerte; Fri. Wdb ., I,<br />
349 ; jierte .<br />
veldersboet, znw . Schuur op <strong>het</strong><br />
veld,<br />
veldersjas, znw . Jas, die men op<br />
<strong>het</strong> veld draagt .<br />
veldersklompe, znw . Klompen,<br />
die men op <strong>het</strong> veld draagt .<br />
Verses, plaatsnaam in Drechterr<br />
land. Wijdenes . „Weet je, wat<br />
die timmerman van Verses<br />
welders zait?" Ouwej . Kojr<br />
jier ., 37 . „Doers dit oude<br />
w ij n e s nog in wesen was,<br />
als ten tijde van graaf Floris<br />
V, dewelke West-Friesland<br />
beoorloogende, met schepen<br />
'aangekomen is ende syn yolk<br />
gelandet heef t omtrent daar<br />
<strong>het</strong> Casteel van Wijnes<br />
stond" . Stukken bet- . Gecomet<br />
. Raden in W . Fri, en<br />
<strong>het</strong> Noorderkw ., 129 .<br />
V e 1 i u s, Chr, v. H ., 96,<br />
Wijnes.<br />
verachtig, bijw . Waarachtig,<br />
waarlik . „Verachtig wel, ik<br />
verkoop alles, m'n waif en m'n<br />
jongens en de heele rommel,<br />
azze ze d'r maar genog voor<br />
biede" . W . 0 . en N., II, 167 .<br />
verarreme, zw, ww, intr. Verslechteren<br />
. Van de lucht, <strong>het</strong><br />
wee- .
167<br />
Vgl. Boekenoogen, 1117 .<br />
verbarrele, zw, ww, tr . V erbrasr<br />
sen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1118 ;<br />
De Vr., 102 .<br />
verbeelding, znw . Inbeelding,<br />
verwaandheid. Zegsw. : H a i<br />
(zai) bet een verbeelding<br />
as een zak arrer<br />
m e t u r f, hij (zj) iis vet'-<br />
waand zonder dat et' ook maar<br />
enige reden voor bestaat .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1118 ;<br />
Fri. Wdb., I, 392, forbeelding;<br />
D e V r ., 102, zin, lust; N. Gr .<br />
Wdb ., 1086, verbeelms .<br />
verbeld, bnw . Haveloos, vetscheurd<br />
. Vg1. N . Gr. Wdb .,<br />
1086 . Zie b e 1 .<br />
verboefd, bnw . Rood in lief ger<br />
zicht, door de warmte of door<br />
de koorts . „Ze bet de koud<br />
to pakken denk ik, want ze ziet<br />
seivends zoo verboefd en ze<br />
klaagt over kiespain" .<br />
W . 0, en N., II, 19 .<br />
Vgl . D e V r ., 102 .<br />
verbreeuwe, zw, ww, intr . Van<br />
kleur veranderen . „En vast dat<br />
ze zat, as uit verwiel sneden,<br />
regt as 'n keers zonder to<br />
verbreeuwen" .<br />
Uit Kennemerl.,10 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1118 ;<br />
D e V r,, 102 ; Mnl. Wdb .,<br />
VIII, 1541 .<br />
verbuisd, bnw. Oververhit, op .<br />
gewonden .<br />
Vgl. Bo ekenoogen, 1119 .<br />
verdaaie, zw, ww, tr . Nalaten,<br />
verdommen, Je zouwe 't verr<br />
daaie .<br />
verdaid, bastaardvloek .<br />
Van verdaaie .<br />
„Wel nicht, wat boor ik nou<br />
vertelle,<br />
Denk jij an trouwen? Wet<br />
verdaid,<br />
Gaan jurkies voor je poppe<br />
make,<br />
Of touwtje springe, malle<br />
maid" .<br />
w. 0 . en N., III, 175 .<br />
Vgl . Fri. Wdb., I, 394, fordjd;<br />
iN. Gr. Wdb ., 1090, wel<br />
verd ijd.<br />
verdege, zw, ref l, ww . Zich verve/en<br />
. Je zouwe je verdege mit<br />
zuk weer. Zie ook d e e g .<br />
verdele, zw, onpers, ww . In de<br />
uitdr.: D a t z e l 'm (z'n<br />
aigen) wel verdele,<br />
dat zal wel loslopen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1119 .<br />
verdiffendere, zw, refl, ww .<br />
Zich verdedigen ; f r . d er<br />
f e n d r e met boll . prefix .<br />
Vgl . N. Gr, Wdb ., 1088, zok<br />
verdevindaaiern .<br />
verdikke, bastaardvloek. Ook<br />
wel verdikkie, verdikr<br />
k e m e . Nou hew ik verdikke<br />
m'n knip strooid . Vgl . Fri .<br />
Wdb ., I, 394, fordikje ; N. Gr .<br />
Wdb ., 1088, verdikke .<br />
verdoen, st, ww . tr. Overdoen,<br />
bepaaldik in de zin van : een<br />
bezoek herhalen . Je moete 't<br />
nag maar 's verdoen 'oor .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1119 ;<br />
Van de Sch. tot de W ., 303 .<br />
't verdoen, znw . In de uitdr .<br />
Toe z'n verdoen heww<br />
e, tot zijn beschikking hebben<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1119 .<br />
verdoktere, zw, ww, tr . Geld<br />
uitgeven voor de dokter . Ik<br />
hew dat jaar heel wat verdokr<br />
terd. Vgl . Fri. Wdb ., I, 395,<br />
fordokterje .<br />
verdol, znw. In de uitdr . : M e t
168<br />
verdol, met alle verr<br />
d ol, met geweld, per se . ,,Maar<br />
nou wou Jantje 'm met alle<br />
verdol an dat reidje heave, dat<br />
ze wist". W. 0 . en N., I,117 .<br />
Vgl . D e V r., 102 .<br />
verdosse, zw . ref l. ww . Zich verr<br />
kleden . Kwan, ik zel me maar<br />
verdosse. „Wij moghen niet<br />
eens worden verdost" .<br />
Valcooch,<br />
Regel d. Schoolm ., 468 .<br />
Vg1.Oudemans, Wdb, op<br />
Br., 421, verdossen; Mnl.<br />
Wdb ., VIII, 1631 .<br />
verdraaid, bastaardvloek . „Verdraaid„<br />
deer wist ik de naam<br />
glen lens meer .<br />
hlit Kennemerl., 30.<br />
verdubbe, bastaardvloek . Zie<br />
ook bij G o d . „Verdubbe, ze<br />
haalt weer op" .<br />
W . O. en N., I I, 33 .<br />
verdulleme, bastaardvloek . „En<br />
den liep er, verdulleme, nag<br />
ien bai, deer ze nag veul meer<br />
nei keke"<br />
Ẇ. 0, en N., IV, 74 .<br />
vereize, zw, ref l, ww . Te veel<br />
eten, zjn maag overladen (ndl .<br />
verazen ) . ,,In as ie de dikste<br />
( n .1. een varken ) slacht, hewn<br />
we we 'n goeie kluif" . Arie :<br />
As ie 'm den maar niet vereist",<br />
W . 0, en N., II, 57 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., I, 403, foriez(j)e<br />
.<br />
verentig, bijw. Waarachtig.<br />
Hiernaast w a r e n t i g en<br />
w e r e n t i g . Zie aldaar .<br />
vergerreve, zw, ww, intr . Ruien .<br />
Van gevogelte .<br />
Vgl.Boekenoogen,1121 ;<br />
De Vr., 102; Bouman,<br />
111 .<br />
vergooie, zw, ref l, ww. Een ver-<br />
keerde kaart opgooien . „'k<br />
Hew me allang goed houwen,<br />
docht ik : ,'t is de eerste keer,<br />
dat ik me vergooi van eivent" .<br />
Ouwej . Koffier ., 47 .<br />
verhakstikke, zw . ww . t r. V erhandelen,<br />
bedisselen, letterl .<br />
andere hakstukken aan de<br />
schoenen zetten . Hiernaast<br />
vrakstikke. „Immes lesten<br />
is ie bij me weest, mit nag<br />
zoo'n snuiter, 'n meneer Ventilasie,<br />
ze hadde heel wat to<br />
verhakstikken" .<br />
Uit Kennemerl., 57.<br />
,,Of denk jij, Sinjeur, dat er<br />
voor u op Gods lieve Aarde<br />
niet wat anders to verhakstukken<br />
is?" Abr . Bl., 61 . Vgl .<br />
N. Gr. Wdb ., 1092, verhakr<br />
seln .<br />
verhapskere, zw, ww. t r. In de<br />
uitdr .: Jets to verhapskere<br />
hewwe, jets to verhandelen,<br />
to bespreken hebben.<br />
Zie hapskeer .<br />
Vgl . Boekenoogen, 1121 ;<br />
D e V r., 102 .<br />
verhippe, 1) zw . ww. tr . Jets<br />
verdraaien, voor jets bedanken.<br />
Je begraipe toch zeker, dat ik<br />
t verhip . 2) zw. ww, intr. Als<br />
verwensing, meestal in de geb.<br />
was, in de bet, van : loop rond,<br />
verrek . „verhip, Arie van oom<br />
Piet?" W . 0. en N., II, 48 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1122 ;<br />
Fri. Wdb ., I, 402 ; D e V r .,<br />
102 ; N. Gr. Wdb .,1092, verhip;<br />
; S t o e t t, Sprwdb ., no.<br />
2354 .<br />
verhippeteke, zw, ww . tr . Met<br />
hypotheek bezwaren, Je kinne<br />
de plaas niet hillegaar verhip<br />
peteke . Vgl . N. Gr. Wdb .,<br />
1092, verhieptaikt.
169<br />
verhouwen, bnw. Verkouden,<br />
ook wel in <strong>het</strong> algemeen er<br />
slecht uitziende na een feestpartj.<br />
jWat zie je d'r verhouwen<br />
uit joon . Vgl . D e V r .,<br />
102, katterig.<br />
ve(r)kansie, znw . Vacantie,<br />
verkasse, zw, ww, intr . V erhuir<br />
zen . Wanneer gave jullie verr<br />
kasse? „Naauwelijks kan <strong>het</strong><br />
klein gebroed zijn eigen kost<br />
zoeken of zij moeten met of<br />
tegen wil verkasse" . C. W ildsch<br />
., II, 106, Zie ook Abr. Bl.,<br />
II, 326 ; Br, over versch . 0.,<br />
II, 294 ; B o u m a n, 111 .<br />
't verkleiderspak, znw . Het pak,<br />
dat tussen <strong>het</strong> zondagspak en<br />
<strong>het</strong> werkpak in staat, en waarmee<br />
men 's avonds, als <strong>het</strong><br />
werk gedaan is, aan de loop<br />
gaat .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1124 ;<br />
D e V r., 102 .<br />
verkleiderstaid, znw . De tjjd,<br />
waarop men zijn beste kleren<br />
uittrekt en een pak, of een<br />
japon, die meet gedragen zjjn,<br />
aantrekt. Dit doen de jongens<br />
en meisjes bij gelegenheid van<br />
een kermis of een bruilof t,<br />
wanneer <strong>het</strong> donkey begint to<br />
worden . „Keeren we nu naar<br />
de woningen, dan merken we,<br />
dat 't voor de jongelui verkleiderstijd<br />
worren is ; de maidjes<br />
binne mit de warskippers in 't<br />
voores en loupe al in d'r laifie ;<br />
't kermispak wordt over 'n<br />
stoel hongen, want voor 's<br />
eivens vinde ze d'r zundesche<br />
kleidje gnap genog" .<br />
W. 0, en N ., II, 67 .<br />
verknoffeld, bnw . Verknuffeld,<br />
verkleumd door de koude . ,,Me<br />
vingers binne zoo verknof f eld,<br />
dat ik de bezem meist niet<br />
vasthouwe kin" .<br />
W. 0 . en N ., I, 78 .<br />
Vgl. Boekenoogen,1124 ;<br />
D e V r ., 102 .<br />
verkouwenis, znw. Verkoudr<br />
heid . Ik bin ziek van de verkouwenis<br />
.<br />
Vgl.Boekenoogen,1125 ;<br />
D e V r., 102 .<br />
't verlangst, znw . Verlangen .<br />
„'k Wou maar zegge, dat ik<br />
veul eerder al weer 's verlangst<br />
nei Staintje had" .<br />
W. 0 . en N., III, 66,<br />
Vgl . Fri. Wdb ., I, 407, (for)<br />
langst; N. Gr. Wdb ., 1096,<br />
t verlangst .<br />
't verlankie, znw . Verlengstuk,<br />
strook aan een rok .<br />
verlegen, 1) bnw . In de uitdr . :<br />
Verlegen werk, jets,<br />
waarmee men verlegen, in de<br />
war zit . 2 ) bijw, van graad .<br />
Zeer, in hope mate . „Nou, toe<br />
keke we ok, in 't was ok verlegen<br />
mooi, zoodat we d'r mit<br />
mekaar over prate" .<br />
W. 0 . en N ., II, 153 .<br />
Vgl, Boekenoogen, 1126 ;<br />
D e V r., 103 .<br />
verleite, st, ww, tr . Verlaten, jets<br />
voor een bepaalde pros willen<br />
verkopen . „Ik had ze maar<br />
voor 15 gulden verleite moer<br />
ten, meskien, dat ie ze den<br />
nomen 'ad" .<br />
W . 0 . en N ., IV, 39 .<br />
't verlet, znw . Oponthoud. Ik<br />
hew van oggend heel wat verlet<br />
had . Vgl . Fri . W db ., I,<br />
407, forlet .<br />
verlette, zw, ww . intr . T jjd kosr<br />
ten, ophouden .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1126 ;
170<br />
N. Gr . Wdb ., 1096 ; Fri.<br />
Wdb., I, 407, forletsje .<br />
verliet, bnw . Failliet . ,,As je ok<br />
verliet slaane, hew j e niks in<br />
to bringen as leege brief f ies" .<br />
W . 0 . en N . . II, 34 .<br />
verloren, bnw . In de uitdr . :<br />
Verloren brood, oud.<br />
bakken brood, dat in de melk<br />
geweekt en daarna in boter en<br />
eieren wordt gebakken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1127;<br />
D e V r ., 103 .<br />
vernere, zw, ww, tr . In de uitdr . :<br />
lets wel of niet vern<br />
e r e k i n n e, jets wel of<br />
niet verduwen kunnen . „Tusr<br />
schenbeide kon zijn corpus<br />
zooveel drank niet f eneere . . ."<br />
Enkh . C.,19 Sept. 1911 . `JVelr<br />
licht ontleend aan <strong>het</strong> hd .<br />
n a h r e n met holl, prefix .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., I, 410, forneare;<br />
N . Gr. Wdb ., 1098,<br />
verneern .<br />
verneuke, zw, ww. t r. Foppen,<br />
bedriegen . Vgl . N . Gr . Wdb .,<br />
1098 ; S t o e t t, Sprwdb ., no.<br />
2371 .<br />
verneukeraai, znw . Fopperij .<br />
verom, bijw . Weerom, terug .<br />
„Hai is weg, en ze ziene 'm<br />
nooit weer verom" .<br />
W . 0, en N., II, 36 .<br />
veromstuit, znw . Weeromstuit,<br />
terugslag . „Hai dei maar niks<br />
as lache. En Mie begon van<br />
de veromstuit mee to lachen" .<br />
W . 0, en N ., III, 88 .<br />
verpeutere, zw, ww. tr . Verbruien<br />
. Hai <strong>het</strong> 't li11ek verpeuterd .<br />
Vgl.Oudemans,Wdb .op<br />
Br., 439 ; Boekenoogen,<br />
1129 ; D e V r ., 103 ; B o u-<br />
m a n, 111, N. Gr. Wdb .,<br />
1099 ; S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
2367 .<br />
verpondere, zw, ww, tr . In de<br />
uitdr . : 't Voer verponr<br />
d e r e, een zaak anders aanpakken,<br />
letterl, de ponder op<br />
een andere wijze op <strong>het</strong> voer<br />
leggen. „En as jullie dat voer<br />
nou of f en verpondere wille,<br />
dan kraige jullie vier bunders<br />
voor niks en hou ik m'n plaas<br />
heel" . W. 0, en N ., II, 27 .<br />
verraisd, bnw . Na een uitstapje,<br />
een pretje, afgemat, moe zijnde<br />
. Verl, deelw, van v e rr<br />
r e i z e n . „Die heele dag hewn<br />
we we nag 'n houp skik had,<br />
al hadde we vezelf weer gien<br />
prais . We wazze d'r daags<br />
ternei allegaar verraisd van" .<br />
W . 0 . en N . . II, 154 .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb ., 1099, verr<br />
raaisd; Fri. Wdb ., I, 413, forreisgje<br />
.<br />
verrekt, 1) bnw. V ervloekt . Die<br />
verrekte kerel zel ik wel krair<br />
ge 'oor. 2) bijw, van graad .<br />
Zeer, in hoge mate . 't Is hier<br />
verrekt koud. Vgl . N . Gr.<br />
Wdb ., 1100 .<br />
't verrel, znw. V ierendeel. Hierr<br />
naast vUrrel .<br />
Vgl.Boekenoogen,1129 .<br />
verrinnewere, zw, ww, tr. V err<br />
nielen ; fr. r u i n e r met holl .<br />
prefix v e r . Die joos verrinner<br />
were de hele boel. Vgl. N .<br />
Gr . Wdb ., 1100, verrinner<br />
waaiern ; Fri. Wdb ., I, 414,<br />
forrinnewearje.<br />
verroest, Verwensing . Geb, wijs<br />
van verroesten . Verroest<br />
veur main part . Ook in de inf .<br />
Hai kin veur main part verr<br />
roeste. Vgl . N. Gr . Wdb .,<br />
1100 .
171<br />
verruttele, zw, ww, tr . Verkwan.<br />
selen . Zie r u t t e 1 e . Vgl . D e<br />
V r ., 103 .<br />
versiere, zw, ww, tr . Gewoonlik<br />
in verbinding met m o o i, jets<br />
mooi zeggen o) doen ( ironies)<br />
. Nou, hai kin 't ok mooi<br />
versiere 'oor . Vgl . 0 u d er<br />
mans, Wdb, op Br ., 445 ;<br />
Mn!. Wdb ., VIII, 2430,<br />
verskaaie, onbep, telw . Vetscheidene.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1130 .<br />
verskiete, St . ww, tr, en intr .<br />
1) V erschrikken . Je moete me<br />
niet verskiete 'oor . Ik verskoot<br />
toch zo merakel, Meraitje . „Je<br />
soutme wel verskiete, ik had<br />
j e niet esien" . V ij g h, Kl, v . J .<br />
Ront-V oet, 5 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1120 ;<br />
Bouman, 111 ; Oudem<br />
a n s, Wdb, o p Br ., 443 .<br />
2 ) Tegenvallen . Je zelle verr<br />
skiete m'n joon, as je zo baai<br />
de warme kachel vandaan in<br />
de koud moete . ( Het zal je ter<br />
genvallen, m'n jongen, als je<br />
't verskoondersgoed, znw . V erschoning,<br />
schoon ondergoed .<br />
„Deer was den 'n groote winkel<br />
zel ik maar zeggen in verr<br />
skoondersgoed ."<br />
Uit Kennemerl ., 37,<br />
verskrouke, zw, ww . intr . Verschroeien<br />
. Zie s k r o u k e .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1131 ;<br />
D e V r ., 103 ; Fri. Wdb ., I,<br />
417, forskrokje .<br />
verslaan, st, ww, intr . Verdampen<br />
. De karbied verslaat .<br />
verslabberezere, zw, ref l. ww .<br />
Zich verpraten, ook wel zich<br />
to buiten gaan aan jets . „En<br />
Stijn die peeuwde al : „jonge,<br />
jonge, Jan Konstant pas op ;<br />
verslabbereseer j e niet, wees<br />
tog niet astrand teugen de Excellentie"<br />
. Uit Kennemer1.,18 .<br />
Vgl . D e V r ., 103; N. Gr.<br />
Wdb ., 1085, zok verabbezaaiern<br />
.<br />
versmakke, zw, ww, tr . Ontjjdig<br />
kalven, letterl, wegwerpen .<br />
„Je ziene ok wel, 't groote<br />
verskil<br />
Met naast 'm die maagre<br />
stakker,<br />
't Is net of die niet vrete wil,<br />
Dat komt van deur z'n versmakke"<br />
.<br />
W. O . en N., I, 98.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1132 ;<br />
D e V r ., 103 ; Fri. Wdb ., 1,<br />
418, forsmite .<br />
versmakker, znw . Een koe, die<br />
ontjdig gekalfd hee ft . Zie<br />
versmakke . „Ik mag er<br />
gien kwaad van zegge, we<br />
make nag 4 keize op de achtr<br />
tien en den is er nag ien verr<br />
smakker en ien onkante bai ' .<br />
V t. Bend in de B., 16 .<br />
versneuvele, zw . ww, tr . Vernietigen<br />
.<br />
versnobbe, zw, ww, tr . Versnoepen<br />
. Zie s n o b b e. Vgl . Fri .<br />
Wdb ., I, 419, forsnobje .<br />
verstelle, zw . ww, tr. hlitstellen .<br />
De brullef t is versteld .<br />
vervettekonte, zw, ww. intr . In<br />
de uitdr.: 't Kin me niks<br />
vervettekonte, <strong>het</strong> kan<br />
me niets schelen .<br />
vervongen, bnw . Verkleumd<br />
door de koude, zeer verkouden<br />
. Verl, deelw, van v e r r<br />
vangen .Vgl.DeVr ., 103 .<br />
verwaide, zw . ww, tr . Naar een<br />
andere weide brengen. Van<br />
vee .
172<br />
verwege, st, ww, intr . Bewegen .<br />
Vooral in de uitdr . : E r i s<br />
glen verwikken nach<br />
verwegen an, er is niet<br />
de minste beweging in to krijr<br />
gen . Vgl. Fri. Wdb ., I, 425,<br />
forwege ; N. Gr. Wdb ., 1107 .<br />
verwenning, znw . In de uitdr . :<br />
In de verwenning rar<br />
k e, in moeilikheden komen .<br />
„Ik zou lillek in de verwenfling<br />
rake, as ze niet meer<br />
keisde" .<br />
W. 0, en N., II, 23 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1133,<br />
verwenteld, bnw . In de uitdr . :<br />
Verwenteld legge, onderste<br />
boven liggen, zodat ze<br />
zonder hu1p niet kunnen opstaan<br />
. Van schapen. „Loope<br />
de skeipe heel achter, den hew<br />
je maar op 't bonhek to klimmen,<br />
en je ziene dadelek of er<br />
ien verwenteld laic" .<br />
W. 0, en N ., II, 27 .<br />
verwezen, bnw. Suf . Vgl . Fri.<br />
Wdb ., I, 425, forwezen; N.<br />
Gr. Wdb ., 1107 .<br />
verwikke, zw, ww, intr. Bewer<br />
gen . Vgl . N. Gr. Wdb ., 1107 ;<br />
zieverwege.<br />
't verwin, znw. In de uitdr . : E r<br />
is glen verwin op, <strong>het</strong><br />
wint niet, <strong>het</strong> gaat niet voornit.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., I, 426,<br />
forwin ; D e V r., 103 ; N . Gr.<br />
Wdb., 1107 .<br />
verwissele, zw, ww . t r . Wisser<br />
len . Je hewwe heel wat woorr<br />
de verwisseld 'oor . Vgl. Fri .<br />
Wdb., I, 426, forwikselje .<br />
't verwullef, znw . 1) Gehemelte .<br />
2 ) Het gewelf van een regenbak,<br />
een put, een gebouw enz .<br />
Vgl . D e V - .,103 ;<br />
Boekenoogen, 1236, op<br />
wulft; Fri. Wdb ., I, 427, forwuift<br />
; N. Gr. Wdb ., 1108, 't<br />
verwulf; Mnl. Wdb., IX, 320 .<br />
verzegge, zw . ww, tr . Beloven .<br />
toezeggen . Hai <strong>het</strong> de boerder<br />
raai an Jan Koomen verzaid .<br />
Booskippe verzegge,<br />
gezegd van de kruidenier, die<br />
de boodschappen komt opnemen,<br />
toezeggen . Vgl . Fri.<br />
Wdb ., l, 416, forsizze; N. Gr.<br />
Wdb ., 1109 .<br />
't verzetje, znw. Ontspanning .<br />
't verzin, znw . V ergissing . In de<br />
uitdr.:Iets baai verzin<br />
zegge of doen, ietsb<br />
vergissing, per ongeluk zeggen<br />
of doen . „Zuk zai ie niet bai<br />
verzin . Nei, dat gong bai overleg,<br />
want den wist de maid<br />
mitien wie ie was" .<br />
Enkh . C ., 9 Mrt .1926 .<br />
Vgl. Fri. Wdb ., I, 415, forsin .<br />
't vessie, znw. Vestje . Zegsw . :<br />
Hai left 'm niet op z'n<br />
vessie kwatte, hij last<br />
zich niet voor de gek houden .<br />
Vgl. W . 0 . en N., I, 18 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no. 2382 .<br />
't vessiestassie, znw . Zakje in<br />
<strong>het</strong> vest. ,,As ie in z'n . vessies-<br />
Lassie flog 'n oud dubbeltje<br />
vindt, dan verwed ie dat er<br />
om, datte je 's nachts om<br />
twaalf uur op 21 Januari 1930<br />
niks ziene of vinde in 't mellekbon"<br />
. Med . C., jrg . 25, no .<br />
1278 .<br />
vet, bnw . Een dienst moetende<br />
verlaten, opgezegd zijnde . Van<br />
knechts en dienstboden . „En<br />
raakt j e werkman vet, den<br />
neem je zoovoort 'n aare" .<br />
W. 0, en N., II, 32 .<br />
De Vr,, 103; Bouman,<br />
111 .
173<br />
't vetlokkie, znw . Zie d o u p-<br />
1okkie.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1134 .<br />
veugel, znw . V ogel .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1134 .<br />
veugele, zw, ww, intr . Aan jets<br />
peuteren, morrelen .<br />
Vgl.Boekenoogen, 1134 ;<br />
D e V r., 103 ; N . Gr. Wdb .,<br />
1111, veugeln, 7° .<br />
veul, onbep . telw . Veel. Uitdr.<br />
Veul en niet genog,<br />
allerlei moejlikheden, vooral in<br />
verbinding met „viere en<br />
vaive'' . Ze had allerlaai viere<br />
en vaive en veul en niet genoeg<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1135 ;<br />
D e V r., 102, heel veel; N.<br />
Gr. Wdb ., 1111 .<br />
veer, voorz, en bijw. Voor .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1135 ;<br />
N . Gr. W db ., 1112, veur.<br />
vier, telw . Vier. Zie voor een<br />
zegsw . bij v a i f .<br />
't vierduisstik, znw. Vjerdujtr<br />
stuk, 2% ct.<br />
Vgl.Boekenoogen,1137 .<br />
't vierduisdosie, znw . Zie voor<br />
een zegsw. bij d o o s .<br />
't vierkant, znw. Het vierkante,<br />
zware houten geraamte midden<br />
in een boerehuis, waarin<br />
<strong>het</strong> hoof bewaard wordt. Vgl .<br />
D e V r., 103 ; Fri. Wdb ., I,<br />
359, jjouwerkant .<br />
vierkantsladder, znw . De ladder,<br />
die tot in de nok van <strong>het</strong> vierkant<br />
reikt, waarlangs men dus<br />
altyd op <strong>het</strong> hoof kan komen .<br />
Vgl . D e V r ., 103 .<br />
vierkemis, bijw . Geheel mis .<br />
Samentr, van v i e r k a n t+<br />
m i s . Je graipe vierkemis 'oor<br />
as j e dinke, dat 'r nag wat in<br />
t puutje is, en alles is op .<br />
udder, znw . Degene, die <strong>het</strong><br />
kalf, dat niet geboren kan<br />
worden, uit <strong>het</strong> Iichaam der<br />
koe aan stukken sngdt . Vgl.<br />
Bouman, 111 .<br />
vile, zw, ww, tr. Zie bij v i lr<br />
der.Bouman,111 .<br />
vingerig, bnw . Koud, zodat je<br />
vingers ervan tintelen . „Snarig<br />
mijnheer, vingrig, noul"<br />
w. 0 . en N., IV, 142 .<br />
vink, znw . Kaan, uitgebraden<br />
vetklompje daarna de<br />
vleesschotel, 's avonts vlees<br />
of vinken van 't selve vleesch,<br />
nevens melk" . Keur van 1620,<br />
vgl . Keuren nopens Gilden,<br />
81 . Hier betekent <strong>het</strong> woord<br />
misschien h a c h e e . H a d r.<br />
J u n ., Nomencl ., 35, Minutal .<br />
Ghehackte spij ze,<br />
plockte vincken,<br />
p o t p a s t e y. Chair mincee,<br />
hachis, pate en pot . B o er<br />
k e n o o g e n, 1142, zegt :<br />
Gewestelijk verstaat men elders<br />
onder vinken: Kliekjes<br />
van vleesch, klein gesneden<br />
en met uien, peper en azjjn<br />
opgestoofd, hachee (v . Dale) " .<br />
Zegsw.:Jemaggejevinke<br />
aars gerust uitr<br />
breide hoor, je mag gerust<br />
zeggen, wat je op 't hart<br />
hebt . V r. Eend in de B ., 8 .<br />
Vgl . D e V r., 103 ; B o ur<br />
man, 111 ; Fri. Wdb ., I, 353,<br />
finke .<br />
vinke, zw, ww . tr . In de uitdr . :<br />
Er is wat to vinken,<br />
er is wat to smullen .<br />
vinkeskuttel, znw . Schotel,<br />
waarin men de vinken bewaart<br />
. Zie v i n k . ,,Maar Jaap<br />
maakte <strong>het</strong> nag harder en<br />
sloeg net op <strong>het</strong> douplokkie,
174<br />
dat bai de vinkeskuttel stond" .<br />
Enkh . C ., 8 Juni 1922 .<br />
vinnig, bnw . Pittig, Mink . Da's<br />
'n vinnig joonje .<br />
't vissie, znw . In de uitdr . : 0 p<br />
t V i s s i e, op de pof ; letterl.<br />
kopen met de belof to van to<br />
betalen, zodra er vis gevanr<br />
gen wordt . Te Enkhuizen .<br />
vlaai, znw . Del, laagte in een<br />
weiland. „Noem jij 't maar 'n<br />
best stik . 't Zit vol vlaaie en<br />
delle". W. 0 . en N.. II, 35.<br />
„Sit neder onder mijn schaduwen<br />
ende roosen,<br />
op heuvels en vleye, ghy<br />
hoort hier soete voosen" .<br />
T w i s c k, Kl . Liedtb ., 12.<br />
Het woord is vrij zeker ontstaan<br />
uit v a 11 a i .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1144 ;<br />
Bouman, 112 .<br />
vlaaie, zw, ww. intr . Passen,<br />
behoren. Veelal onpers, ger<br />
bruikt .<br />
„Zou ik er heengaan?" „Nou<br />
dat vlait wel" .<br />
„Want <strong>het</strong> vlyt, Vreedtsaem<br />
to zijn met alle vromen" .<br />
T w i s c k, K . Liedtb., 305 .<br />
Vgl . Mnl. Wdb., IX, 631 ;<br />
Fri. Wdb ., I, 368, flje i .<br />
vlag, znw . Vlag . Zegsw . : D e<br />
vlag, de rooie vlag<br />
h a n g t u i t, van een vrouw,<br />
die de menstruatie heeft .<br />
Vgl.Boekenoogen,1146 ;<br />
De Vr ., 103 ; Stoett,<br />
Sprwdb ., no . 2190 .<br />
't vlais, znw . Vlees. Zegsw. :<br />
Ais kost minsevlais,<br />
<strong>het</strong> ijs kost menselevens . H a i<br />
houdt 't vlais goed<br />
onder de pekel, hij is<br />
dikwels dronken . Hand<br />
van de bank, dutvlais<br />
i s v e r k o c ht, gezegd door<br />
een jongeman tegen een ander,<br />
die met zjjn meisje wil gaan<br />
vrjen . Deze uitdr, komt o .a .<br />
reeds voor bij Bredero . Vgl .<br />
de Klucht van de Koe (ed .<br />
Rijnbach) vs . 467 en de hierr<br />
bij behorende aantekening . In<br />
de Oude Bronnen vaak<br />
v l e y s c h, zie § 27, 2 . Oude<br />
Br .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1147 ;<br />
Fri . W db ., I, 366, (leis ; N. Gr.<br />
Wdb ., 1124, 't vlaais .<br />
vlaiszak, znw . Schertsende benaming<br />
voor hemd, Vgl. Fri .<br />
Wdb ., I, 367, flesksek ; N. Gr.<br />
Wdb ., 1125, vlaaiszak .<br />
vlaizig, bnw . 1) V lezig. 2 ) Van<br />
vlees houdend . Ik bin niet erg<br />
vlaizig . Vgl, s t r o p i g .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1147 ;<br />
Fri. W db ., I, 366, fleizich; N.<br />
Gr. Wdb ., 1125, vlaaizeg .<br />
vlak, bijw . In de uitdr . : V 1 a k<br />
v a 11 e, schuld bekennen .<br />
Vgl.Boekenoogen,1146 ;<br />
D e V r ., 103 .<br />
vlam, znw . Mist . Vooral in de<br />
uitdr.:Eenkouwevlam .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1147 ;<br />
D e V r ., 103 .<br />
vlareboum, znw. Vlierboom .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1145 ;<br />
Fri. Wdb ., I, 365, flarieboom .<br />
vlaremuis, znw . Vleermuis .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1145 ;<br />
Fri. Wdb ., •I , 365, flaremuis .<br />
vleden, bnw . Verleden . ,,We<br />
hadde deuze week 1400 kan<br />
per dag minder as vleden<br />
week" . Enkh . C ., 8 Juni 1922 .<br />
Vgl. N. Gr. Wdb ., 1127,<br />
vleedn .<br />
vies, znw . Fles . Zie voor de v<br />
§ 86, 1 . Opm . ,,Is 't to veul
175<br />
van je vergd skier, as we nag<br />
efkes nei dat winkeltje van . . .<br />
nou j a, j e wete wel terug<br />
gouge, om 'n vlessie op to<br />
doen?" W. 0, en N ., III, 67 .<br />
„En doet gheen nieuwe Wijn<br />
In eenen ouden vies" .<br />
T W i s C k, Kl. Liedtb ., 22 .<br />
vleugel, znw . Wimpel aan een<br />
vissersvaartuig. Te Enkhuir<br />
zen .<br />
't vliegerbot, znw . V liegertouw .<br />
Vgi. Boekenoogen, 101,<br />
bot; N . Gr. Wdb ., 124, 't bot;<br />
Ndl. Wdb ., III, 683 .<br />
vlooiepik, znw . Steek, veroorr<br />
zaakt door een vlo .<br />
Vgl. Bo ekenoogen, 1151 ;<br />
D e V r., 104 .<br />
vloot I, znw . Lage bak, waarin<br />
de kaasko ppen staan onder de<br />
pers .<br />
Vgi. Boekenoogen, 1153 ;<br />
Bouman, 112 .<br />
vloot II, znw . In de uitdr . : D e<br />
vloot wel of niet volg<br />
e k i n n e, de troep wel of<br />
niet kunnen volgen . „je wete,<br />
bai ons vandaan is me nag al<br />
zoo'n endj a en ik was er lang<br />
niet zeker van, dat de ket de<br />
vloot vollege kon" .<br />
w . 0 . en N .i. II, 165 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1153 ;<br />
D e V r ., 104 ; Fri. Wdb ., I,<br />
370, [boat halde, met de andere<br />
schepen tegelijk opzeilen ;<br />
N . Gr . Wdb ., 1129, vloot, 2 ° .<br />
vlos, znw. Een ijzeren beugel met<br />
een net, bevestigd aan een<br />
lange houten steel .<br />
Vgi. Boekenoogen, 1153 ;<br />
Bouman, 112 ; Mnl. Wdb.,<br />
IX, 672 .<br />
vlosse, zw, ww, intr. Het kroos<br />
en andere waterplanten met<br />
behulp van een vlos uit de<br />
sloot halen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1153 ;<br />
Bouman,112 ;Mn1.Wdb .,<br />
IX, 672 .<br />
't vluus, znw, V lies op gekookte<br />
of andere vloeistoffen . P e s-<br />
t o o r z'n h e m d, schertsende<br />
benaming van een vlies<br />
op de melk.<br />
Vgl. Boekenoogen,1155 ;<br />
Fri. Wdb., I, 372, dues ; N.<br />
Gr. Wdb .,1130, 't vluus ; Mnl.<br />
Wdb ., IX, 631 .<br />
voelder, znw . In de zegsw . :<br />
Wie voor een voelder<br />
uitgaat, komt as 'n<br />
knoffelaar thuis, wie<br />
met meisjes uitgaat om oneerr<br />
bare handelingen to verrichten,<br />
komt van kwaad tot erger .<br />
't voer I, znw . Voeder. Zie<br />
kortvoer en langvoer.<br />
Uitdr .: Goed in 't voer<br />
z i t t e, krachtig gevoed zijn .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1156 ;<br />
Fri. Wdb ., I, 385, foe- .<br />
't voer II, znw . Een wagenr<br />
vracht hoof . Hoeveul voer hoof<br />
zouwe we hewwe? Vgl . Fri.<br />
Wdb ., I, 385, foe- .<br />
voester, znw . Wijfjeskonijn,<br />
voedster. ,,'n Ram en een<br />
Voester" . W. 0 . en N ., II, 84 .<br />
Vgi. Boekenoogen, 1156 .<br />
voeting, znw . Fundament van<br />
een huffs of schuur. Vgi . Fri.<br />
Wdb ., I, 386, foeting.<br />
voetpog, znw. Het vlies met<br />
vocht en slijm gevuld, dat na de<br />
waterpog breekt . Als de voetr<br />
pog doorbreekt zijn de voorpoten<br />
van <strong>het</strong> kalf voor een<br />
deel zichtbaar . Vandaar de<br />
benaming . Zie w a t e r p o g .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1157 ;
176<br />
Fri. Wdb., I, 387, joetpOk .<br />
vol, bnw. Verkouden . Ik bin zo<br />
vol in m'n houfd .<br />
vole, zw. ww, intr . Een veulen<br />
werpen . Zie v o 01 . Fri. Wdb .,<br />
I, 389, fOije .<br />
volger, znw . Het deksel van de<br />
kaaskop, waarop de pets<br />
drukt . „De kaasvormen heeten<br />
koppen, en de deksels, die<br />
er in passen, dragen den naam<br />
van volgers" .<br />
W. 0, en N., I,16 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1158 ;<br />
D e V r ., 104 ; B o u m an,112 ;<br />
Fri. Wdb., 388, folger .<br />
Volgersboon, znw . Een snort<br />
slabonen, zonder draad, die<br />
voor 't eerst gekweekt werden<br />
door Egbert V olgers Bz, to<br />
Enkhuizen . ,,Maar in de loop<br />
van de jeere binne d'r duuzende<br />
bij duuzende kilo's over de<br />
'eele wereld verzonden en nag<br />
is de Volgersboon 'n bekend<br />
artikel" .<br />
W. 0 . en N.,111,105 .<br />
't vollek, znw . 1) Bezoek . Ik<br />
kraig veneivend nag vollek .<br />
2) Familie. Hai is nag vollek<br />
van me. 3 ) Dienstbaren . Ze<br />
binne deer goed voor d'r vollek<br />
.<br />
Vgl.Boekenoogen,1159 ;<br />
D e V r ., 104 ; Fri. Wdb ., I,<br />
389, folk ; N . Gr. Wdb., 1135,<br />
vongen, verl, deelw, van vangen .<br />
In de uitdr . : D'r i s n i k s a n<br />
v o n g e n, er is niets aan .<br />
„Zukke raike stinkers is niks<br />
an vongen .<br />
W . 0, en N., II, 57 .<br />
Zie ook <strong>het</strong> aardige gedichtje,<br />
getiteld : N i k s a n v o nr<br />
g e n in W . 0. en N ., IV, 147 .<br />
Vgl.Boekenoogen,1106,<br />
op vangen ; D e V r ., 102 .<br />
't vool, znw . Veulen . H a d r.<br />
J U n ., Nomencl., 24, Pullus<br />
equinus . B e n v e u 1. Poulain .<br />
Vgl. Bo ekenoogen, 1161 ;<br />
De Vr., 104 ; Fri. Wdb ., I,<br />
388, Pole; N . Gr. Wdb ., 1137,<br />
t vool; 0udemans, Wdb.<br />
op H ., 413, voolen .<br />
voor, bijw . In de uitdr . : I e t s<br />
nei voren bringe,<br />
lets to berde brengen .<br />
„Nou dat had ie netjes nei<br />
voren brocht,<br />
Want 't weeuwtje had net 't<br />
zelf de docht" .<br />
W . 0, gn N., I, 98 .<br />
Van vorenen, van voren,<br />
voorbint, znw . Het touw, waarmee<br />
de ponder aan de voorzjde<br />
van de hooiwagen op <strong>het</strong><br />
hoof wordt vastgelegd . Zie<br />
achterbint .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1161 ;<br />
Fri. Wdb ., I, 373, foarbine .<br />
voorgevel, znw . Neus. In de<br />
zegsw.: Ben goeievoorr<br />
gevel siert <strong>het</strong> huffs,<br />
schertsend gezegd van iemand,<br />
die een grote news heeft . Vgl .<br />
Fri. Wdb ., I, 375, In goede<br />
foargevel forsiert it has ;<br />
S t o e t t, Sprwdb., no . 680 .<br />
voorlacher, znw . In de zegsw . :<br />
Alle vo0rlachers binr<br />
ne gien neilachers,<br />
iemand, die van to voren pleir<br />
zier in iets heeft, heeft er sours<br />
na afloop verdriet van .<br />
voorkome, st, ww, intr . Voor de<br />
dag komen . Gewoonlik in verbinding<br />
met woorden als aarr<br />
dig, Mink enz . Nou maid, je<br />
kome met dat nuwe kleidje<br />
aardig voor 'nor,<br />
voorlik, bnw . Vroeg ontwikkeld .
177<br />
Van kinderen en gewassen .<br />
Vgl. Boekenoogen,1163 ;<br />
Fri . Wdb ., I, 377, joarlik;<br />
Oudemans, Wdb. op H.,<br />
416, voorlijk, voor vooruit .<br />
voorlouper, znw. Een soon<br />
schaap. Vgl . Fri. Wdb., I,<br />
377, foarloper.<br />
voorneeld, znw . Voornaald, een<br />
platte reep good, sours met<br />
edelgesteenten versierd, die op<br />
<strong>het</strong> voorhoofd der boerin ligt<br />
en op zij aan de kap wordt bevestigd<br />
. Volgens Van Balen<br />
Blanken (vgl . W . 0, en N.,<br />
IV, 44 ) zou de voorneeld<br />
haar ontstaan to danken hebben<br />
aan <strong>het</strong> f eit, dat een gevierde<br />
Purmerendse schoonr<br />
heid uit <strong>het</strong> midden der 18e<br />
eeuw op <strong>het</strong> voorhoof d een<br />
moedervlek of ander litteken<br />
had . Een goudsmid, met haar<br />
bevriend, zou toen zo'n voor<br />
neeld gemaakt hebben, die de<br />
moedervlek bedekte . En <strong>het</strong><br />
stond haar zo mooi, dat haar<br />
voorbeeld door bijna alle kapr<br />
pen dragende meisj es en vrour<br />
wen werd nagevolgd .<br />
Vgl, Boekenoogen,1164 ;<br />
D e V r ., 104 .<br />
voorpret, znw . Pret, plezier, dat<br />
aan een of andere feestelike<br />
gebeurtenis, b .v . een huwelik,<br />
voorafgaat . Zie n e i p r e t .<br />
voors, bijw. Overigens. Ik hew<br />
m guster wel thuis zien, maar<br />
voors weet ik 'r niks van 'oor .<br />
Vgl . Mnl. Wdb ., IX, 1201 .<br />
't voorspeen, znw . Zie voor een<br />
zegsw, bij s p e e n .<br />
't voortein, znw . Het veterband,<br />
waarmee men een schaats van<br />
voren vastbindt . Te Enkhuizen<br />
. Ditzelf de band aan <strong>het</strong><br />
Dialect van Drechterland IL<br />
achtereinde van een schaats<br />
noemt men achtertein .<br />
vort, bijw. Voort, weg . Hier<br />
naast v u r t, maar v o r t is<br />
meer gebruikelik . Evenzo in<br />
samenst . : vortgaan,<br />
vortskoppe, vortr<br />
gooie;enz .<br />
Vgl.Boekenoogen,1165 ;<br />
N . Gr. Wdb., 1139, vot .<br />
vortsture, zw, ww . t r . In de uitdr<br />
.:Z'n verstand vortr<br />
s t u r e, verstandig handelen .<br />
vraaiighaid, znw . Vrijheid. As<br />
je uit diene gave, din bin je<br />
j e vraaiighaid hillekendal<br />
kwait.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1169 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 1149, vrjeghaid;<br />
Fri. Wdb,, I, 430, frjjichheit<br />
.<br />
't vrageboek, znw . Catechismusboek.<br />
„Heer, Daatje, ik<br />
dagt, dat <strong>het</strong> dat Beniste vraar<br />
genboek was ."<br />
Will. Leevend, III, 42 .<br />
vragelering, znw . Catechismus .<br />
Vgl . D e V r.104 ; Fri . Wdb .,<br />
I, 427, fraech (frage) leare .<br />
Vraides, znw. 2e nmv . Des V rijdays.<br />
vraireed, bnw . Klaar, gereed our<br />
to vrjjen . „De stoelen stonden,<br />
na een al maar heen<br />
en weer geskuif el, eindelik,<br />
naast elkander, <strong>het</strong> hultje<br />
had <strong>het</strong> Zondagsje kapje,<br />
waaraan de geplooide rand<br />
een ernstig vrijbeletsel was,<br />
vervangen, een stool was als<br />
„bienesteuntj e" meegenomen<br />
en men zou, alledaags gespror<br />
ken, kunnen zeggen : alles is<br />
vraireed" .<br />
W. 0 . en N., IV, 185 .<br />
vraiwel, bijw. Nagenoeg, vrijr<br />
12
178<br />
wel . ,,Den was t : ,,Zoo bass,<br />
'k bin blaid, dat je nag eres<br />
nei m'n omkaike, jij benne<br />
vraiwel d'ienigst, die dat<br />
doer". W. 0, en N., I, 116,<br />
vrak, bnw. 1) Wrak, een gebrek<br />
hebbend. Vrakke keis, Zie<br />
voor de consonant § 85, 2 .<br />
2) Ziek . Vrakke koeien .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1233 ;<br />
D e V r., 105 ; N. Gr. Wdb .,<br />
1144, vrak; Fri. Wdb ., III,<br />
475, wrak .<br />
vrakstikke, zw. ww, tr . Verr<br />
handelen, bedisselen . Samentr .<br />
van verhakstikke . Zie<br />
aldaar . „Zie je meheer, ik was<br />
in de vergoadering, toe er<br />
over beslist wier, want je begraipe<br />
wel, deer is voor mai<br />
altaid wat to vrakstikke" .<br />
Van een Westfr ., 39. Vgl.<br />
D e V r ., 105, wrakstikken;<br />
N. Gr. Wdb ., 1144, vrakstokn<br />
.<br />
vrege, st, en zw, ww . V ragen .<br />
Verouderd . Vgl . Fri . Wdb ., I,<br />
429, freegje .<br />
vreid, bnw. 1) Wreed . 2) Ru w,<br />
hard voor <strong>het</strong> gevoel. Wat he<br />
j e 'n vreij a hande .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1234 .<br />
vreike, zw, ww, intr . Wrikken,<br />
met geweld wringers . ,,Veronica<br />
en Berths lieten de achr<br />
terbiene los en begonne an 't<br />
raam to vreiken" .<br />
W . 0, en N., I, 54 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1234,<br />
wreken; 0 p p r e 1, 88, vreke .<br />
vrind, znw. V riend. Hiernaast<br />
v r u n d, dat echter minder<br />
gebruikelik is. Uitdr. : V r i n-<br />
d e h e w w e, niet tegen kittelen<br />
kunnen.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1168 .<br />
't vroegertje, znw . In de uitdr . :<br />
Een vroegertje hewn<br />
w e o f k r a i ge, vroeger<br />
met zjn werk klaar zjn dan<br />
gewoonlik . Niet alleen van de<br />
school.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1171 ;<br />
D e V r ., 104,<br />
vroegspouk, znw, lemand, die<br />
's morgens vroeg bj de hand<br />
is. ZiespoUke.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1171 ;<br />
D e V r ., 104,<br />
vrollie, samentr, van v r o u w-<br />
l u i . Hiernaast v r u 11 i e .<br />
„Toe wai deer allegaar in die<br />
bioscoop zatte, wazze d'r een<br />
stik of drie ware vrollie, die os<br />
zochte"<br />
w. 0 . en N ., II, 153 .<br />
Vgl, m a 11 i e ; Fri. Wdb., I,<br />
433, frouliu,<br />
vrongel, znw . Wrongel, kaasstof<br />
. Hiernaast f r o m m e 1 .<br />
Zie aldaar. „De kaasstof heet<br />
wrongel, de zeef waar de<br />
wrongel doorheen wordt gegoten,<br />
is de teemes" .<br />
W. O . en N., I,16 .<br />
't vrotje, znw . Dotje. Je bef f ie<br />
zit helegaar op 'n vrotje joon .<br />
Vrouwt, vrouwenaam . Vgl . Fri.<br />
Naaml., 113, Frouk .<br />
vrouke, zw, ww, intr . 1) Neir<br />
ging tot braken hebben . 2) 1n<br />
<strong>het</strong> algemeen, telkens over iets<br />
beginners to zeuren . „Skai nou<br />
maar ers hit mit dat gekneert .<br />
J e legge deer aldeur over to<br />
vrouken" .<br />
W. 0, en N., II, 55 .<br />
vrouwehand, znw . In de zegsw . :<br />
,,'n Vrouwehand en<br />
een peerdetand magge<br />
nooit stil weze" .<br />
Ou wej. Koffier., 10.
179<br />
vrullie, znw. Zie v r o 11 i e .<br />
vrund, znw. Zie v r i n d . Vgl .<br />
Oudemans, Wdb, op H .,<br />
424, vrund,<br />
vuik, znw. 1) Fuik . „Z'n vuik<br />
liep pittig vol" .<br />
W . 0, en N ., I,102 .<br />
2 ) Een vrouwebroek, die in<br />
<strong>het</strong> kruis open is . In de Oude<br />
Bronnen wordt <strong>het</strong> huwelik<br />
vaak vergeleken met een f uik.<br />
„Gij treed dan in <strong>het</strong> groote<br />
Gild,<br />
Die Fuyk, daar veel zo na<br />
verlangen" .<br />
Gr. H. Liedeb ., II, 103 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1173 .<br />
vuilendig, bnw . Boos, kwaadr<br />
aardig . Vgl . Fri. Wdb ., I,<br />
435, juleindich .<br />
't vullis, znw . Vuilnis.<br />
„'s Morgens zoud' ik met de<br />
schop,<br />
't Vullis van u stal oprapen" .<br />
Gr . H. Liedeb., II, 124 .<br />
Vgl. Bouman, 113 ; Fri .<br />
Wdb ., I, 435, fulens .<br />
't vullisblik, znw. Het blik, waarin<br />
men met een sto f fer <strong>het</strong> vuil<br />
veegt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1174 ;<br />
Fri. Wdb., I, 435, flilensblikje<br />
.<br />
vurref, znw. Verf. Zie s t o k-<br />
vurref .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1120 .<br />
vurreg, znw .<br />
Vore, door de<br />
ploeg gemaakt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1175 ;<br />
De Vr ., 104; Bouman,<br />
113 ; N . Gr. Wdb.,1151, vary .<br />
vurrek, znw . Vork . „Dat wou<br />
de domenee den wel, en deerom,<br />
'n skoon bordje 'aald en<br />
'n vurk mit'n mes" .<br />
w . 0 . en N ., III, 102 .<br />
Valcooch,<br />
Regel d . Schoolm., 347 .<br />
vurck . Vgl. N. Gr. Wdb .,<br />
1137, vork (e) .<br />
't vurrel, znw . V errel, vierenr<br />
deel. Zie v e r r e l . ,,We<br />
hewwe mit z'n vieren slacht,<br />
dat ieder 'n vurrel, maar ' t is<br />
n echte kluif" .<br />
Ouwej . Koffier., 18 .<br />
vurrem, znw . Vorm .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1167 ;<br />
N . Gr. Wdb ., 1138, vorm .<br />
vurreve, zw, ww, tr . Verven .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1133 .<br />
vurrever, znw . Schilder .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1133 .<br />
vurst I, znw . V orst, koning . Fri .<br />
Wdb,, I, 380, joarst .<br />
vurst II, znw . V orst . Van <strong>het</strong><br />
dak. Fri. Wdb ., I, 380, foarst .<br />
vurst III, znw. Vorst, koude.<br />
Vgl. Fri. Wdb ., I, 432, [roast, .<br />
vurt, bijw . Voort, weg . Zie<br />
v o r t . „Eer ik vurt ging . Ik<br />
zou hier maar stikum blaive",<br />
W. 0, en N., II, 22 .<br />
vuurduvel, znw . Een veevoederr<br />
ketel, ook wel dienende om<br />
vuil wasgoed uit to koken .<br />
't vuurpokes, znw . Kom[oortje,<br />
vaak van koper, waarin zich<br />
een kooltje vuur beyond, om<br />
de pt/pen aan to steken . Tans<br />
vrijwel in onbruik . Zie p or<br />
k e s . „Rechts twei rame an<br />
de weg, deer tussen 'n penantr<br />
spiegel, voor en tussen de -amen<br />
'n pittig tafeltje of kassie,<br />
wee- wat pronkgoed op staat<br />
en weerop vader 'n plaassie<br />
<strong>het</strong> voor tabakspot, vuurpokes,<br />
en paipenstander" .<br />
V r . Lend in de B., 4 .
180<br />
W.<br />
waag, znw . Smalle ruimte tussen<br />
twee huizen, waar nog juist<br />
een rijtuig geplaatst kan warden<br />
.<br />
't waai, znw . Wei, huff. ,,As we<br />
snachts onder hinge, liep immers<br />
't waai uit de waaivate<br />
vandaan' .<br />
W. 0, en N. . II, 37 .<br />
Zegsw.: Ze hewwe bai<br />
dezelf de boer waai<br />
h a a l d, s pottend gezegd van<br />
personen, die beweren, dat be .<br />
paalde personen nag jamilie<br />
van hen zijn .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1206 ;<br />
Fri. Wdb., III, 396, waei ;<br />
N. Gr . Wdb ., 1153 ; waai.<br />
waai, pers, vnw . Wij . Alleen bij<br />
voile betoning . „Jullie hewwe<br />
t dem . „Waai? Zie w a i .<br />
waaie, zw, ww, intr. Waaien .<br />
Zie voor de vorm w e y e n<br />
§ 20 .<br />
Vgl. Bo ekenoogen, 1175 ;<br />
O u d e m a n s, Wdb, op Br.,<br />
482, weyen .<br />
Waaiert, mansnaam, Wijert .<br />
Vgl. N . Gr. Wdb ., 1153,<br />
W aaien, Wiert; Fri. Naam1 .,<br />
434, Wiard .<br />
waai, znw . Rii . Men spreekt b.v.<br />
van een waai uien .<br />
waarskouwe, zw, ww . t r . Waarschuwen<br />
. Zie § 32. Vgl . Fri.<br />
Wdb ., III, 409, wars kdgje,<br />
rskouje; N . Gr. Wdb ., 1206,<br />
waarskaauwn .<br />
0<br />
waarskouwing, znw .<br />
Waarschuwing<br />
. Vgl . Fri. Wdb ., 409,<br />
warskdging, warskouwinge ;<br />
N. Gr. Wdb., 206, waarschaau<br />
wn .<br />
waffel, znw . Mond . ,,'k Zel me<br />
waffel houwe, je sleeze main<br />
nei huffs en den gaan jai ok nei<br />
je Ponnie" .<br />
W . 0. en N., I, 79 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1179 ;<br />
D e V r., 104 ; Fri . Wdb,, III,<br />
399 ; Oudemans, Wdb, op<br />
Br., 473, wafel .<br />
wagen, znw. Wagen . LIitdr<br />
Achter de wagen rar<br />
k e, in een ellendige toestand<br />
geraken door ziekte enz . „En<br />
pas maar op joh, dat de zenewe<br />
niet mit je an de sleep rake,<br />
aars rack je heelegaar nag<br />
aehter de wagen" .<br />
W. 0, en N., III, 74 .<br />
Los voor de wagen<br />
1 o u p e, niet orthodox zijn .<br />
wagenbint, znw . Lang, dik touw<br />
om de ponder op de volgeladen<br />
hooiwagen vast to binden .<br />
Zievoorrenachterbint .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1180 .<br />
wagenknip, znw . Wagenspoor .<br />
Vgl . Eigen Volk, II, 53 .<br />
wai t pers, vnw. Wij . Hiernaast<br />
w a a i; zie alda'ar .<br />
waid I, znw . W eide . Het woord<br />
wordt veel minder gebruikt<br />
dan „land'' . „En wat zel de<br />
Lazaruswaid gelde" .<br />
W. 0, en N ., II, 35 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1206 ;<br />
N. Gr . Wdb ., 1153, waaide .<br />
waid II, bnw. Wijd. Uitdr . : 0 m^<br />
w a i d, uit elkaar, uitgespreid.<br />
Zegsw . :<br />
Maar deerom niet ge .<br />
treurd, 'n waaie broek<br />
die skeurt niet, gezegd<br />
am iemand op to monteren .<br />
Vgi. W. 0, en N ., I, 78 .<br />
waidopenig, bnw .W ijd geopend .<br />
Hai keek me met waidopenige<br />
ouge an .
181<br />
waidwagen, bijw . uitdr . Wagenr<br />
wed . „Ik hew de deur dicht<br />
dein, want hai sting waidwagen<br />
open<br />
Ẇ . 0, en N., II, 18 .<br />
Vgl. 0 p p r e l, 89 ; Fri .<br />
Wdb ., III, 395, widerwaech .<br />
wade, pers . vnw.<br />
van w ij 1 u i .<br />
W j . Samentr .<br />
waimer, znw . Laag, moerassig<br />
land, eigenl, land, begroeid<br />
met waime (teenwilg) . Vgl .<br />
tat, vimen . In deze zin tans<br />
verouderd . Het woord leef t<br />
o.a, nog voort in De Waimers,<br />
naam van een polder onder<br />
Medemblik, en in de plaatsr<br />
naam De Waimers onder<br />
Schellinkhout .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1218,<br />
wjmerik; N. Gr. Wdb ., 1185,<br />
op wieme en wiemers ; Nom .<br />
Geogr. Neerl., IV, 147; Mn1.<br />
Wdb., IX, 2613,<br />
2615, wiemers .<br />
wime en<br />
wainbreeuw, znw . Wenkbrauw .<br />
H a d r, j u n., Nomencl ., 17,<br />
Supercilium, W ij n b r a ur<br />
w e n . Sourcil.<br />
Vgl. Boekenoogen,1218 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 450, wynbrau ;<br />
N. Gr. Wdb ., 1194,<br />
brow w; 0 p p r e l, 89,<br />
wijnsr<br />
wijnsbrouwu<br />
waind, znw . Wind. Verouderd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1221 .<br />
wainkoup, znw . Tractatie op<br />
wijn na een publieke verkoping<br />
door de koper. V gl . Mnl .<br />
Wdb ., IX, 2493 ; 0 u d e-<br />
m a n s, Wdb, op H., 443 ; Fri .<br />
Wdb ., III, 452, wynkeap .<br />
wainsk, bnw. Scheef, schuin .<br />
't Gerdain is wainsk .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1223,<br />
winsch; D e V r., 105, winch,<br />
wench; Bouman, 116,<br />
wijnsch ; Fri. Wdb., III, 454,<br />
wynsk ; N. Gr. Wdb ., 1187,<br />
wiens; Nlnl . Wdb ., IX, 2650,<br />
winsch .<br />
wais, znw. In de uitdr . : W a i s<br />
stelle op iets, regelop<br />
jets stellen . Hai stelt hillegaar<br />
gien wais op z'n geld.<br />
't waiver, znw . Zie w u i v e r .<br />
waize, st, ww, tr . Oordelen, beslissen<br />
. In de zegsw .: W a t<br />
de here waize, moete<br />
de gekke praize, wat<br />
de overheid beslist, moeten de<br />
onderdanen maar goedvinden .<br />
waizend, znw . 1) V eld, weide .<br />
Dit is de oorspr, bet . H a d r.<br />
j u n ., Nomencl ., ed. 1567, blz .<br />
407, pratum, Al, wisen, B .<br />
beemt, wyzen, hoylandt .<br />
2) Waterloop tangs een<br />
weide .<br />
3) Dijk tangs een waterloop.<br />
4) Dorp aan zulk een d~jk.<br />
Vgl, o .a, de plaatsnaam Binnenwijzend<br />
. In de oude bronr<br />
nen komt de vorm met en zonder<br />
dentaal op <strong>het</strong> wede voor .<br />
,,In Binnenwijzent sat die pastoor<br />
hebben van die melck V<br />
gulden die summa" . Ende dit<br />
sullen die kerckmeysters van<br />
die parochiekerk ende oeck<br />
van der capelle in Binnenwijzen<br />
jaerlicks doen" . . . Westfr .<br />
Stadr., 349 en 347 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1219 .<br />
wak, bnw . Nat, vochtig . Van <strong>het</strong><br />
weer . „Van wakke en strenge<br />
winterdagen Econ . Liedjes,<br />
III, 136 .<br />
Vgl.Boekenoogen,1080;<br />
Mnl. Wdb ., IX, 1610, wac.<br />
waker, znw . In de uitdr . : H e t
182<br />
zel wel 'n waker<br />
w o r r e, ik zal daarbj wel<br />
moeten waken . „Nei, ik moet<br />
nei de loos, ik kin nag 'n kalr<br />
lef ie tele . Ik vreis dat 't 'n<br />
waker wordt" .<br />
W . 0. en N ., II, 23 .<br />
walhanger, znw . lerrand met een<br />
sober bestaan . Te Enkhuizen .<br />
walridder, znw . Len soon onkruid.<br />
wamele, zw, ww, intr . Eerste<br />
voortekenen van zwangerr<br />
schap vertonen .<br />
Vgl,Boekenoogen,1182 ;<br />
D e V r ., 104 .<br />
wangunst, znw . Een afgunstig<br />
persoon . „Arie, wat bin je 'n<br />
wangunst! Deur je saggerar<br />
nigheid spat de heele f amilie<br />
uit mekaar ' .<br />
W . 0, en N., II, 58 .<br />
Vgl . Fri. Wdb., III, 404, wanginst,<br />
of gunst .<br />
wanhavenig, bnw . Haveloos,<br />
slordig.<br />
Vgl,Boekenoogen,1184 .<br />
want, znw . Gebreide wollen<br />
handschoen . „Dat is beurd op<br />
18 Mai, vlak bij de Gare<br />
Goetsbogert, dat ie z'n wante<br />
deerbai uittrok, om 'n anloup<br />
to nemen" .<br />
W . 0, en N ., II, 74 .<br />
Zegsw.: Hai weet van<br />
w a n t e, hij weet zich er tusr<br />
sen uit to redden . „Abraham<br />
Blankaart weet in zo een geval<br />
ook van wanten ; hij stond<br />
lang in een kousenwinkel" .<br />
Abr. Bi., III, 93 .<br />
Zie echter S t o e t t, Sprwdb .,<br />
no . 2517, waar de zegsw, in<br />
verband wordt gebracht met<br />
<strong>het</strong> want, <strong>het</strong> touw van een<br />
schip. Goed in z'n want<br />
staan of zitte, stevig,<br />
(link gebouwd zijn . Van mensen<br />
en dieren . Evenals de vorige<br />
zegsw, zal men ook deze<br />
wel in verband moeten brengen<br />
met <strong>het</strong> want van een<br />
schip. „Nou ja, hai zel wel<br />
deres een klap kraige, ma'ar<br />
hai (n .1 . een ket) staat goed<br />
in zijn want" (Boelhuis) .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., III, 406 ; Mnl .<br />
Wdb., IX, 1718 .<br />
wap, bnw. Misselik . Meestal in<br />
verbinding met wiep, dat eveneens<br />
misselik betekent . Ik bin<br />
zo wiep, ik bin zo wap, deer<br />
kon wel eris wat achter zitten .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VIII, 702,<br />
kwapsch, 815, kwipsch .<br />
wapeling, znw . Warme zeepsop .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1185 ;<br />
D e V r ., 104 .<br />
warentig, bijw . Waarachtig,<br />
waarlik . Hiernaast w e r e nr<br />
t i g .<br />
„Neen! Warentig soete Mayd,<br />
Ik mag jou seker so . . . so<br />
wel lijden" .<br />
Gr. H. Liedeb ., I, 141 .<br />
„En wilde ik me opkoopen<br />
laaten,<br />
'k Wierd warentig opgekogt" .<br />
Econ . Liedjes, II, 108 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1187 .<br />
't warrek, znw . Werk . Te Enkr<br />
huizen . „Hoeveul keer zou ik<br />
er al deur kommen weze, deur<br />
die Nije Westerstreet, eerst<br />
naar 't Bewaarskool van Juffrou<br />
1Vlakker, toe naar 't armeskool<br />
van meneer Weening,<br />
en later in omgekeerde richting<br />
naar m'n wark" .<br />
w. 0 . en N ., III, 105 .<br />
warreke, zw, ww, intr . Werken .<br />
Te Enkhuizen . „Dat eerste
183<br />
stuk was wel nodig to skrier<br />
yen om de lezers wat in to<br />
brengen in de omgeving, weerr<br />
in een Enkhuuzer denkt en<br />
leef t en warkt" .<br />
W . 0, en N ., III, 101 .<br />
warrig, bnw . T wistziek.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1187 .<br />
warskip, znw . Het uit logeren<br />
gaan . Hiernaast w a s s k p .<br />
Vooral in de uitdr . T e w a rr<br />
s k i p g a a n, uit logeren<br />
gaan . Het woord is een sar<br />
mentr, van waardschap,<br />
dat reeds in <strong>het</strong> mnl, voorkomt<br />
en eigenlik feestmaal, onthaal<br />
betekent. Zie Mnl. W db ., IX,<br />
2323 .<br />
Vgl. Boekenoogen,1188 ;<br />
De Vr ., 104; Bouman,<br />
114 .<br />
warskippe, zw, ww, intr . Logeten<br />
. Hiernaast w a s s k i p p e .<br />
Bin je 'n beetje an 't warskip<br />
pen Jansie?<br />
Vgl. Boekenoogen,1188 ;<br />
Bouman, 114<br />
warskipper, znw . Logeergast.<br />
Hiernaast w a s s k i p p e r .<br />
Zegsw .: Warskippers<br />
en vis blaive maar<br />
drie dage f ris, d .w,z .<br />
dan gaat <strong>het</strong> mooi er of en is<br />
<strong>het</strong> maar <strong>het</strong> beste to vertrekr<br />
ken .<br />
Vgl. Boekenoogen,1188 ;<br />
De Vr ., 105; Bouman,<br />
114 .<br />
wartel, znw . Een draaiende<br />
schakel in een ketting van geir<br />
ten of koeien, waardoor er<br />
peen kink in de ketting komt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1189 ;<br />
D e V r., 105 ; Fri. Wdb ., III,<br />
409 .<br />
warzoeker, znw . T wistzoeker .<br />
Hij zegt : „'t wordt 'n Euror<br />
peesche oorlog, dat komt nou<br />
deur de groote mogendheden,<br />
dat benne warzoekers" .<br />
flit Kennemerl., 86 .<br />
Vgl.Oudemans, Wdb .op<br />
H., 434, warren, twisten .<br />
was, znw . Geld. In de uitdr. :<br />
Goed in z'n slappe<br />
was zitte, goed in z n<br />
geld zitten . Vgl . S t o e t t,<br />
Sprwdb ., no . 2520 .<br />
wasjij, samentr, van : wat zeg jij,<br />
en als zodanig vaak aan <strong>het</strong><br />
einde van een zin als stop<br />
woord gebruikt. Dat wil je<br />
wel gelouve, wasjij?<br />
wasskamel, znw . Houten drier<br />
poot, waarop de wastobbe ger<br />
plaatst wordt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1189 ;<br />
D e V r., 105.<br />
wastomment, znw . Wastobbe.<br />
„Ok Neeltje, die an de waschtomment<br />
stong, ping mee met<br />
der rooie dampende bloote arr<br />
men." Med. C ., jrg . 24, no .<br />
1211 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1189,<br />
waschtommet,<br />
waske, st, en zw, ww . Wassen .<br />
De vorm is alleen nog in ger<br />
bruik bij ouden van dagen .<br />
Zie voor de hoof dtijden § 147 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1189 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 410, wask je ;<br />
N. Gr. Wdb., 166, waskn .<br />
waskersdag, znw . De dap,<br />
waarop er gewassen wordt .<br />
De vorm is alleen nog bij oude<br />
mensen in gebruik. „ja kaik",<br />
zai Staintje, „'t is morgen aigenlik<br />
waskersdag zie je" .<br />
W . O . en N ., III, 69 .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., III, 409,<br />
wask'dei, waskersdei; N. Gr.
184<br />
w . 0 . en N ., III, 186 .<br />
't wassiesdosie, znw . Het doosje,<br />
vaak van zilver, met aan <strong>het</strong><br />
boveneinde enige kerfjes om<br />
daaraan de wassies to strjken .<br />
Tans met de zaak verouderd .<br />
wasskip, znw . Zie w a r s k i p .<br />
wasskippe, zw, ww, intr . Zie<br />
warskippew<br />
wasskipper, znw. Zie w a rr<br />
skipper.<br />
't water, znw . Water. Zegsw . :<br />
Hai (zai) is zogauwas<br />
water, dat stilstaat,<br />
schertsend gezegd van iemand,<br />
die traag is . 't I s a 11 e s<br />
water, dat voorbai<br />
jouw goof loupt, bet is<br />
iets, dat jou niet aangaat, niet<br />
interesseert .<br />
,, uuws as nuuws, nou ja,<br />
deer staat 'n heeleboel in,<br />
maar 't is alles water, dat<br />
voorbai jouw goof loopt" .<br />
Vr. Eend in de B., 5 .<br />
watere, zw, ww, tr . Water ger<br />
yen aan <strong>het</strong> vee . ,,We zone<br />
nei de days gaan en deer viel<br />
ie over de bak, weer we de<br />
emmers opzette as we de<br />
koeije watere" .<br />
Vr. Eend in de B., 30.<br />
Vg1.Bouman,114 .<br />
Wdb ., 1165, waskedag, waskeldag.<br />
i<br />
'C wassie, znw . Een klein stokje<br />
van was, met een bruin kopje<br />
aan <strong>het</strong> uiteinde, dat men ger<br />
bruikte, voordat de lucifers er<br />
waren . Tans met de zaak verr<br />
ouderd, „Deer most Trijn<br />
meer van were, en stelt Jan<br />
voor naar zolder to gaan, tern<br />
wijl hij onder 't luchtgat 'n<br />
wassie zou opsteken om er bij<br />
to lichten."<br />
waterpog, znw . Het vlies, dat<br />
met water gevuld is en dat bij<br />
<strong>het</strong> kalven ener koe aan de<br />
voetpog voorajgaat . Zie p o g<br />
en v0etpog .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1193 .<br />
watjekouw, znw . Muilpeer, oor , -<br />
veeg. Vgl . B o u m a n, 114 ;<br />
N. Gr. Wd b .,1167 ; S t o e t t,<br />
Sprwdb ., no . 767 .<br />
watee, vr, vnw. Wat. Alleen<br />
wanneer <strong>het</strong> alleenstaat en de<br />
voile klemtoon heef t . „Hoe<br />
last is <strong>het</strong>?" „Watte?" Zie<br />
§ 122 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1191 .<br />
wauwele, zw, ww, intr.<br />
dralen .<br />
Talmen,<br />
Vgl. Boekenoogen, 1193 ;<br />
B o u m a n, 115 ; Fri. Wdb .,<br />
III, 410, wauvelje, onduidelijk<br />
en moeilijk verstaanbaar prar<br />
ten .<br />
wedenaar, znw . Weduwnaar.<br />
H a d r. J un ., Nomencl., 174,<br />
Viduus . Weiveneer of weder<br />
naer . Veuf.<br />
Vgl.Boekenoogen,1205 ;<br />
D e V r ., 105, weenaor; N.<br />
Gr. Wdb ., 467, wedener .<br />
weduwekerremis, znw. In de<br />
zegsw .: 't Laikt hier wel<br />
weduwekerremis, gezegd<br />
als 't in de kamer half<br />
donkey is .<br />
wee!, znw. Waal, draaikolk .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1196 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 437, wiel .<br />
weer I, znw . Een gesneden ram,<br />
hamel . Vgl . H a d r, J u n .,<br />
Nomencl., 25, Vervex . H a-<br />
m e 1, w e e r . Mouton; 0 ur<br />
deman5, Wdb . op Br ., 482,<br />
werenvleesch ; B o u m a n,<br />
115 ; Fri. Wdb ., III, 412,
185<br />
wear; N. Gr. Wdb ., 1169,<br />
weer; Mn!. Wdb., IX, 1899 .<br />
weer II, bijw . Waar. Weer ga<br />
je heen? Zo ook in samenst,<br />
als weerover, weeronder,<br />
weervan, enz.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1178 .<br />
weer III, bnw. Waar . „Das weer<br />
ok, ik hew 'm nag niet lens inkeken"<br />
. W . 0, en N ., II, 40 .<br />
weeran, bijw . Opnieuw,. Dat ger<br />
zeur is telkens weeran .<br />
weerd, bnw . W aard . Verouderd<br />
. Wat is <strong>het</strong> je weerd?<br />
weerdeger, znw. Een stuk vee,<br />
dat niet gedjt, een misdjjer .<br />
Vgl, Boekenoogen, 1202 ;<br />
De Vr ., 105; Bouman,<br />
115 .<br />
weerlichs, 1) bnw . Drommels .<br />
Die weerlichse joon komt altaid<br />
even last thuis . 2) bijw .<br />
V. graad . Zeer. „Wil jij je nou<br />
ers weerlichs gauw stil<br />
houwe?" V r . Bend in de B .,<br />
37 . Vgl . Fri . Wdb ., III, 414,<br />
wearlich (s) .<br />
weerlicht, bastaardvloek . In de<br />
verbindingen : D e w e e r-<br />
licht, to weerlicht,<br />
wat weerlicht .,,Datviel<br />
of, de weerlicht, dat viel of" .<br />
W . 0. en N ., IV, 69 .<br />
„Wat weerlicht, die <strong>het</strong> m'n<br />
zeun Klaas ok in z'n teekenboek".<br />
W . 0 . en N ., III, 183 .<br />
As de weerlicht, heel<br />
gauw . „Griet maakte den as<br />
de weerlicht de taf el klaar en<br />
den kon 't maal beginne" .<br />
W . 0, en N., I,101 .<br />
Vgl . N. Gr . W db ., 1171 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 2543 ;<br />
zie ook weernicht .<br />
weernlcht, bastaardvloek . Zie<br />
ook weerlicht. Om de<br />
weernicht niet, om de<br />
drommel niet. „Nei om weernicht<br />
niet! Dat doene we niet" .<br />
W, 0 . en N., II, 28 .<br />
weerom, bijw . Terug . Hai komt<br />
wel weerom .<br />
weerskoen (s), bastaardvloek .<br />
„Nei Grietje gaat niet mit<br />
heere op roet, to weerskoen<br />
nei". W . 0, en N., II, 97 .<br />
„Wel weerskoens, wat spat<br />
die pen!"<br />
hlit Kennemerl ., 25 .<br />
Vgl.Boekenoogen, 1203 ;<br />
DeVr.,105;Bouman, 115 .<br />
't weerwerrek, znw. In de uitdr . :<br />
Weerwerrek hewwe,<br />
geregeld werk hebben, niet<br />
klaar komen . Mit die klaine<br />
joos he je net zo'n hele dag<br />
weerwerk.<br />
Vgl.Boekenoogen,1203 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 394 .<br />
weerwoest, znw. Een robuste<br />
jongen, die weer en wind trotseert.<br />
„De groetenis an je man<br />
en je weerwoest van een jour<br />
gen". W . 0, en N ., II, 160 .<br />
weerzeerte, znw . Weerpjn .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1204 ;<br />
DeVr,, 105 ; Bouman, 112 .<br />
't wesie, znw . Wezeltje.<br />
weet, znw. Uitdr . : I e t s a n d e<br />
w e e t k o m e, jets to weten<br />
komen. „En den zou je dens<br />
an de weet komme, wat 'n<br />
goeie dat je an 'm hadde" .<br />
w. 0 . en N., II, 166 .<br />
Ergensgien weet van<br />
h e w w e, en niets van a weten,<br />
geen hinder ervan hebben<br />
. „Den lag je ok zoo zoo,<br />
maar den had je den glen weet<br />
van" . W . 0 . en N., I, 119 .<br />
Dat is voor jou een<br />
vraag en voor main
186<br />
e e n w e e t, gezegd wanneer<br />
men een ander jets niet wil<br />
vertellen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1204 .<br />
weg, znw . Weg . Zegsw.: W ie<br />
an de weg timmert,<br />
<strong>het</strong> veul bekaiks, wie<br />
een openbaar ambt bekleedt,<br />
of veel in 't openbaar optreedt,<br />
heeft veel critiek to doorstaan .<br />
In de weeg, uit de<br />
w e e g, zijn alleen nog in ger<br />
bruik bij oude mensen .<br />
„Nog weet ik niet wat dat er<br />
schuyld,<br />
Het is hier nog geen deeg,<br />
De Vrijer zult, dat Meysje<br />
pruyld,<br />
Daar is wat in de weeg" .<br />
Gr . H . Liedeb., II, 93, ook blz .<br />
182 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1205 ;<br />
N . Gr. Wdb ., 1168, op weeg.<br />
weg, bijw . In de uitdr. : V a n<br />
weg e n w e e r, van heinde<br />
en ver. „Ze kwamen van weg<br />
en weer" . W. 0. en N., I, 19 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1205 ;<br />
D e V r ., 105 ; Fri. Wdb., III,<br />
415, wech-ende-wear .<br />
't weggie, znw, Klein geribd wittebrood,<br />
eigenlik een brood je<br />
in de vorm van een wig . „Er<br />
staat nag drie cente gist, 'n<br />
weggie is er haald, en ik kraig<br />
nag 'n kwartje voor peredrour<br />
gen" . W,. 0, en N ., II, 50 .<br />
Vgl. Fri . Wdb ., III, 441,<br />
wigge, wick, bijzonder ger<br />
vormd wittebrood ; N . Gr .<br />
Wdb ., 1175, wegge, geribd<br />
wittebrood ; 0 p p r e 1, 89 ;<br />
Oudemans, Wdb, op Br .,<br />
481, weg; Mn1, Wdb ., IX,<br />
2049 .<br />
wegkiepere, zw, ww, tr . Wegr<br />
gooien, .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1206 ;<br />
D e V r ., 105 .<br />
wegklokinge, znw . Verouderd .<br />
Ziek10ukee wegskaite, st, ww, tr . Onder de<br />
waarde verkopen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1206 ;<br />
D e V r ., 105 ; Fri. Wdb ., III,<br />
423, weiskite .<br />
wegtrokken, bnw, Bleek, mager .<br />
Hai ziet er zo wegtrokken uit .<br />
weig, znw. Houten wand, bepaaldelik<br />
de wand in de bedstee,<br />
die zich recht tegenover<br />
de beddeplank bevindt . Men<br />
spreekt van : i n d e w e i g<br />
1 e g g e, tegen de wand liggen,en<br />
opdekant leg-<br />
9 e, tegen de beddeplank hggen<br />
. „Er lait nag 'n beste in<br />
de krup, heel teugen de weig<br />
an" . W. 0. en N., II, 16 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1195,<br />
weeg; D e V r,, 105, weeg;<br />
0 p p r e 1, 89, weeg;<br />
Fri. Wdb ., III, 395, waech,<br />
weach, weech; Mnl. Wdb .,<br />
IX, 2016.<br />
weigluis, znw . Luis, die zich bij<br />
voorkeur in de naden van<br />
houten wanden bevindt .<br />
H a d r, j u n., Nomencl., 33 .<br />
Cimex . W a n d trl u y s,<br />
weeckrluys, weeghr<br />
1 u y s. Punaise .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1195 ;<br />
Fri. Wdb., III, 411, weachlus,<br />
wanlus.<br />
we(i)rja, bijw . Welja . ,,As ie er<br />
op steld is, den, we ja" .<br />
W. 0, en N., II, 41 .<br />
Vgl . N . Gr . Wdb., 1216, wjja<br />
.
187<br />
weik, bnw . Week.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1196,<br />
week en wiek .<br />
wee, zw, ww, tr . Weken .<br />
Vgl . H a d r, j u n ., Nomencl.,<br />
30, Salsamenta macerare . G er<br />
zouten visch weyck<br />
e n, detrempre, dessaler .<br />
weis, znw . Wees. De vorm komt<br />
eveneens voor in de samenst .<br />
alsweishuis,weisjoon,<br />
weismaidjew<br />
welders, bijw . Sours, weleens.<br />
Hiernaast w e 1 d e r e s . „Ik<br />
hew welders hoort, dat de<br />
mense main stukkies ok sours<br />
erg plat vinde" .<br />
Enkh . C., 23 Aug . 1924 .<br />
welim, bastaard vloek, Wel welim,<br />
vat skeelt jou?<br />
't welkomthuisie, znw . Een car<br />
deautje, dat men na een reisje,<br />
een uitstapje, voor de huisgenoten<br />
meebrengt .<br />
welles, bijw. Wel. Bij bizondere<br />
betoning . „Bin je nag to kermis<br />
weest?" „Nei' oor" .<br />
„Welles, 'k hew je zelf zien" .<br />
Vgl.nietes.<br />
werachies, bijw . Waarachtig,<br />
waarlik . „Toen ie Belloo an<br />
de ketting legen had . . . en<br />
van plan was our vaif kwartier<br />
in ien uur to gaan sleipen,<br />
gong ie der weraggies weer<br />
uit" . Med. C ., jrg. 24, no .<br />
1209 .<br />
werentig, bijw . Waarachtig,<br />
waarlik . Zie w a r e n t i g .<br />
Vgl . Oudemans, Wdb .<br />
op $r., 483, werenteljk, werentich<br />
.<br />
werig, bnw. Door <strong>het</strong> weer bedorven<br />
. Van kleren . Vgl. Fri .<br />
Wdb., III, 408, warich .<br />
't werrek, znw . Werk. Zie<br />
warrek .uitdr . :'tIswe!<br />
zuk werrek, 't is wel zo.<br />
Is 't zuk werrek? Is <strong>het</strong><br />
zo jets? Goed bai de<br />
werreke weze, bij de<br />
hand zjjn . Klaar werrek<br />
make met jets, jets afmaken<br />
.<br />
weune, zw, ww, intr . Wonen .<br />
„En zij weunt bij der moeder"<br />
. Econ . Liedjes, III, 206 .<br />
Vgl.Boekenoogen,1214 ;<br />
Oudemans, Wdb. op H .,<br />
442, weunen .<br />
weuning, znw . Woonkamer,<br />
huiskamer .<br />
wezentlik, bijw . Wezenlik . Alleen<br />
nog bij ouderwetse mensen<br />
in gebruik . Zie § 88, 6 .<br />
Vgl.Boekenoogen,1214 .<br />
't wichie, znw . Honderd pond<br />
vis . Te Enkhuizen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1214,<br />
op wicht .<br />
wiedes, bljw . In de uitdr . :<br />
Wiedes worre, kwaad<br />
worden . ,,As je dalek wiedes<br />
worre zone, neme die die<br />
dinge je altaid in 't ootje" .<br />
W . 0, en N ., II, 51 .<br />
Da's nag al wiedes, dat<br />
spreekt van zelf.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1215 ;<br />
S t o e t t, Sprwdb ., no . 2564 .<br />
wieg, znw. Wieg . Uitdr . : A n<br />
dewieg stote, klinken met<br />
de glazen . Oorspronkelik :<br />
drinken op <strong>het</strong> geluk van een<br />
pasgeborene . Wellicht heeft<br />
men hierbij met <strong>het</strong> glas tegen<br />
de wieg getikt . „Kom Reus,<br />
laten we eff en aan de wieg<br />
stoote; daar ga j e ; nag twaalf<br />
zoo", flit Kennemerl ., 102 .<br />
wieg, bnw, Misselik . Zie w a p .
188<br />
Vgl. S t o e t t, Sprwdb., no.<br />
2566 .<br />
wik, znw . Wijk. Ik hew 'n are<br />
wik. Vgl, ierwjki<br />
wil, znw . Pleizier. In de uitdr . :<br />
Wil hewwe van jets,<br />
pleizier aan jets beleven . „Ik<br />
geloof, dat uw broeder bij mij<br />
veel meer veils gehad heef t,<br />
dan uw man bij u" .<br />
C. W ildsch., III, 53 .<br />
Vgl.Oudemans, Wdb, op<br />
H., 443, veil, genot; Fri . Wdb.,<br />
III, 448, wille .<br />
winderig, bnw. Zie voor een<br />
zegsw, bij d e u r .<br />
windhapper, znw . Blaaskaak,<br />
opschepper.<br />
Vg1.Boekenoogen,1368 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 1196, scheldnaam<br />
voor de Veendammers .<br />
windje-waai, znw . Een door<br />
draaier. Vgl . D e V r ., 105 ;<br />
Boekenoogen, 1222 .<br />
winjerwanje, znw. Schertsende<br />
benaming van een of ander<br />
denkbeeldig land . „Wie <strong>het</strong><br />
was, zai ie niet; ze kwam heel<br />
uit winje wanje" .<br />
Enkh . C ., 9 Mrt .1926 .<br />
winke, St . ww, tr . Wenken .<br />
Hoofdt . : w on k, w on k e n .<br />
winse, st, ww . tr . Wensen .<br />
Hoofdtijden: w o n s, w o n-<br />
s e n . Vgl. Fri. Wdb., III, 454,<br />
winsk je.<br />
winterjan, znw . Een snort winterperen<br />
. Ook w i n t e r z u it<br />
k e r s genaamd .<br />
winterlaag, znw . In de uitdr . :<br />
Op de winterlaag weze<br />
of legge, in orde ger<br />
maakt zijn voor de komende<br />
winter. Van bouwland en tuinen<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1225 ;<br />
D e V r ., 105 ; Fri. Wdb ., III,<br />
1199 ; Mnl. Wdb,., IX, 2662 .<br />
winterlage, ww . Alleen in de inf.<br />
gebruikelik . Het bouwland of<br />
de tuin in orde brengen voor<br />
de komende winter. Bin j e 'n<br />
beetje an 't winterlagen? Vgl .<br />
D e V r,, 105 .<br />
wintervarreken, znw . 1errand,<br />
die veel onrjp fruit eet . Vgl.<br />
D e V r ., 105 .<br />
winterzuiker, znw . Zie w i n-<br />
terjan .<br />
wis, znw. In de uitdr .: Z'n<br />
werk in de wis nerve,<br />
zjn werk nauwkeurig verrichr<br />
ten .<br />
wittele, zw, ww, tr. Met kalkblauw<br />
en krijtwit bomen en<br />
muren bestrijken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1227,<br />
met witkalk bestrijken; D e<br />
V r., 105, met kalk bestrjken .<br />
't witteles, znw. Het men gsel<br />
van kalkblauw en krijtwit,<br />
waarmede men de bomen en<br />
muren bestrijkt . Vgl . D e V r.,<br />
105, kalkmelk .<br />
witvis, znw, lemand, die er bleek<br />
uitziet . Vooral van jonge<br />
meisjes .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1227;<br />
D e V r ., 105 .<br />
woeg, bnw. Woelig, druk .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1227 ;<br />
De Vr ., 105; Bouman,<br />
116.<br />
Woenesdes, znw. 2e nv .<br />
Woensdags . „En Woenisdis<br />
vertrok de heele stoet mit<br />
peerden en wagens en koeien<br />
en varkens en skeipe en vrollie<br />
en kinders deur 't BlootebieneM<br />
land" . Med. C ., jrg . 24, no .<br />
1220 .
189<br />
talen blad aan <strong>het</strong> uiteinde,<br />
waarmede men wiedt .<br />
waive, st, ww, intr . Wuiven .<br />
Hoof dtij den: w o o f, w o v e n .<br />
woord, znw . Woerd, mannetjeseend<br />
. ,,Nog keuren en ordineM<br />
ren Nlijn Ed . Heeren voornoemt,<br />
dat niemandt soo in de<br />
Banne als Jurisdictie deses<br />
Stadts wonende, geen meer<br />
Eenden in 't geheele Jaar<br />
door, als ses Eenden met een<br />
Woorde sal mogen nahouM<br />
den" . Keur van 1620, zie Keuren<br />
nopens Gilden, blz . 431 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1227 ;<br />
B o u m a n,116 ; N . Gr. Wdb .,<br />
1210 ; Ha d r, j u n ., Nomencl.,<br />
27, Anas, Endt, endtrvogel,<br />
mas seorsim w o o r d e.<br />
Cane, mas vero, canard ;<br />
Mnl. Wdb., IX 2747.<br />
woort, znw . Wrat . Gewoonlik in<br />
de verki . w o o r t j e . Wat he<br />
j e veal woortj es op j e hande .<br />
Vgl, Boekenoogen, 1227 ;<br />
D e V r., 105 .<br />
worre, onr, ww . 1) Worden .<br />
Zie de vormleer § 144, c .<br />
2) In verbinding met k u n r<br />
n e n, zich kunnen behelpen,<br />
zich redden . Ik kin hier beter<br />
worre dan jij .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1230 .<br />
worteleprak, znw . Aardappelen<br />
en wortelen door elkaar gestampt<br />
. Zie p r a k . „Ik zel der<br />
nag maar iens de brand injage,<br />
en din nei moeder de vrouw,<br />
want ze zel de eerappels met<br />
wortelprak en de bessepent<br />
wel klaar hewwe" . Van een<br />
W estfries, 10.<br />
wr. Voor de woorden beginnende<br />
met wr, zie bij yr .<br />
wade, zw, ww, tr . Wieden . Vgl .<br />
D e V r ., 105 ; Fri. Wd b ., III,<br />
468, wjudde, wjude, wjoede .<br />
wader, znw . Werktuig, n .l, een<br />
houten steel met een smal me-<br />
't waiver, znw . Verbindingsweg<br />
tussen twee hoofdwegen .<br />
Hiernaast w a i v e r . De vorm<br />
leef t o .a, voort in de plaatsr<br />
naam 't Waiver onder Venr<br />
huizen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1207 ;<br />
Mnl. Wdb ., IX, 2067 .<br />
wukele, zw . ww, intr . Gebrekkig<br />
lopen . Van kinderen. De vorm<br />
hangt samen met w u u k<br />
(wiek) en betekent letterl . :<br />
met de armen zwaaiend lopen,<br />
alsof <strong>het</strong> wieken zijn .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1235,<br />
op waken ; D e V r., 106 ; Fri.<br />
Wdb ., III, 469, wjukkelje,<br />
wjukelje, wjokkelje .<br />
wullek, znw . Een snort week<br />
dier, dat op de zeebodem leeft.<br />
In de Enkh . C. van 31 Oct.<br />
1911 vond ik <strong>het</strong> volgende bericht<br />
:<br />
„Wulken, ook ouernollen<br />
genaamd, zijn groote slakken,<br />
die op den zeebodem leven .<br />
Voor eenige jaren waren deze<br />
dieren niet in aanzien, en ter<br />
genwoordig wordt er dagelijks<br />
expres door tal van schuiten<br />
op gevischt, en de vangsten<br />
zijn vaak groot, terwijl de visr<br />
scher meermalen 10 cents per<br />
kilo ontvangt . De uitvoer ger<br />
schiedt naar Belgie, waar men<br />
deze weekdieren met graagte<br />
nuttigt" .<br />
Wullem, mansnaam . Willem .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1236 ;<br />
Fri . Naaml. 441, Willem . Te<br />
't But W ullem .
190<br />
wap" . Vi . Eend in de B ., 11 .<br />
wurref, znw . Werf, <strong>het</strong> erf rondr<br />
om <strong>het</strong> huffs .<br />
caal § 34, 6 .<br />
Zie voor de vor<br />
Vgl. Boekenoogen, 1210 .<br />
wurrem, znw . Worm „Want 't<br />
binne wurme, die 't je doene" .<br />
W. 0 . en N., 1,117 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1230 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 1216, wurm ;<br />
Fri. Wdb ., III, 439, wierm,<br />
wjirm .<br />
't wurremekruid, znw . Het kruid,<br />
wullie, pens, vnw. Wij. Zie<br />
§ 114 .<br />
wumpel, znw . W impel .<br />
Vgl.Boekenoogen,1236 .<br />
wup I, znw . Wesp . 1Vleerv,<br />
wuppe.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1226,<br />
wip III .<br />
wup II, znw. 1) Wip, sprong .<br />
In 'n wuppie was 'k voorzien,<br />
maar 'k most toch eres kaike,<br />
voor we raie gonge, hoe 't zat<br />
mit me veere" .<br />
W. 0 . en N.. II, 165.<br />
In de verkl, w u p p i e, ook<br />
een borreltje, dat men zo<br />
staande naar binnen slaat.<br />
Zelle me nag of f ies 'n wupr<br />
pie nerve? 2) W ipbrug.<br />
Vgl.Boekenoogen,1226 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 1215, wup ;<br />
Oudemans, Wdb, op H.,<br />
448, wup .<br />
wuppe, zw, ww, intr . Wippen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1226 .<br />
wuppele, zw, ww, intr . Wippen<br />
len . Frequentatief van w u p-<br />
p e . „Nou dat ken wel, maar<br />
jou wagens wuppele zoo" .<br />
Enkh . C, . 19 Dec ., 1923 .<br />
Wuppeledeeltje<br />
s p e u l e, op de wipplank<br />
spelen. Vgl. N . Gr. Wdb.,<br />
1215, wuppeln .<br />
't wupsteertje, znw . Kwikstaarr<br />
tje, <strong>het</strong> bekende zangvogelr<br />
tje .<br />
wuptem, tussenw ., gebezigd als<br />
men jets opwipt . Wuptem,<br />
deer gaat ie .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1226 .<br />
wuprwap, znw, lets, dat onber<br />
duidend is in zjn snort .<br />
„leder weet z'n klucht, maar<br />
ik hoor liever 'n stemmig<br />
liedje as al die lichte wup-<br />
dat men inneemt tegen , de<br />
wormen . Vgl . Fri. Wdb ., III,<br />
439, wierm-, wjirmkrud .<br />
wurremstekig, bnw . Wormstekig.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., III, 439,<br />
wiermr, wjirmstekkich .<br />
wurrepele, zw, ww, intr . Voorr<br />
dat de koe gemolken wordt,<br />
begint men eerst to wurpelen,<br />
d .w.z, men trekt een weinig<br />
melk uit de spenen, bevochtigt<br />
daarmee de handpalm en de<br />
spenen ; hierop wrjft men een<br />
weinig aan de uiers en dan<br />
eerst begint men to melken .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1232 ;<br />
Bouman, 116 .<br />
wurrevel, znw. W ervel . In de<br />
uitdr . : De wurrevel in<br />
z'n kop hewwe, of<br />
k r a i g e, krankzinnig zijn of<br />
w, orden .<br />
„Dock ientj a was er bai, die<br />
kreeg zeshonderd pop,<br />
En die kreeg keen op keen de<br />
wurvel in z'n kop" .<br />
W. 0, en N., II, 150.<br />
Oorspronkelik gezegd van<br />
schapen . Wanneer deze n,1 . in<br />
de rondte draaien, dan is dit<br />
een teken, dat de hersenen niet<br />
in orde zijn, en dan zegt de<br />
boer : hai <strong>het</strong> de wurrevel in
191<br />
z'n kop . Vgl . D e V r., 105 .<br />
Wurreversoof, plaatsnaam in<br />
Drechterland . Het woord is<br />
een samentr. van W e r e n-<br />
fridushoeve,naardeBe<br />
nedictijner geloofsverkondiger<br />
St. Werenf ridus (omstreeks<br />
760) . Vgl . Nom . Geogr .<br />
Need ., VII, 70,<br />
wuuk, znw, Wiek . Zie w u k e-<br />
le . Uitdr. Iemand in z'n<br />
wuuk skoppe, uit <strong>het</strong><br />
veld slaan .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1236 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 469, wjuk(ke),<br />
wjuk, wjok .<br />
Z .<br />
zaagbok, znw . Houten toestel,<br />
waarop men bet bout legt, dat<br />
aan stukken gezaagd moet<br />
worden .<br />
zaai I, znw . Zijde, kant . Llitdr . :<br />
Iemand niet op zaai<br />
k o m e k i n n e, iemand niet<br />
in een of antler kunnen overtref<br />
fen . „Ik zien bet bekkie<br />
van Jansie, as ze dat kappie<br />
op heb . Ze kenne d'r nooit op<br />
zai kome" .<br />
W. 0, en N., I, 23 .<br />
De uitdr, is wellicht ontleend<br />
aan bet gebruik om to trachten<br />
elkaar voorbij to rijden . Dit<br />
doen de boeren graag op<br />
marktdag, als ze naar de stad<br />
rijden . Het woord wordt onzijr<br />
dig gebruikt in de uitdr . : A n<br />
t z a a i, aan kant . Ziezo, da's<br />
weer an 't zaai 'oor .<br />
zaai II, znw. Zijde (de stof ) .<br />
Hiernaast z a i d . Zegsw . :<br />
Deer is gien zaai mee<br />
to bespinnen, daar is<br />
niets mee to beginners . Vgl .<br />
Fri. Wdb ., III, 68, Der is giro<br />
side mei to bispinnen .<br />
zaai III, pers, vnw . Zij . Alleen<br />
bij voile betoning . Overigens<br />
zai . Zie § 116.<br />
zaaie, zw, ww. tr . Zaaien . Voor<br />
de vorm z e y e n, vgl . § 20.<br />
't zaaienhimpie, znw. Zyden<br />
hempje, een snort appel, met<br />
een zee- zachte dunne schil.<br />
Zo genoemd naar de Engelse<br />
kweker Dr . Sydenham .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1260 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 1231, ziedij<br />
hemkes.<br />
zaaiers, znw . Zaaiaardappelen .<br />
Alleen in <strong>het</strong> meerv, gebruike .-<br />
lik . Vgl . Fri. Wdb., III, 51,<br />
saeijers .<br />
zaak, znw. Zaak . Uitdr . : I n d e<br />
z a a k w e z e, in orde zijn,<br />
weer opgeknapt zijn . Men zai<br />
b .v, zeggen van iemand, die<br />
een nieuw pak aan beef t : Nou<br />
bin je weer in de zaak 'oor .<br />
zabel, znw. Sabel.<br />
zachies-an, bijw. Langzamerr<br />
hand . „Zouwe ons padje nou<br />
maar zachies-an inkorte?"<br />
Ouwej . Koffier ., 52 .<br />
't zageles, znw . Zaagsel.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1245 .<br />
zai, pers . vnw . Zij, Zie z a a i .<br />
zaid, znw . Zijde (de stof ), Zie<br />
z a a i II . „De jas van binnen<br />
heelemaal met zwart zaid<br />
voert, 't stond me an",<br />
w. O . en N.,IV,69 .<br />
zaidewind, znw . Dwarse polderkade<br />
. In deze zin verouderd .<br />
Het woord leeft o .a, nog voort<br />
in de plaatsnaam Zij dewind .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1260 ;<br />
Mnl. Wdb ., VII, 1060, sidewende;<br />
Nom . Geogr . Neerl.,<br />
VI, 26 .
192<br />
't zaidsetain, znw. Satijn van<br />
zijde.Vgl. .setaindelain .<br />
zaike, st, ww, intr . Zyken, pissen.<br />
Zegsw . : Je l e r e e e r-<br />
der een kip zaike,<br />
dan dat j e een boer<br />
wat an z'n verstand<br />
b r i n g e . Men bedenke hierr<br />
bij, dat kippers wel drinkers,<br />
maar niet pissen .<br />
't zail, znw . Zeil. Uitdr, : M e t<br />
een nat zail thuis<br />
k o m e, dronken thuis komen .<br />
Fri. Wdb., III, 62, Hg tint<br />
mei in wiet sell, hij is beschonr<br />
ken . Vgl. S t o e t t, Sprwdb .,<br />
no . 2637.<br />
Met een staand zail<br />
ergens heen gaan, ergens<br />
kwaad op ofstuiven . U i t<br />
zailen gaan, uit bakeren<br />
gaan .<br />
zailskuit, znw. In de zegsw. : I k<br />
bin glen zailskuit, ik<br />
kan niet a11es doers .<br />
zain I, onr, ww . Zijn . Meer ger<br />
bruikelik is w e z e, wezen .<br />
Zie verder § 159 .<br />
zain II, bez, vnw . Zijn . Zie<br />
§ 119,<br />
zain III, znw . Zeis . „Verklaarr<br />
den van gelijke, dat hij selfs in<br />
Persoon op 't oude kerkhof<br />
van Wij denes, doe ter Tij d<br />
leggende buitendijks, heef t aldaar<br />
voor zijn Vader Zout gehaald,<br />
our de Zeynen daarmede<br />
to scherpen ' .<br />
Keur van 1592, zie Res, en Inform,,<br />
blz . 7 .<br />
H a d r, j u n ., Nomencl ., 91,<br />
Falx, secula . Zeeckel, z e y n e<br />
of s e y s s e n e . Faulex . De<br />
vorm komt reeds voor in <strong>het</strong><br />
mnl . ; zie Mnl . Wdb ., VII,<br />
925,<br />
Vgl. Boekenoogen, 1253,<br />
op zen ; D e V r ., 10'6 ; Fri.<br />
Wdb.., III, 62, seine .<br />
zaineeld, znw . Zijnaald, gouden<br />
naald, die opzj van <strong>het</strong> voorhoojd<br />
aan de kap wordt ger<br />
stokers .<br />
Vgl. Boekenoogen,1262 ;<br />
D e V r., 106 .<br />
't zaistikkie, znw. Het zilveren<br />
o/ gouden, sours met juwelen<br />
bezette zjjstukje van een boot .<br />
,,Mie kreeg 't gouwen aizer<br />
van oum z'n moeder, dat uit<br />
de kappedoos haald worde,<br />
die in 't kammenet lag, met<br />
de j eweelen voorneeld en<br />
spelde, de bagge en de boot<br />
met zaistikkies" .<br />
W . 0 . en N ., III, 90 .<br />
zait-an, bijw . Naast aan, bezj<br />
den . „Nei zaitan de smuiger,<br />
bai de douf pot" .<br />
W . 0 . en N ., II,14 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1259 .<br />
zak, znw. In de uitdr . D e z a k<br />
met bande geve of<br />
k r a i g e, iemand opzeggen,<br />
opgezegd worden . „Deze<br />
moest hij maar de zak geeven,<br />
want er is geen zier aartigheid<br />
aan den heelers zwartkop" .<br />
Will. Leev., II, 71 ; D e V r,,<br />
86.<br />
zangerig, bnw . Licht aanger<br />
brand .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1246 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 55, sangerich ;<br />
De Vr., 106; Bouman,<br />
116 .<br />
zat, bijw . Dikwels. Vooral in<br />
verbinding met g e n o g . Dat<br />
beurt zat genog, dat ie dronken<br />
thuis komt .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1247 .
193<br />
't zeal, znw . 1 } Lang touw,<br />
waaraan men sours runderen<br />
vastbindt. De koeien staan an<br />
t zeal. 2 } De strengen van hat<br />
paardetuig, die aan de spoorstok<br />
bevestigd zijn . H a d r.<br />
J u n., Nomencl ., 80, Funis,<br />
restis, Touwe, z e e 1, bast .<br />
Corde .<br />
Vgl.Boekenoogen, 1248 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 73, site ; N. Gr.<br />
Wdb., 1224, 't zeal ; Mnl.<br />
Wdb., VII, 864, see!.<br />
't zeer, znw . Zenuw in hat vlees,<br />
dat men eat. Gewoonlik in de<br />
verkl . z e e n t j e .<br />
VgI. Boekenoogen, 1248 ;<br />
De V r., 106 ; Fri. W db ., III,<br />
76, sine; N. Gr. Wdb., 1224,<br />
zeen ; 0 p p r e 1, 90 ; Mnl.<br />
Wdb., VII, 971 .<br />
zeet, znw . In de uitdr . : Z e e t<br />
r a k e, kunnen gaan zitten .<br />
„Nou niggie, we raakten over<br />
de schroei heen en 5 uur was<br />
t men kind ear wij goad en<br />
wet thuis waren en zeet raakr<br />
ten our 'n kouwe tafel" .<br />
alit Kennemerl ., 142 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1249 ;<br />
De Vr ., 106; Oudemans,<br />
Wdb, op Br ., 505, seat .<br />
zeg, znw. In de uitdr, : D e e r i s<br />
gien zeg van, dat kan<br />
men niet zeggen . ,,Of we<br />
daarom voortdurend een natten<br />
tijd zullen houden : daar is<br />
geen zeg van "<br />
Enkh. C., jrg . 42, no . 137 .<br />
zegene, zw, ww . tr . In de uitdr. :<br />
m Z e g e n e, goeie zaken<br />
maken,.<br />
zegge, zw, ww . Zeggen . Zie<br />
voor de hoofdtijden § 161 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1250 .<br />
zei, znw . Zee. Zegsw .: H e t<br />
Dialect van Drechterland II .<br />
water kookt as een<br />
z e i, hat water kookt zeer<br />
hard .<br />
Vgl. Boekenoogen,1247 ;<br />
D e V r ., 106; N . Gr. Wdb.,<br />
1251, zij (Ww) .<br />
't zeid I, znw . Zaad. „Van bees<br />
ten in etlant en zeedlant to<br />
gaen" . Zie Westfr . Stadr., II,<br />
198 .<br />
Vg1.Boekenoogen,1237,<br />
zaad.<br />
zeid II, znw. Verzadiging . In de<br />
uitdr .: Ergens de zeid<br />
a n e t e, oververzadigd geraken<br />
van iets .<br />
Vgl. Boekenoogen, 137,<br />
zaad II ; Fri. Wdb., III, 59,<br />
sad; N. Gr. Wdb ., 1236,<br />
zoade .<br />
zeider, znw . Zaadplant, .<br />
zeidjeskeis, znw . Kruidkaas .<br />
zeidkamer, znw . Een kamer,<br />
waar hat zaad wordt bewaard.<br />
zeip, znw . Zeep . ,,As je der<br />
maar mit klaai en zeip opzitte ;<br />
maar je binne to kliemzeerig ."<br />
W . 0, en N ., II, 18 .<br />
Vg1.Boekenoogen,1248 .<br />
zekel, znw . Sikkel, een land<br />
bouwwerktuig, bestaande uit<br />
een korte houten steel, met een<br />
krom smal ijzer, waarmee men<br />
hat graan enz . ofsnijdt .<br />
H a d r, j u n ., Nomencl., 91 .<br />
Falx messoria, adores .<br />
Z e e c k e 1, zichel, f aucille .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1251 ;<br />
De Vr ., 106; Opprel,<br />
90 ; 'nl . Wdb,., VII, 926 .<br />
zeker, bijw . In de uitdr.: Z er<br />
k e r p r a t e, langzaam, temerig<br />
praten .<br />
Vgl. Boekenoogen,1251 ;<br />
D e V r ., 106 .<br />
13
194<br />
zeUe, hulpww . Zullen. Zie de<br />
Vormleer § 156,<br />
Vgl. Boekenoogen,1252 ;<br />
N,. Gr. Wdb ., 1227, zeln .<br />
zels I, bnw . Van gezelschap<br />
houdende .<br />
Vgl. Boekenoogen,1252 ;<br />
DeVr ., 106; Bouman,117.<br />
zels II, bnw . In de uitdr . : 't I s<br />
w a t z e 1 s, 't is jets biezonders,<br />
vaak ironies, 't is me wat<br />
biezonders .<br />
Vg1.Boekenoogen,1252 ;<br />
De Vr., 106; Bouman,<br />
117 .<br />
't zelskip, znw . Gezelschap .<br />
„Als wij aan ons Volk vertellen,<br />
Dat me in stad veeltij ds bij<br />
nagt,<br />
Selskip houdt en gasten noon<br />
di t .<br />
Br, over versch . 0 ., II, 62 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1252 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 64, selskip ;<br />
Oudemans, Wdb. op Br .,<br />
324 .<br />
zeme, zw, ww. tr. Met een zeemr<br />
leren lap afwrijven . De glaze<br />
zeme.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1248.<br />
zenig, bnw . Vol zenen . Zie<br />
zeen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1254 .<br />
't zetmes, znw. Een mes, aan een<br />
plankje bevestigd, waarmee<br />
men brood speed . Verouderd .<br />
zetter, znw . De vorm, waarin de<br />
kaas to zouten gezet wordt .<br />
Vgl,Boekenoogen,1256 ;<br />
DeVr.,106; Bouman,117 .<br />
zeug, znw. Moedervarken, ook<br />
wel spottend van een dikke<br />
vrou w gezegd.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1256 .<br />
zeumer, znw . Zomer .<br />
Vgl.Boekenoogen,1256,<br />
zeumerveugels, znw, meerv .<br />
Zomersproeten .<br />
zeun, znw. Zoon . Ook als aanr<br />
spraak van ouderen tot jongeren,<br />
al zijn dezen geen familie .<br />
Wat zeg jij er van m'n zeun?<br />
Dag Cootje, hoe zie je zo<br />
stemmig zeun?"<br />
S. Burgerh ., 196.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1268 ;<br />
N. Gr. Wdb .,1229, zeun .<br />
zeunis, znw. Varkenstrog . „Om<br />
't hoekje van <strong>het</strong> schot, bij de<br />
Verckens seunis, j e seltse wel<br />
vinden" . V ii g h, K! . v,. Jr.<br />
Ront-V oet, 23 . H a d r, j u n .,<br />
Nomencl., 92, Aqualiculus,<br />
Verckenstrog, z e u n i e .<br />
Auge .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1257 ;<br />
Oudemans, Wdb . op Br.,<br />
326, zeuning; Bouman, 117.<br />
zeuven, telw . Zeven . Maar s e u-<br />
v e n t i g met een s . Ook de<br />
verbogen vorm komt voor, nl .<br />
na een voorzetsel, wanneer er<br />
tijd door aangeduid wordt ;<br />
b.v, nei zeuvenen, bai<br />
z e u v e n e n. „'t Loupt al nei<br />
zeuvenen<br />
Ẇ. 0, en N., II, 14 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1257 ;<br />
N. Gr. Wdb ., 1229, zeuvm .<br />
't zeuvenuursgoed, znw . Opger<br />
schoten jongens en meisjes,<br />
die om zeven uur eigenlik al in<br />
bed moeten liggen . „flier<br />
wordt ie achternei zeten deur<br />
't skitteljacht of zeuvenuursr<br />
goed" . Enkh. C., 28 Nov.<br />
1925 .<br />
zicht, znw. Korte zeis . Vgl . Fri.<br />
Wdb ., III, 68, sichte ; N. Gr .<br />
Wdb ., 1229, zicht(e) ; Mn!.<br />
Wdb ., VII, 1044 .
195<br />
zichte, zw, ww, tr . Met de zicht<br />
afsnjjden . Van gerst, haver<br />
enz.<br />
Vgl. Boekenoogen,1257 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 68, sichts je;<br />
N. Gr. Wdb ., 1230, zichtn ;<br />
Mnl. Wdb., VII, 1045 .<br />
zienst, bnw . Waarschjnlikst .<br />
„De meeste geloove ok niet<br />
meer, dat dat beure zel en de<br />
zienste kanst is wel reperasie" .<br />
W . 0. en N ., III, 111 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1258 .<br />
zin, znw . Zin . Uitdr . : N i e t<br />
van zips weze, niet van<br />
plan zjjn . Ik bin niet van zips<br />
om weer nei 'm toe to gaan .<br />
In main zin, immair<br />
z e n, volgens mjjn mening.<br />
„Zo'n skootje is makkeluk in<br />
main zin, deer breek j e de<br />
laachies zo maar of" . Ouwej .<br />
Koffier., 18 . In sommige verbindingen<br />
is <strong>het</strong> woord onzijdig<br />
: i n 't zin, nei 't<br />
z i n, in z'n schik, naar de zin .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1263 .<br />
zinken, znw. Zinking, duizeligheid.<br />
Gewoonlik in <strong>het</strong> meerv .<br />
z i n k e n s. ,,Had zai iemesr<br />
lesten ok niet zo maar deres<br />
een dikke koors had en had ze<br />
niet of tig last van zinkens<br />
dage lang?"<br />
W . 0, en N., I,116 .<br />
,,Maar <strong>het</strong> tocht hier zo vreeselijk<br />
in alle vertrekken en<br />
daar van krij g ik zulke brakke<br />
zinkens op de kiezen" .<br />
S . Burgerh ., 139 .<br />
zinne, 1) St. ww . intr . Aan jets<br />
denken . Ik hew er hele gaar<br />
niet op zonnen . 2) zw, onpers .<br />
ww . Bevallen, naar de zin zjjn .<br />
„ja, we zelle 't 'm houwe leite,<br />
dat zou peet Meraitje zinne<br />
Dialect van Drechterland II .<br />
as ze 't wilt" .<br />
W. 0, en N., II, 41 .<br />
Vgl . N. Gr. Wdb ., 1234,<br />
zinn ; Fri. W db ., III, 78, sinnigje<br />
.<br />
zinnighaid, znw. Zin, lust. He je<br />
d'r gien zinnighaid in?<br />
Vgl. Boekenoogen,1264.<br />
zit, znw . Stoel . Neem een zit<br />
man. Vgl, eng, take a seat.<br />
Llitdrukking : G i e n zit i n<br />
z'n g a t h e w w e, Been rust<br />
hebben,.<br />
Boekenoogen, 1264 ; De<br />
V r.,106 ; N,. Gr. Wd b.,1234 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 81, sit .<br />
zoek, znw . In de uitdr .: 0 p<br />
zoek gaan of weze<br />
n e i i e t s, iets gaan of wezen<br />
zoeken .<br />
Vgl.Boekenoogen,1264 .<br />
zoet, bijw . In de uitdr . : H e t<br />
s t a a t z o e t, <strong>het</strong> scheelt<br />
weinig. 't Stond zoet of je<br />
ware an 't erf, Jaap, maar<br />
oompie is maar weer bai de<br />
kant opkrabbeld .<br />
zoeterd, znw . Als aanspraak tot<br />
vrouwen en meisjes . Nou zoeterd<br />
geef me nag maar 'n koppie.<br />
Vgl. Boekenoogen, 1265,<br />
op zoet.<br />
zoeteveen, znw . Een snort zoete<br />
appelen . Gewoonlik in de verr<br />
kl, zoeteveentje .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1265 .<br />
zoetjes, bijw . Langzaam, zachtr<br />
jes . Hiernaast z u u t j e s .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1265 .<br />
zoetmondig, bnw . Veel van zoet,<br />
<strong>het</strong>zjj koek of balletjes, houdend<br />
. „Benne jullie ok nag<br />
zoetmondig?" Vr . Eend in de<br />
B ., 21 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1266,<br />
13a
196<br />
op zoetmondje, suikerballetje .<br />
zok, bepaling aank, vnw . Zulk.<br />
Zie voor de verschillende vorr<br />
men § 121 . „Ick heb er socke<br />
zin in" . V ij g h, Kl, v, j<br />
Ront-Voet, 4, en op vele andere<br />
plaatsen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1266 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 166, sok; N .<br />
Gr. Wdb ., 1240, zok .<br />
zoks, bepaling aank, vnw . Zulks .<br />
„Ken best weer weze", meende<br />
moeder Kee, ,,j e <strong>het</strong> van die<br />
minse, die zoks heave" .<br />
V loed, 184 .<br />
Vgl . Fri . Wdb ., III, 166, soks ;<br />
N. Gr. Wdb ., 1240, zoks .<br />
zonet, bijw . 1) Zo joist, zo even .<br />
Hai was zonet nag bai me .<br />
2) Goed zo .<br />
„Arie : Hei, hei, gien pret 'oor" .<br />
„Neel : Ja zoonet" .<br />
W, . 0, en N ., II,18 .<br />
zoor, bnw . Droog, row . Van de<br />
huid, vooral van de handers .<br />
M'n hande binne zo zoor as<br />
de weerlicht .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1268 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 164, soar;<br />
O u d e m a n s, Wdb. op Br.,<br />
365 ; Mnl. Wdb ., VII, 1576 .<br />
zoutte, znw . Zoutgehalte .<br />
't Vlais is net goed van zoutte .<br />
zovoort, bijw. Dadelik . Ik kom<br />
zovoort 'oor .<br />
zuid, bijw. Ten zuiden . Comp .<br />
zuier, superl, zuierstz<br />
zuienaar, znw . Zuiderling .<br />
zuiker, znw . Suiker. 't Bruir<br />
lof tsmaal bestond den eersten<br />
dag uit greeuwe urte mit gerr<br />
zaine, smolten butter en zuir<br />
ker". W . 0, en N ., I, 14 .<br />
„Spaar toch maar geen zuiker<br />
of is <strong>het</strong> to zoet?"<br />
Econ . Liedjes, III, 213 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1039 .<br />
zuinig, bnw . 1) Nlin, laag. „Ik<br />
vond 't 'n zuinege kerel, 'n<br />
groote pretzak, aars niks" .<br />
W. 0, en N ., II, 30 .<br />
2 ) Zeer ernstig ziek . „Hoe<br />
gaat 't mit Traintje?" „Nou<br />
t rr<br />
ze is zumig oor .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1269 ;<br />
D e V r ., 106 .<br />
zuiver, bijw . Werkelik, waarr<br />
achtig. 't Is zuiver waar 'oor,<br />
ik hem 't zellef zien . Vgl . D e<br />
V r., 106 ; Fri . Wdb., 243 ;<br />
N . Gr. Wdb ., 1249 .<br />
zuk, bepaling aank, vnw . Zulk .<br />
Zie z o k . Vgl . § 121 . „En zuk<br />
yolk store ze op de boere of<br />
om ons de wet voor to skrair<br />
yen" . W. 0. en N., II, 27 .<br />
Llitdr.: 't Is altaid zuk<br />
o f z u k, <strong>het</strong> is altijd wat,<br />
maar zelden wat goeds . V a n<br />
z u k, van zo iets . Ik hou niet<br />
van zuk .<br />
„Dat men van zuk niet weet" .<br />
Econ . Liedjes, III, 212 .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1270 ;<br />
D e V r., 106 ; N. Gr. Wdb.,<br />
1245 .<br />
zukkens, bepaling aank, vnw .<br />
Zulke . Meerv, van z u k .<br />
„Neel : Wazze 't dikke?"<br />
„Arie : Niks weerd! Zukkens!<br />
(Wijst de dikte aars met duim<br />
en wijsvinger) " .<br />
W. 0 . en N ., II, 15 .<br />
zoks, bepaling aank, vnw . Zulks.<br />
Zie z o k s . Vgl. N. Gr.<br />
Wdb ., 1245 .<br />
zulder, znw . Het vette gedeelte<br />
van varkensvlees of koevlees .<br />
Vgl .zulle,<br />
zulle, zw, ww, intr . Gljden . ,,Is<br />
't niet to kladdig op de wurf?
197<br />
We mochte van de steg zulle" .<br />
W . 0, en N ., II, 24 .<br />
Vgl.Oudemans, Wdb, op<br />
Br . 382, sullen . „Item dat niemant<br />
Jong nog Oud hem zal<br />
vervorderen op of omtrent de<br />
zelve Brugge met sleeden to<br />
rijden ofte to zullen" . Keur<br />
van 1612, Handy, v. Hoorn .<br />
zullie, pers, vnw, meerv . Zij. Zie<br />
§ 116.<br />
Vg1.Boekenoogen,1271 .<br />
't zullever, znw. Zilvez .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1263 ;<br />
Fri. Wdb ., III, 239, sulver,<br />
silver.<br />
Zundag, znw. Zondag . Maar<br />
S u n d e s met een s .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1266 ;<br />
N. Gr. Wdb., 1241, Zondag .<br />
zurreg, znw . Gemakkelike stoel,<br />
die gewoonlik bij 't raam<br />
staat. Grof f ader zit in de zurr<br />
reg . Vgl . N. Gr . Wdb ., 1241,<br />
zorg (e), 3 ° .<br />
zurrege, zw, ww, intr . Zorgen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1268 ;<br />
N. Gr . Wdb ., 1242 .<br />
zuur, bnw . Zuur . Uitdr . : Z u u r<br />
w e z e, gesnapt zijn door de<br />
politie .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1271 ;<br />
D e V r ., 106 ; in slechten toestand<br />
zijn; S t o e t t, Sprwdb.,<br />
no . 267 .<br />
zuurkel, znw . Zuring, die op <strong>het</strong><br />
weiland en langs de wegberm<br />
groeit . De blaadjes van deze<br />
plant met donkerrode bloempr<br />
jes worden door de jongens en<br />
meisjes veel gegeten. H a d r.<br />
j u n ., Nomencl ., Oxalis,<br />
ruinex ( of f ic, acetosa ),<br />
Zurick of surkel .<br />
Vinette, ozeille salette . Vgl .<br />
Mnl. Wdb ., VII, 2436 ; Fri .<br />
Wdb ., III, 242, surk, .<br />
't zuurwaai, znw . Zuurwei.<br />
Uitdr .: Zuurwaai en<br />
kerremellek zelle<br />
mekaar onderrechte,<br />
schertsend gezegd van twee<br />
personen, die beiden van een<br />
of andere zaak geen verstand<br />
hebben .<br />
Vgl. Boekenoogen, 1206 .<br />
zuurwaaienpent, znw . Meel, in<br />
zuurwei gekookt, zodat <strong>het</strong><br />
geheel een dunne pap words,<br />
dock iets staver dan „zuurr<br />
waaienzuipen" . „Den hajje<br />
van dat heele dunne, dat was<br />
zuurwaaijenzuipen, dir zaaide<br />
we ok welders zuurwaijenwup<br />
teugen, en den hajje 't ok nag<br />
weer puur staiver - was meer<br />
posken d'r in vanzelf - dat<br />
was zuurwaijenpent, en den<br />
hajje 't nag weer veul staiver,<br />
dat was troet" . Enkh . C ., 21<br />
Sept. '29.<br />
zuurwaaienwup, znw . Zie bij<br />
z u u r w a a i e n p e n t .<br />
't zuurwaaienzuipen, znw . Een<br />
weinig meet in zuur wei ger<br />
kooks, zodat <strong>het</strong> een zeer dunne<br />
pap is. „De grond was hard<br />
en droog en Jaap een slecht<br />
gevoede tobber, die in hoof d-<br />
zaak leefde van schootjes met<br />
stroop en „zuurwaienzuipen" .<br />
W. 0, en N., 1,117 .<br />
„Noch ghekeurt, dat geene<br />
Huysrluyden noch andere, hen<br />
voorts aen sullen mogen verr<br />
vorderen met Kernmelck, Suypen<br />
of to Wey, in Tobben of to<br />
Vaten gedaen, to mogen voorstaen"<br />
.
198<br />
Keuren van Enkhuizen, ?2 .<br />
zuutjes, bijw. Langzaam . Hierr<br />
naast z o e t j e s . „Hai doer<br />
altaid zuutjes an en is veul to<br />
tuk op z'n kleere" .<br />
w. 0 . en N ., II, 53 .<br />
zw. Voor de woorden beginnende<br />
met zw, zie sw .
AANHANGSEL .<br />
A.<br />
't aai, znw . EL Zegsw . : 't A a i<br />
i s v u i 1, <strong>het</strong> meisje is zwanger.<br />
Van goeie aaiere<br />
z e t weze, van goede afkomst<br />
zijn . 'n A a i i n 't g a t<br />
h e w w e, een bepaald plan<br />
hebben .<br />
'n W i t t e D o nr<br />
derdags aai, eenei,dat<br />
een biezondere geneeskracht<br />
bezit.<br />
aardaker, znw . Eikel. Vgl . 1ldl.<br />
W db., I, 538.<br />
achter, voorz, en bijw. Uitdr. :<br />
Van achteren, achterr<br />
of bekeken . Nou van achter<br />
ren hew ik 'm nooit vertrouwd.<br />
achterlouper, znw . Ben snort<br />
schaaf. Zie voorlouper .<br />
achteromsklomp, znw. Achterr<br />
neef, achternicht .<br />
't achtertein, znw . Het veterband,<br />
waarmee een schaats<br />
van achter wordt vastgebonden.Zievoortein<br />
.<br />
actie, znw . Ruzie; lat, a c t i o .<br />
Vgl. Fri . Wdb ., I, 22, aksje .<br />
't agrementje, znw . Garnering<br />
aan een japon; f r . a g r e-<br />
ment .<br />
Aik (e), vrouwenaam. Vgl . Fri.<br />
Naaml., 9, Aik je.<br />
aizere, zw, ww, tr . Door middel<br />
van ijzeren staven onderzoeken<br />
of <strong>het</strong> hoof broeit of niet.<br />
De hooistekers hewwe 't hoof<br />
aizert, en zait dat 't best was" .<br />
Enkh . C., 20 Aug . 1927 .<br />
alleskende, bijw . Langzamerr<br />
hand, allengskens . „Och ja . . .<br />
zo wor je den vanzelf allesr<br />
kende efkes ouwer'' . Enkh.<br />
C., 24 Sept . 1929 . Vgl . Ndl.<br />
Wdb., II, 175, allengskens .<br />
't anhoud, znw . V ertier .<br />
anmoete, onr, ww. tr, l errand<br />
moeten spreken . Ik moet 'm<br />
ergs an oor .<br />
antorrene, zw, ww, intr . Zich inspannen<br />
. Je mange wel wat<br />
antorrene 'oor.<br />
arrem, znw. Arm. Zegsw . : M i t<br />
de arreme over de<br />
darreme zitte, nietsuitr<br />
voeren .<br />
arremebouw, znw . Bou wland,<br />
dat vanwege de gemeente of<br />
een kerkgenootschap aan arme<br />
mensen wordt verhuurd .<br />
as, znw . In de zegsw .: A s i s<br />
verbrande turref,<br />
schertsend gezegd tegen<br />
iemand, die allerlei veronderr<br />
stellingen, ingeleid met <strong>het</strong><br />
voegw, as (als) uitspreekt .<br />
Vgl. S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
218 .<br />
B .<br />
baai-beneer, voorz . Langs<br />
omlaag. De Crane rolde baai<br />
z'n wange beneer .<br />
baai-be-op, voorz . Bij . . . op. Ze<br />
rede baai de daik be-op .<br />
bal, znw . In de uitdr . : D e b a 1
200<br />
nag eris anslaan, <strong>het</strong><br />
er nog eens van nemen .<br />
ballingskop, znw . Ballastschop.<br />
beddekwas(t), znw. Een van<br />
boven tot in <strong>het</strong> bed afhanr<br />
gende kwast met handvat, dat<br />
men, in bed liggende, kan grjr<br />
pen om zich op to richten . Vgl .<br />
Fri. Wdb ., I, 95, bedkwast;<br />
Ndl . W db ., II, 1128 .<br />
beddeskuif, znw . Een schui f , onder<br />
de beddeplank, waarop<br />
men kan staan om zo des to<br />
gemakkeliker in bed to kunr<br />
een stappen .<br />
bedelaarskoffie, znw . Oude,<br />
weer opgewarmde koffie met<br />
melk . Vgl . D e V r ., 62 .<br />
bediepe, zw . ww, tr. In de uitdr . :<br />
'tNiet bediepe kinne,<br />
<strong>het</strong> niet kunnen betalen .<br />
bedskudde, zw. ww, intr . Het<br />
bed opmaken. He je al bedskud?<br />
begaan, onr, ww, tr . Bereiken,<br />
pakken . „Ik kin 'm niet begaan<br />
'oor . Uitdr . : 0 m i e t s<br />
begaan weze, iets nodig<br />
hebben . Vgl . Fri. Wdb., I,<br />
121, bigean; Ndl. Wdb ., II,<br />
1360 .<br />
begrote, onpers, ww. Zie hierr<br />
boven dl. I blz . 122 . Vgl . <strong>het</strong><br />
T ijdschr. voor T aal en Lett .,<br />
XX, 254, waar Dr . A . J, de<br />
J ong de alleszins aannemelike<br />
mening verkondigt, dat dit<br />
woord evenals <strong>het</strong> hiervan of r<br />
geleide begrotelik ofleidingen<br />
zijn van <strong>het</strong> nieuwhebreeuwse<br />
znw, garotoh = spijt .<br />
behale, zw. ww. tr . Inhalen, bereiken<br />
. Kin je 'm behale? Vgl.<br />
Ndl. Wdb ., II, 1461 .<br />
bekaike, st, ww. tr. Beschou-<br />
wen, aanzien voor . Ik bekaik<br />
m voor een gluiperd . Vgl .<br />
Ndl. Wdb ., II, 1585 .<br />
bekenen, zw. ww, intr . Stro,<br />
stoppels enz, op een hoop<br />
gooien en in brand steken .<br />
Vgl. Boekenoogen„ 47 .<br />
bekokstove, zw, ww . tr. Bedisselen<br />
. He je dat hillegaar allien<br />
bekokstoof d?<br />
Vgl. S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
193 .<br />
bereuring, znw . Bekoring, letten,<br />
beroering. Ik kin van 't<br />
levee op 't boereland niks<br />
gien bereuring kraige 'oor .<br />
Zie reure, reurig, reur<br />
ring .<br />
berrie, znw. Draagbaar .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., I, 101, berje ;<br />
Ndl. Wdb ., II, 1932 .<br />
beseeuwe I, zw, ww, intr . Besef<br />
krijgen van iets, tot zich zelf<br />
komen . ,,As ze hierin stoord<br />
wier, most ze altaid of kes taid<br />
hewwe, om to bezeeuwen en<br />
op er tramontane to kome" .<br />
w . 0 . en N ., VII, 163 .<br />
Vgl. Ndl . Wdb ., II, 2012, op<br />
beseffen .<br />
beseeuwe II, zw, ww, intr . Bezwymen<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 55 ;<br />
Fri. Wdb., I, 157, bisauwe .<br />
beskoten, bnw . Ingeslapen, duttend.<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., II,<br />
1976 ; D e Vr ., 63 .<br />
't bestek, znw . In de uitdr. : B er<br />
stek hewwe op ier<br />
m a n d, van iemand houden,<br />
eigenl, <strong>het</strong> plan hebben om<br />
iemand voor zich to winnen.<br />
Vgl . Ndl . Wdb ., II, 2124 .<br />
beurt, znw . Zegsw . : D'r b e u r t<br />
i s g a a n, gezegd van een
201<br />
vrouw, die to oud is om een<br />
kind to krijgen .<br />
't bier, znw. Been . Uitdr . : M i t<br />
de biene van huffs<br />
1 e g g e, met gestrekte benen<br />
liggen . Van mensen en dieren.<br />
Op z'n leste biene<br />
1 o u p e, sterk achteruitgaan .<br />
Wete, weer 't bien<br />
z e e r i s, weten waar de<br />
oorzaak ligt, b .v . van een on--<br />
enigheid, achteruitgang in taken<br />
enz .<br />
De biene onder 'tlaif<br />
h e w w e, financieel er bovenopzijn.Indebienezakk<br />
e, van de baan zijn, niet<br />
doorgaan . De rais is in de<br />
biene zakt. Vgl . N. Gr. Wdb .,<br />
52 .<br />
't bienekussen, znw . Beddepeul<br />
voor <strong>het</strong> voeteneinde .<br />
biesstil, bnw. Zo stil, dat geen<br />
biesje beweegt .<br />
't biggehok, znw . Schertsende<br />
benaming voor school .<br />
biggevangers, znw . meerv. 0-<br />
benen .<br />
bik, znw . Kiem, uitspruitsel .<br />
bikke, zw, ww, intr . Uitspruiten .<br />
bikkerd, znw . In de uitdr . E e n<br />
gare bikkerd, eenslimmerd<br />
.<br />
Vgl. Boekenoogen, 65 .<br />
't billetikkertje, znw, Een kort<br />
jekkertje .<br />
binnenvetter, znw . In de uitdr . :<br />
Een stille binnenvett<br />
e r, iemand, die zonder zich<br />
druk to maken rijk wordt . Vgl .<br />
Ndl. Wdb ., II, 278, binnenvetje.<br />
't bit, znw. In de uitdr . : 't B i t<br />
op de kieze nerve, van<br />
leer trekken . Eigenl . gezegd<br />
van een paard, dat aan de haaj<br />
gaat. Mit een strak bit<br />
reden worre, eenstrenge<br />
opvoeding krijgen .<br />
blauwbak, znw . Blauwe tegel .<br />
Gewoonlik in <strong>het</strong> meerv .<br />
blauwbakke . Vgl . Ndl .<br />
Wdb., II, 874, bak II .<br />
boester, znw . Wal onder de ogen .<br />
Vgl. Boekenoogen, 72 .<br />
blikgat, bnw . Pijn in z'n achterr<br />
ste hebbend. Vooral ten gevolge<br />
van <strong>het</strong> paardrijden,<br />
<strong>het</strong> zitten op een plank, een<br />
stoel enz. Vgl . Fri. Wdb., I,<br />
195 ; Ndl. Wdb ., II, 2846.<br />
blikmanes, znw . Een snort zwarr<br />
to lak ; vgl, eng, b 1 a c k v a rr<br />
n i s h. Vgl . D e V r., 64.<br />
blikmanese, zw, ww . tr . Met<br />
zwart lak bestrijkenj<br />
bloemaan, znw . Ben bolster met<br />
maanzaad gevuld . Nleerv .<br />
bloemane. Vroeger in<br />
Drechterland veel verbouwd.<br />
bloeme, zw, ww, intr. Bloeien .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., II, 2900 .<br />
boeke, znw. meerv . Hiernaast<br />
boekepoteenpote .<br />
Langwerpigrvierkante gouden<br />
of - zo <strong>het</strong> hoofdijzer van<br />
zilver is - zilveren plaatjes,<br />
aan <strong>het</strong> hoof djjzer vastgesmeed<br />
. Aan weerszij den van<br />
<strong>het</strong> voorhoof d komen ze onder<br />
de kap uit . Men neemt ger<br />
woonlik aan, dat zij aldus genoemd<br />
worden, omdat ze gelijken<br />
op een boek. Zie echter<br />
<strong>het</strong> Ndl. Wdb ., III, 111 . Het<br />
bezwaar hier ontleend aan <strong>het</strong><br />
geslachtsverschil, is van geen<br />
betekenis, aangezien <strong>het</strong> woord<br />
altijd in <strong>het</strong> meerv, words gebruikt.
202<br />
epote, znw. meerv, ie<br />
boekeb<br />
boender, znw. Een ongeschilde,<br />
slechts schoon geboende aardappel<br />
.<br />
boetzolder, znw . Zolder in een<br />
boet.<br />
'C bolbroek, znw . Een plantenr<br />
ziekte, die vooral bjj de uien<br />
voorkomt .<br />
't bollek, znw . Onvruchtbaar<br />
polderland.<br />
bonsem, znw . Boning. Deze<br />
vorm komt ook voor naast<br />
boning .<br />
Een voor de boeren niet<br />
zeer vleiende zegsw, luidt :<br />
Twaalf boere en ien<br />
bonsem, dertien stink<br />
ers .<br />
boom, znw . In de uitdr. : V a n<br />
de houge boom oft<br />
e r e, verkwistend zijn . Dat<br />
wij hier met de samengetrokken<br />
vorm van bodem to doen<br />
hebben, bewij st de o-klank .<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb., no.<br />
304 .<br />
't bord, znw. In de zegsw. :<br />
Dubbele horde en<br />
g i e n h a m, veel geschreeuw,<br />
maar weinig wol.<br />
't bore, znw . Varkenskluiven .<br />
Vgl, Boekenoogen, 99 .<br />
bottere, zw, ww, intr . Elkaar<br />
met sneeuwballen gooien .<br />
bouter, znw. Een ui, die niet de<br />
gewenste platte vorm heeft,<br />
maar die rond en dik is .<br />
'C bovenlicht, znw. Het raam bor<br />
yen een buitendeur van een<br />
huffs of een schuur. Vgl . Ndl.<br />
Wdb ., III, 889 .<br />
bovenmeister, znw . Hoofdonderwijzer<br />
. Vgl . Fri. Wdb ., I,<br />
220, boppemaster; N. Gr.<br />
Wdb ., 119; zie ondermeisterm<br />
braai, znw . Bra, uitdr. : D e<br />
braai over de mat<br />
s m e r e, verkwistend z jn .<br />
't braaien, znw . Het breigoed .<br />
„De warme muffle of pantof<br />
f els mee in 'n zakkie, weer<br />
metien der braaien in kon" .<br />
Enkh. C.,18 Febr,1925 .<br />
breid, bnw. Breed. Zegsw. :<br />
'tBreistkomt achter<br />
<strong>het</strong> moeilike komt <strong>het</strong> laatst .<br />
't brievebord, znw . Gemeentelik<br />
aanplakbord :<br />
brik, bijw . Zuur . In de uitdr . :<br />
B r i k k a i k e, zuur kUken .<br />
Vgl. D e V r ., 67;<br />
Boekenoogen, 112 ; Fri .<br />
Wd b ., I, 236 .<br />
't brikkie, znw, Meevallertje,<br />
buitenkansje . ,,Maar alvast de<br />
koupman die had 'r toch nag<br />
'n brikkie an" . Enkh. C ., 24<br />
Sept . 1929 . Vgl . Ndl. Wdb .,<br />
III, 1368.<br />
broek, znw . In de . uitdr . : M i t<br />
de broek of gaan, aan<br />
een natuurlike behoef to vol .'<br />
doen .<br />
broekgerdaine, znw. meerv.<br />
Gordijnen, die van boven aanr<br />
eensluiten, en van onder schuin<br />
worden opgenomen . Vgl. Fri .<br />
Wdb., I, 239, broekgirdinen ..<br />
buffel, znw . Hoorbare oprisping .<br />
buffele, zw, ww, intr . Zeer veel<br />
eten .<br />
buffs, znw . Vriend. In de uitdr . :<br />
Goeie buisies blaive,<br />
goede vrienden blijven . Vgl.<br />
Nd l. W d b ., III, 1764 ; Fri.<br />
Wdb ., I, 243, buiske .<br />
't bukelootje, znw. Een nikkelen<br />
oogje aan de achterzijde van<br />
een mannedas .
203<br />
burrie, znw . Burgemeester .<br />
butter, znw. Boter . Tegen<br />
iemand, die grote paten in zijn<br />
kousen heel t, zegt men wel<br />
schertsend : He je butter stolen?<br />
butterskrapers, znw . meerv. De<br />
twee lange bovensnijtanden .<br />
H a d r. j u n ., Nomencl., ed.<br />
1567, blz . 31 : denies primores,<br />
incisores, botertanden .<br />
buul, znw. In de uitdr .: D e<br />
buul verbaai koupe,<br />
meet kopen dan men kan .<br />
D .<br />
daags, bnw . Eenvoudig. Z'n vaM<br />
der en z'n moeder wazze<br />
daagse minse .<br />
dap, znw . In de uitdr . : A 1 z'n<br />
d a g e, beslist, zonder tw jfel .<br />
Ik gelouf al z'n dage, dat ie<br />
dronken is . Vgl . Fri. Wdb ., I,<br />
263, waar aan deze uitdr, de<br />
bet, van eindelik gegeven<br />
wordt ; Ndl. Wdb ., III, 2222.<br />
Behalve in de namen van de<br />
dagen der week, komt de 2e<br />
nmv, daps als tweede lid van<br />
de samenst, ook voor in herrestdags,<br />
winterdags, zeur<br />
merdags.<br />
daiker, znw. Polderjongen .<br />
uitdr, : E t e a s 'n d a it<br />
k e r, zee- veel eten .<br />
dank, znw. In de uitdr . : E r<br />
dank an hewwe, ervoor<br />
bedanken,<br />
deervandaan, bijw . Dientengevolge<br />
. Hai was ziek, deervanr<br />
daan kon ie niet kome .<br />
dean, znw . In de uitdr .: 0 m<br />
e e n d e u n, bijna voor niet .<br />
Ze werreke deer om een<br />
dean .<br />
deurdien, voegw . Doordat, omr<br />
dat . Hai kon niet kome, deurdien<br />
z'n moeder ziek was .<br />
dent, znw. Naaf van een wiel.<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., III, 2470 .<br />
dicht, bnw . Begroeid. Van bouwr<br />
land . De bouw is dicht,<br />
dikkedensie, znw . V erval, decar<br />
dentie.<br />
dilleberere, zw, ww . intr . Beraadslagen;<br />
f r . d e 1 i b e r e r .<br />
doppe, zw, ww, tr, De ansjovis<br />
uit de netten halen en meteen<br />
de kop er ajknijpen .<br />
Te Enkhuizen .<br />
doup, znw. In de zegsw . : 't I s<br />
deer doup baai de<br />
v i s, <strong>het</strong> is daar een royale<br />
boel .<br />
draaie, zw, ww, tr . In de uitdr . :<br />
Dat draait me, datspjt<br />
me .<br />
driel, bnw . Boos. Vgl . D e V r .,<br />
69 .<br />
drift, znw . Haast. In de uitdr . :<br />
D r i f t h e w w e, haast hebr<br />
ben . Vgl . Fri . W db ., I, 293 ;<br />
Ndl. Wdb., III, 3331 . Zie<br />
kippedriftk drougrode, zw . ww. intr .<br />
Schoonmaken, opruimen . Van<br />
zolders en schuren met een<br />
aarden vloer, waarbij peen water<br />
wordt gebruikt . Zie r o d e .<br />
drougskure, zw . ww, intr . Schuten<br />
met poetsgoed, waarbij<br />
peen water wordt gebruikt .<br />
Vgl . Fri. Wdb ., I, 297,<br />
droech-skit je .<br />
't drougskuren, znw . Het poets<br />
goed. Vgl . Fri. Wdb ., I, 297,<br />
droech-skjirdersgud .<br />
druipe, st, ww, intr . 1 ) Een jour<br />
gensspel . Degene, die wil<br />
druipen, legt op de toegestoken<br />
hand van de vrager even-
204<br />
veel knikkers als deze er op<br />
heef t . Hierna worden de knikkers<br />
in een kuiltje of in een<br />
kiomp geworpen. Ligt er een<br />
oneven getal buiten <strong>het</strong> kuiltje<br />
of de kiomp, dan zijn alle<br />
knikkers voor de gooier, ligt<br />
er een even getal buiten, dan<br />
zijn ze alle voor de tegenpar ,-<br />
tij . 2 ) Afvallen . Van vruchten.<br />
Vgl . Fri. Wdb ., I, 294, drippe ;<br />
N . Gr. W db ., 192, drupm .<br />
druiper, znw . Afgevallen boom<br />
vrucht . Vgi . Fri. Wdb ., I, 294,<br />
dripper .<br />
drummel, znw. Een snort korte,<br />
dikke koek . Verouderd. Ger<br />
woonlik in de samenst, aisdrummel,<br />
omdat deze koek<br />
vooral op <strong>het</strong> ijs gegeten<br />
werd. Vgl. Ndl. Wdb., III,<br />
3293, drummel; B o u m a n,<br />
23, drummel, kluit, kiomp .<br />
drussele, zw. ww, intr . Slenteren<br />
. Wel 1Vlaartje, wat he je<br />
weer drusseld . Het woord is<br />
waarschijnlik verwant met<br />
dreutelen en treuzelen .<br />
E.<br />
eel, znw . Aal .<br />
Vgl. Boekenoogen, 189,<br />
Ziepuitee1e<br />
eg, znw . Hoek, kant van een<br />
akker . Vgl . Ndl. Wdb ., III,<br />
3964, egge .<br />
elger, znw . Aalgeer, aalvork .<br />
Verouderd . Vgl . N. Gr. Wdb.,<br />
210 ; Ndl. Wdb ., III, 4074 .<br />
endelste, super! . Laatste, letter! .<br />
aan <strong>het</strong> uiterste einde. B .v, van<br />
een rij bomen . Vgl . Mn!.<br />
Wdb ., II, 651, endelste .<br />
't erref, znw. In de uitdr. : A n<br />
t erref weze, erven .<br />
errefsgenaam, znw . Erfgenaam .<br />
eskerd, znw . Een van de zjjkanr<br />
ten van de bikkel, n .l, die,<br />
waarin een gaatje of krasje is<br />
gemaakt, en die naar de Sr<br />
vorm aldus genoemd wordt .<br />
„De twee aare lagge op<br />
de vlakke gladde kante, maar<br />
de Bloedtoet kon zoo niet zien<br />
of 't staanderts of eskerts<br />
wazze, hai kon 't klaine gaatje<br />
of krassie niet zien" .<br />
't Bloote Bieneland, biz . 75.<br />
Vgl. N. Gr. Wdb ., 214, 't<br />
eske, f iguur bij <strong>het</strong> bikkelspel ;<br />
staande heef t n .1 . de bikkel de<br />
vorm van een S ; B o e k e n-<br />
0 o g e n, 495, op kooten . Zie<br />
gatterd, staanderd,<br />
st0verdS<br />
ete, st, ww, tr. In de uitdr . :<br />
Klain of groot van<br />
e t e n weze, gewoonlik<br />
weinig of veel eten .<br />
evenaar, znw . Dwarshout aan<br />
<strong>het</strong> lemoen van een boerewar<br />
gen, waaraan de strengen bevestigd<br />
worden . Vgl . Fri .<br />
Wdb ., I, 332, evender; Ndl .<br />
Wdb ., III, 4285 .<br />
't evendeel, znw . Gedeelte van<br />
een dorpsweg zonder huizen .<br />
F.<br />
fik, znw. Fijt . Vgl . D e V r., 70 ;<br />
Fri. Wdb ., I, 350, fyk .<br />
flemmet, znw . Een snort stof,<br />
waarvan vroeger onderrokken<br />
voor vrouwen gemaakt wetden<br />
.<br />
flemmeten, znw. Een rok van<br />
flemmet gemaakt . Zie f 1 e mr<br />
met en vgl, stoelematr<br />
ten.
205<br />
dint, znw . Een snort vis . Te<br />
Enkhuizen .<br />
floor, znw . Bloemententoonstelling;<br />
vgl, lat, f 1 o r a 1 i a .<br />
Dat waifke uit de Biemster<br />
had 't lest over de muziekmanjes<br />
op die floor" .<br />
Enkh ., C ., 3 Oct . 1931 .<br />
flue, znw. In de uitdr . : B a i d e<br />
flue w e z e, bij de hand<br />
zlJn .<br />
't fores, znw . Pronkkamer, letted<br />
. voorhuis . Vgl. D e V r .,<br />
104 ; Fri. Wdb ., I, 376, foothas.<br />
Zie achteres, koej<br />
es, middeles.<br />
't freet, znw . Gelaat. „Die is ok<br />
f ain '' , zai Ab, wees op 't eerr<br />
appelelof en keek toe Kuik<br />
vlak in z'n vreet" .<br />
w. 0 . en N., VI, 152 .<br />
G.<br />
galle, zw, ww, tr . De gal uit de<br />
bot halen . Deze moet er heel<br />
uitgehaald worden, anders beloopt<br />
men de kans, dat de bittere<br />
gal in de vis trekt. Te<br />
Enkhuizen . Vgl . Ndl. Wdb .,<br />
IV, 182 .<br />
gang, znw. In de zegsw . : j e<br />
gange binne gien<br />
dokters gange, gezegd<br />
tegen iemand, die niet graag<br />
jets haalt of brengt . Met de<br />
bijgedachte : bovendien kost<br />
<strong>het</strong> niet zoveel, als wanneer<br />
een dokter komen moet . j e<br />
kinne je gang gaan,<br />
je kunt heengaan . Dit wordt<br />
gezegd door een meisje, die<br />
van een bepaalde vrijer, die op<br />
bezoek komt, niet gediend is .<br />
Ergens to gang kin.<br />
n e, ergens terecht kunnen<br />
voor <strong>het</strong> een of ander.<br />
't gastersstik, znw . Een lekkere<br />
boterham, eigenl, zulk een boterham<br />
als men alleen gasten<br />
voorzet .<br />
garzel, znw . Een schrood, waarop<br />
<strong>het</strong> roggebrood geschroeid<br />
wordt.<br />
Vgl. Boekenoogen, 230,<br />
garstel. Zie g a r z e l e .<br />
garzele, zw, ww, tr . Het zwart<br />
schroeien van de bovenkorst<br />
van roggebroden .<br />
Vgl. Boekenoogen, 230,<br />
garstelen ; Nd. Wdb ., V, 447,<br />
gorstelen .<br />
gebrekkelik, bnw . Gebrekkig.<br />
Vgl. Fri. Wdb ., I, 444, ger<br />
breklik; N. Gr. Wdb ., 239 ;<br />
Ndl. Wdb ., IV, 441 .<br />
't gedoente, znw . In de uitdr. :<br />
Er gien gedoente mee<br />
hewwe wille, er niets<br />
mee to maken willen hebben .<br />
Vgl . N . Gr. Wdb ., 240, 't gedounte;<br />
Ndl. W db ., IV, 609 .<br />
't gelag, znw . In de zegsw . : 't I s<br />
net berekend gelag,<br />
<strong>het</strong> is juist genoeg .<br />
gelaikighaid, znw . Geljjkheid .<br />
Meedoen voor de gelaikighaid,<br />
meedoen alr<br />
leen om geen uitzondering to<br />
maken .<br />
gelde, st, ww, intr. Zegsw . :<br />
Gaat 't op een geld-en,<br />
din gaat 't op<br />
een skelden, gaat<strong>het</strong>om<br />
geld, dan komt er ruzie, b.v.<br />
bjj een erfenis .<br />
geling, znw . Geelzucht .<br />
Vgl. Boekenoogen, 239 ;<br />
Ndl. Wdb ., IV, 1223 .<br />
't geldskip, znw . In de uitdr . : A s
206<br />
m'n geldskip overk<br />
o m t, als ik rijk word . Vgl .<br />
N. Gr. Wd b., 244 .<br />
geraive, zw, ww, tr . Gerieven .<br />
De vorm met ai wijst op een<br />
vroegere vorm met y. Zie<br />
ontraiVe .<br />
't getjotter, znw . Gekakel. Van<br />
druk sprekende vrouwen .<br />
gezondhaid, znw . Een brede<br />
baaien lap, die een man om<br />
z'n middel droeg . Verouderd .<br />
Vgl. Boekenoogen, 245 ;<br />
D e V r. 72 ; Ndl. Wdb., IV,<br />
2254 .<br />
giegauw, znw . In de uitdr . : D i e<br />
<strong>het</strong> 'nmolen met een<br />
giegauw, die heeft nogger<br />
noeg goede kansen . Ontleend<br />
nan <strong>het</strong> molenspel . Drie stukken<br />
op een rij vormen een molen,<br />
Wanneer flu 2 andere<br />
stukken zo staan, dat een enkele<br />
verschuiving van een stuk<br />
van de bestaande molen<br />
(waardoor deze zelf words<br />
opgeheven) met die 2 stukken<br />
wee- een molen vormt,<br />
heet deze sterke Jigging een<br />
molen met een giegauw .<br />
Vgl . Ndl. Wdb., IV, 2281 .<br />
ginning, znw. In de uitdr. : E r<br />
(gien) ginning in<br />
kraige kinne, er(geen)<br />
begin in kunnen krjgen . Vgl .<br />
D e V r., 72 .<br />
't glasie-tik, znw. In de uitdr . :<br />
Glasie-tik speule,<br />
glasiertik doen . Een<br />
kwajongensspel . Men bevesr<br />
tigt hiertoe aan een speld een<br />
klein draadje met een steentje,<br />
een stukje van een griffel of<br />
jets dergeliks en steekt deze<br />
speld in <strong>het</strong> stopverf van een<br />
ruit . Aan een lange draad,<br />
eveneens aan deze speld bevestigd,<br />
words dan met kleine<br />
rukjes getrokken, waardoor<br />
<strong>het</strong> steentje telkens tegen de<br />
ruiten tikt. De mensen komen<br />
dan uit huffs en de jongens<br />
trachten zich zo goed en zo<br />
lang mogelik verborgen to<br />
houden, om, als <strong>het</strong> kan, hun<br />
spelletje wee- opnieuw to beginnen<br />
.<br />
glazenig, bnw . Glazig. Wat binne<br />
de eerappele wee- glazenig<br />
vandaag .<br />
gloria, znw. Gloeiende kool in<br />
een stopf . .Schertsend zei men<br />
wel, als men de stoof van zo'n<br />
gloria voorzag : Bille verheug<br />
je, de gloria komt, Vgl. D e<br />
V r ., 72 ; N . Gr. Wdb ., 263,<br />
glorie.<br />
goedzegge, zw, ww, intr, Borg<br />
zijn . Vgl . Fri. W db., I, 467,<br />
goedsizze.<br />
goeskoonmake, zw, ww, intr .<br />
Het vaatwerk of wassen .<br />
't goon, znw . Broekland . Meerv .<br />
g o r e n . Verouderd. Het<br />
woord leef t o .a, nog voort in<br />
de plaatsnaam De Goorn, een
207<br />
gehucht onder de gemeente<br />
Berkhout .<br />
Vgl. Boekenoogen, 255 ;<br />
Ndl. Wdb ., V, 1420 .<br />
gortig, bnw . In plaats van de<br />
hierboven bij dit woord ge~<br />
geven verklaring, leze men<br />
<strong>het</strong> volgende : Als men niet<br />
meer geloof de in <strong>het</strong> bestaan<br />
van Sinter Klaas, dan kreeg<br />
men een talhout met een zakje<br />
gort . Tans zegt men ook nog<br />
we!: Sinter Klaas <strong>het</strong><br />
z'n poot broken, kan<br />
dus niet komen .<br />
goverde, zw, ww, intr . Een zekere<br />
bruiloftsdans uitvoeren .<br />
Aldus genoemd naar de mans<br />
naam Goverd, die in <strong>het</strong> hierbij<br />
gezongen lied herhaaldelik<br />
voorkomt. Vgl. Fri. Wdb ., I,<br />
470, govertsje; Ndl . Wdb ., V,<br />
498 . Zie K e e s-d erb o e r e .<br />
grauwte, znw . Gekijf . Zie voor<br />
een zegsw, bij n a u w t e .<br />
grietwurrem, znw . Een zekere<br />
schadelike larve, die vooral op<br />
pas gescheurd land wordt aanr<br />
getroffen . Vgl, g r i e t .<br />
grift, znw . Griffel.<br />
Vgl. Boekenoogen, 263 ;<br />
Fri. Wdb ., I, 475, grif ; Ndl .<br />
Wdb ., V, 722 .<br />
grimmeltoet, znw . Een vuil ger<br />
zicht . Vgl . Ndl. Wdb ., V,<br />
779, grimmelen (III) .<br />
groffaderszegger, znw . Kleinkind.<br />
Zie gropmoeders<br />
zegger .<br />
grofkoppe, zw, ww . intr .<br />
De rondte zoenen op een bruin<br />
loft . Vgl. D e V r ., 73 .<br />
groin, znw . Het ingewand van<br />
een vis . Vgl . Fri. Wdb ., I,<br />
478 ; N. Gr . Wdb ., 280 ; Ndl .<br />
Wdb ., V, 919 .<br />
gropmoederszegger, znw . Kleinkind.<br />
grouwe, zw, ww. intr . Gru wen .<br />
Ik houw van je vrouw, maar<br />
ik grouw van jou .<br />
grouwel, znw . Gruwel, Vgl . Fri .<br />
Wd b ., I, 480, grow wel .<br />
grun, bnw . In de uitdr . : N i e t<br />
goed grun weze, niet<br />
goed wijs zijn .<br />
gruweldig, bnw . Gruwelik .<br />
Vgl. Boekenoogen,<br />
gul, znw. Jonge kabeljauw. Te<br />
Enkhuizen.<br />
Vgl. Boekenoogen, 274,<br />
op gulk ; Ndl. Wdb ., V,1233 .<br />
gul, bijw. In de uitdr .: G u 1<br />
V r e e m d, geheel vreemd . Kin<br />
j e die minse. Ze binne me gul<br />
vreemd 'oor. Vgl . D e V r ., 73 .<br />
guest, znw . Klandizie. In de uitdr.:Omdegunstvrage,<br />
om de guest loupe .<br />
gus, znw. Holle beitel . Vgl . Fri.<br />
Wdb ., I, 482, guds ; N. Gr.<br />
Wdb ., 286; Ndl. Wdb., V<br />
1311 .<br />
H.<br />
't haam, znw . In de uitdr . : I n<br />
alle hame pas weze,<br />
allerlei arbeid kunnen verrichr<br />
ten.<br />
hailigedag, znw . Ongedekte,<br />
open plek in schilderwerk enz .<br />
Vgl . Ndl. Wdb ., VI, 467 .<br />
hame, zw, ww, tr . In de uitdr . :<br />
Iemand hame en hav<br />
e n e, iemand goed verzorr<br />
yen, letterl, iemand opvangen<br />
en reinigen. Vgl . Fri. Wdb ., I,<br />
508, heine, opvangen .<br />
hamster, znw . Schraper. Tuinbouwwerktuig<br />
.
208<br />
St hakie, znw. In de zegsw . :<br />
Dat is 't hakie, deer<br />
de kan an hangt, daar<br />
komt bet op aan . Vgl . Ndl.<br />
Wdb ., V, 1365 .<br />
hakfermoor, znw . Een grote beir<br />
tel . Samenst, van h a k + Fr,<br />
fermoir. Vgl . Ndl. Wdb .,<br />
v, 1549 .<br />
hakketakke, zw, ww, intr, Kibr<br />
belen, harrewarren. Vgl . Fri.<br />
Wdb ., I, 488, hakketakje;<br />
N . Gr. Wdb ., 200 .<br />
hallefsoebel, bnw. Idioot, ook<br />
wel aangeschoten .<br />
hallefstemeer, bijw . De helft<br />
meet' .<br />
hallefsteveul, bijw. De he/ft to<br />
veel,<br />
hallefzalig, bnw.<br />
half dronken,<br />
Idioot, ook wel<br />
hallefzessiese, zw . ww.<br />
„hallefzessie" gebruiken .<br />
Het<br />
Zie<br />
hallef zessie .<br />
't hamerslag, znw . Schapenwolkr<br />
jes. Zegsw.: Hamerslag,<br />
dat is regen met de<br />
d e r d e d a g, wijl dergelike<br />
wolkjes veelal een voorbode<br />
zijn van regen . Het Ndl .<br />
Wdb ., V, 1745, geeft van bet<br />
woord de volgende verklaring :<br />
„Vlokkige wolkjes, die bet<br />
voorkomen hebben van door<br />
kloppen met een hamer to zijn<br />
ontstaan" .<br />
Vgl. Boekenoogen, 288 ;<br />
Bouman,38 .<br />
hardloupers, znw. In de zegsw . :<br />
Hardloupers binne<br />
doodloupers, haastige<br />
spoed is zelden goed .<br />
Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
838 .<br />
hand, znw. In de zegsw . : 't<br />
Loupt over de hand,<br />
bet wordt to erg, bet gaat boyen<br />
je krachten . E r e e n<br />
handje van hewwe, et'<br />
slag van hebben . Vgl . Fri .<br />
Wdb ., I, 491,<br />
hanepoot, znw . Een stuk jzer<br />
aan een mast, waarin een hijsblok<br />
hangt en dat de vorm<br />
heeft van een hanepoot. Vgl.<br />
Ndl. Wdb ., V, 2048 .<br />
hang, znw. Schouw om vis to roken<br />
. Vgl. Fri. Wdb ., I, 213,<br />
bokkenhang .<br />
hangel, znw. Hengel. Verour<br />
derd. Vgl . N. Gr. Wdb ., 302 ;<br />
Ndl. Wdb ., V, 2057 .<br />
hangele, zw, ww, intr . Hengeten<br />
. Verouderd .<br />
hangelaar, znw . Hen gelaar .<br />
Verouderd .<br />
hangerig, bnw . Lusteloos, on wel .<br />
Vgl. Ndl . Wdb ., V, 2094 .<br />
hansnap, znw . Nap met handvat.<br />
Vgl . D e V r ., 74.<br />
hapsnap, znw. In de uitdr . :<br />
Voor de hapsnap, voor<br />
een lekkere mond .<br />
harder, znw. Iemand, die veel<br />
harden, doorstaan kan . Vgl .<br />
Ndl. Wdb., V, 2179 .<br />
Boekenoogen, 295 .<br />
havene, zw, ww, tr. Opknappen,<br />
reinigen . Vooral gebruikelik in<br />
verband met h a i n e; zie aldaar.<br />
Vgl . Fri. Wdb., I, 498,<br />
havenje ; Ndl. Wdb ., VI, 139 .<br />
't hebbedingetje, znw . Jets,<br />
waarvoor men geen naam<br />
weet . Vgl . Ndl. Wdb., VI,<br />
175 ;<br />
Zie hebbesteurtje .<br />
't hebbesteurtje, znw . Zie 't<br />
h e b b e d i n g e t j e .<br />
't beer, znw . In de zegsw . : D i e<br />
bet beer op z'n tande,<br />
die durft van zich afspreken .
209<br />
Vgl. S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />
?56 .<br />
hei, znw . Onderwal. Te Enkhuir<br />
zen .<br />
't hek, znw . In de uitdr .: Z o<br />
wager weze as 'n hek,<br />
broodmager zijn .<br />
heremiet, znw, Gierigaard. Vgl .<br />
N. Gr. Wdb ., 316 .<br />
herrest, znw . Her fst .<br />
heugenskip, znw . Herinnering,<br />
heugenis. Vgl, D e V r., 74 .<br />
hewn, znw . Zegge, rietgras aan<br />
slootkanten . Hiernaast de<br />
vorm hum .<br />
heur, heurle, pers . en bez, vnw .<br />
Haar.<br />
hewwe, onr, ww . In de uitdr . :<br />
'tZoniethewwewille,<br />
bet niet willen geloven .<br />
hiel, znw . In de uitdr . : j e h i e 1 e<br />
nei je pat halemoete,<br />
zich moeten uitsloven .<br />
't himd, znw. In de uitdr, : H a i<br />
bet z'n leste himd ok<br />
nag niet an, bij is ook<br />
nog niet aan bet einde van zjn<br />
levers, er kan hem dus nog veel<br />
overkomen .<br />
himdereze, zw, ww, intr . Fen<br />
race, een wedloop, waarbij<br />
men in een lang hemd, b.v, een<br />
schildershemd gekleed is .<br />
Twee personen, <strong>het</strong>zij heren<br />
of dames, beginners met een<br />
hemd aan to trekken, een hoed<br />
op to zetten, louen dan naar<br />
een tafeltje, waar ze ieder nit<br />
een spel kaarten een bepaalde<br />
kaart moeten zoeken, dan<br />
weer verder naar een ander<br />
tafeltje, waar ze een sigaret<br />
moeten opsteken, om ten slotte<br />
na de uitgezochte kaart bij bet<br />
eerste tafeltje of gegeven to<br />
hebben, weer terug to keren<br />
naar bet punt van vertrek, al .<br />
waar ze bun hemd moeten nittrekken<br />
. Wie dit alles bet<br />
vlugste kan, wint de prijs .<br />
't hoekie, znw . In de uitdr . : I n<br />
't hoekie zitte, aan de<br />
taj el bij bet raam zitten . De<br />
beide plaatsen aan weerszijr<br />
den van de taf el bij bet raam<br />
zijn ereplaatsen, die men in<br />
West-Friesland dan ook gaarr<br />
ne een bezoeker of een past<br />
aanbiedt .<br />
hoer, znw. Fen broze aarden<br />
knikker .<br />
bond, znw . In de uitdr . : 0 p<br />
e e n h o n d, bedorven. As je<br />
lang in de regen loupe, binne<br />
je klere gauw op 'n bond 'oor.<br />
De honde zelle nag<br />
teugen je oppisse,<br />
schertsend gezegd van iemand,<br />
die peen geld op zak bee f t.<br />
Vgl. Ndl. Wdb ., VI, 898 .<br />
hondeseret, znw . Hondekar;<br />
v gl . fr. charette.<br />
't hokketouw, znw . Het touw,<br />
waarmee men de hokken op<br />
bet veld bijeenhoudt .<br />
Zie h o k .<br />
horig, bnw . Gehorig .<br />
't houfd, znw . Zegsw . : 't H i e 1 d<br />
wat, eer de houf de in<br />
ien zak wazze, bet<br />
duurde Iang, voordat ze bet<br />
eens waren .<br />
houp, znw . In de zegsw . : A s<br />
houp sterref t, is 't<br />
levers niet weer lev<br />
e n s w a a r d, hoop verloren,<br />
al verloren .<br />
houwe, st . ww. Liggen aan .<br />
't Houdt an jou, dat oum Piet<br />
zo kwaad is . Vgl . Ndl. Wdb .,<br />
VI, 1165 .<br />
hum, znw . Zie h e u n .
210<br />
huishiemrond, bijw. W yd en<br />
zijd, hier en overal. Vgl. Fri .<br />
Wdb ., I, 544, husriem, van<br />
huffs tot huffs, en blz . 513, hiem,<br />
of gesloten, omtuind of met een<br />
sloot omringd erf . D e V r .,<br />
76 .<br />
hullebrief, znw . Een stuk rood,<br />
blauw of geel papier, waarop<br />
de nieuwe hullen worden vastgespeld<br />
.<br />
hark, znw . Zie dl. I blz . 206.<br />
Waarschij nlik is <strong>het</strong> woord<br />
ontleend aan <strong>het</strong> hebr, hourek,<br />
letterl, moordenaar .<br />
Vgl . Van Ginneken,<br />
Handboek der Ndl. Taal, II,<br />
73 .<br />
hus, znw . Schok. „je kraige<br />
dear al-<br />
van die husse in je buk,<br />
as ie dear een koet gaat" .<br />
Enkh . C., 13 Aug. 1927. Vgl .<br />
h u t s e n, schokken, en h u s-<br />
s e 1 e op blz . 206 .
VERBETERINGEN .<br />
Dr . C, B, van Haeringen (vgl . De Nieuwe Taalgids, XXVI, 311)<br />
wees in zijn critiek op enige drukfouten, die hier benevens enkele<br />
andere mogen worden verbeterd . Men leze derhalve :<br />
op blz . 5 i .p .v . Dr. H . H . Staverman : Dr. W. H, Staverman en i .p.v.<br />
Dr. G . J . Hoogerwerf f : Dr . G . J . Hoogewerf f ;<br />
„ 17 „ Phonology en Grammar : Phonology and Grammar ;<br />
„ „ 36 „ dreag (e) an : dreag (e) an ;<br />
„ „ 56 „ gamlo : gamol ;<br />
„ 59 „ substantiev : substantief ;<br />
„ 62 „ bekere : bakers ;<br />
„ 83 „ enclyties : enclitics ;<br />
„ 128 „ ik schrok : ik skrok (achter <strong>het</strong> woord bezetting) ;<br />
„ „ 164 „ bnw . : bijw . (achter <strong>het</strong> woord duvels) ;<br />
„ 172 „ jachteren : juchteren (achter <strong>het</strong> woord fliddere) ;<br />
„ 181 „ gerreven: gerreve ;<br />
„ „ 184 „ goedkoup: goekoup.
INHOUD.<br />
Blz .<br />
1. Voorrede 1<br />
2. Vervolg Woordelijst 5<br />
3 . Aanhangsel op de woorden, beginnende met Ar--H 199<br />
4. Verbeteringen 211