You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
moerbuper<br />
pcftteglowot<br />
wrtorertòrood<br />
cftfa #<br />
,. bit<br />
tessiesdag<br />
rommdkont<br />
fotktmfc<br />
hunery<br />
grwktól<br />
amipfe-cleur<br />
açktericmt:<br />
loirloup<br />
vrwgspouk,<br />
omwout<br />
krtccrtfcont<br />
trujlouwetv<br />
dfttttlt,<br />
malbou<br />
Il isdätwesfßtesf
HE, IS DAT WESTFRIES?
UITGEVERIJ EN DRUKKERIJ 'WEST-FRIESLAND' TE HOORN
%LsdAtfries?<br />
datW.4rwa7<br />
STOLPHOEVEREEKS VII<br />
Uitgegeven onder auspicien van <strong>het</strong><br />
Historisch Genootschap 'Oud West -Friesland'
De omslagtekening wend ontworpen door M . Oortwijn,<br />
terwijl de illustraties in de tekst werden vervaardigd<br />
door J. A . Pannekeet .<br />
Een aantal f oto's uit West-Friesland werd door de<br />
schrijver van onderschri f ten voorzien .<br />
Instituut voor Dialectologie<br />
Volkskunde en Naamkunde<br />
Amsterdam-C .
'N MENS ZONDER BOEK 1S IEMAND<br />
IN 'N HUTS ZONDER RAMS<br />
Bai de verskoining, acht jaar lejen, van 't eerste<br />
deel van de 'Stolphoeve-reeks', hadde we de<br />
wens uitsproken, dat veul Westf rieze deuze<br />
eersteling koupe zouwe. Nou, da's aardig uitkommen,<br />
want de bestellinge bai de drukkerai<br />
vloge de deur uit en al gauw moste ze deer<br />
'nei-verkoupe', want de hele oplaag was fort<br />
en dat was voor de leste o f nemers bar nooslijk .<br />
Wat nou? vroeg 't bestuur an meister Langedoik.<br />
Wai vroege ons o f o f de skroiver nag<br />
zin en toil had om 'n tweide druk to beginners .<br />
Da's makkeleker zoid as dein en meister vroeg<br />
't bestuur wat geduld, want 't bleek dat<br />
veul lezers allerhande uitdrukkinge miste in<br />
deel 'ien' en die moste venzel f bai 'n tweide<br />
verskoining toch opnome worre . Hai gong an 't werk en<br />
iemerslesten kon ie 't bestuur meedele, dat-ie niet allien meer<br />
uitdrukkinge opskooid had, maar dat-ie ok nag wat klugtige<br />
verhaaltjes bai mekaar gaard had en verder zou dut nuwe boek<br />
wat opvrolikt worre mit 'n stik o f wat prentjes uit 't gewest .<br />
Langedoik was bloid dat-ie d'r 'n streep onder zette kon en zo<br />
zal deuze zeumer de drukker zurge, dat deel 'twei' van de pens<br />
komt . lk reid zowel lede van 't Genooskip as niet-lede an as de<br />
kippe d'r bai to wezen, om dut nuwe eksemplaar to koupen .<br />
Wai wense jolle veal plezier bai 't deurlezen en we zeggen de<br />
skroiver hartelik dank voor 't veule werk, dat hieran weer is<br />
be steed .<br />
Breebaart,<br />
Presedent van <strong>het</strong> Historisch Genootschap<br />
'Oud West-Friesland'<br />
Hoogwoud, april 1971<br />
5
IS DAT WESTFRIES?<br />
Ja, dit is West/ries en dat ook en dat ook! De schrijver, geboren<br />
en getogen Westfries, kan <strong>het</strong> weten . In de vele jaren die _hij<br />
voor de klas hee f t gestaan, moest hij extra tijd besteden om de<br />
kinderen duidelijk to maken dat ze Westfries en Nederlands door<br />
elkaar haspelden . Schri f tenvol voorbeelden, zoals hij ze om hem<br />
heen hoorde gebruiken, hee f t 'Meester' Langedijk in-" de loop der<br />
jaren verzameld . Een deel ervan is in dit boekje gedrukt! Niet<br />
alleen de leerlingen van meester Langedijk, maar alle grote en<br />
kleine West/riezen kunnen er flu hun voordeel mee doer . En nu<br />
u weet hoe de schrijver aan zijn voorbeelden is gekomen, begrij pt<br />
u ook waarom ze zo 'echt' aandoen .<br />
Ook in andere provincies zijn boekjes verschenen die leren onderscheiden<br />
wat streektaal en wat Nederlands is, by . in Friesland<br />
en in Limburg . VoOr een streektaal als <strong>het</strong> Westfries is <strong>het</strong> misschien<br />
nog noodzakelijker, omdat de verschillen met <strong>het</strong> Nederlands<br />
minder groot en de overeenkomsten veelvuldiger zijn . Het<br />
valt dan minder gauw op als ze vermengd worden .<br />
Dit boekje kan West f riezen helpen hun Nederlands to verbeteren,<br />
maar ook hun Westfries zuiverder to houden . En aan vreemdelingen<br />
kan <strong>het</strong> een beter begrip geven voor de taal van de Westfries.<br />
Het aantal misverstanden kan erdoor verminderen, de onderlinge<br />
verstandhouding verbeteren . Maar vooral : <strong>het</strong> kan de<br />
Westfries, die Nederlands moet spreken, helpen zijn onzekerheid<br />
to overwinnen . Wie niet dur f t spreken omdat hij bang is<br />
f outer to maken spreekt slecht en zonder overtuigingskracht .<br />
Zonder spreken en schrijver kunnen we niet samenleven en<br />
samenwerken . In de tegenwoordige tijd moet men een goed gebruik<br />
van de taal niet onderschatten .<br />
Ook buiten West-Friesland kan <strong>het</strong> boekje diensten bewijzen .<br />
Meet dan de helf t van de woorden en uitdrukkingen is ook in<br />
andere delen van Noord-Holland bekend o f bekend geweest .<br />
Zaankanters, Waterlanders en Kennemerlanders zullen, al lezende,<br />
meet dan eens zeggen : ,,He, is dat ook West fries?"<br />
Jo Daan.<br />
6
Reeds jaren lopen we met <strong>het</strong> plan rond, een boekje samen to<br />
stellen ter aanvulling van <strong>het</strong> onderwij s in de Nederlandse taal<br />
voor Westfriezen . De hoofdzakelijke inhoud van <strong>het</strong> werkje zou<br />
dan moeten zijn : specifiek Westfriese woorden, uitdrukkingen en<br />
zegswijzen, die door de meeste Westfriezen niet als dialectisch<br />
worden aangevoeld . Van dit plan vindt u in dit boekje de neerslag<br />
.<br />
Bij <strong>het</strong> gebruik van <strong>het</strong> Nederlands door Westfriezen, hoort men<br />
nog vele verholen Westf riesismen, zelf s van gestudeerden . (Men<br />
leze de brief op biz . 11, geschreven door een Westfriese, die<br />
stellig de bedoeling heef t gehad goed Nederlands to schrijven,<br />
maar die toch een dertigtal Westf riesismen last insluipen .) In 'de<br />
conversatie en correspondentie met mensen nit andere provincies<br />
geeft dit moeilijkheden . Als men zichzelf mistrouwt inzake<br />
<strong>het</strong> juist gebruik van <strong>het</strong> Nederlands, ontstaat een zekere terughoudendheid,<br />
een spreek- en schrijfvrees . Een bewuste vergelijking<br />
van <strong>het</strong> dialect met <strong>het</strong> Nederlands lijkt ons daarom van<br />
groot nut . Reeds in de lagere school kan hiermee een begin<br />
worden gemaakt, -vooral in de hogere klassen . Hiervoor is een<br />
boekje onmisbaar . Over stof en inkleding van een zodanig boekje<br />
hebben we lang nagedacht en met belangstellenden van gedachten<br />
gewisseld . Het was zeer moeilijk een keuze to doen uit de veelheid<br />
van stof, die we in de laatste jaren verzamelden . Immers,<br />
minder gangbare, verouderde en alleen in zeer beperkte kring<br />
gebruikelijke woorden en uitdrukkingen konden voor dit doel<br />
geen dienst doen .<br />
We besloten eindelijk tot <strong>het</strong> geven van <strong>het</strong> Westfriese woord,<br />
de uitdrukking of zinsconstructie in een eenvoudige zin met de<br />
'vertaling' of een bemerking erbij . We stelden niet de gehele zin<br />
in dialect; <strong>het</strong> zou de aandacht to veel of leiden van <strong>het</strong> woord,<br />
enz ., waar <strong>het</strong> om gaat . En <strong>het</strong> gaat slechts om de (dikwijls verholen)<br />
Westf riesismen .<br />
Ondanks ons nauwkeurig wikken en wegen zult u in <strong>het</strong> boekje<br />
waarschijnlijk verscheidene woorden, enz . missen, die u er wel in<br />
verwacht had, terwijl u andere liever geschrapt zou zien . U bedenke<br />
dan, dat - zoals gemeld - de keuze zeer moeilijk was en<br />
dat een leerleesboekje niet to veel mag uitdijen .<br />
Vele woorden, uitdrukkingen en verschijnselen, die we vermel-<br />
7
den, komen ook buiten West-Friesland voor, sours elders in<br />
Noord-Holland, sours zelf s daarbuiten (liggen-leggen, kunnenkennen,<br />
tonen-tenen, enz .) .<br />
Terwille van ongeschoolde gebruikers hebben we grammaticale<br />
termen en moeilijke fonetische aanduidingen zo veel mogelijk<br />
vermeden .<br />
Om niet misverstaan to worden, vestigen wij er de aandacht op,<br />
dat wij met dit werkje geenszins een poging-tot-moord op ons<br />
Westf ries dialect bedoelen . Integendeel, <strong>het</strong> is onze moedertaal<br />
en die is ons zeer dierbaar! Maar de Westf ries moet zich ook<br />
buiten zijn gewest kunnen uitdrukken ; hij moet twee-talig zijn en<br />
moet de verschillen tussen de beide talen kennen . Hieraan een<br />
steentje bij to dragen - dat is <strong>het</strong> doel van ons pogen .<br />
Het werkje lijkt ons, behalve voor Westf riezen van herkomst ook<br />
van groot nut voor personen, die van elders in <strong>het</strong> gewest komen<br />
wonen en <strong>het</strong> dialect moeten leren verstaan . We denken hierbij<br />
aan geestelijken, medici, leraren, onderwijzers, verslaggevers op<br />
vergaderingen, enz .<br />
Bij behandeling in <strong>het</strong> hoogste leerjaar van de lagere school hebben<br />
wij ervaren, dat met vijf a zes nummers per week, slechts<br />
ongeveer een kwartier gemoeid is . De gehele stof is dan gemakkelijk<br />
in een schooljaar door to nemen .<br />
Opmerkingen, voorstellen tot wijziging of aanvulling van de zijde<br />
van gebruikers of belangstellenden zullen door ons gaarne in<br />
overweging worden genomen .<br />
Misschien zullen enkelen, door kennisneming van de inhoud, geinspireerd<br />
worden tot een verdere, meer diepgaande speurtocht<br />
in onze Westfriese taaltuin .<br />
Aan alien, die ons bij de samenstelling van dienst zijn geweest<br />
door <strong>het</strong> aandragen van een of meer bouwsteentjes of door hun<br />
opbouwende kritiek, brengen wij hier onze oprechte dank . In dit<br />
verband denken wij vooral aan Mw . Dr . Jo Daan, hoof d van de<br />
of deling dialectologie van de Kon . Ned. Akademie van Wetenschappen<br />
to Amsterdam, die de moeite heef t willen nemen, <strong>het</strong><br />
handschrift van dit boekje als deskundige onder de loupe to<br />
nemen en <strong>het</strong> een geleidewoord mee to geven . Door haar kanttekeningen<br />
verstrekte zij ons waardevolle wenken en gegevens .<br />
Onder haar deskundigheid mogen samensteller en gebruikers zich<br />
veilig gevoelen .<br />
De belangstelling en bemoediging, die wij mochten ondervinden<br />
8
van <strong>het</strong> bestuur van <strong>het</strong> Historisch Genootschap 'Oud West-<br />
Friesland', zijn voor ons een grote stimulans geweest . De voorzitter<br />
was zo welwillend, een inleidend woord aan dit boekje mee<br />
to geven in 'passende' taal .<br />
De secretaris, de heer H . J . Avis en <strong>het</strong> bestuurslid, de heer<br />
D . Nieuwpoort hebben ons voortdurend terzijde gestaan op de<br />
voor ons onbekende weg 'van handschrif t tot boekwinkel-etalage' .<br />
Voor hun vele reizen en trekken, corresponderen, corrigeren,<br />
adviseren en besprekingen betuigen wij hun hier onze oprechte<br />
dank . De illustrator Jan Pannekeet verluchtte <strong>het</strong> boekje met een<br />
aantal pentekeningen .<br />
Moge dit bescheiden werkje er toe bijdragen, dat onze Westf<br />
riezen zich juist (er) leren uitdrukken in <strong>het</strong> Nederlands, wanneer<br />
dit voor hen noodzakelijk of wenselijk zal zijn .<br />
Spierdijk, maart 1963 .<br />
H. LANGEDIJK<br />
9
VOORBERICHT<br />
voor de herziene uitgave .<br />
Bijna acht jaar geleden verscheen, onder auspicien van <strong>het</strong><br />
Historisch Genootschap 'Oud West-Friesland' en met medewerking<br />
van Mw . Dr . Jo Daan, hoof d van de of deling Dialectologie<br />
van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen<br />
to Amsterdam, <strong>het</strong> boekje 'He, is dat Westf ries?' Tot<br />
ons genoegen was de gehele oplage binnen enkele maanden<br />
uitverkocht . Tientallen waarderende reacties en uitvoerige recensies<br />
van lezers werden ons toegestuurd . Alle inzenders<br />
brengen-wij hiervoor onze oprechte dank . Omvangrijke bijdragen<br />
voor een eventueel herziene uitgave werden ons toegezonden<br />
door mevr . Ter Horst-Hoekstra to Zeist en de heren P . Kistemaker<br />
to Andijk, Drs . G . Kok to Alkmaar, F . J . Beemsterboer<br />
to Hulsberg (L .) , M . Vlug to Zuid-Scharwoude, G . Paarlberg to<br />
Uden en de thans 98-jarige P . Wijdenes to Amsterdam .<br />
Een prettig schrijven van de destijds Minister van Onderwijs<br />
a .i ., Mw . Dr . M . A . M . Klompe, wees op een gunstige ontvangst<br />
'van hogerhand' .<br />
Ook de gunstige beoordeling door de gewestelijke en de landelijke<br />
pers heeft ons geinspireerd tot verdere bestudering van <strong>het</strong><br />
Westf riese dialect en tot <strong>het</strong> bewerken van deze herziene en<br />
sterk vermeerderde uitgave .<br />
Van de zijde van <strong>het</strong> bestuur van <strong>het</strong> Historisch Genootschap<br />
mochten we veel belangstelling en aanmoediging ondervinden .<br />
De aangedragen stof hebben we nauwkeurig geselecteerd, omdat<br />
veel ervan door de inzenders als Westf ries werd aangezien, maar<br />
als Algemeen Nederlands gangbaar is . Wellicht zijn door de oplettende<br />
lezer nog enkele 'twijfelgevallen' in deze uitgave to signaleren<br />
.<br />
Uit de binnengekomen brieven bleek, dat de oudere gebruikers<br />
er prijs op zouden stellen, als we ook jets oudere, maar nog niet<br />
geheel verouderde woorden en uitdrukkingen zouden opnemen .<br />
Aan hun verlangens zijn we tegemoet gekomen, al moesten we<br />
ons enige beperking opleggen, om <strong>het</strong> werk niet al to omvangrijk<br />
(en to duur) to maken .<br />
Enkele reproducties van f oto's uit West-Friesland-van-vroegeren-nu<br />
zijn, met onderschrift, opgenomen .<br />
De Westfriese Sc<strong>het</strong>sjes achterin <strong>het</strong> boek, waarin overwegend<br />
1 0
historische personen optreden, zijn bijgewerkt in verband met<br />
overlijden, verhuizing, enz . Enkele nieuwe opstellen zijn toegevoegd<br />
.<br />
Het zal de lezer opvallen, dat de uitdrukking Algemeen Beschaa f d<br />
Nederlands (A .B .N .) in <strong>het</strong> gehele boek niet voorkomt . Men zal<br />
hiervoor in de plaats vinden 'Algemeen Nederlands' of alleen<br />
'Nederlands' . A .B .N . suggereert naar mijn gevoel - en ik heb<br />
hier Dr Jo Daan aan mijn zijde - dat de dialecten onbeschaafd<br />
zouden zijn of zouden klinken . En deze mening mist m .i . elke<br />
grond : beide lenen zich in gelijke mate tot beschaafd en onbeschaaf<br />
d gebruik .<br />
Wat de spelling van <strong>het</strong> Westf ries betref t - hierin is bij de verschillende<br />
schrijvers nog veel willekeurigs . Als men de <strong>het</strong>e<br />
spellingsstrijd overziet van rond 1890 tot heden, van Kollewijn<br />
tot VWS (Vereneging voor Wetenschappeleke Spelling) betreff<br />
ende de spelling van <strong>het</strong> Algemeen Nederlands, dan is <strong>het</strong> niet<br />
verwonderlijk, dat de eenheid van spelling in ons dialect nog ver<br />
to zoeken is!<br />
Welwillende op- en aanmerkingen van lezers zijn ons welkom .<br />
We hopen dat deze herziene uitgave van de eerstgeborene in de<br />
Stolphoevereeks zijn weg weer mag vinden bij de Westf riezen<br />
die hun taal en land lief hebben .<br />
Spanbroek, lentemaand 1971 .<br />
H . LANGEDIJK<br />
1 1
BRIEF VAN NEEL VAN HOOGWOUD AAN HAAR ZUSTER<br />
AFIE IN KALVERDIJK<br />
Beste A f ie,<br />
M'n man is net even 't land uit . Ik dacht zo, nou kan ik<br />
A f ie 'ns schrijven . Hij mocht van dokter eigenlijk nog wel<br />
niet in buiten in de koud, maar evengoed ging-ie . Hij<br />
hee f t pas de geling gehad en nou hee f t-ie weer een zware<br />
verkouwenis . Maar ik zeg er maar niet veel van, want hij<br />
is nog al een kortkop en daarom erger ik me maar overstil.<br />
Maar ja, al komt-ie straks thuis dan zal ik me wel<br />
moeilijk stilhouden kunnen .<br />
Ons Tinie is vandaag bij Aaltje Ursem to werk en dan is ze<br />
nog twee dagen in de week to help bij Guurtje van Klaas<br />
Dam . Ze hebben 'r graag, want ze is reddig en slachtig .<br />
Nou, ik stop met schrijven, want ik moet de aardappelen<br />
overdoen . Vanochtend heb ik m'n hand nog verbrand .<br />
Dat is lastig, maar je kunt niet overal over janken . 0 ja,<br />
een zondag meende ik met de bus naar tante Marie Schilder<br />
in Spierdijk to gaan, maar laat onze klok nou tien<br />
minuten op achter wezen! Ik liep nog hard, de appelen<br />
voor tante Marie vlogen m'n tas uit, maar de bus was<br />
weg. Een beunhaasje van de oudte van ons Kees had de<br />
appelen opgezocht en hij gaf ze pittig terug .<br />
M'n man was to voetballen . Dat-ie thuis kwam, zat ik dus<br />
weer in 't hoekje . We hebben maar een f ris kopje gedaan .<br />
1k hoorde van Dieuw van Diepen dat je een nieuwe mantel<br />
hebt. Ik ben erg nieuwsgierig . Hoentje is 't? Je zult er wel<br />
helemaal mee uit de kennis wezen . Nou schei 'k er toch<br />
uit, hoor!<br />
Tot ziens,<br />
Je zus Neel .<br />
N .B . In bovenstaande brief gebruikt Neel - zoals in <strong>het</strong> voorbericht<br />
vermeld - een dertigtal Westfriesismen!<br />
1 2
WOORDEN EN UITDRUKKINGEN<br />
De lezer zal opmerken dat de meervouds-n van de zelf standige<br />
naamwoorden en de buigings-n van de werkwoorden, alsook de<br />
n van de onbepaalde wijs (infinitief), veelal wel afgedrukt<br />
staan, terwijl ze niet altijd uitgesproken worden . We besloten<br />
hiertoe omdat dit ook in <strong>het</strong> Algemeen Nederlands (in <strong>het</strong> vervolg<br />
afgekort tot Ned .) plaats vindt . In de West/riese Sc<strong>het</strong>sjes<br />
zijn deze n's geplaatst of weggelaten naar gewestelijk gebruik .<br />
Bedoelde slot-n wordt in 't Westf ries uitgesproken :<br />
I . Als to of (he) 't onmiddellijk aan de infinitief voorafgaat :<br />
Die man zit to melken .<br />
Je moete heen gaan to vragen .<br />
Hai is an 't fietsen .<br />
Het zingen gaat 'm niet best of .<br />
2 . In 't algemeen na 'n voorzetsel :<br />
Van dichten en toneelspeulen heb ie glen keis eten, maar in<br />
voetballen count ie uit .<br />
Deur werken allien wor je niet gauw roik .<br />
3 . Als 't de n van een sterk voltooid deelwoord is, ook als dat<br />
deelwoord wordt gebruikt als bijvoeglijk naamwoord :<br />
Hai is vertrokken, maar ik weet niet wanneer ie ankommen<br />
is .<br />
Ik had 't niet opmurken of : opmorken .<br />
Weerom hewwe ze dat kind sloegen?<br />
Ik heb nag glen geld vongen .<br />
De vertrokken troin . De gezongen liedjes .<br />
De versleipen toil . 't Gegraven slootje .<br />
Het voegwoord 'en' wordt meestal uitgesproken als in, maar om<br />
vergissingen met <strong>het</strong> voorzetsel 'in' to voorkomen, hebben we<br />
<strong>het</strong> voegwoord 'en' niet 'vertaald' .<br />
De of korting Wf r . wordt gebruikt voor Westf ries, Westf riese en<br />
Westf riezen . W .F, staat voor West-Friesland .<br />
Alvorens tot lezing van <strong>het</strong> hierna volgende over to gaan, verzuime<br />
men niet, kennis to nemen van de inhoud van <strong>het</strong> 'VOOR-<br />
BERICHT' bij de eerste uitgave .<br />
1 3
1 . Als ik vroeger m'n meisje in de kamer zoende, dan zei m'n<br />
moeder : Als er yolk bij is, heb ik 'n hekel aan die malabelighoid<br />
(die vrijage, die lief doenerij in aanwezigheid van anderen) . We<br />
moesten dus we!, zoals justus van Ef f en tweehonderd jaar geleden<br />
al zei : Wijs bij de lui en ma! our 'n hoekje!<br />
2 . De baker (kraamverzorgster) haalde de podden ('t neusvuil)<br />
uit de news van 't kindje .<br />
Opm . : Inplaats van baker gebruikte men vroeger ook de nog<br />
vrouwelijker vorm baakster!<br />
3 . De joos (kinderen) van Piet Snot hadden altijd 'n dorrel<br />
(snot) aan hun news hangen . (Zie ook Snotbriebel) .<br />
4 . Voor de zuigelingen komt de vroegere stiek weer in zwang<br />
(de fopspeen) . In Vlaanderen is ie tot nu toe niet in onbruik<br />
geweest .<br />
5 . Lia is twee jaar, maar ze krijgt elke avond haar tent nog<br />
mee naar bed ('n doekje dat de kleine kinderen in bed in de<br />
handen hielden of tussen de tanden klemden, sours met enkele<br />
rozijnen er in) .<br />
Opm . : 'Teuten' is Ned . in de betekenis van 1 . Treuzelen, talmen .<br />
2 . zeuren, kletsen, . vervelende, lijzige praat uitslaan .<br />
6 . De zuigeling lag lekker to titten (te zuigen aan de moederborst)<br />
.<br />
Vgl . met <strong>het</strong> klankverwante Franse werkwoord 'teter', zuigen .<br />
Bij dieren spreekt men van mammen .<br />
Vg! . met 't Franse zelf standige naamwoord 'mamelle', borst of<br />
uier .<br />
Arie zat de hele avond in 't cafe to titteren (drinken, borrelen) .<br />
7 . Met die kleuter, die kleine snollebol (schat, snoes, lieveling)<br />
kun je zo lekker snollen (knuffelen, lekker pakken en mee spelen)<br />
.<br />
8 . M'n schoonzusj a zal in maart 'n po p pie kou pen (bevallen) .<br />
9 . De eerste drie jaar van haar huwelijk kreeg ze geen kinderen,<br />
maar ik denk dat ze nou sneiblind is (in verwachting) .<br />
1 4
10 . Op de kermis ben ik even op step geweest met Maaike<br />
Groot (ik heb er 'n potje mee gevrijd) .<br />
11 . Die meid is zo'n malbol, zo'n mal-oor ('n vrijster-eersteklas,<br />
die wet overdreven lief en vleierig doet, en wet aanstellerig)<br />
.<br />
12 . Klaas Klomp is 75 en gaat trouwen met Teuntje Ooievaar<br />
van 74 . 't Was direct huisriemrond bekend (overal, wijd en<br />
zijd) .<br />
13 . Dat meisje mag hem wel lijden, maar ze neemt geen besluit,<br />
ze hapt niet toe . Maar ze moet 'm niet onnodig lang aan de<br />
linger houden (aan 't lijntje houden, aan zich binden) .<br />
14 . In dat kleine huisje woont 'n echtpaar met tien jonge kinderen,<br />
die in dertien jaar tijds zijn geboren . Wat 'n kie f tengebroed<br />
(enigszins minachtend gezegd van 'n gezin, waarin in<br />
betrekkelijk korte tijd veel kinderen geboren worden) .<br />
Ze komen dear kat achter kat (korte tijd na elkaar) .<br />
M'n schapen gingen kat achter kat flood aan leverbotziekte (de<br />
een na de ander) .<br />
15 . Oom Dorus en tante Af ie kwamen op bezoek, maar ik kon<br />
ze niet hebben, want 't was harde wind bij ons in huffs, 't was<br />
sturm en onweer, m'n vrouw stond op omwaaien (alle drie betekenen<br />
: m'n vrouw was in <strong>het</strong> beginstadium van bevallen) .<br />
Oom Dorus zei : Als 't sturm en onweer is, gaan we nou weg en<br />
we komen wel terug, als de wieg bevolkt is .<br />
Ik had oom Dorus niet tijdig ofbericht (afzegging) kunnen sturen<br />
. 't Was wel to bot (jammer, spijtig), want tante Af ie en m'n<br />
vrouw kunnen altijd zo houwelijk (onderhoudend, gezellig) met<br />
elkaar praten . Oom Dorus is zo'n goedelijk manje (goedaardig<br />
mannetje) . Laatst was ie voor tante Af ie aan 't kamer uitnemen<br />
('n f linke opknapbeurt geven) .<br />
Elk jaar eind juli gaan we semen near oom Dorus op verjaarsfeest,<br />
midden in de vuiltoid (de maanden juli en augustus met<br />
de vele vliegen, muggen, wespen, beddepissers (pissebedden,<br />
keldermotten) enz .) .<br />
1 5
16 . Zondag is 't kermis . Heb je er wat koik op (vind je 't fijn<br />
dat 't kermis words)?<br />
Opm . : 'Kijk op jets hebben' is ook Ned ., maar o .m . in de betekenis<br />
van 'inzicht hebben', 'jets kunnen beoordelen', by . :<br />
Hij heeft wel 'n goeie kijk op dat snort werk .<br />
Als verkleinwoord 'koikie' gebruikt de Wf r . <strong>het</strong> in de betekenis<br />
van 'tegenzin in', 'af keer van' :<br />
Werken, daar heeft je 'n koikie op, je ziet 'm noojt bezweiten<br />
(bezweet) .<br />
Je moet'm niet aan schrijfwerk zetten, daar heeft ie'n koikie op<br />
('n broertje aan dood, 'n hekel aan) .<br />
In gunstige zin kan 't betekenen :<br />
'n oogje op hebben, genegenheid voor voelen, by . :<br />
Jan heeft'n koikie op Truus Koopman .<br />
17 . Wat zouden ze daar buiten toch uitspouken (uithalen, uitvoeren),<br />
was is 't een lawaai?<br />
0, er is dansen bij Entius . 't Zal wel van dat skitteljacht, van<br />
dat vierduitsgoed wezen (jongens en meisjes van twaalf tot zestien<br />
jaar), zo van dat snort tussen pruimen en krenten (te klein<br />
voor tafellaken en to groot voor serves) .<br />
18 . Ze is al dertig jaar bij ons in betrekking . Toen ze bij ons<br />
kwam, lag 't volevlois er nog op ('veulenvlees', 't kenmerk van<br />
frisse jeugd) .<br />
Zie onder Spreekwoorden, enz . 'de kloine tand' en 'Kalf skleeuwen'<br />
.<br />
19 . 't Was zaterdagavond . Ik had 't verskoondersgoed (de<br />
verschoning, 't schone ondergoed) klaar gelegd . Toen alleman<br />
klaar was, gingen we naar bed . Maar ons zieke kindje huilee de<br />
hele nacht. We hadden er 'n rommelnacht van ('n gestoorde<br />
nachtrust door) . Pas tegen de ochtend zakte ze o f (sliep ze in) .<br />
Gelukkig was ze de volgende dag was vlugger (beter) .<br />
20 . Anneke werd zo door de andere kinderen geplaagd dat ze<br />
begon to piepen (huilen) .<br />
't Kindje in de wieg lag bijna de hele nacht to pieperen (lichtelijk<br />
huilen, zeurende huilen) . Pas tegen de morgen zakte <strong>het</strong> o f<br />
(sliep 'tin)<br />
1 6
's Middags na <strong>het</strong> eten word ik altijd lui (slaperig), sours zak<br />
ik o f (slaap ik in) in m'n stoel .<br />
Hij raast en tiert nog, maar z'n boze bui zal wel o f zakken (bedaren)<br />
.<br />
De wind zakt o f (neemt of, zwakt af) .<br />
21 . Als 'n jongeman vroeger met 'n meisje naar 'n bruilof t of<br />
'n ander feestje was geweest, vroeg ie, of ie veertien dagen na<br />
't feest bij 't meisje mocht komen koff ie ophalen, d .w .z, op 'n<br />
zondagavond haar nog 'ns bezoeken, our to bepalen of de kennismaking<br />
al of niet voortgezet zou worden .<br />
22, 1k ben drie nachten to warskip geweest (te logeren) . We<br />
krijgen vandaag twee warskippers (loges, logees) .<br />
Volksrijmpje : Warskippers en vis<br />
Bloiven maar drie dagen f ris .<br />
23 . Dat kind lag lekker to spragen in de zon (koesteren, zonder<br />
bedekking met dekens) . Na 't middageten doer opa altijd<br />
'n tukkie of : tokkie (middagdutje, middagslaapje, siesta) .<br />
24 . Wat ligt dat kindje lekker to loeren (slapen, gezegd van<br />
kinderen) .<br />
1 7
Opm . : 'Loeren' is wel Ned ., maar in zinnen als : De kat loert op<br />
de muffs . Hij boert op 't baantje van inspecteur .<br />
25 . Kind, schiet op, sta om zo'n kleinigheidje niet 'n kwartier<br />
to dranzen (huilen, meestal zeurend en zanikend, om jets<br />
of to dwingen) .<br />
26 . Jongens, niet zo klammen (ruzie maken) !<br />
Twee klammers, twee schuld .<br />
27 . Moeder, zij wil m'n kammetje skuil douwen of : opskuileii<br />
(verstoppen, verbergen) !<br />
28 . We hadden op Tweede Kerstdag wel twintig mensen in<br />
huffs . Er was reuring genoeg (drukte, beweging, vertier) .<br />
29 . Voor 't gebruik 't f lesje goed skuddelen (Echudden, hutselen,<br />
husselen) .<br />
30 . Klaas, j e kunt j e opkna p pers pak of : o pgna p persgoed of<br />
verkleiderspak vanavond niet aan ('t pak dat door de week<br />
's avonds gedragen words), want je hebt 'n stikkenige moues<br />
(kapotte) . Voor de zondag zullen we om ons huffs de boel wat<br />
opgnappen (opknappen, netjes maken) .<br />
31 . Hij is erg ziek geweest, maar nou zit ie weer in 't hoekie<br />
(op z'n stoel) . Op z'n toid (van tijd tot tijd) bezoek ik 'm 'ns .<br />
't Huist niet gezellig als moeder, om welke reden ook, niet in<br />
't hoekie zit (in haar stoel) .<br />
M'n man is niet thuis, je mag web in z'n hoekie gaan zitten (in<br />
zijn stoel) .<br />
Toe maar, ga maar gerust in de hoek zitten (in de stoel van de<br />
man of de vrouw des huizes) .<br />
32 . Je hebt van die moeders, die de hebe dag door lopen to<br />
beren op hun kinderen (te keer gaan, snauwen, verbieden) .<br />
Men moet er web 'ns een voor straf naar de days sturen (de<br />
vroegere dorsvboer, waar flu de voertuigen geplaatst worden),<br />
maar niet doorbopend beren .<br />
1 8
33 . 1k ben op de zuikerstikken geweest (kraamvisite) . Wat<br />
had m'n zus 'n pittig kloin purkie ('n lief klein kindje) in de<br />
wieg . Toen de buurmeisjes twee jaar geleden bij haar waren<br />
op de bruidstranen (in de bruidsdagen 'n glaasje kwamen drinken<br />
ten of scheid) , was ze al gelukkig, maar 't haalt niet bij 't geluk<br />
van nu .<br />
34 . Hij leef de niet gerust ; hij wist maar al to goed dat ie z'n<br />
moeder veel verdriet aangedaan had . Hij had neiweet (gewetenswroeging,<br />
berouw) .<br />
35 . Is ze met 'n Westfries getrouwd? Nee, met 'n buitenpoorter<br />
(hij komt van buiten dit gewest) .<br />
36 . M'n zuster heef t 'n zoon die niet goed oppast . Wat heef t<br />
ze daar 'n hartlast van (hartzeer, verdriet) .<br />
37 . De grocers (groteren, ouderen) in 'n gezin moeten de<br />
klointjes (de kleineren, de jongeren) helpen .<br />
38 . De overledene staat nog over huffs (in huffs, is nog niet<br />
begraven) .<br />
IEij heef t z'n ouwe moeder over huffs (in z'n gezin, ze woont bi j<br />
hem in) .<br />
39 . Die man is nog bij ons in de permetasie (hij is van de<br />
parentage, is 'n bloedverwant, 'n f amilielid) .<br />
40 . De dragers namen de lijkkist op skoer (op de schouders) .<br />
41 . Heb je nog jonge kinderen?<br />
Ja, maar ik heb ook twee dochters al trouwreid (huwbaar) .<br />
42 . Dat kind is nog maar tien maanden, maar 't loopt al as 'n<br />
tiet (als 'n kieviet, uitstekend) .<br />
Die motor loopt as 'n tiet (heel best) .<br />
43 . Na de wagen van <strong>het</strong> bruidspaar kwam 'n hele zeelt volgauto's<br />
('n hele ceel, 'n lange rij) .<br />
1 9
44 . Wanneer gaan jullie trouwen?<br />
Deer is nag gien zeg van (dat is nog niet to zeggen), we zoeken<br />
nog naar 'n huffs .<br />
45 . Dat is 'n gezin waar booi of : boos meester is (waar geen<br />
orde is, waar 't recht van de sterkste gelds) .<br />
46 . Dat kindje skreeuwt (huilt) bijna de hele dag .<br />
47 . Als 't druk is in 't bedrijf, begint vader, 's morgens na<br />
't stik-eten (brood-eten, boterham-eten) al to boizen en to<br />
baaieren (jakkeren om iedereen aan 't werk to krijgen ; iedereen<br />
words opgej aagd met onnodig druk-doen van vaders kant) .<br />
48 . Was je vroegere knecht ijverig?<br />
Nee, hij was was trekkerig, wat polig (beide betekenen : wat lui,<br />
was langzaam, niet kwiek en actief) . Maar met m'n nieuwe<br />
knecht heb ik 't getrof f en, 't is 'n weerwoest ('n wildeman, 'n<br />
harde werker, iemand die van aanpakken weet) .<br />
49 . Die vrouw is erg zels (ze houdt van gezelschap, ze is niet<br />
graag alleen) .<br />
50 . Ik houd niet van mensen, die lang lopen to koppen ('n kop<br />
tonen, met 'n kop lopen, wrokken) .<br />
Dat gekop moet je of leren, jongen .<br />
51 . Pies Hoedjes was 'n poestig kereltje (driftig, oplopend,<br />
kort aangebonden, onbeheerst) .<br />
52 . Die vrouw is erg nauwnemend (vooral op godsdienstig gebied<br />
: ziekelijk conscientieus, scrupuleus, angstvallig, niet ruim<br />
van opvatting) . In de dagelijkse omgang kan 't betekenen : al to<br />
precies, to gevoelig, weinig kunnende tolereren .<br />
53 . Opa is 'n ouwe grommelpot (mopperaar, grompot, brompot)<br />
; niemand kan 't met hem helen (vinden, niemand kan met<br />
hem in goeie harmonie leven) .<br />
54 . Dat kind is 'n trut (treuzel, ze heeft 'n langzaam werktempo)<br />
.<br />
't Is geen reddig meisje (niet redzaam, handig, flink) .<br />
20
55 . Ken je z'n vrouw? Jawel, ze is wel wat 'n leukerd (zonderling,<br />
ietwat afwijkend) . Ze gedraagt zich sours zo leuk, zo aardig<br />
(zo vreemd, zo zonderling) .<br />
56 . Je kunt hem nooit geloven ; 't is 'n grote jokkebel, liegebel<br />
(leugenaar, jokkebrok) .<br />
Kinderrijmpje :<br />
Jokkebel komt in de he!<br />
Bij alle dooie skeipen<br />
Deer moet ie vannacht bai sleipen .<br />
57 . Oom Tamis zit goed in de slappe was, maar hij is erg<br />
kneertig (gierig, karig, krenterig) . Tante Aagt is ook 'n kneertkont<br />
(klaagster, die veel zanikt en zeurt en afkeurt en niet graag<br />
geld uitgeef t) .<br />
Toch heb ik oom Tamis liever dan z'n broer . Dat is 'n ruwaan<br />
('n brutale, gevoelloze schoft, 'n rouwdouw) . Zo ruwanig ziet<br />
men ze zelden! En hij loopt ook z'n hele leven to kneerten (kankeren)<br />
over 'n cent . Met dat snort mensen kun je onmogelijk<br />
goeie buisies (goeie maatjes) blijven .<br />
58 . Ik ben voortdurend lou f (moe, vermoeid) . Sours ben ik<br />
voor de middag al louvig (lichtelijk vermoeid) . Ik ga maar 'ns<br />
naar de dokter, want altijd maar die loufto (moeheid) is niet<br />
goed . Ik ben dat baantje ook lou f (ik doe m'n werk met tegenzin)<br />
.<br />
Vader is nooit lou f en hij zegt dan tegen mij : Louf kin lang an<br />
(vermoeid zijnde kan men nog lang doorwerken) .<br />
Er zijn wel mensen, die liever lui as lou f binne (liever voor lui<br />
doorgaan dan dat ze zich door 't werken moe maken) .<br />
59 . Gister was vader jarig . We kregen veel visite . Moeder had<br />
veel drukte . Vandaag is ze erg verreisd (moe, vermoeid) .<br />
Opm . : in 't Ned . betekent <strong>het</strong> : de sporen vertonend van 'n vermoeiende<br />
refs .<br />
Je kunt zien, dat ie gister naar de kermis is geweest ; wat ziet ie<br />
er verhouwen uit (katterig, verlept, onf ris) .<br />
Hij ziet er uit als 'n gijp (als 'n geest, bleek, verlept) .<br />
60 . In de winter heb ik veel last van sprose lippen en handen<br />
2 1
(ruw, sours gebarsten vel) . M'n vrouw spreekt dan van zore handen<br />
. Ook heeft ze 't wel over zoor weer (droog en koud, niet<br />
groeizaam weer) .<br />
61 . Is je vader ziek? Wat mekeert ie of : wat bekeert ie? (Wat<br />
mankeert ie? Wat scheelt hem?)<br />
62 . Vorige week was moeder nog zwaar ziek ; nu is ze gelukkig<br />
heel wat beterder (beter) .<br />
63 . Dat jongetje kan in z'n nieuwe klas niet de haal beet kroggen<br />
(op dreef komen, de slag ervan to pakken krijgen) .<br />
64 . Hansje is 'n kalm, rustig kind, maar Kesie is 'n woeg<br />
ventje (druk, ongedurig, beweeglijk) .<br />
65 . Kleine Jantje had griep en mocht van de dokter niet met<br />
't schoolreisje mee . 't Was wel nooslijk voor hem (spijtig, zielig) .<br />
Ik kon niet met 't uitje van de Vrouwenbond mee : m'n man was<br />
die dag j arig ; 't noosde m'n we!, toen ik al die vrouwen zag vertrekken<br />
(ik vond 't wel jammer, 't kostte me wel strijd) .<br />
66 . Hij heef t 'n skot in z'n reg ('t spit in de rug) . Daardoor kan<br />
ie slecht roizen (moeilijk opstaan) .<br />
Als Jan Gerritsen bij je op visite komt, ben je niet zomaar van<br />
'm af, hij kan slecht roizen (moeilijk opstaan en weggaan, hij is<br />
'n plakker) .<br />
67 . Onze dienstbode heef t ontslag gekregen ; moeder wil 't<br />
nou maar redden (wil 't van nu of zonder dienstbode doen) .<br />
68 . Heef t Siem al verkering? Hij heef t wel verbeelding van<br />
Tinie van Jaap van der Molen (voelt zich aangetrokken tot) .<br />
Maar 't liep niet erg mee, want Jaap heef t 'm de deur uitjoegen<br />
(uitgejaagd) . Siem praat er niet graag over. Ik hou me maar<br />
stilt ik laat ze maar koekhakken (begaan, aan hun lot over, ik<br />
bemoei me er niet mee) .<br />
69 . Oom Tinus gaat er krap langs, hij is erg benauwd, sjagroinig<br />
(gierig, krenterig) .<br />
22
Opm . : 'Sjagrijnig' betekent in 't Ned . zuur, gemelijk, ontevreden .<br />
Wat keek ie weer sjagrijnig!<br />
70 . M'n nieuwe bags is altijd even bobberig (nors, slecht gehumeurd,<br />
spreekt altijd tegen) . Hij is 'n echte bobberkop (bobbekop,<br />
bobber(d), nors, stug mens, dwarskop) .<br />
71 . M'n zwager is 'n vreemde man . De ene dag is ie poeslief<br />
en kun je alles van 'm gedaan krijgen, maar de andere dag is<br />
ie dwars of houdt ie je voor de gek . l k hou niet van die rare<br />
f ronten, van die jisten of van die iepkes (vreemde gedragingen,<br />
zonderling gedoe) .<br />
Opm . : 't Woord f ronten kan ook betekenen :<br />
gebruiken, manieren, gewoonten, by. : Ik leef maar verder, zo<br />
ik gewoon ben, ik hou niet van die nuwerwisse f ronten (moderne<br />
snuf jes) .<br />
72 . lk heb vannacht weinig geslapen : kleine Annie had poinin-'t-loi<br />
f (buikpijn) .<br />
Opm . : Dit kan ook f iguurlijk gebruikt worden, by . Vader, nou<br />
is Truus nog niet thuis van de toneelrepetitie, ik word onrustig<br />
(ongerust) . Daar is nog geen reden voor moeder, de repetitie is<br />
misschien wat uitgelopen . Daar moet je nog geen poin-in-'t-loi f<br />
over hebben (zorg, ongerustheid) .<br />
73 . Op m'n verjaardag was 't van dat miezerige, slaggerige<br />
weer (druilerig) . Op zo'n dag heb je graag, dat je kinderen<br />
er 'n beetje knap of : gnap insteken (er wat verzorgd uitzien),<br />
maar toe (toen) ze uit de school thuiskwamen, waren ze allemaal<br />
even smerig .<br />
74 . Wat heeft dat dienstmeisje van tante Alie 'n uithoudingsvermogen!<br />
Je zou 't niet vermoeden, als je 'r skriebelige toet<br />
ziet . Haar zusje ziet er ook zo miezerig, zo benepen, zo meeuwsk,<br />
zo briek (ongezond, bleek, f lets) uit .<br />
75 . Jongen, wat ben je daar toch aan 't hakkepielen (met 'n<br />
heel bot mes snijen) .<br />
Die broer van oom Hannes is 'n rare hakkepiel, 'n knoest (ruw,<br />
lomp, onmanierlijk mens) .<br />
2 3
76 . Zij is getrouwd met 'n mieskerig manje, zo'n mieskertje<br />
('n klein onooglijk mannetje) .<br />
Die van Dieuw is 'n mietje, 'n kappenaaister, 'n miesker ('n man<br />
die graag vrouwenarbeid verricht, 'n j anhen, 'n keukenpiet) .<br />
77 . Wat is die Kees van Zwarte Jan toch 'n deurrouker, 'n<br />
luisnek (rakker, deugniet) .<br />
78 . Door de verkouwenis (verkoudheid) heb ik 'n don hoof d<br />
(ik voel 'n zware druk in m'n hoof d) . 't Komt misschien ook<br />
wel van 'n steenpuist in m'n nek . Die Joint en tokkert en zangert<br />
(steekt bijna doorlopend) de hele avond al . Als ik eventjes<br />
doedelig wordt (slaperig), maakt ie me weer wakker) .<br />
79 . Jij hebt 'n paar woortjes (wratten) op je hand en ik heb<br />
'n stoig of : stoiger op m'n oog ('n zweertje, 'n strontje) .<br />
80 . Wat verbeeldt ie zich wel? Hij is nog maar 'n snotkukel of<br />
snot kiekel (snotjongen, snotneus) . Hij loopt bijna nog met 'n<br />
snotbriebel onder de news (taaie sliert onder de neus) .<br />
81 . De man van Truus is ziek ; op 8 f ebruari kreeg ie de leg<br />
(werd bedlegerig) . In 't begin van deze week was ie erg zuinig,<br />
heel minnetjes (erg ziek) . Z'n vrouw kon wel in 'n luciverdosie<br />
(zat erg in de benauwdheid, in angst en vrees) .<br />
82 . Drijf geen handel met die vent ; 't is 'n slechte hunk (oneerlijk,<br />
onbetrouwbaar, gewetenloos persoon) . En hij is swuuphard<br />
(heef t 'n olif antshuid, blijf t onbewogen als je hem uitkaf f ert) .<br />
Hij genies als ie kan narren (sarren, plagen, beledigen) . Hij genies<br />
't meest als ie iemand op redut, op de non kan krijgen<br />
(woedend, over 't kwade heen) . Hij maakt 't vaak al to bordig<br />
(al to bout, al to erg) . En hij does altijd 'n aanval op je poet of<br />
punt (portemonnee) .<br />
83 . Toen we met de kaartclub 'n uitstapje maakten, kon Siem<br />
niet mee . Hij had griep . Wat had ie de damp in (wat had ie<br />
't land, wat had ie de pest, de pee, de smoor in) . Hij had z'n<br />
mond al gezet naar 't dineetje in Amsterdam . Hij kan zo lekker<br />
buizen (smikkelen, schransen) . Maar hij is eenmaal 'n krammenap<br />
of : kramdenap (iemand die zwak en ziekelijk is) .<br />
2 4
84 . 1k voel me niet fit, ik heb 't wat in <strong>het</strong> (m'n) hoof d .<br />
1k kreeg de koorts, de griep (de hoort niet in de zin) .<br />
Als men verkonden is, zegt men we! :<br />
1k heb de koud (kou) to pakken . Men bedoelt dan : de kou heef t<br />
mij to pakken!<br />
Kom je vanavond om de koffie? Antw . : 1k zal er met de (m'n)<br />
vrouw over praten .<br />
85 . Als je de hele dag funk gewerkt hebt, hen je 's avonds<br />
we! 'ns hooigat (flink vermoeid) .<br />
86 . Moeder had de hele morgen hard gewerkt ; ze was zakkerig<br />
(vermoeid, moe) . Ze ging 's middags 'n half uurtje op 't kantje<br />
(naar bed), ze wou eventjes uitzakken (rusten) .<br />
87 . Buurman Tinus sukkelt erg met z'n maag en met reuma,<br />
hij is danig an 't labberent (zit in de labberente, is er slecht aan<br />
toe, zit in moeilijkheden) .<br />
88 . Zij is 'n f linke vrouw, maar haar man is 'n sullebutter<br />
('n sul, 'n hats, iemand die alles goedvindt, die weinig presteert) .<br />
89 . Tante Truitje is 'n goed minsie, maar 't is zo'n koekemie<br />
('n oudmodisch gekleed en gekapt vrouwtje, die museumachtig<br />
aandoet) .<br />
90 . Hij gaf me 'n klap met 'n honk hout (stuk) . 1k had 'n<br />
jeukbonk op m'n rug ('n verdikking op de huid, die jeuk veroorzaakte)<br />
.<br />
91 . Antje van de hoek is 'n pratig vrouwtje (spraakzaam, praat<br />
veel en graag) .<br />
92 . Dat kind kreeg 'n dikke (hoge) koorts .<br />
Ze is 't dochtertje van 'n dikke (rijke) boer .<br />
93 . Jaap Zwart werd erg geplaagd . Hij kan er niet tegen .<br />
Wat reed ie 'm (Wat werd ie boos, wat verzette ie zich, wat liep<br />
ie warm) !<br />
2 5
Foto genomen in 1920 in <strong>het</strong> voormalig gemeentehuis to Spanbroek, nabij<br />
de Ned . Hervormde kerk 'De oude Bonif aas', b .g .v . <strong>het</strong> 40-jarig jubileum<br />
\Tan de gemeente-arts dokter G . C, van Balers-Blanken .<br />
Bovenste rij v .1 .n.r . :<br />
Piet Groot, gemeentebode en -veldwachter .<br />
Lau Schilder Lz., raadslid, veehouder to Noord-Spierdijk .<br />
Piet Sehipper Cz, (1873-1954), raadslid, heemraad van de Vier Noorder-<br />
Koggen. Was ruim 60 jaar, organist van de parochiekerk . Veehouder<br />
to Zomerdijk .<br />
Piet Koomen, raadslid, handelaar in landbouwzaden, vee, enz .<br />
Kees Beemster, <strong>het</strong> enige niet-katholieke raadslid, veehouder en loondorser<br />
in De Kaag'<br />
Jacob W ijnker, raadslid, veehouder in De Kaag .<br />
Onderste rij v .l .n .r . :<br />
f<br />
Arie Stam (1866-1965), veehouder to Zandwerven . Is 64 jaar getrouwd<br />
geweest met Anna van Diepen . Was veertig jaar wethouder en vijftig<br />
jaar kerkmeester van de parochie .<br />
Jan Koning, wethouder. Veehouder in De Kaag . Bij bepaalde gelegenheden<br />
droeg hij nog de ringers in de oren .<br />
Mevr: Neeltje van Balers-Blanken - Lels . Trouwde op 10-6-1880 to Alkmaar<br />
met dokter Van Balers . Drie kinderen : Gerard, Yda en Nellie .<br />
26
Arie Commandeer, burgemeester van Opmeer-Spanbroek van 1918-1936 .<br />
Dokter Gerard Cornelis van Balen Blanken (1852-1939) , geboren to Benningbroek,<br />
overleden to Bovenkarspel . Slaagde voor arts op 24-3-1880 .<br />
Vestigde zich als huisarts to Spanbroek op 14-5-1880 . Trouwde een<br />
maand later to Alkmaar met Neeltje Lels . Was mede-oprichter en<br />
voorzitter van <strong>het</strong> in 1924 opgerichte Historisch Genootschap 'Oud<br />
West-Friesland' . In 1926 vertrok hij naar Bovenkarspel .<br />
Jan Hartog (1881-1968) , geboren to Mijdrecht, overleden to Coevorden .<br />
Werd benoemd tot secretaris van de gemeente Opmeer op 1-8-1908<br />
en van de gemeente Spanbroek op 1-5-1911 . Beide functies legde hij<br />
neer bij zijn pensionering op 1-1-1942 . De zelfstandige gemeenten<br />
Opmeer en Spanbroek, die onder <strong>het</strong> bestuur stonden van een burgemeester,<br />
werden op 1 juli 1959 samengevoegd onder de naam<br />
'Opmeer' . Het 'nieuwe' gemeentehuis, de daartoe ingerichte, f raaie<br />
stolphoeve van wijlen Arie Klaver en Grietje Reuzenaar, werd op<br />
23-8-1967 door burgemeester Komen, secretaris List en 't overige<br />
secretariepersoneel in gebruik genomen .<br />
94 . Ik wist niet dat je zo'n broekeskoiter was (bangerik, bangerd)<br />
.<br />
95 . Zij kan je zo echt opbochelen, opsmeren (vleieri, naar de<br />
mond praten, overdreven prijzen), zij is 'n echte smeerhoorn<br />
(vleister) .<br />
96 . Vraag aan 'n zieke gesteld : Hoe maakt u 't? Antwoord :<br />
Dat skeelt zoveul niet ('t gaat vrij goed) .<br />
97 . In de kleerkast lag alles doof' (in) de war .<br />
98 . Jan is achterkousig (achterdochtig, kwaaddenkend) . In<br />
z'n vrije tijd is ie algedurig (altijd, voortdurend, aanhoudend)<br />
bezig met z'n hobby .<br />
99 . Wat ziet ie er besketen uit (ongezond, ziekelijk) .<br />
Opm . : In 't Ned . zegt men wel : Dat avontuur liep besc<strong>het</strong>en uit<br />
(verkeerd, slecht) .<br />
100 . Hij snauwt en grauwt bijna altijd . Dat hee f t ie in z'n<br />
bestaan (in z'n aard) .<br />
101 . Tante Lies is zo'n heerlijke bestruk (zorgzaam vrouwtje,<br />
die alles nauwkeurig regelt en verzorgt) .<br />
2 7
102 . Dirkie is zo'n behee f tig ventje (drukdoend, zenuwachtig,<br />
roerig) .<br />
103 . Tante Betje is altijd ziekelijk en kloin van eten (ze eet<br />
heel weinig) . Maar oom Tamis is groot van eten (eet veel) .<br />
104 . Klaas Dwars is lid van de raad ; hij is condom teugen (hij<br />
is tegen alle voorstellen van andere raadsleden ; hij is altijd in<br />
de contraminie) .<br />
105 . Je hebt pas de geling gehad (geelzucht, icterus) . Daarom<br />
niet naar buiten gaan, want 't is atterkoud (snerpend koud) .<br />
106 . Hij is zo skelig, dat ie met z'n linkeroog in z'n rechterbroekzak<br />
kan kijken (scheel) .<br />
107 . 't Haart m'n in m'n keel ('t prikkelt m'n keel, 't geef t<br />
'n scherp, branderig gevoel in de keel, by . door scherpe spijs of<br />
drank of door inademing van rook, enz .)<br />
108 . Hij kreeg met 'n mes 'n hieuw (houw, snee, wonde) over<br />
z'n wang .<br />
109 . Dit huffs is erg horig (gehorig) .<br />
110 . lk heb 'n kikker in m'n keel (ik ben hees, wat aan m'n<br />
stem to merken is) .<br />
111 . Als je de hele dag gespit hebt, dan ben je 's avonds mak<br />
(vermoeid, moe) .<br />
De zieke is mak (mat, lusteloos, uitgeput) .<br />
112 . Jan Stam was vroeger kruielou per voor dokter Van Balen<br />
(medicijnbezorger) .<br />
113 . Die vent geef t geen cent uit, als 't met 'n half ie toe kan,<br />
't is 'n echte mierevreter (vrek, gierigaard) . Z'n kinderen krijgen<br />
niet eens zakgeld ; die kunnen dus niet veel kiepas maken (hebben<br />
niet veel mogelijkheden, geen speling, kunnen geen gekke<br />
bokkesprongen maken) .<br />
28
114 . 't Zou goed voor me zijn, als ik met 't roken wat minnezeerde<br />
(matigde, verminderde) .<br />
115 . Van tijd tot tijd krijg ik 't nare water (hartwater, zure<br />
oprispingen) .<br />
116 . Die eigenwijze vent last zich door niemand onderrechten<br />
(onderrichten, van advies dienen) .<br />
117 . M'n werkman is onga (a) ns (ziek, niet in orde) .<br />
118 . Vader is erg ziek geweest ; nu lubbert ie weer wat op<br />
(opkwikken, opleven) .<br />
Van 'n kop sterke koffie kun je soms aardig oplubberen (opkwikken,<br />
bijkomen) .<br />
Opm . : Voor'opkwikken' gebruikt de Wfr, opkwieken .<br />
119 . M'n snaartje (schoonzuster) krijgt soms van die opvliegers,<br />
van die opstiemingen (opvliegingen, bloedaandrang naar<br />
't gezicht, congestie) . Vgl, nr . 423 .<br />
120 . Mazelen zijn overspruitelijk (besmettelijk) .<br />
121 . Z'n vrouw is wel wat penteneurig (lichtgeraakt ; pietluttig,<br />
erg precies) .<br />
122 . 't V ores is in de Westf riese stolphoeve een kamer naast<br />
de winterkamer, waarin de pronkkast was en waar de zondagse<br />
kleren in de kasten hingen . 't Vores of de voorkamer wordt niet<br />
gebruikt voor bewoning . Als bij een of andere gelegenheid, zoals<br />
verjaring en overlijden, veel genodigden aanwezig waren, werd<br />
't vores als nevenvertrek gebruikt voor de gasten . Overigens<br />
kwamen de gezinsleden er slechts op zondag om hun zundese<br />
goed (hun betere kleren) to halen .<br />
123 . Als hij in 't cafe komt, dan krijg je de pret (de ruzie, de<br />
onenigheid) . Hij is altijd de speibreker .<br />
124 . Ik denk dat ik griep krijg, ik ben zo pupperig (koud en<br />
rillerig) .<br />
29
125 . Wat lacht ie skadelijk (overdreven, uitbundig, luidruchtig)<br />
.<br />
126 . Volgens de dokter is 't slim met de zieke (slecht, bedenkelijk)<br />
.<br />
Vgl . <strong>het</strong> Duitse 'Schlimm' .<br />
127, 1k heb 'n steed op m'n hoof d (puist, gezwel) .<br />
Er is 'n rotte steed (stee) aan die appel .<br />
128 . Tamis is laatst sturven (gestorven), maar ik heb niet van<br />
'm urven (geerfd) .<br />
129 . Doortje is twintig jaar oud, maar ze is nog niet erg mannig<br />
(heef t niet veel belangstelling voor manners) .<br />
Haar broer Dorus is nog jonger, maar is al tamelijk woivig (heef t<br />
vrij veel interesse voor 'wijven', voor meisjes) .<br />
130, 1k eet niet gemakkelijk, want m'n verwul f (t) is pijnlijk<br />
(m'n gehemelte) .<br />
131 . Hoe is haar karakter en haar ontwikkeling? Nou, ik verzeker<br />
je : Daar is yolk thuis (ze heeft 'r weetje wel . Je hebt<br />
rekening met 'r to houden, ze weet wat ze wil en zegt haar<br />
mening onomwonden) .<br />
132 . Hij had zerighoid of : zeerte aan z'n gezicht (uitwendig<br />
zeer, uitslag) .<br />
133 . De dokter werd gebeld en hij ging zovoort of : zovoors<br />
naar de zieke (direct, dadelijk, onmiddellijk) .<br />
Vgl . <strong>het</strong> Duitse 'sof ort' .<br />
134 . Oom Klaas bit zo zuinig, dat ie elk ogenblik kan sterven<br />
(is zo zwaar ziek) .<br />
135 . Als je zo of en toe wat aan dat werk doet, kom je er<br />
nooit mee klaar, je moet 't loif er an leggen (flink aanpakken,<br />
intensief werken) .<br />
30
136 . Ik vind haar wat daaps (kan betekenen : 1, wat hardhorend<br />
. 2, zich wat al to kinderlijk lief voordoend) .<br />
137 . Ik had 'n steenpuist in m'n nek en ik voelde de weerzeerte<br />
(weerpijn) in m'n hele rug .<br />
138 . Hij kan niet tegen plagen, dan wordt ie driel (boos, nijdig,<br />
geprikkeld) .<br />
Ja, hij is gauw nittelig (boos, geraakt) .<br />
139 . Hij is zo'n pieterig jongetje (klein, min, tenger) en hij<br />
ziet altijd zo groebelig (vuil, onverzorgd) . Nu heeft ie 'n krententoet<br />
(gezicht met kinderzeer), maar dat kan hij niet helpen .<br />
140 . Dirk staat op school bekend als 'n gluipzak ('n gluiper (d),<br />
iemand met slinkse streken, 'n valsaard, 'n huichelaar) . Hij kan<br />
je zomaar, zonder reden, 'n aptrawaf f el, 'n :optater, 'n opmepper<br />
(oplawaai, opstopper, oplazer) toedienen, dat je nei de are week<br />
koike (dat je niet weet hoe je 't hebt) .<br />
141 . Hij weet van geen reven (wijken, toegeven, zich, gewonnen<br />
geven), hij verdedigt zich tot 't uiterste, ook als ie de<br />
tegenstander niet kan beuren (er niet tegen opgewassen is, hem<br />
niet aan kan, hem niet kan mannen) .<br />
142 . Doortje is erg kliemzerig (kleinzerig, angstig voor pijn) .<br />
143 . Na de injectie lag 't kindje in de wieg to sermen (kermen,<br />
klaaglijk huilen) .<br />
144 . Voor de lief dadigheid of f ert ie niks, 't is 'n dunne ( hij<br />
is deun, gierig) .<br />
145 . Zijn vrouw is 'n grote dreutel ('n onhandig mens, 'n stoethaspel,<br />
'n treuzelaarster) .<br />
'n Andere betekenis in 't Wfr . is kleuter, dreumes : Als ik naar<br />
tante Anna ga, neemt ik Josientje, die kleine dreutel, mee .<br />
Opm . : In 't Ned . betekent 'dreutel' hoopje drek, keutel .<br />
3 1
146 . Alle kikke f likken (elk ogenblik) kwam ie bij ons en nou<br />
heb ik'm al maanden lang niet gezien!<br />
Misschien zit 'm jets dwars . Hij is nogal knoestig (wat ruw en<br />
neemt geen blad voor z'n mond) . Ook wat hardhands (hardhandig)<br />
.<br />
147 . Hij heef t 't voor z'n kriek (is ziek, by . verkouden . Ook :<br />
hij is dronken) .<br />
Dat vrouwtje is drie maanden getrouwd ; ze heef t 't al<br />
kriek (is in verwachting) .<br />
voor d'r<br />
148 . 't Doet wel leuk aan, als 'n kind 'n beetje skimmelig is<br />
(verlegen) .<br />
149 . Z'n vrouw is 'n smerige tiet (niet proper van aard) .<br />
Die auto loopt as 'n tiet (uitstekend) . Vgl . nr . 42 .<br />
150 . Hij is zo'n windje-waai (branieschopper, opschepper, blazer,<br />
geurmaker) .<br />
151 . Hij had poin-in-'t-loi f (buikpijn) en barreleskeet (diarree,<br />
buikloop) . ja, hij was erg an de loi floup (had erge diarree) .<br />
Vgl . nr . 72 .<br />
152 . Die vent is 'n barrel (ploert, doordraaier, verkwister<br />
dronkaard) .<br />
Z'n broer is ook 'n drabber ('n verachtelijk iemand) .<br />
153 . Die man loopt moeilijk, hij heef t 'n horrelbien (horrelvoet,<br />
stompvoet, paardevoet) .<br />
154 . Wat 'n luup van 'n vent (valsaard, gemene vent, onbetrouwbaar<br />
iemand) !<br />
155 . De negerkinderen op de film hadden van die portelbukkies<br />
(dikke, ronde buikjes) .<br />
156 . Wat is die kerel toch 'n stedekop of : stuipekop (kwalificatie<br />
voor 'n mmn of meer stiekeme dwarsdrijver, vitter, opstoker)<br />
!<br />
32
157 . Hij heef t zo'n iepekonterig vrouwtje (kleinzielig, klaagzaam,<br />
weinig doortastend) .<br />
158 . Hoe is 't met je zieke moeder? 0, die ger f t weer wat op<br />
(die wordt langzaam-aan beter) .<br />
159 . Je hewwe de skosse in de keel (je bent verkouwen tengevolge<br />
van 'n gevatte kou, bij 't schaatsen opgelopen) .<br />
160 . De handel op de veemarkt was levendig ; de skossen<br />
waren druk in de weer (de daghandelaars die op dezelf de dag<br />
kopen en verkopen) .<br />
161 . Kan ie met z'n weekloontje rondkomen? 1k geloof 't wel,<br />
maar hij ruttelt ook nog wel 'ns wat (drijft nog wel 'ns 'n handeltje<br />
voor bijverdienste) .<br />
162 . M'n tante is wel proper, maar ze is met haar werk nooit<br />
skoon-voor (nooit klaar, 't werk is nooit 'ns af) . Wat erger is,<br />
met haar betalingen is ze ook nooit skoon-voor (nooit vrij van<br />
schulden) .<br />
163 . Z'n vrouw heeft 'n gat in 'r hand (is verkwistend, 't geld<br />
verdwijnt onmerkbaar) . Hij is gelukkig 'n diknek ('n rijk man)<br />
en zal dus door 't onvoldoende huishoudelijk beleid van z'n<br />
vrouw niet gauw over de reutels gaan of : met de billen door de<br />
broek raken (f ailliet gaan) .<br />
164 . Hoe was 't vandaag op de markt, Arie?<br />
Nou, eerst ging 't wel goed, maar later stro pte de handel of :<br />
wend strouperig (de prijzen liepen terug, de handel was niet<br />
vlot, maar zwak, kalm of terughoudend) . Gelukkig moet ik pas<br />
d'are week over (de week na de volgende week) varkens markten<br />
. Misschien is de handel dan beter .<br />
't Spek (de vette varkens) gold ook niet best .<br />
165, 1k heb m'n huffs verkocht met 'n winst van tienduizend<br />
gulden . Dat was 'n oppertje ('n buitenkansje, 'n extraatje) .<br />
3 3
166 . Tante Bet praat altijd over haar pijntjes en kwaaltjes .<br />
Moeder zegt dat <strong>het</strong> allemaal monepolie is (voorgewend, vermeend,<br />
niet ernstig to nemen) .<br />
Opm . : Monopolie betekent in 't Ned . 'alleenhandel', by . : Die<br />
grossier heef t voor dat Duitse merk scheerapparaat <strong>het</strong> monopolie<br />
voor heel Nederland .<br />
167 . Alle handelsinstellingen zijn op winst uit, dat is ien toet<br />
mem (dat is allemaal <strong>het</strong>zelfde) .<br />
Vgl . <strong>het</strong> Frans : tout de meme .<br />
168 . Jan Wever is zo'n hoetelaar (scharrelaar, kleinhandelaar<br />
in alles-en-nog-wat) .<br />
169, lk ben rut, ik ben los (heb geen geld meer, ik ben blut) .<br />
170 . Hij is 'n rijke boer, hij roist voor geen twee ton op (hij<br />
bezit meer dan dat bedrag) .<br />
171 . De veehandelaar had duizend gulden voor m'n koe geboden<br />
en was weggelopen . Toen ik hem 'n uur later 'geluk geven'<br />
wou, rokte of : rukte hij (hij deed z'n bod niet gestand, maar<br />
bond lager) .<br />
172 . Hoeveel moet je nog van me vangen (ontvangen) ?<br />
Heb je deze maand al vongen (je loon, je salaris, je pensioen<br />
al ontvangen) ?<br />
Deze week heb ik in m'n winkel f 4000, invongen (ontvangen)<br />
.<br />
173 . 'Tijd is geld', zegt men . Daar is vent van an (grotendeels<br />
waar) .<br />
174 . Op de Hoornse koemarkt waren onder de kooplui heel<br />
wat zuienaars (zuiderlingen, mensen uit de zuidelijke provincies)<br />
.<br />
175 . Men vroeg voor dat huffs in de Sloeierd (Slootgaard)<br />
f 50 .000,- . Dat was ver boven m'n prik (de prijs die ik er<br />
voor zou willen geven) .<br />
Vgl . met 't Franse woord 'prix' (prijs) .<br />
34
Opm.: . : WeI Wel Ned. . is: : Ik heb 't voor 'n prikje in handen (voor<br />
'n n laag bedrag). . Ook is Ned.: . : Hij weet 't op 'n prik, heel<br />
nauwkeurig) .<br />
176. . Die auto gaat nog wel weI 'n 'n tijdje mee. . Die moet je niet<br />
wegskoiten (ver beneden de waarde van de hand doen). .<br />
177. . Z'n grootvader was poepezak (rondreizend manufacturier,<br />
handelaar in in textiel) . De zak, waarin hij z'n waren van huffs huis<br />
tot huis huffs bracht, heette ook poepezak en z'n winkel poepewinkel. .<br />
178. . Hij wll wil 'n poot hewwe we in die onderneming (medezeggen-<br />
(medezeggenschap,<br />
deel hebben in, 'n vinger in de de pap hebben).<br />
.<br />
179. . Zullen we skit-deur skil-deur doen? (Zullen we we 't 't verschil tussen<br />
vraagprijs en biedprijs maar door midden delen en dat als koop<br />
koopprijs<br />
stellen?<br />
By Bv.: . : iemand vraagt voor 'n koe f 1000,-. De antler ander biedt<br />
f 900,-. . 't Verschil is dan f 100,-. . Skil-deur wordt nu<br />
f 950,-).<br />
.<br />
actu-<br />
1$0 1~0. . Jaap Buffs Buis heeft t in in de de loop van de tijd d veel mensen vort-<br />
vortholpen<br />
(heeft t in 't Wfr. r . de uitsluitende betekenis van 'n 'n crediet<br />
geven ten behoeve van van iemand die die 'n 'n bedrijf koopt of of uitbreidt<br />
en die niet voldoende geld via hypotheek of banken kan aan-<br />
aantrekken)<br />
.<br />
181. . De ouderen onder de Wf Wfr. r . zijn nog bekend met onder-<br />
onderstaande<br />
benamingen voor zekere geldbedragen: :<br />
'n voorwiel<br />
='n harde gulden<br />
'n achterwiel = 'n harde rijksdaalder<br />
'n risk<br />
'n rijksdaalder<br />
'n plak<br />
= 2% 2 Yz cent<br />
'n stoter = 12Yz 1 2 cent<br />
'n skelling (schelling)<br />
30 cent<br />
'n daalder f 1,50<br />
'n pond = f 6,-<br />
'n raaier (rijder) = f 14,-<br />
'n geeltje = f 25,-<br />
'n roodreggie (roodrugje) = f 1000,-<br />
353<br />
5
182 . Oom Gerrit kocht voor z'n zoon 'n aardig spultje ('n klein<br />
veehouders-, landbouw- of tuindersbedrijf je) .<br />
183 . In dat boerenhuis kunnen twintig koeien op de lange<br />
regel staan (de langste zijde van de stal) . En dan kunnen er<br />
nog acht in 't achterom ('n stuk stal aan de achterzijde van 't<br />
huffs ; dit dwarsstuk staat rechthoekig op de zgn . lange regel) .<br />
In de zomermaanden woont die boer op 'n staltje . (Hij legs over<br />
'n gedeelte van de stal 'n losse houten vloer en richt dat gedeelte<br />
in als woonkamer) .<br />
Op dat stal staan twee zware koeien (stalgedeelte voor twee<br />
koeien) .<br />
Opm . : De Westf ries gebruikt voor 't Ned . woord 'stay, als gezamenlijk<br />
onderdak voor z'n koeien, meestal <strong>het</strong> koejes of : de<br />
koegang . Vgl, nr . 874 .<br />
184 . Als ik 's maandags naar de Alkmaarse markt ga, begin ik<br />
's morgens om vier uur al to voeren (<strong>het</strong> vee voe(de) ren, melken<br />
en verzorgen, alto 'n ruimer begrip dan in 't Ned .) .<br />
185 . Vader is al vroeg naar de bouw gegaan (naar z'n bouwland,<br />
naar z'n akker) .<br />
Waar is je broer? Die is 't land in of : 't land uit (die is gaan<br />
werken op z'n grasland) . (De klemtoon valt op land) .<br />
186 . Wat heb je verdiend met 't eereppel-roden (rooien van<br />
aardappelen) ?<br />
Opm . : De Westfries gebruikt altijd roden inplaats van rooien :<br />
bieten roden, bomen roden, enz .<br />
Zolder roden is in de schoonmaaktijd de zolder van 'n boerderij<br />
en wat er op staat, droog schoonmaken, dus vegen, ragen, afstof<br />
f en .<br />
Je moet niet meer roden (roeren) in die f amilie-ruzie, last maar<br />
rusten .<br />
187 . Kees, haal iii de koeien in 't melkbon (de melkplaats,<br />
meestal achter 't huffs) en zet (bind) ze vast .<br />
Die koe met die dunne melk (schrale melk, van laag vetgehalte)<br />
moet verkocht worden .<br />
Die zwartbont bracht twee kalven, 'n bul (stier) en 'n kui (vrouwelijk<br />
kalf)<br />
36
188 . Boer Schouten heeft dertig lammeren : zeventien rammen<br />
en dertien loisten (ooien, ooilammeren) . En dan heef t ie nog zes<br />
mooie toeten (varkens) in 't hok liggen, soortig goed, (van de<br />
goeie snort, courante kwaliteit) en gruizig (ze hebben altijd trek<br />
in voer, hongerig) .<br />
189 . In de herf st vergerven of : ruitelen de kippen (krijgen<br />
'n nieuw verenpak) en de koeien tekken hard (de melkgift vermindert<br />
met de dag) .<br />
De broedkip zat op twaalf eieren . Na drie weken kwamen er<br />
negen pullen uit (kuikens) . Drie eieren waren skolvers of<br />
skolpers (daarin waren geen kuikens gevormd) .<br />
Meid, wat ben je 'n eendepul (uilskuiken), je vergeet vijf van<br />
de acht boodschappen!<br />
190 . M'n werkman is klein, maar hij is slachtig (werkt voordelig,<br />
efficient, rationeel) . Z'n jongste zoontje is 'n aardig beunhasie<br />
('n aardig kereltje) van een jaar of zes .<br />
Opm . : 'Beunhaas' is wel Ned ., maar betekent dan : iemand die<br />
onbevoegd, ongediplomeerd een yak of beroep uitoef ent . By .<br />
kwakzalverij is beunhazerij . Hij geef t zich uit voor automonteur,<br />
maar hij heef t geen enkel diploma, hij beunhaast .<br />
191 . Als landbouwer heb je elk jaar 'n tamelijk gelijkblijvend<br />
inkomen ; als zakenman kun je wel 'ns een eisie hebben ('n<br />
extraatje verdienen, 'n buitenkansje hebben) .<br />
192 . Volgende week mag ik naar 'n bruilof t . Ik heb er al<br />
cooed op (zin in, ik zal er graag heen gaan) . Jan Schouten heef t<br />
gevraagd of ie mee mag gaan als taf elheer . Maar nee, die zal ik<br />
maar o f slaveren (afwijzen, 'n blauwtje geven) .<br />
193 . Jaap Zuurbier heef t vier moiden (dochters) en ze zijn<br />
alle vier onder de koeien weest (ze hebben melken moeten<br />
leren) .<br />
Jaap heef t op 20 april al mai-houwen (de koeien buiten gedaan) .<br />
Hij heef t wel 'ns later jaagd of : joegen (z'n koeien in de wei<br />
gedaan) .<br />
37
194 . Vroeger was ie arm . Hij bementeneerde ( bewerkte) z'n<br />
bedrijf zo goed mogelijk, maar hij had 'n zwakke gezondheid .<br />
Nu werken z'n kinderen mee in 't bedrijf en nu zie je dan ook,<br />
dat ie funk koevereert (vooruitgaat, tot 'n zekere welstand<br />
komt) .<br />
195 . Belief je nog 'n sneetje?<br />
Nee, dank je, ik heb m'n gerak gehad (portie, aandeel) .<br />
196 . Wanneer is ie bij je geweest?<br />
Nou, 't was onder melkerstoid of : melktoid (onder melkenstijd,<br />
in de tijd van 't avondmelken, zo tussen 16 en 18 uur) .<br />
197 . De lucht staat slecht (er hangt 'n zwarte lucht, er lijkt<br />
slecht weer to komen) . Zouden we dik-op water krijgen (veel<br />
regen) ?<br />
Wel nee, jongen, we krijgen hoog-op (hoog-uit, hoogstens) 'n<br />
klein buitje .<br />
198 . 1k had m'n koeien 'n pik of : 'n duig hoof gegeven (zoveel<br />
hoof als men aan 'n vork steekt), toen oonde (ooide, jongde)<br />
'n dee f ('n jong schaap dat voor 't eerst lammeren krijgt) . lk<br />
heb acht van die eerst-oonders (die voor de eerste keer ooien) .<br />
3 8
In totaal heb ik vijftien oonskeipen (fokschapen die zullen werpen).<br />
Ik hoop heel wat loisies (ooilammeren) te telen.<br />
Opm.: Het werkwoord 'ooien' wordt door Van Dale niet alfabetisch<br />
onder de 0 vermeld, maar weI onder 't trefwoord 'Schotter'.<br />
199. Door haar knappe gezicht is ze altijd even aan de voorhaal<br />
(bevoorrecht, in 't voordeel) .<br />
200. In m'n toom biggen zit 'n achterkomertje (achterblijvertje)<br />
en 'n verdeiger (een die helemaal niet gedijt).<br />
201. De zieke is erg stug (erg ziek en daardoor stil en lusteloos) .<br />
Opm.: 'Stug' betekent in 't Ned.: Stroef, stuurs, onvriendelijk<br />
by. Men spreekt weI's van stugge Westfriezen ...<br />
202. Je fiets staat in de kapberg Cn naast de stolphoeve gebouwde<br />
kleinere stolphoeve, die uitsluitend gebruikt wordt als<br />
bergplaats voor hooi en ander veevoer, als veestalling, enz.).<br />
Zo'n kapberg is 'n goeie douw-tn (bergruimte).<br />
203. 't Is al in de neitoid (herfst), maar 't is nog gewasseli;k<br />
weer (groeizaam) .<br />
Straks in oktober-november beginnen de bouwboeren te winterlagen<br />
(<strong>het</strong> bouwland diep om te ploegen) .<br />
Moeder brengt haar huis dan ook op de winterlaag ('t huis<br />
inrichten voor de winterbewoning: kachel plaatsen, gordijnen<br />
en vloerbedekking verwisselen, enz.) .<br />
204. Wat heb jedaar 'n baan prachtige tarwe (perceel, akker,<br />
oppervlakte) .<br />
205. Hij heeft dit jaar niet fortuinig geboerd (fortuinlijk, voordelig,<br />
winstgevend) .<br />
Er kwam misoogst, doordat alle gewassen waren aangetast door<br />
<strong>het</strong> gebit (ongedierte, als luizen rupsen, kevers enz.) .<br />
206. Die koe is geld (gust, vaar, niet drachtig).<br />
39
Foto, genomen ± 1905 bij <strong>het</strong> zgn . Heidense Kerkhof to Westwoud, dat<br />
nog begraafplaats is . (Het Heidense Kerkje is in 1875 gesloopt) .<br />
Op de hondewagen Aris van Ammers, verver en krengenslager in de<br />
'Ouwe Dik' (Oudijk) gemeente Westwoud, geboren 30-5-1853 to Blokker<br />
en zijn vrouw Pietertje Portugies, met hul, boerehoedje en kruis-en-ketting,<br />
geboren 14-6-1854 to Abbekerk .<br />
De brug met duiker leidt naar <strong>het</strong> kerkhof . Op de brug : links Anna<br />
Hinke van Spierdijk. In <strong>het</strong> midden : Bet Hansen, de weduwe van<br />
Simon Dol (met hul en boerehoedje) . Rechts zou de vrouw van de fotograaf<br />
staan .<br />
Over de rechterschouder van Pietertje is Piet van Kampen to zien, de<br />
palingboer, die met zijn viskraampje de Westfriese kermissen afreisde . Van<br />
<strong>het</strong> meisje in <strong>het</strong> wit op <strong>het</strong> hek is de naam ons niet bekend . De honden<br />
heetten Kas en Wolf .<br />
207 . Dat pas met graszaad ingezaaide tuintje is al goed begriet<br />
(goed met gras begroeid) .<br />
208 . M'n vader huurt z'n boerderij van 'n heerskip ('n pachtheer,<br />
'n vermogend heer, die een of meer boerderijen heeft gekocht<br />
en deze verhuurt) .<br />
40
209 . De helt (handvat, greep) van m'n graa f (spade, schop<br />
met naar onder spits toelopend blad) .<br />
210 . Je hebt je plaas (boerderij) duur verkocht . Je hoort flu<br />
rechtevoort (voortaan, in 't vervolg) tot de kapitaalkrachtigen ;<br />
je zit met hulle of : hullie (hen) op 't kret (op de betere plaats,<br />
in de hogere rangen, met meer aanzien) .<br />
Opm . : De boerenwagen had 'n (voor-) kret, waar de bestuurder<br />
op zat en 'n achterkret als of sluiting van de laadruimte .<br />
Van 'n vrouw met 'n omvangrijk achterste zegt men wel : Wat<br />
heef t ze 'n achterkret!<br />
211 . Ik kocht 'n kaakmand appels (van teen gevlochten mand<br />
met twee oren en 'n inhoud van + % hi) .<br />
212 . Buurman Stapel zaait in z'n voortuintje hooikrok (f ijne<br />
afval van hoof, waarin veel graszaad zit) .<br />
213 . Die koe groeit niet, er ligt geen let op (glans) . Hij (zij)<br />
heef t 'n week met licht gestaan (nageboorte) .<br />
214 . Deze koe geef t elk meel (maal, elke morgen en avond)<br />
elf liter . Dat is geen gek meel (hoeveelheid) .<br />
215 . De mispet, de mishoup, de miskarn (de mesthoop, de<br />
mestvaalt) wordt naar 't land gereden .<br />
216 . Die koe is onkant (de twee voorverrels of de twee achterverrels<br />
scheiden niet elk evenveel melk af) .<br />
217 . Op de grote najaarsmark in Hoorn kochten de opzetters<br />
hun koetjes (landbouwers, die meestal alleen 's winters enkele<br />
koeien hielden) .<br />
218 . Tijdens dat broeiige weer zaten er veel poepemiggen op<br />
de paarden (lastige steekmug) .<br />
219 . Tegen voertijd staan de varkens met de voorpoten op<br />
't rem (afsluithek van 'n dierenhok) .<br />
220 . Hij is 'n ruige (land-) bouwer (doet z'n werk in grove<br />
trekken, niet in de puntjes afgewerkt, maar met de Franse slag) .<br />
4 1
221 . 't Paard is bang van zijn eigen skad (schaduw) .<br />
222, 1k laat dat (die) pink maar 'n jaar skotteren ('n jaar laten<br />
overslaan met kalven) .<br />
Oom Henk is tachtig, maar hij skottert nog als 'n veertiger<br />
(lopen in funk tempo) .<br />
223 . De hooisptters hebben 'n slo fter of : slochter dwars door<br />
't sterk broeiende hoof gegraven (doorgang, geul, gleuf, sleuf) .<br />
224 . Deze koe moet over een week kalven, hij (zij) uurt al<br />
funk (de uier begint al to zwellen) . Hij maakt elk jaar 'n best<br />
uur ('n goed gezwollen uier) met veel aamt .<br />
225 . De kippen lopen allemaal to eizen (voedsel zoeken en<br />
oppikken) .<br />
226 . Wat kwamen oom Jan en tante Kneeltje in de verwenning<br />
(gunstige verandering, betere situatie) : uit 'n ouwe boerenstolphoeve<br />
in 'n nieuwe bungalow .<br />
227 . Dat schaap lag 'n hele nacht verwenteld (zodanig dat 't<br />
niet overeind kon komen, by . op de rug in 'n greppel) . Kees<br />
Glas, de jager heeft in de jachttijd heel wat van die beesten<br />
opzocht (overeind geholpen) .<br />
228 . Het vierkant in 'n stolphoeve zijn de uier zware stijlen<br />
van 'n boerenplaats waartussen 't hoof geborgen wordt . Die<br />
ruimte heet de berg (de bergplaats voor hoof) .<br />
229 . Die merrie moet volen ('n vool, veulen werpen) .<br />
230 . 't Waai (de wei, de vloeistof die overblijft als de kaasstof<br />
uit de melk gehaald is) .<br />
231 . Hij is 'n warrig kereltje (twistziek, onhandelbaar, koppig)<br />
.<br />
232 . Voordat je met melken van de koe begint, moet je wurpelen<br />
(de spenen nat maken en zachtjes wrijven, waardoor<br />
't dier de melk niet langer ophoudt, maar last 'vallen') .<br />
42
233 . Zwager Piet maait z'n erf je nog met de zoin (zeis) .<br />
Piet, Ger en Peter snijen 's winters 't net nog of met de snik<br />
of : de zekel (de sikkel) .<br />
234 . De hongerige varkens kwamen bij de zeunis (varkenstrog,<br />
voerbak) .<br />
235 . Wat was 't in de bollentijd druk! Maar 't is gelukkig<br />
an 't zai (voorbij) .<br />
236 . Cor heef t daar 'n aardige bedoening (bedrijf je, boerderijtje,<br />
enz .) .<br />
237 . De koe is <strong>bestand</strong> (drachtig) . Die andere koe is niet<br />
<strong>bestand</strong> to krijgen . Die stoeit telkens uit of : komt telkens terug<br />
of : breekt telkens weer op (werd telkens weer tochtig) . Die loopt<br />
dan 'n hele dag to staggen (springt op andere koeien als gevolg<br />
van de tochtigheid) .<br />
Deze dikke (drachtige) koe zal gauw kalven ; hai (ze) begint<br />
al to steerten (de staart voortdurend bewegen als onmiddellijk<br />
voorteken) .<br />
Arie Wit was bullouper (stiereleider) voor de bullestiek (rundveef<br />
okvereniging) van De Gouw in Hoogwoud .<br />
238 . De krengenslager (de slager, die zieke of gestorven koeien<br />
slacht) had deze week twee wrakke (zieke) koeien van Piet<br />
Beerepoot .<br />
239 . Alle toeters (blaasinstrumenten) van 't f anf arekorps<br />
waren opgepoetst .<br />
Wat staan er 'n toeters in de beret van de weg (schermbloemige<br />
plantensoort : anthriscus sylvestris) .<br />
240 . Ik kocht dinsdag in Purmerend 'n koe, maar bij 't of spatten<br />
(kontroleren of de melk zuiver is, door uit elke speen 'n<br />
speit<br />
paar straaltjes melk to trekken) merkte ik bij de eerste<br />
(straal) al, dat er stodden (klonters) in de melk zaten . De koe<br />
had droop . l k heb 'm ('r) gekat .<br />
241 . De schapen lopen op de dres (tot grasland gemaakt bouwland),<br />
die nu vier jaar nadat ik 'm leggen leiten heb (omgezet heb<br />
4 3
in grasland) al heel goed begriet is (goed met gras begroeid) .<br />
Er komen 's zomers nog wel wat lange toilen op (grashalmen<br />
van <strong>het</strong> kamgras), maar die magi ik in de loop van de zomer<br />
'n paar keren of .<br />
242 . De 'Ganzewoid' wil ik dit jaar maar etten (beweiden,<br />
laten afgrazen, niet voor hooiteelt gebruiken) . Er lopen wat<br />
schapen en 'n stuk of tien landlopers op (schrammen, jonge<br />
varkens) .<br />
243 . Als 't in de nazomer nog wat groeizaam weer is, wil ik<br />
nog 'n perceeltje grassen ('t gras afmaaien en direct aan 't vee<br />
geven of in 'n kuil of silo bewaren voor wintervoer) .<br />
244 . Toen de hooiroken weggehaald werden, kwamen de<br />
stalingen voor de dag (de plekken met vergeeld gras, waarop de<br />
roken gestaan hadden) .<br />
245 . De veehouder had ook 'n paar bunder bouwerai (bouwland),<br />
maar de bouw ('t bouwland) werd wel wat stiefmoederlijk<br />
behandeld . Hij was geen tukke bouwer ('n akkerbouwer, die<br />
z'n land zo veel mogelijk vrij houdt van onkruid) .<br />
246 . Door de voortdurende regens werd de grond strandig o f<br />
postig (samengedrukt en verhard) .<br />
247 . Op dat koolblad zitten veel roipen (rupsen) .<br />
248 . De nep (kleine uien) wordt sours voor de inmaak verkocht<br />
.<br />
249 . 'n Koe stond aan de kant van de sloot eendebier, koggewaai<br />
to drinken (slootwater, water uit de sloten van 'De Vier<br />
Noorder Koggen') .<br />
250 . Vader, goof dat vervelende jock maar in 't achterend<br />
(keuken, bijkeuken ; vroeger was 't 'n klein vertrekje bij de<br />
achterdeur, waar de klompen stonden en 't werkgoed hing) .<br />
251 . Als 't vroeger hevig onweerde, zetten vader en moeder<br />
ons op 'n rijtje op 't stalhout (de steenlaag van de stallen, waar<br />
44
in de winter de achterpoten van de koeien op steunden) en<br />
begon 't gezamenlijk gebed.<br />
.<br />
252. . In de vorige eeuw markte m'n vader z'n kazen in Opmeer,<br />
later in in Hoorn.<br />
.<br />
Ondeugdelijke kazen, zoals bommers met geluid er in (die bij<br />
't bekloppen met gesloten vuist niet goed klonken) en pissers<br />
(die aan de buitenkant nat uitsloegen) gingen niet naar de markt,<br />
maar werden in in ons gezin opgegeten. .<br />
De keisrandjes (de randjes, die na 't persen werden afgesneden)<br />
kregen ouwe Nardus en en Naatje, die er nog 'n randjeskeisie van<br />
persten. .<br />
De keiskoppen (de kaasvormen) en de zetters (de houten kaas-<br />
kaaskoppen<br />
waarin de kazen gezouten werden) en de volgers (hou-<br />
(houten<br />
napje, dat op de kaasvorm gezet werd en dat door de pers<br />
in de kaasvorm kon gedrukt worden), worden op op 't 't ogenblik<br />
weer gezocht en en sours soms duur betaald, our om nu gebruikt to te worden als<br />
bloempot bioempot en asbak. . Ais Als Brederode 't nog kon zien, dan had ie ie z'n<br />
gevleugelde woordje wel weI klaar!<br />
253. . Als Ais kind sliep m'n vrouw in 'n onderkooi op de koegang<br />
(slaapplaats gelijkvloers met de de gang) met nog 'n bed er boven,<br />
waar twee kinderen sliepen. .<br />
254. . 'n Moerloper is 'n lam of kalf, dat nog bij moer, <strong>het</strong> moederdier,<br />
loopt, dus nog niet ofwonnen is (afgewend).. Ook ge-<br />
ge<br />
moezegd<br />
van iemand die nog ongetrouwd en en bij moeder thuis woont.<br />
.<br />
255. . Gert Bakker heeft de hele boel verzopen (is door drank-<br />
drankmisbruik<br />
'los' geraakt). . Met wat steun van z'n ouders is is ie nou 'n<br />
martelaartje martelaart;e op Burgerbrug (heeft daar 'n 'n klein bedrijfje). .<br />
Ja,<br />
't is sluuf f uitloupen mit Gert (slecht afgelopen) .<br />
256. . 't Paard ging an de riebel, an de flenter (sIoeg (sloeg op hol) hoI). .<br />
Viak Vlak to te voren liep Iiep 't paard nog op 'n kwikkeltje kwikkelt;e ('n langzaam<br />
drafje) .<br />
257. . Zijn arbeider was hem hands (hun werkmethoden pasten<br />
bij elkaar). . Hij was net z'n druk (die bij zijn beleid paste, voor<br />
hem de de juiste man). . De arbeider was 'n pokige, geramezeerde<br />
kerel (sterk, onvermoeibaar).<br />
.<br />
455
258 . 1k verkocht m'n koe op de Schager markt al vroeg . We<br />
rekenden of achter de koe en ik gaf 'n paard je aan de koper<br />
(f ooitje) . Als men in 'n cafe of rekent, betaalt de verkoper <strong>het</strong><br />
gelag van beiden .<br />
259 . Komende winter zullen we de knotwilgen bollen (de ongeveer<br />
zes jaar oude slieten er of hakken, die dan tot paten<br />
werden gezaagd) .<br />
260 . 't Paard had 'n grim aan (halster) .<br />
261 . Z'n bedrijf bestaat uit 'n woonhuis met twaalf bunder<br />
groenland (grasland, weiland) .<br />
262 . In 'n groot gezin met jonge kinderen is 't 's middags<br />
tussen vijf en zeven uur voor de moeder hooitoid (dan heef t ze<br />
't heel druk) .<br />
263 . Jaap Hoed ging elke dag tweemaal met de melkkros of<br />
melkkor naar 't Noord (laag houten wagentje op vier wielen) .<br />
Vroeger ging ie met de hondesnor (hondewagen) .<br />
264 . Als je in de stal geen staartlijntjes aanbrengt, hangen de<br />
kwasten in de groep (de pluimen van de koestaarten) .<br />
265 . Voor de kerstdagen kochten we 'n pondje volvette meshanger<br />
(jonge, vette kaas, die aan 't mes blijft hangen) .<br />
266 . Die koe ziet er ru ps uit (pips, heef t opstaande Karen) .<br />
267 . Skaibutter, 'scheiboter' werd gemaakt als de koeien pas<br />
in de wei liepen, dus direct na 't 'scheiden' van de stal .<br />
268 . Hij sloeg paten in de grond met 'n slaai (slegge, sleg,<br />
grote houten hamer) .<br />
269 . Dat paard heef t lange fitlokken (vlok haar aan de achterkant<br />
van de poten, vlak boven de hoef) .<br />
270 . Die geit staat an 't zeel in de beret van de weg (aan 'n<br />
touw of ketting) .<br />
46
271 . Kijk, daar zijn twee koeien aan 't noiden (vechten met de<br />
horens tegen elkaar . 't Gebeurt dan wel dat er 'n horen beschadigd<br />
of geheel of gebroken wordt, waardoor de verkoopwaarde<br />
van 't dier vermindert) .<br />
272 . Gnortend worden varkens vet (knorrend) .<br />
273 . Die koe zal gauw kalven, de waterpog (allantois) en de<br />
voetpog (amnion) zijn al gebroken ('t vruchtwater) .<br />
274 . Met 'n skraper (wieder) zuiverde men de gewassen op<br />
't bouwland van onkruid .<br />
275 . Skrot is of val van appels en peren, stek .<br />
276 . In de winterkou krijgt men op de f iets of in <strong>het</strong> werk<br />
sours kno f f elige of : verkno f f elde of : domme (door de kou min<br />
of meer ongevoelige) handen . Als men dan in 'n verwarmd vertrek<br />
komt, beginners de handen to kimmelen (prikkelen) . Men<br />
kan proberen ze warm to beuken (de armen krachtig over de<br />
borst slaan zodat de rechterhand tegen de linkerbovenarm slaat<br />
en de linkerhand tegen de rechterbovenarm) .<br />
277 . Herresdags (in de herf st) is 't druk in m'n bedrijf . 't Is<br />
nou winterdag (in de winter), dan is 't niet zo druk .<br />
De tijdbepalingen van 't voorjaar, van de zeumer, van de herrest,<br />
van de winter kunnen naar 't verleden en naar de toekomst<br />
wizen :<br />
Van de zeumer (komende zomer) kom ik je 'ns opzoeken .<br />
Van de zeumer (voorbije zomer) ben ik getrouwd .<br />
Van 't voorjaar (komend voorjaar) ga ik naar Spanje .<br />
Van 't voorjaar ('t voorbije voorjaar) regende 't vaak .<br />
278 . 't Is buiten hu f terig (vinnig koud) .<br />
De reparatie aan m'n auto kon we! 's veel kosten . Daar ben ik<br />
wel wat hu f terig voor (huiverig, bang) .<br />
279 . Door die snorrelwind (draaiende, wielende luchtstroming)<br />
bij de hoek van ons huffs, waaide m'n hoed of en ging de lucht in .<br />
4 7
280 . Heb je voile schoenen? Hier in de gang ligt 'n klaak prut<br />
('n plak modder) .<br />
Door de regen is 't oprijpad erg pruttig (modderig, slijkerig) .<br />
't Is de laatste dagen nogal regenig (regenachtig) .<br />
281 . Peter had vannacht 'n f linke koorts ; hij lag to remelen<br />
(ijlen, bazelen) .<br />
282 . Als de kinderen zo druk zijn, dan kon je omteven (meestal,<br />
doorgaans, in de regel) slecht weer verwachten by . storm of<br />
sneeuw. Vanmorgen krokkelde 't al wat( heel lichtelijk sneeuwen<br />
met 'n enkel vlokje) . Misschien komt er wel storm, hagel of<br />
sneeuw . Ja, zok of zuk of : zok o f zok of : zuk o f zoin (zoiets,<br />
jets van die aard) zal 't wel wezen .<br />
283 . Van regen kon je niet spreken, maar 't was ook geen<br />
droog weer, 't motterde wat (motregenen, stof regenen) .<br />
284 . Er lag 'n pak sneeuw ; de mensen liepen met klosters<br />
onder de klompen en schoenen (klonten sneeuw) .<br />
285 . Je kon niet zeggen, dat 't regende, 't miegelde wat (motregenen,<br />
miezelen) .<br />
286 . De vorst raakt voorbij, 't is al wat ontleitend (heel licht<br />
dooiend) .<br />
287 . Wat denk je van 't weer?<br />
De lucht smeert wel wat (de lucht is wat dreigend, er vormt<br />
zich misschien 'n bui) .<br />
288 . 't Wordt al tweilichtig (schemerig, vermenging van dagen<br />
kunstlicht) . Dit woord wordt ook gebruikt, als verlichting<br />
misleidend werkt, doordat spiegeling en daardoor ontstaan gezichtsbedrog<br />
<strong>het</strong> verkeer gevaarlijk maken : 't Was in die buurt<br />
zo tweilichtig, dat ik temet to water reed .<br />
289 . We kunnen vannacht wel op 'n donderbui rekenen, 't<br />
blikt of : blikkert al de hele avond (weerlichten) .<br />
48
290 . Na de extra koude winter had 't land de kleum in (was<br />
koud en nat, waardoor de groei van 't gras, enz, belemmerd<br />
werd) .<br />
We' vonden in de sneeuw 'n vogeltje dat de kleum in had (verkleumd,<br />
door en door koud) .<br />
291 . Vlak voor onze deur botsten twee auto's tegen elkaar .<br />
Drie gewonden . Wat 'n matskudding (plotselinge opschudding,<br />
beroering) !<br />
292 . En 't was juist zo mistig . Je kon mit skik gien (nauwelijks)<br />
25 meter ver zien .<br />
293 . Die jongen ziet er uit als 'n loeter (lummel, dommerik),<br />
maar 't is maar schijn .<br />
294 . 't Water soppert in m'n schoenen na die hevige regenbui<br />
('t geluid dat bij 't lopen in natte schoenen gehoord wordt) .<br />
295 . Heb je onderweg nog regen gehad?<br />
Ja, zo'n ga (a) ltje (heel klein buitje) .<br />
296 . 't Is moordenaarsweer (dichte mist) .<br />
297 . Juist op onze f eestdag was 't van dat slobberige, snotterige<br />
weer (regenachtig) .<br />
298 . 't Was buiten stinkend heet (uitzonderlijk warm) .<br />
299 . Alleen de pijprokers gebruiken nog de poiperoder (pijpuithaler)<br />
.<br />
300 . Zo kon je die biljartstoot niet maken, je had meer skeef to<br />
moeten geven (ef f ekt) .<br />
301 . De kinderen glissen op de gladde weg (glijden) .<br />
Ouwe mensen moeten oppassen, dat ze niet uitglissen (uitglijden)<br />
.<br />
302 . In die danstent was 't 'n lawaai van gevlogen (hels, heel<br />
erg) .<br />
4 9
Schoolfoto van personeel en leerlingen van openbare lagere school to<br />
Berkhout in 1912 .<br />
Bovenste rij leerlingen v.l .n .r . :<br />
Cor Koster Dz ., Piet Schuts, Piet Kommer, Cor Leegwater Jz ., Lau<br />
Stam Lz ., Klaas Ottenbros Dz ., Adriaan Koppes Az ., Maarten Beets,<br />
Gerrit Leegwater .<br />
2e rij v .l .n .r . :<br />
Wim Langereis Wz ., Piet Stam Lz ., Mien Beunder, Trien Veld, Annie<br />
Haringhuizen, Christian Kommer, Cor Wit Dz ., Willem Nobel Dz .<br />
3e rij v .l .n .r . :<br />
Betje Nierop, ? van Diepen, Berths Koppes, Teunie van Diepen, Afie<br />
Leegwater, Jeltje Klok, Nellie Wit Dd ., Gene Wit Dd .<br />
4e rij v .l .n .r . :<br />
? Smit, ? Smit, Joh . Stam Lz ., Piet Koppes Az ., Piet Groot Jz ., Cor<br />
Koppes Az ., Cor Stam Lz ., Gerrit Kommer, Jan Nobel Dz .<br />
De leerkrachten :<br />
Links van de leerlingen Mevr. Van Dijk (met gehokte bef) , naaijuf f rouw,<br />
overladen in 1970 . Ze was getrouwd met meester Van Dijk (rechts op<br />
de foto, zittend), die op 15-1-1932 to Berkhout overleed .<br />
Links (in witte bloes) juf f rouw Albada, overladen, die gehuwd is geweest<br />
met (de nog levende) meester Otten (niet op de foto) .<br />
Rechts, staande, hat hoof d van de school, meester Geert Holle, geboren<br />
to Wildervank op 28-11-1866 . Als kind voer hij mee op de schoenerbrik<br />
van zijn vader en maakte reizen naar de Oostzee, de Middellandse Zee<br />
en naar Engeland, waar hij op tienjarige leeftijd schipbreuk lead . Zijn<br />
vader stierf jong en Geert ward pleegkind van zijn oom in Veendam, die<br />
hem lies opleiden tot onderwijzer . Ofschoon zijn hart naar de zee bleef<br />
5 0
trekken, werd hij een uitstekend onderwijzer . Hij kwam aan de school<br />
in Westzaan, waar hij zijn zes jaar jongere vrouw, Ida Bakker, leerde<br />
kennen . In 1894 werd hij hoofd van de school in Haringhuizen, later<br />
in Kolhorn en in 1904 to Berkhout, waar hij 23 jaar woonde . In 1926<br />
raakte hij wegens ziekte uit zijn dienst, werd gepensioneerd en vertrok op<br />
1-10-1927 naar Heiloo, waar hij op 9-9-1936 overleed . Zijn vrouw stierf<br />
precies zeventien jaar later op 9-9-1953 to Hoorn . Hun drie dochters,<br />
geboren in de gemeente Barsingerhorn, leven nog .<br />
Van de hand van meester Holle verscheen en vijftal veel gelezen<br />
jeugdboeken. Zijn oud-leerlingen denken nog met veel waardering aan<br />
hun leermeester terug .<br />
Zeer merkwaardig is de overeenkomst in <strong>het</strong> heengaan van meester Holle<br />
en zijn vrouw : beiden stierven op een woensdag om 17 uur op 9 september<br />
. Beiden werden begraven op een zaterdag op de begraafplaats to<br />
Alkmaar. Alleen de sterfjaren zijn verschillend .<br />
303 . 't Was 'n royaal f eest, 't was er in folio (grootscheeps,<br />
onbekrompen, uit de royale portemonnee) .<br />
304 . De heren dronken 'n jong klaartje en moeder schonk voor<br />
de dames 'n vrouwenslokkie (drankje zonder veel alkohol, by . 'n<br />
likeurtje, 'n zacht wijntje) .<br />
305 . Als er sneeuw of ijs is, halen de kinderen de tong (prikslee)<br />
van de zolder .<br />
306 . Hij heef t in z'n vakantie 600 km gef ietst . Dat is geen<br />
appelepap (dat is niet zo maar wat, dat is 'n zware opgave geweest)<br />
.<br />
307 . De schooljongens gaan in de winter skosse-loupen (van<br />
de ene ijsschots op de andere springen en lopen) .<br />
308 . Op Keuveltjes-eivend (avond van 11 november, Sint-<br />
Maarten) werd onze Ria geboren, 'n gezonde robber ('n levendig,<br />
druk kind) .<br />
309 . 'n Theerondje, 'n schaakrondje, ' n kaartrondje is in 't<br />
Wf r . 'n vaste groep of club waarmee men regelmatig schaakt,<br />
kaart, enz .<br />
Opm . : Ned . is : Nog een rondje kaarten, dan scheiden we er uit,<br />
d.i, nog zo veel malen als er spelers zijn, elk nog een beurt .<br />
Ober, 'n 'rondje' voor dit tafeltje! Ieder 'n gelagje voor mijn<br />
rekening.<br />
5 1
310. Geef me nog een wuppertje toe ('n borreltje) . Ik heb<br />
nog green bril, ik ben nog niet kachel (nog niet dronken) .<br />
Vorige week had ik 'n star, 'n poepie-an (was ik dronken) .<br />
311 . Dat witvissie van de buren gaat elke dag naar de school<br />
in Hoorn (iemand die permanent bleek ziet, bleekscheet) . Ook<br />
collectief voor jonge meisjes van 14-18 : Wat waren er veel witvissies<br />
op 't bal (teeners, bakvissen) .<br />
312 . Wat stonden er veel spullen op de kermis (spelen, attracties,<br />
als draaimolen, schiettent, schuitjes, enz .) !<br />
313 . Als de bedtijd van de kinderen op acht uur is gesteld, dan<br />
proberen ze wel 't uit to smeren tot half negen (uitstellen, verlaten)<br />
.<br />
314 . De kinderen horen 's avonds tijdig binnenmikken to zijn<br />
(in huffs) .<br />
De oudere kinderen zitten 's avonds niet meer thuis, zoals<br />
vroeger . Ze gaan de runnik op, an de bentel, an de gnart, an de<br />
f lort (de straat op, ervandoor, weg) .<br />
De meisjes van Jan Jasper zijn van die echte bentelkonten (die<br />
's avonds graag langs de straat drentelen) .<br />
315 . Haar nieuwe jurk heeft 'n speurig kleurtje (hel, opvallend,<br />
opzichtig) . Dat rood speurt zo helder of tegen dat wit (af steken)<br />
.<br />
316 . M'n sleutel zit in de rechtertas (zijzak, buitenzak) van<br />
m'n jas . Sours heb ik 'm in 't tassie van m'n vessie (vest) .<br />
317 . 't Is koud buiten ; je moet 'n doek (halsdoek, sjaal, shawl)<br />
our je hats doen .<br />
318 . Is ie 'n lichtgebouwd ventje?<br />
Welnee, 't is 'n buf fel van 'n kerel ('n reus) !<br />
Jan is 'n beleef de, goeie knul (jongeman) , maar z'n broer is 'n<br />
grote bu f fel ('n onbehouwen vent, 'n schof t) .<br />
Opm . : 'Knul' is ook Ned . maar daarin wijkt de betekenis of<br />
van de Westfriese . In 't Ned . betekent <strong>het</strong> 'lomperd, 'n onbeholpen<br />
mens .<br />
52
319 . Je vriend is 'n skriebel (schriel, mager) kereltje . Z'n<br />
meisje is ook 'n sluu f Clang en dun, rijzig en smal) dinkie (meisje)<br />
. Laatst hadden die twee 'n hooglopende ruzie . 1k dacht<br />
dat loupt sluu f uit (dat loopt slecht af) . Maar de ruzie werd<br />
weer bijgelegd . Van de week zag ik ze samen 'n sluu f wol kopen<br />
bid Jan Sprlnger (knot, streng) .<br />
320 . Wat heeft die vent 'n staan-uit! (hij is blufferig, verwaand,<br />
ingebeeld, pedant, f atterig) . Hij met z'n def tigdoenerij !<br />
321 . Dat gezin heef t 't arm . Je kunt 't aan de kinderen zien,<br />
ze lopen in ouwe barrelen (kleren) .<br />
322 . Boer Jaap tekende voor 'n flink bedrag op de lijst ; die is<br />
niet krimmeneel (gierig, krenterig) .<br />
323 . Op carnaval had ie zich verkleed ; hij zag er kakkelollig<br />
uit (potsierlijk, belachelijk, als 'n hansworst) ; de meesten konnen<br />
'm geniesen (herkenden 'm niet eens) .<br />
324 . Wie 's morgens vroeg moet opstaan, moet 's avonds<br />
baitois of : betois naar bed .<br />
53
325 . Als je de hele dag in spier (in touw) bent geweest, dan<br />
ga je, je 's avonds niet graag meer opdiggelen (opmaken, opdirken)<br />
om nog 'n paar uur op de Hoornse kermis to saggelen<br />
(slenteren) .<br />
326 . Toen ik om zeven uur in de avond bij hem kwam, liep<br />
ie nog in z'n kielegoed (blauwe kiel en broek), maar hij trok<br />
gauw z'n verkleidersgoed aan (avondpak voor door de week) .<br />
327 . Onze kinderen hebben zwart of donkerblond haar ; alleen<br />
Greetje is vossig (heeft voskleurig haar) .<br />
328 . 1k ontmoette m'n meisje voor 't eerst op de katjeskermis<br />
(najaarskermis, in tegenstelling tot de eerste, de zomerkermis)<br />
in Spanbroek .<br />
329 . 't Zal me ontskieten ( benieuwen), wat voor nieuwe mantel<br />
m'n vrouw vandaag gekocht heef t .<br />
Opm . : 'Ontschieten' komt wel in verschillende andere betekenissen<br />
in 't Ned, voor .<br />
330 . De schoenenmode verandert nog al 'ns : nu ziet men weer<br />
van die lange skietskuiten (lange, smalle modellen) .<br />
331 . Wat is dat 'n nesk meisje (in de puntjes gekleed, wat<br />
deftig doende, ook in houding en gang) . Dat is zo, maar 't is<br />
ook 'n epper ding (monter, zeer toonbaar, knap, keurig) .<br />
332 . 1s dat kereltje drie jaar oud? Wat 'n buf fel van 'n jongen<br />
('n zware jongen - niet in ongunstige zin) !<br />
Z'n kleine zusje heef t de papf les leeg en moet nog 'n bu f f eltje<br />
geven ('n Boer, 'n oprisping laten) .<br />
333 . Dat kind had 'n f erwielen jurkje aan (f luwelen) .<br />
334. Nou, nou, meid, wat zie je er fieter uit (netjes, leuk,<br />
elegant, charmant, bevallig) .<br />
335 . Trien heef t 'n leuk, plat bekkie ('n knap gezichtje), maar<br />
't is to bot (jammer) dat ze pluurt (met half dicht geknepen ogen<br />
kijken) .<br />
54
336 . Van opstel is 't goed gevormd meisje (gestalte, postuur,<br />
f iguur, lichaamsbouw) .<br />
337 . Bep had wel senee in Piet (genie, sjenie, voelde zich tot<br />
hem aangetrokken) .<br />
Hou je van kantklossen?<br />
Ja, ik heb er wel senee, sjnieighoid in (zin in, lust toe, belangstelling<br />
voor) .<br />
338 . 1k word al in 't voorjaar vaal (krijg al 'n door de zonnebrand<br />
gebruind gezicht) .<br />
Wat keek die vent vaal (boos, vals) .<br />
339 . Zij is altijd slordig in de kleren ; sours hangen de bellen<br />
er bij neer (lappen, harden) . Als ze nog 'ns een aardig jurkje<br />
koopt, dan is ie in korte tijd verbeld (gehavend, slordig) .<br />
Van de week werd 'r f iets door 'n auto in elkaar gereden . De<br />
hele f iets was an bellen (kapot, in elkaar) .<br />
340 . Als tante Marijtje uitging, had ze apes our en an (de<br />
feestkleding en alle sieraden, ze was dan op z'n paasbest) .<br />
341 . Houdt die vrouw nog zo van mooi?<br />
0 ja, 't is uitered (uitermate, overdreven, over 't erge heen) .<br />
't Kost alles!<br />
342 . Ze is niet zuinig op 'r kleren ; als ze 'n nieuwe jurk heef t<br />
is ie binnen 'n half jaar an 'n hoed (in de hond, naar de maan,<br />
versleten) .<br />
343 . De vriend van onze Ans is zo'n etagere panlat Clang en<br />
dun mens) . En Ans is ook zo'n schrale bienophipper (slank,<br />
dun iemand) .<br />
344 . Wat heef t oom Dorus toch grote blai-poten (grote voeten) .<br />
345 . Vroeger droeg men tegen de kou 'n krol (snort bontmuts,<br />
die men over de oren kon trekken) . Nu lopen veel mensen in de<br />
heren hoed (de haren hoed, d .i . blootshoof ds) .<br />
5 5
346 . Die vrouw heef t geen goed f iguur, 't is zo'n hosklos (ze<br />
is zo dik en lomp) .<br />
347 . Die jongen van de post is<br />
mager) .<br />
'n etagere skrook (is heel<br />
348 . Ze is zestig, maar 't is nog 'n kant woif ('n knappe vrouw,<br />
'n mooie verschijning) .<br />
349 . M'n zus heef t er 'n hekel aan dat ze zoveel zeumerveugels<br />
op 'r gezicht heef t (zomersproeten) .<br />
350 . Moeder was aan 't wasgoed to kreuken of : op to kreuken<br />
(opvouwen) .<br />
351 . Buurvrouw, ik ga naar huffs, want ik moet m'n strijkgoed<br />
nog indo f f en (invochten) en dan zal 'k our elf uur de aardappelen<br />
overdoen (op 't vuur zetten) .<br />
352 . Buurman was juist bij ons met koppiestoid (de tijd van gezamenlijk<br />
kof f ie of thee drinken in 't gezin to + 10 uur en 15<br />
uur) .<br />
353 . In Hoorn kocht ik 'n stet galgen (bretels) , maar toe<br />
(toen) ontdekte ik, dat ik geniesen (niet eens) geld bij me had .<br />
Ik had zo'n trek in 'n f rikbal (gehaktbal) , maar ik ben 't staltje<br />
(stalletje, markttentje) voorbij gelopen, want zonder geld koop<br />
je niet veel . Ik hoop maar, dat m'n vrouw 'ns gauw f rik bestelt<br />
bij Piet de slager .<br />
Toen ik thuis kwam moesten we broeder eten (j an-in-de-zak,<br />
jan-in-de-pan) . Als toetje kwam er 'n panje (pannetje) met<br />
pent (iets stijver dan pap) . Sours is 't een panje met troet (nog<br />
stijver dan pent) . Vgl . nr . 876 .<br />
354 . Moeder heeft plussel of : posken (meelbeslag) gemaakt<br />
our pangkoek (pannekoek) to bakken in de pangkoekerspan<br />
(koekepan) .<br />
'S Maandags eten we de lessies (de restjes, de overschotjes) van<br />
zondag op .<br />
Ons Jan eet altijd de kruintjes op (de broodkapjes) .<br />
56
355 . Moeder kreeg op haar verjaardag van haar kinderen 'n<br />
koppie met 'n bakkie of : 'n kom-en-bakkie of : 'n kombakkie<br />
('n kop en schotel) .<br />
Ze zet wel viermaal per dag f risse (verse) kof f ie . Wat drink<br />
jij je koffie toch heet op . Wat kun iii 't heet douven of : dougen<br />
(verdragen) .<br />
Gister viel de nieuwe kof f iepot an barrelen (aan stukken, kapot,<br />
aan diggelen) .<br />
Opm . : 'Doyen' is wel Ned ., maar betekent dan ''n vlam smoren',<br />
by . kaarsen doyen . Zijn lust tot werken is gedoofd .<br />
356 . Gonnie moet er maar 'ns een gekookt eitje bij hebben : ze<br />
is niet sterk en nog al enkeld (dun, stank, lichtgebouwd) .<br />
't Komt enkeld voor dat men 'n prijs wint ('n enkele keer) .<br />
1k heb enkeld 's zondags vrij (alleen, slechts) .<br />
357 . Moeder, ik blijf op brood (ik neem brood mee naar m'n<br />
werk, naar school, enz .) . Maar snij niet van die knurven, van<br />
die pielen (dikke sneeen), je weet wet, van 'n stoet-in-zessen<br />
('n bruinbrood) .<br />
358 . Met zes kleine kinderen heef t 'n moeder altijd wet of werk<br />
(bezigheid) . En als zij ze 's avonds uitgekleed, gewassen en naar<br />
bed gebracht heef t, is dat 'n heel dein-o f ('n heel werk aan kant) .<br />
359 . Dat portie eten is voor 'n zieke kip (zo weinig dat men<br />
er bij lange na niet genoeg aan heef t) .<br />
360 . Hou je van rooie bieten? Nee, ik vind er gien kauw an<br />
(niet smakelijk, ik kauw er niet graag op) .<br />
361 . Hoe ver ben je heen met je was?<br />
't Loupt op 't lessie ('t loopt naar 't einde, 't is gauw klaar) .<br />
362 . Ho, Kesie, je moet 't brood ook opeten, niet alleen de<br />
jam er of slikken (likken) .<br />
363 . 1k had de groenteboer niet gezien ; toen heb ik maar<br />
'n kooksie aardappelen van buurvrouw geleend ('n kooksel, 'n<br />
maaltje) .<br />
5 7
364 . Mary is morgen jarig . Ik moet nog wat kopen voor de<br />
hapsnap (lekkere hapjes) .<br />
365 . Kleine kinderen klieken graag met water, modder, enz .<br />
(kladden, morsen, knoeien) .<br />
Opm . : 'Klieken' betekent in 't Ned . : eten laten overschieten : Je<br />
mag niet klieken, je moet je bord leeg eten .<br />
'Kliekjesdag', waarop de restanten van vorige maaltijden worden<br />
gegeten .<br />
Maandag is kliekjesdag .<br />
In 't Wfr, is dat : lessiesdag .<br />
366 . Kind, je moet die groene knar (harde, nog onrijpe appel<br />
of peer) niet opeten . Jullie zijn net van die wintervarkens, van<br />
die groenkauwers, die rijp en onrijp naar binnen werken .<br />
Is 't nog 'n jonge vent? Wel nee, 't is 'n ouwe knar ('n al oudere<br />
vrijer of man) .<br />
367 . Koolprak dien je niet op als gastmaal (stamppot van kool<br />
en aardappelen) .<br />
368 . Tegen twaalven gingen we to middegen (warm-eten, middagmalen)<br />
.<br />
369 . Hij zat lekker to muizelen (muizen, smikkelen, lekker to<br />
eten) .<br />
370 . Dat meisje is nog maar 16 jaar, maar ze kan al koken<br />
as 'n newt (als de beste) .<br />
371 . Als je enige uren zwaar werk hebt gedaan, dan krijg je<br />
skroei (honger) .<br />
372 . In dat gezin skuttelt 't niet ruim (er heerst armoe,er komt<br />
niet veel op de schotel) .<br />
373 . Nu snoepen de kinderen van 'n bonbonnetje, 'n reepje,<br />
'n schuimpje, 'n dropje . Wij kregen vroeger 'n sletje, 'n kokkin,<br />
'n steek of 'n ander suikerdinkie .<br />
58
374 . Dat vet steigert gauw (stolt) .<br />
375 . Dit pekelspek is zo to zout voor 't gebruik, je moet 't<br />
eerst uitvarsen (ontzilten, ontzouten, in 't water zetten om 't<br />
overtollige zout er uit to laten trekken) .<br />
376 . Op de stevige, voedzame kost van vroeger kon je werken .<br />
Nou eten ze van die wup-wap (die moderne, licht verteerbare<br />
snufjes met weinig calorieen) ; 'n paar uur na 't eten rammel<br />
je van de honger!<br />
En de kleren van nu . . . ook grotendeels wup-wap (lichte, dunne,<br />
gauw versleten stof . Als je de kraut er achter houdt, kun je die<br />
er doorheen lezen .<br />
377 . Herman heef t zich 'ns to zaad eten aan gekookte eieren<br />
(te veel ervan gegeten) . Nu lust ie ze niet meer .<br />
378 . Moeder is meestal de hele morgen in de keuken aan 't<br />
steuren (koken) en aan 't sti dderen (werken en eten bereiden) .<br />
Ze bestuddert (bestuurt, beheert) trouwens haar hele huishouden<br />
goed .<br />
379 . De gasten hadden afgesproken, de gastvrouw op stomp<br />
to zetten (voor schut, voor gek) door zo veel to eten, dat alles<br />
op zou zijn .<br />
380 . Als Tamis honger heef t, is 't 'n lust hem to begluren als<br />
ie mondgauw (etende) is . 't Laatste piesie (kruimeltje, kleinigheidje)<br />
gaat naar binnen!<br />
381 . Moeder kan van die lekkere, liemige of liemerige pap<br />
koken (dik, kleverig) .<br />
382 . je blijkt alles to kunnen eten, je hebt vast 'n bedelaarsmaag<br />
('n uitstekende spijsvertering) .<br />
383 . Op oudejaarsavond had moeder bo f f ers gebakken (kleine,<br />
dikke pannekoek, waarin gist gebruikt is) en bollebuisies (poffertjes)<br />
5 9
384 . Moeder liet de spinazie uitdruipen op de gatenbak ( de<br />
vergiet) .<br />
385 . Dat brood is daaiig (klef, ongaar) .<br />
386 . Je moet de spinazie net glis-onder in de pan op 't vuur<br />
zetten (precies onder water en niet meer) .<br />
387 . Ik ga weg, want ik wil eterstoid thuis wezen (etenstijd ;<br />
meestal is hiermee bedoeld de tijd van 't warm-eten, ± 12 uur) .<br />
388 . Die vervelende meiden zaten in 'n hoek van de kamer to<br />
gninniken to gni f f elen (grinniken, onderdrukt lachen) .<br />
389 . A . Gedag, hoor, de groeten aan je yolk (je huisgenoten, je<br />
gezin) .<br />
B . Dankie, vansgloike (dank je, ingelijks, <strong>het</strong>zelfde) .<br />
Die Piet Hoek is nog yolk van me (f amilie) .<br />
390 . Hij was zo verlendig dat ie er van alles uitbraakte (uitermate<br />
boos, woedend) .<br />
391 . De koffie stond al enkele uren to ruttelen (pruttelen) op<br />
't lichtje . Tante Sijpie durft je best 'n bedelaarskoppie voor to<br />
zetten ('n kopje ouwe, opgewarmde koffie) .<br />
392 . Uit de volksmond hoort men voor 't woord 'handen' sours<br />
de minder beschaaf de woorden vierken, f leiken en zelf s klauwen,<br />
knorren, knoken .<br />
393 . Bij <strong>het</strong> klaverjassen gaan ik en jij spelen tegen Mien en<br />
Piet (jij en ik) .<br />
Opm . ; Onder de oudere generatie hoort men nog tamelijk veel<br />
'ik en jij' . Bij de oudere buitenbevolking roept <strong>het</strong> vousvoyeren<br />
met u en uw spreken, nog wel wat weerstand op .<br />
Men tutoyeert = aanspreken met jij en jou, gemakkelijker .<br />
De jongeren passen zich aan bij <strong>het</strong> algemeen landelijk gebruik .<br />
394 . Er zijn van die mensen, die er plezier in schijnen to<br />
hebben, als ze iemand kunnen o fhalen (kwaad van hem spreken,<br />
neerhalen, z'n eer en goede naam aantasten) .<br />
60
Foto, genomen ± 1925 nabij <strong>het</strong> Oude Slot to Schagen, van de (gehuurde)<br />
kettewagen van 'Lombok' .<br />
De bestuurder op 't kret is een zoon van Bolle Kees Wit uit de Nieuwstraat.<br />
Hij was 'hulpie' van Lombok, de man die naast de wagen staat .<br />
Op 't rijtuig de kisten, manden en korven, waarin biggen, kippen, eenden,<br />
ganzen, konijnen, enz . naar de Schager markt werden vervoerd .<br />
Lombok, geboren in 1892, had een gedrongen, vrij zwaar gebouwd postuur<br />
met hoge schouders en een ronde rug . Iedereen kende hem als Lombok.<br />
Zijn eigenlijke naam was Jan Pagano . Hij was vrijgezel en in de kost bij<br />
een Joods echtpaar : Joseph Isaac de Jong, koopman, geboren in 1867<br />
en Annette Marie Seif f ers, vanwege haar mooie kroeshaar 'Krulle Jeannette'<br />
genoemd .<br />
Lombok was een f atsoenlijke, eerlijke koopman, die alles kocht wat ook<br />
maar enigszins op handel leek . Dit wilt de in Schagen en omstreken<br />
zeer bekende, humoristische of slager op boelhuizen, Arie van Twuyver .<br />
Had deze een boelhuis, by . in cafe 'Ceres' en vonden enkele minder<br />
aantrekkelijke 'koopjes', die toch opgeruimd moesten worden, geen<br />
aftrek, dan zette Arie in voor een kwartje en zei daarna : 'Eenmaal,<br />
ander maal, voor de derde maal - voor Lombok', zelf s als Lombok niet<br />
eens aanwezig was! Lombok accepteerde deze noodsprongen van Arie,<br />
haalde de koopjes op en vond in die incourante waar toch nog wel iets,<br />
dat hij later weer kwijt kon aan zijn collega's, met wie hij samenkwam<br />
in <strong>het</strong> logement 'De Drie Flessen' van Koeman in de Nieuwstraat . Bij<br />
een volgende gelegenheid speelde Arie wel weer eens in de kaart van<br />
Lombok, als tegenprestatie voor bewezen diensten .<br />
Zo is Lombok in Schagen en omgeving jarenlang een begrip geweest in<br />
koopmanskringen, evenals de koopzieke 'scharrelaar' Simon Keet .<br />
6 1
395 . Onze voordeur is 'n beetje wensk of : wins of : woinsk<br />
(scheluw, scheef getrokken, enigszins uit 't vlak gebogen) . De<br />
gordijnen hingen ook wat wins .<br />
396 . Die bloempot staat op 't raampost (vensterbank) .<br />
397 . Ouwerwisse (ouderwetse) stoelen hebben nog triemen<br />
(sporten, steunlatjes tussen de poten) .<br />
398 . Heb je de kachel al in de brand (brandend, aangemaakt) ?<br />
'In de brand' zitten is we! Ned . maar betekent dan : In moeilijkheden<br />
zitten, bv, in geldnood .<br />
399 . Ik heb 'n andere kachel gekocht . Sjonge, wat kan die<br />
lekker o fstiemen ('n geweldige warmte of geven)<br />
400 . Die twee oudjcs kunnen leuk koetelen (met elkaar hurl<br />
huishoudelijke bezigheden, enz . doen) . We laten ze maar wat<br />
koetelen (begaan, hun gang gaan, zonder ons ermee to bemoeien)<br />
.<br />
402<br />
401 . M'n kamers moeten voor Kerstmis er 'n beetje knap of<br />
gnap of : gnappies (proper, netjes) uitzien . Daarom zullen we<br />
in de week voor Kerstmis de kamers skaken ('n schoonmaak-<br />
62
eurt geven, 'n tussentijdse opknapbeurt, meestal 'n paar malen<br />
per j aar) .<br />
Klaas, niet zulke rare praatjes, 'n beetje knappies, hoor (netjes,<br />
f atsoenlijk) .<br />
Pietje is al drie jaar en nog niet gnap (proper, zindelijk) .<br />
402 . De moid (dienstmeisje) lag op kniesen (op haar knieen)<br />
in de gang, om do prut (modder) van de slobbers (bezoekers,<br />
die de modder aan hun schoenen naar binnen gebracht hebben)<br />
op to foilen (dweilen) . Wat was 't een prutboel (smeerboel,<br />
modderboel) .<br />
403 . Joos (mensen), komen jullie to konkelen (schaf ten, to<br />
± 10 uur in de voormiddag 'n rustpauze onder 't werk, waarin<br />
'n kop kof f ie door de bass wordt aangeboden) .<br />
Opm . : 'Konkelen' is wel Ned . maar betekent dan knoeien,<br />
knoeierijen plegen, kuipen, intrigeren, kwaadspreken, by . :<br />
Door konkelen achter onze rug hebben ze ons die mooie betrekking<br />
of gesnoept .<br />
404 . Kom vanavond om 'n koppie ('n kop koffie drinken) ;<br />
dan zitten we rustig, want dan zijn de kloine joos (de kinderen)<br />
naar bed . Als alle joos er omheen zitten, dan kun je niet vrij<br />
uit praten .<br />
Met joos kunnen ook de zoons bedoeld worden, in tegenstelling<br />
tot de moiden of : de moidjes, de dochters . We hebben 'n gezin<br />
van zeven kinderen, vier joos en drie moiden .<br />
405 . 1k ben bij m'n zus op de zuikerstikken geweest (op kraamvisite)<br />
.<br />
Stik (boterham) . Stik-eten (brood-eten) .<br />
Stikkebordje (boterhambordje) .<br />
Stikkebuul (broodzak) .<br />
Hij blijft op stikken (hij blijft over, met brood) . Gastestikken<br />
(extra lekkere boterhammen als voor gasten) .<br />
406 . Ik blijf maar eventjes, want ik heb bestoken (beperkte)<br />
tijd ; over 'n kwartier komt de bus fangs voor Hoorn . lk zal<br />
daar 'n verrotte (rotte, rottende) kies laten trekken . Buurvrouw<br />
durf t niet naar de tandarts . Had je dat gedacht van zo'n helhaak<br />
6 3
(furie, helleveeg) ? Laatst kreeg ze 'n plotselinge maagaandoening<br />
en ze moest houpstoups (plotseling, overhaast, hals over<br />
kop, holderdebolder, hol over bol) naar 't ziekenhuis . Toen<br />
was ze helemaal van de rel (van de kook, van streek, radeloos,<br />
in de war) .<br />
407 . Hier heb ik 'n grote uien (ui) .<br />
Haal 'ns drie uiens (uien) .<br />
408 . Deze appel is niet gaaf van huid, hij is skrof f elig (ruw,<br />
roffelig) .<br />
409 . Wat is de seep f leeuw (flauw, niet hartig) .<br />
410 . Kleine Toos zit sours erg to prieken met haar eten (smeren,<br />
kladden, knoeien, morsen) . Vanmorgen heef t ze de kof f iepot<br />
omgekeerd ; de kof f ieprut lag op 't vloerkleed, 1k gaf 'r 'n<br />
standje en toen zat ze met 'n troetlip of : prutlip (hangende lip,<br />
pruillip) de onschuld uit to hangen . Maar ik moest alles oproden<br />
(opknappen, opruimen) .<br />
's Avonds zei m'n man : 'Dat kun je van Ootje Tontel (schertsend<br />
van een klein meisje gezegd) verwachten' .<br />
De volgende dag ging ik naar Purmerend . 1k had 'n koe die<br />
wegkwijnde . M'n broer zei : 'Die moet je oproden (verkopen,<br />
van de hand doen) ' .<br />
411 . Dat is 'n piender ( pienter) kind .<br />
412 . De pot (waterketel) kookt nog niet, maar hij gonst<br />
(zingt) al wel .<br />
Opm . : 'Gonzen' is we! Ned ., maar dan in zinnen als : De bij<br />
gonst . Oris TV-toestel gonsde de hele avond .<br />
413 . Waar lucht (ruikt) 't hier van? 't Lucht hier lekker ('t<br />
ruikt hier f ijn) . Laat me 'ns luchten (ruiken) of die melk goor<br />
is . Dat meel, die havermout, dat brood lucht ousk (ruikt muf) .<br />
Opm . : 'Luchten is we! Ned ., maar betekent dan : zich uiten : z'n<br />
hart luchten, aan de buitenlucht blootstellen : beddegoed luchten .<br />
ventileren : de slaapkamer luchten, pronken met : z'n kennis luchten<br />
.<br />
64
414 . Loupende vort (onder 't lopen, terwijl ie liep) of : raiende<br />
vort (terwijl ie reed, onder 't rijden) at ie z'n brood op .<br />
415 . Ik zat in de kerk, ik nam m'n knip (portemonnee) uit<br />
m'n diesek (broekzak), ik nam er 'n kwartje uit en gooide die<br />
in de klinkbuul (kerkezakje met belletje) .<br />
Onderweg naar huffs heb ik m'n knip strooid (verloren) .<br />
Opm . : 'strooien' is ook Ned ., maar betekent dan : uitspreiden,<br />
uitstrooien . By . zand, kunstmest strooien .<br />
416 . M'n fiets staat in de boet (schuur) .<br />
De Langedijker koolboeten (de Langedijkse koolschuren) .<br />
Opm . : 'Langedijker koolboeten' is door 't vele gebruik ingeburgerd<br />
en wordt daarom als goed aangemerkt, zoals by . ook :<br />
Deventer koek, Weesper moppen, Haarlemmer olie .<br />
417 . Hij is 'n vuile zegger (iemand die scherp in de mond is<br />
en sours harde waarheden zegt) . Pas op voor die hond, die is<br />
vuil (kwaadaardig, vals) . 't Is 'n vuilak .<br />
418 . Wat heef t die koe 'n best jaar ('n grote uier) . Een koejaar<br />
(koe-uier of koeie-uier), een goitejaar, een skeipejaar .<br />
Wat staan de koejaren tegen melkerstoid ( melkenstijd) don (gespannen)<br />
!<br />
Oom Jan Koopman zit don-an of : pre-an (vergenoegd en trots)<br />
in z'n nieuwe bungalow .<br />
419 . De kat heeft uier jonkies (jongen) . Jonkies kan ook betekenen<br />
'jonge mensen' . By . : Oudere mensen hebben andere belangstelling<br />
dan jonkies .<br />
420 . Die moid (dat meisje) reed temet (bijna) tegen me op<br />
(aan) .<br />
M'n broer is met 'n moid (meisje) naar 'n bruilof t geweest .<br />
Meid is wel Ned . maar betekent dan dienstmeisje, hulp<br />
in de huishouding . In die zin is 't echter 'n verouderd woord .<br />
Wel goed Ned . is 't als by . 'n meisje tegen haar vriendin zegt :<br />
Meid, kom mee, we gaan weg . 0 meid, wat is dat 'n leuk bloesje!<br />
65
421 . Dat is 'n pittige moid ('n knap meisje van gezicht) . Ze<br />
draagt 'n pittig (leuk) jurkje .<br />
Opm . : 't Woord pittige in dit zinnetje kan ook betekenen : lief,<br />
aardig, met 'n fijn karakter . Kleine Jolanda van de buren is<br />
zo'n pittigie (lief kindje) .<br />
Vader is erg ziek geweest . Nu is ie weer vrai pittig (tamelijk<br />
goed) .<br />
Is 't droog weer? Nee, 't regent nog pittig (tamelijk veel) .<br />
Opm . : Het gebruik van dit woord is in heel West-Friesland<br />
zeer f rekwent . In 't Ned . betekent <strong>het</strong> : kernachtig, snedig, energiek,<br />
enz, maar men hoort 't zelden : 'n pittig gezegde, pittige<br />
sigaretten .<br />
422 . Jan rooit op (lijkt op) z'n vader, dat was ook 'n rooie .<br />
Opm . : 'rooien' is Ned . in : Die twee kunnen 't goed met elkaar<br />
rooien (vinden) . Hij heef t er geen roof op (geen slag van) . Hij<br />
rooit de aardappelen .<br />
423 . 1 emeselesten (laatst, onlangs) is m'n ienigste (enigste ;<br />
beter is : enige) snaartje (schoonzuster) gestorven .<br />
Opm . : Voor iemeslesten gebruikt men ook iemesdagen . Dat is<br />
jets korter geleden dan iemeslesten .<br />
'Snaar' is in 't Ned . schoondochter. De Westf ries gebruikt alleen<br />
't verkleinwoord snaartje .<br />
424 . 'n Aantal spelende kinderen schoot gister, natuurlijk per<br />
ongeluk, 'n voetbal door m'n raam . Vandaag zijn ze niet to zien,<br />
ze zijn bunzig (bang, bevreesd) . Ze weten heel goed, dat 't breist<br />
achteran komt (dat 't zwaarste, 't moeilijkste, aan 't slot komt),<br />
namelijk de vergoeding van de schade!<br />
425 . Buurvrouw kon vanavond niet mee naar de uitvoering ;<br />
ze kon geen meisje als oppasser krijgen (oppasster, oppaseres) .<br />
Goed Ned, is ook : Ik kon geen 'oppas' krijgen .<br />
426 . Hij heef t 'n weerbare vrouw (handig, efficient werkend,<br />
met hoog tempo werkend) .<br />
Opm . : 'Weerbaar' is ook Ned ., maar betekent dan : in staat zich<br />
to verweren, zich kunnende verdedigen . By . : Duitslands is 'n<br />
weerbaar land .<br />
66
427 . De burgemeester is erg nauw to wachten (gauw op z'n<br />
tenen getrapt) .<br />
428 . Die zwager van je is 'n snokkere of : snukkere kerel . Als<br />
hij van de partij is, kom je vaak in 'n snokkere situatie (wat<br />
eigenaardig, wat buitenissig, meestal met 'n komisch tintje eraan)<br />
.<br />
'n Snokker kind (lief, aardig) .<br />
429 . Heef t je broer 'n goeie vrouw? Ja, maar ze is 'n beetje<br />
nuwelijk, wat nuwbakken (wat al to levendig, wat uitgelaten,<br />
enigszins overdreven aanhankelijk, wat ongewoon toenaderend<br />
en lacherig) .<br />
Opm . : 'Nieuwbakken' is ook Ned, maar betekent dan 'vers', by .<br />
nieuwbakken brood . En 'pas geworden', by . 'n nieuwbakken<br />
onderwijzer (pas geslaagd) .<br />
430 . Heef t je zoon 't goed op z'n bedrijf je?<br />
0 ja, hij heeft 'n roik stik brood (hij verdient meer dan ruim<br />
z'n brood, hij heef t 't heel goed) .<br />
431 . De oudste zoon van oom Dirk past slecht op ; 't is 'n<br />
barrel (hij is van slecht gedrag) . Hij is al jaren an de barrel<br />
(aan 't pierewaaien en doordraaien) .<br />
432 . Wat betaalde hij voor iie ouwe piano? 0, hij gaf er<br />
maar 'n f lurt voor ('n beetje, 'n schijntje, 'n appel en 'n ei) .<br />
433 . Is vrouw Pietersen 'n zuinige huisvrouw?<br />
Nee, net-aarsdm (integendeel) ze is opmakerig (niet zuinig, verkwistend)<br />
. Ze is wel helder-en-skoon (proper, zindelijk) .<br />
434 . De vrouw van Jan Jansen is lang niet skoon (niet proper,<br />
niet zindelijk in haar huishoudelijk werk) . 't Is 'n echte kladdebutter<br />
('n smeerpoe(t) s, 'n morsebel, 'n totebel, 'n morsig<br />
mens) . Van zo iemand zegt men wel : Ze wast in de pispot en<br />
ze droogt voor 't kistgat .<br />
Opm . : 't Kistgat is 'n kleine rechthoekige opening aan de bovenzijde<br />
van een van de vier zijden van 'n stolphoeve .<br />
De uitdrukking betekent : Ze spans zich niet in, om proper to<br />
zijn ; ze slaat er met de Franse slag naar) .<br />
6 7
435 . Bij buurvrouw Koenis mag je de kamers en bedden en<br />
kasten elk ogenblik bekijken, 't is 'n tuk minsie ('n propere<br />
vrouw) . Ja . burmuan Piet heef t 'n tuk woi f ('n zindelijke<br />
vrouw) . Hij zegt dan ook van tijd tot tijd : 'Woif, 't rooit er weer<br />
op' (vrouwtje, 't is weer dik in orde) .<br />
Opm . : Zoals men reeds zal hebben opgemerkt, heef t 'woif'<br />
hier 'n gunstige betekenis .<br />
436 . Die vrouw is elke middag an de f lort (de deur uit, by .<br />
naar de buren om 'n praatje) . 't Is 'n echte f lortkont.<br />
437 . Ik moet m'n bienen (voeten) wassen .<br />
Ik kwam op m'n tonen (tenen) de kamer binnen .<br />
Onze voorzitter spreekt heel moeilijk in 't openbaar . Als ie bezig<br />
is, zit ik met m'n tonen krom (in spanning) .<br />
438 . Meester, hij kneep m'n (me) in m'n hi! (bovenbeen,<br />
dijbeen) .<br />
Opm . : 'Bil' is in 't Ned . een deel van 't zitvlak . By . : Piet kreeg<br />
voor z'n billen, 'n pak voor z'n broek .<br />
439 . Meester, Gert zit allemaar to kwatten (voortdurend, alsmaar,<br />
to spuwen of spugen) .<br />
440 . Greetje zegt : Moeder, als ik op de f jets rij, willen die<br />
vervelende jongens me allemaar (telkens weer) teugen (tegenhouden)<br />
.<br />
441, Wat zit m'n haar in de tis (t) (in de war, verward, geklist)<br />
.<br />
442 . Toen ik hem vroeg of ie er wat van wist begon ie to<br />
gloimen (glimlachen) .<br />
443 . Dat kind keek me aan met mooie glande (grote, heldere)<br />
ogen .<br />
444 . Ik ben miers (k) (ik heb trek in jets hartigs) .<br />
68
443<br />
445 . Piet had gevoetbald bij snikheet weer . Wat zag ie er<br />
verboe ft uit (rood en bezweet) . 't Was of ie de haan jaagd<br />
had (oververhit) .<br />
446 . ik heb de hele dag in buiten (buiten ; 't woord 'in' hoort<br />
niet in de zin) in de koud (kou) gewerkt ; flu ik bij de kachel<br />
zit, word ik rozig (warm met hoogrooie kleur) .<br />
Opm . : 'Koud' is wel Ned ., maar alleen als bijvoeglijk naamwoord,<br />
by . een koud huffs, je gezicht is koud . Als zelfstandig<br />
naamwoord moet <strong>het</strong> zijn 'kou' .<br />
Wat scheelt je?<br />
Ik heb de koud to pakken (ik heb kou gevat, ik ben verkouden),<br />
ik moet voortdurend f niesen (niezen) . Ik merkte 't vannacht al,<br />
ik kon me in bed niet bewarmen (niet warm worden) .<br />
447 . 't Is jammer dat die jongen zo hakkert (hakkelen, stotteren)<br />
.<br />
448 . Die ouwe man wordt stoetelig (stuntelig) . 't Wordt 'n<br />
stoetel (hij wordt onredzaam, onhandig, onbeholpen) .<br />
449 . Vader zat de hele avond to bremmen (staccato-hoesten, gedempt<br />
hoesten ; sours als aanwensel, sours als uiting van onrust) .<br />
69
450 . Hij kan vandaag niet schrijven, hij heef t 'n zwel of : swel<br />
(zweer, gezwel) aan z'n vinger .<br />
451 . Een maagpatient kan lang niet alle voedsel verneren<br />
(verteren) .<br />
Die bittere opmerking van m'n zwager kan ik niet best verneren<br />
(verwerken) .<br />
452 . 1k heb m'n hand verbrand (gebrand) .<br />
Dat huffs is door 't onweer verbrand (afgebrand) .<br />
453 . Als ik wondjes heb, genezen ze niet gauw, ze grutten<br />
(etteren) maar door . Ik ben nogal grutterig (ontvankelijk voor<br />
infectie) .<br />
454 . De zieke lag to vroeten in bed (woelen) .<br />
'Wroeten is wel Ned . by . in :<br />
't Varken wroet met de snuit in de modder .<br />
In die familie-ruzie moet je niet gaan wroeten<br />
(stoker) .<br />
455 . We krijgen stellig ander weer : de kinderen zijn zo uithoinig,<br />
doenig, heen-en-werig (druk, beweeglijk, anders dan gewoon)<br />
.<br />
456 . jongen zit niet zo to raggen op je stoel (wiemelen, rijen) .<br />
457 . Piet, niet zo hompen (stoten of aanstoten), dan kan ik<br />
niet schrijven .<br />
458 . Marian, nou zit le haar goed, zei moeder Annie . En nou<br />
niet de hele avond er aan zitten to veugelen (schikken, veranderen)<br />
.<br />
459 . Eerdat je bij die fotograaf goed staat of zit, heeft ie heel<br />
wat aan je zitten to f iemelen, veugelen, f lik f looien (betekenen<br />
alle dries met de harden ordenen, schikken, aanraken) .<br />
Die vrouw is maar wat aan 't f likf looien, maar haar werk raakt<br />
niet of (hier betekent <strong>het</strong> : de schijn geven bezig to zijn, zonder<br />
dat veel resultant to zien is) .<br />
Opm . : 'Flikf looien' is ook Ned ., maar betekent dan : iemand<br />
vleien om daar voordeel uit to trekken .<br />
7 0
460 . Hij heef t 't wild in de bienen (hij is erg gehaast, by . in<br />
z'n werk) . In z'n haast stro f f elde (struikelde) ie over 'n steep .<br />
461 . Waardoor kom je to last op school, Gert?<br />
Meester, ik heb wauweld (spelende to langzaam gelopen) .<br />
462 . 't Kind zat to gnokken (begerig to kijken) naar al dat<br />
lekkers .<br />
Als moeder vlees snijdt, staat de hond erbij to gnokken .<br />
463 . Marie, schiet wat op met je werk ; je zit maar wat to<br />
dangelen, to trutten, to teizen, to tezen (treuzelen, talmen, niet<br />
opschieten) .<br />
464 . Dat kind heeft 'n nieuwe jurk . Wat is ze er kuin op<br />
(trots op, gelukkig mee) ! Ja, ze is zo kuin as de poes (zo trots<br />
als 'n pauw) .<br />
465 . Annemiek kon wegens ziekte niet naar 't verjaringsfeestje<br />
van haar vriendinnetje . 't Begrootte m'n om haar (ik vond 't<br />
jammer voor haar) . 't Was erg begrotelijk (spijtig, zielig) .<br />
Ik koop die dure hoed niet ; 't begroot m'n van m'n centen (ik<br />
vind 't jammer m'n geld ervoor uit to geven) .<br />
Opm . : 'Begroten' betekent in 't Ned . : schatten, taxeren, ramen .<br />
71
466 . Wat schreeuw je toch, ik verskiet ervan (schrik) .<br />
Opm . : 'Verschieten' is Ned ., maar betekent dan onder meer :<br />
'van kleur veranderen' . By . Hij schrok zo hevig, dat ie van kleur<br />
verschoot . Etalage-stof f en verschieten door de zon .<br />
467 . Ik ben er nuwskierig (benieuwd) naar of m'n vriend geslaagd<br />
is .<br />
Opm . : 'Nieuwsgierig' is goed Ned ., maar heef t 'n ongunstige betekenis<br />
. Daarom past 't niet in bovenstaande zin . Maar wel in :<br />
Nieuwsgierig Aagje . Meid, wees niet zo nieuwsgierig, ga niet<br />
achter de deur staan luisteren! Wat was buurvrouw nieuwsgierig<br />
naar de prijs van m'n mantel!<br />
468 . Toen moeder in 't ziekenhuis lag, had ze zo'n verlangst<br />
naar kleine Pietje (verlangen) .<br />
Opm . : Dit woord heef t uitsluitend betrekking op personen . Men<br />
zegt dus niet : Ik had toch zo'n verlangst naar m'n nieuwe auto .<br />
469 . Als je 'n uur met die man praat, zegt ie wel honderd keer<br />
'nie waar' . Dat is 'n lelijke anwenst (aanwensel) .<br />
Tijdens z'n openingswoord zat de voorzitter voortdurend met<br />
z'n potlood to spelen . Wat 'n hinderlijke anwenst!<br />
470 . Ton is nog maar zes j aar en toch al gortig (hij geloof t<br />
't sinterklaasverhaal niet meer) .<br />
Opm . : 'gortig' is wel Ned . maar in andere betekenissen, by . : Dat<br />
varkensvlees is gortig (ranzig) . Die vent maakt 't al to gortig<br />
(al to bout, al to grof) .<br />
471 . Is Dorus thuis? Nee, die is 'n kwartier geleden an de loup<br />
gaan uitgelopen, bv, voor 't doen van boodschappen of om 'n<br />
burenbezoek of to leggen) . Passies (zo juist, zoeven, zo pas) zei<br />
ie, dat ie vanmiddag an de reed zal gaan (zal uitrijden, ergens<br />
naar toe zal rijden) . Hoe 't ook zij, hij is nou niet bai de werken<br />
(niet aanwezig, niet thuis) .<br />
Wist je dat ie al twee maanden uit 'n werken is (niet werkende,<br />
by . wegens ziekte) ?<br />
472 . Als je 'n lange refs maakt, ga je onderweg wel 'ns opsteken<br />
('n cafe aandoen, even aanleggen) .<br />
7 2
Als je 'ns bij me langs komt, moet je 'ns even opsteken ('n kort<br />
bezoek brengen) .<br />
Ik kreeg 's avonds heel laat nog twee opstekers (klanten) in<br />
m'n cafe .<br />
473 . Ik ging naar tante Kneel op visite, maar ik maakte 'n<br />
dot-rois (vergeef se refs), want tante was niet thuis . Ik vond<br />
't erg jammer, ik kon er wel van janken (huilen) .<br />
474 . wil je die knoop even opzoeken (oprapen) ?<br />
Opm . : 'Opzoeken' is wel goed Ned . in by . lk ga vanavond m'n<br />
vriendin 'ns opzoeken . Hij heef t dat in <strong>het</strong> woordenboek opgezocht<br />
.<br />
475 . Jan, voordat je weggaat, eerst je boeken oppakken (opbergen)<br />
. Ik had die foto zo goed oppakt (opgeborgen) dat ik<br />
'm zelf niet meer vinden kon .<br />
476 . Zeg, nou moet je vortgaan (weggaan, vertrekken), want<br />
't is meer dan tijd .<br />
V ort (ga weg) j o, schiet op!<br />
Hij ging vort (weg) en kwam e f kesternei (iets later) verom<br />
(terug) .<br />
477 . Dit pak is zwaar, wil je even 'n endje nemen (helpen<br />
dragen) ?<br />
478 . Ik vind 't bijzonder aardig dat je me opgezocht hebt en<br />
je verdoen 't maar weer 'ns gauw (je moet gauw weer 'ns<br />
komen) .<br />
Hij is niet to beklagen, hij heef t genoeg geld en hij heef t 'n auto<br />
tot z'n verdoen (tot z'n beschikking, tot z'n gerief) .<br />
Opm . : 'Verdoen' is wel Ned . in zinnen als : Hij verdoet (verbruikt<br />
nodeloos) veel geld,veel tijd, enz . met . . .<br />
Hij wou zich verdoen (van 't leven beroven) .<br />
479 . Morgen ga ik uit en daarom zal ik vandaag maar wat op<br />
voor (vooruit) werken .<br />
Ik ben met m'n werk liever op voor (vooruit) dan op achter<br />
(achter, achterop) .<br />
De klok is op achter (loopt achter, is achter) .<br />
De kerkklok is op voor (loopt voor, is voor) .<br />
73
480. . Ouwe Trijntje zit de hele dag van achter haar haar gordijntjes<br />
to te glouwen (gluren, nieuwsgierig kijken) naar alles wat voor-<br />
voorbijgaat.<br />
.<br />
Ik heb 'n 'n vrijpostige dienstbode; ; ze zit in al m'n kasten to te<br />
glouwen, to te miereken, to te streunen of: : strunen (struinen, snuffelen,<br />
doorzoeken) .<br />
481. . We raakten met elkaar aan 't spouken of: : spoken (ravot-<br />
(ravotten)<br />
en toen wist Kees me de de f foto van m'n meisje to te ontgnoffef e-<br />
len (ontfutselen, afhandig of maken).<br />
.<br />
482. . Ik skeurde (sleurde, trok) hem er aan z'n haren bij bij. .<br />
483. . Ik zat buiten in de loute to te lezen (luwte).<br />
.<br />
484. . Aan de lucht to te zien kon 't morgen wel weI 'ns snei-jagen<br />
(sneeuwen) .<br />
485. . Die man is van mijn oudte (leeftijd, jaren) .<br />
486. . De deur is vast (gesloten,op op slot). .<br />
De deur is is los (niet op slot) .<br />
Wil je Je de deur even vastmaken (op slot doen) .<br />
Pas 'n uur geleden eden heb ik 'm losmaakt (ontsloten)..<br />
487. . Tussen buurvrouw en en haar haar nieuwe dienstbode wil wil 't 't niet<br />
erg hotten (vlotten, boteren). . 't Meisje is is nog maar achttien en<br />
't is nogal 'n drok dinkie (ze is levendig en houdt van dansen<br />
en f feesten). . Sours Soms is ze helemaal van de rel rei (onhandelbaar, van<br />
de kaart). . Buurvrouw heeft t nog heel wat met 'r 'r tote stroiken<br />
snuf-<br />
(steh_en) (stellen) .<br />
488. . Dat werk is in 'n dag o o! f are! f to te doen (anderhalve dag). .<br />
Zou 't in areve dag kunnen (anderhalve dag)? ?<br />
489. . Hoe lang heb je vanmiddag geslapen?<br />
'n Braa! f uur of: : 'n uur brag braa! f (ruim 'n uur).<br />
.<br />
'n Stoi! f kwartier (ruim 'n kwartier).<br />
.<br />
'n Dik half uur (ruim 'n half uur).<br />
.<br />
74
490 . Lesten (laatst) sprak ik er ien (iemand) die haar bruidsjurk<br />
maakt en dein (conf ectie-werk) gekocht had .<br />
491 . Buurman komt o f tig bij ons (vaak, dikwijls) . Vergelijk<br />
met <strong>het</strong> Duitse woord 'oft' en <strong>het</strong> Engelse 'often' .<br />
492 . Van de kamer tot de voordeur is maar twee stapen<br />
(stappen, passen) .<br />
493 . Hoeveel kilometer hebben we nog of to leggen?<br />
Ik denk van nog tachtig . Zo zo, dat is nog 'n heel rak ('n hele<br />
ruk) .<br />
Moeten we nog twee uur met dit zware werk doorgaan? Nou<br />
nou, dat is nog 'n heel rak (nog 'n lange tijd, dat is nog 'n hele<br />
opgave) . 't Eerste sko f t was me al lang genoeg ('t eerste gedeelte<br />
van de werktijd) .<br />
494 . Ik kreeg per post 'n belastingbrie f (biljet) .<br />
Kleine Ineke kreeg van tante 'n brief (zak) zuurtjes .<br />
Q<br />
r<br />
i<br />
Zet die brief met gele bonen maar in de kas. (Zet die zak met<br />
bruine bonen maar in de kast) .<br />
De dief zit in de kas (kast, gevangenis) .<br />
Opm . : 'Kas' is wel Ned . maar betekent dan o .m . geldlade van<br />
by . 'n winkelier of 'n bankkantoor .<br />
'Broeikas' en 'broeikast' zijn beide Ned .<br />
7 5
495 . De halft (helf t) van de mensen lust geen uien .<br />
Opm. : Als bijvoeglijk naamwoord is 'half' wel goed Ned . By .<br />
'n half woord, 'n halve appel .<br />
496 . Heb je genoeg melk in je koffie? Nee, goof er nog maar<br />
'n go f f ie in (doe er nog maar 'n scheutje in) .<br />
lk kreeg me daar 'n go f of : go f f erd van de dicht waaiende deur<br />
(stoot, duw, klap) !<br />
497 . Klaas heef t 'n hele zood knikkers ('n grote hoeveelheid,<br />
'n massa) .<br />
De woorden 'zo' of 'zood' of 'zooitje' of 'zoodje' zijn goed Ned . :<br />
'n zooi mensen (menigte, massa, heleboel)<br />
'n zooitje peulen ('n kooksel)<br />
'n hele zooi boeken ('n grote hoeveelheid)<br />
't is me daar 'n zoodje of zooitje ('n min volkje of : 'n grote<br />
rommel) .<br />
De Westfries gebruikt bijna uitsluitend de vormen 'zood' en<br />
'zootje' . Het gebruik is zeer veelvuldig ; men hoort deze woorden<br />
overal en altijd, evenals pittig, puur, bedat .<br />
498 . 'n Hele stuit knikkers, sigarebandjes, auto's, geld, enz .<br />
(grote hoeveelheid, menigte) .<br />
Het woord is dus synoniem met 'zood' .<br />
'n Stuit hoof, 'n stuit mest ('n overgebleven stuk van 'n hooiklamp<br />
of mestvaalt) .<br />
499 . Wie de buul ('t geld) heef t, is bass .<br />
(Wie de geldbuidel, de portemonnee heef t, die heef t de macht) .<br />
500 . Klaas is niet arm ; hij heef t wel wat in z'n boekie (portef<br />
euille, portemonnee) .<br />
501 . Wat hebben jullie veel miggen (vliegen) in de kamer .<br />
Opm . : 'Muggen' zijn in 't Ned . o .m . langpootmuggen .<br />
502 . 1k meen 'n vlooi (vlo) to voelen .<br />
'n Orekruiper vind ik griezelig (oorworm) .<br />
7 6
Foto, genomen in 1953 voor de f raaie schouw in cafe ''t Wapen van<br />
Wijdenes', waar thans de familie Westerlaken woont . De schouw is,<br />
helaas, uitgebroken . . . Boven de vuurpot hangt de koperen konkelpot<br />
aan de heugel .<br />
De dame in stoel is mevr . Aaf je de Vries-Stieltjes (1878-1963), gehuwd<br />
geweest met Simon de Vries . Ze is geboren to Twisk en overleed in<br />
't jozefpark to Blokker. De schenkende dame is haar dochter, mevr . Annie<br />
Beemsterboer-de Vries, geb . 9-9-1907 to Wognum, echtgenote van de<br />
heer P . Beemsterboer Azn ., geb . 29-3-1903 to Venhuizen, gewezen burgemeester<br />
van de gemeente Berkhout, sedert 1968 gepensioneerd en nog<br />
to Berkhout woonachtig .<br />
De kleding, enz . als op de f oto, werd in <strong>het</strong> eerste kwart van deze eeuw<br />
in West-Friesland nog algemeen als 'beste kleidje' gedragen .<br />
77
503 . 'n Flouk of : vlouk slootje (ondiep) . 'n Flouk bord (ondiep)<br />
.<br />
504 . Ik meende dat ik 'n dooie muffs opraapte, maar 't was 'n<br />
levendige (levende) .<br />
Is 't eerlijk (werkelijk) waar?<br />
Dikwijls zegt men kortweg : Is 't eerlijk?<br />
505 . Vrouw, wat moet er wezen van de slager?<br />
Antwoord : Slager, doe maar op 't oud o f (als altijd, als gewoonlijk)<br />
.<br />
506 . Wanneer komt ie? Hij heeft gezegd van een maandag<br />
(maandag of a .s . maandag of maandag a .s .) .<br />
Opm . : Goed Ned . is : 't was op een maandag in mei . Hij was<br />
j arig op een dinsdag .<br />
507 . Wat hij zegt is niet waar, 't is leugen ('t is een leugen) .<br />
Als je koopt moet je betalen, is 't waar o f leugen? (daar is geen<br />
twijfel aan, dal staat vast) .<br />
508 . Hij sprong over sloot (over de sloot) .<br />
78
509 . Moeder is our de thee naar tante (op middagvisite, op de<br />
thee) .<br />
Wij gaan vanavond our de ko f f ie naar tante Lies (op avondvisite,<br />
op de kof f ie) .<br />
Oom Dirk was bij ons to gast (is bij ons wezen middag-eten, to<br />
± 12 uur) .<br />
Opm . : 'lemand to gast nodigen' betekent in 't Ned . : iemand uitnodigen<br />
voor 'n bezoek . Dan behoef t niet noodzakelijk 'n middagmaal<br />
gebruikt to worden . 't Kan wel ; hij kan zelf s blijven<br />
logeren . In 't Westf ries blijf t 'n gast nooit logeren .<br />
510 . Mijn dochter gaat elke week twee dagen to werk (ergens<br />
werken, uit werken) . Op 't ogenblik is ze to help bij 'n zieke<br />
buurvrouw (te helpen, als hulp) . Ze heef t ook 'n werkhuis aan<br />
't andere eind van 't dorp . Als 't slecht weer is, komt haar werkgever<br />
met de auto our 'r to haal (haar halen) .<br />
Opm . : 'Te werk' is wel Ned ., maar in 'n zin als by . : 1k wil 'n<br />
radiotoestel bouwen ; hoe zal ik daarbij to werk gaan?<br />
511 . Het voorzetsel 'te' komt in West-Friesland veel voor,<br />
sours goed, sours foutief gebruikt . Zo kan de zin : 'Jan is to<br />
voetballen' betekenen :<br />
a . Jan is gaan voetballen (als medespeler)<br />
b . Jan is naar 't voetballen (als toeschouwer) .<br />
Hier nog enkele voorbeelden van 'goed en kwaad' dooreen :<br />
Hij is to kermis, to hooien, to melken, to kaarten, to gast, to<br />
kerk, to bruilof t .<br />
Zij is to krullen (naar de kapper) . Hij komt in onze kerk to<br />
preken ('te' is overbodig), enz .<br />
512 . 1k ben zo meteen klaar met schrijven, dan mag je m'n<br />
potlood wel efkes (even, eventjes, effen) gebruiken, maar je<br />
mag 't niet weghel pen (zoek maken, 't mag niet zoek raken) .<br />
513 . Meestal is ie vriendelijk, maar betaien (sours, somtijds)<br />
zegt ie geen woord .<br />
514 . Hij ligt in 't ziekenhuis ; 't verwondert me niet . Van<br />
achteren bekeken (achteraf bezien) was ie de laatste tijd al erg<br />
lusteloos, lk zag 'm elke dag ; hij woont geneven over ons (tegenover)<br />
.<br />
7 9
515 . Wat is alles opheden toch duur (nu, in deze tijd, vandaagaan-de-dag)<br />
.<br />
516 . Is Tinus er al? Nee, maar demie of : demee of : deimie<br />
komt ie wel (straks) .<br />
517 . Is je man thuis? Nee, hij is even uitverdan (even weg,<br />
even naar iemand toe) .<br />
Ik dacht dat ie vandaag niet meer terug zou komen maar op slot<br />
(tenslotte, eindelijk) kwam ie toch opperdan (kwam ie toch, hij<br />
bleef niet weg) . Voor die historische optocht hebben ze alle<br />
ouwe kleren weer opperdan gehaald (te voorschijn) .<br />
Waar woont Kramer? In dat huffs in Noord-Scharwoude, dat wat<br />
inverdan staat (jets achter uit, jets verder van de weg dan de<br />
huizen aan weerskanten) .<br />
De boerderij van Piet Kruyer op Zuid-Spierdijk staat funk uitverdan<br />
(naar voren, dichter bij de weg dan de huizen aan<br />
weerszijden) .<br />
518 . Je hebt wel niet veel zin in je studie, maar je moet 't<br />
op 'n echter (voortaan, in 't vervolg) met regelmaat proberen<br />
to doen .<br />
80
519 . 't Is buiten verlegen koud (heel erg) .<br />
Ik vind dat liedje verlegen mooi .<br />
Neeltje lust verlegen graag paling .<br />
Opm . : 'Verlegen' is wel Ned, maar betekent dan : bleu, bedeesd,<br />
beschroomd . Die jongen is zo verlegen dat ie geen meisje<br />
durf t vragen .<br />
520 . Ik zal nog even m'n schoenen poetsen en dan is 't bedat<br />
(intussen) tijd voor de bus .<br />
Je bent wel was last op kraamvisite ; 't kind zou bedat (intussen,<br />
bijna) kunnen lopen .<br />
Ik dacht dat ik nog 'n hele tijd zou moeten reizen, maar ik was<br />
er bedat al (bijna)<br />
Opm . : Het gebruik van dit woord is zeer f rekwent .<br />
521 . Hij is puur ziek (tamelijk, erg) .<br />
Dat heeft puur gekost (heel was, tamelijk veel) .<br />
Bij <strong>het</strong> of scheid zaten de bruid en haar moeder puur to sno f f en<br />
(tamelijk erg to snikken) .<br />
Opm . : 'Puur' betekent in 't Ned, zuiver, onvervalst, enkel by .<br />
pure honing, puur goud, pure nonsens . Hij deed dat puur om<br />
to plagen . 't Woord words in 't Wf r . zeer veel gebruikt . Zie 491 .<br />
522 . 't Is buiten onguur koud ( heel erg, buitengewoon) .<br />
'Onguur' betekent in 't Ned . schrikwekkend : 'n Ongure kerel<br />
met 'n onguur gezicht .<br />
523 . Ik vond dat toneelstuk sko f tig mooi (heel erg, buitengewoon)<br />
.<br />
Opm . : Dit woord is de laatste decennia in West-Friesland in omloop<br />
gekomen .<br />
524 . Die man heeft hoegenaamd geen vrienden (bijna geen) .<br />
Opm . : Het woord betekent in 't Ned . : volstrekt niet, volstrekt<br />
geen . In 't Ned . zou bovenstaande zin dus betekenen : Hij heef t<br />
geen enkele vriend .<br />
525 . Hij kwam mitterhaast (bijna) nooit bij ons .<br />
Zij is mitterhaast dertig (bijna) .<br />
Opm . : 'l etterhaast' betekent in 't Ned . : in haast, spoedig .<br />
8 1
526 . Doe dat kunstje met de kaart nog eens .<br />
Ik ken 't gien meer (niet meer) en daarom doe ik 't gien meer<br />
(niet meer) .<br />
527 . Hij leef t gemakkelijk . Hij heef t nergens gien last van en<br />
hij heef t nooit gien haast . Hij heef t dan ook nooit gien kans op<br />
'n goeie betrekking .<br />
('t Woordje 'geen' hoort niet in de zin) .<br />
528 . Wie zit er in de derde bank? Daar zit er genien (geen<br />
of niemand) .<br />
529 . Hij drinkt wel 's 'n borreltje to veel, maar hij is evengoed<br />
'n beste vent (toch, desondanks) .<br />
Ik verbood 't hem, maar hij deed 't evengoed (toch) .<br />
Opm . 1 : 'Evengoed' is wel Ned ., maar betekent dan 'evenzeer',<br />
'in gelijke mate', by . Ik ben evengoed teleurgesteld als iii .<br />
Opm . 2 : 'Even' en 'goed', los van elkaar geschreven zulllen wel<br />
geen moeilijkheid opleveren . Ze vormen dan 'n gewone stellende<br />
trap van vergelijking, by . : Vader is even goed als moeder .<br />
530 . Wat woont die familie hier ienlik (eenzaam, afgelegen) .<br />
Hun dochtertje is dan ook erg ienkind (eenkennig) .<br />
531 . Is je man meegekomen? Nee, ik ben alliendig (alleen) .<br />
Hij komt alliendig (alleen maar, slechts) als ie wat aan je verdienen<br />
kan .<br />
532 . Hij was voor mij 'n botvreemde of : gulvreemde ('n geheel<br />
en al vreemde) .<br />
533 . Klaas wou met alle verdol (met alle geweld, zonder zich<br />
to laten weerhouden) naar de markt!<br />
534 . Tante kwam 'n dagje bij moeder ; de hele dag zaten die<br />
twee pent-an (knusjes, genoeglijk) to breien en to praten .<br />
535 . Hij las overstil of : overzacht of : overzachies (onhoorbaar) .<br />
Opm . : Als de klemtoon op de eerste lettergreep gelegd wordt<br />
zijn de woorden 'overstil' en 'overzacht' algemeen Ned, by . :<br />
8 2
Het was in de huiskamer overstil (al to stil, zeer stil) . Hij sprak<br />
overzacht (al to zacht, zeer zacht) .<br />
536 . DP trap is steil, doe maar lenigies-an (niet to haastig, voorzichtig,<br />
kalm-aan) .<br />
Zo lenig-an worden we allemaal ouder (langzaam-aan) .<br />
537 . Buurman en buurvrouw gaan baiegaar naar de zangrepetitie<br />
(beiden, allebei) .<br />
538 . 1k heb m'n tuin gespit ; ik ben er hessig van (warm,<br />
bezweet) .<br />
Als 't wat druk met 't werk is, dan is vader zo hessig (jachtig,<br />
hitsig, vurig, druk doend) .<br />
Vgl . boizen .<br />
539 . 1k ben moe . De hele dag heb ik door de stad moeten<br />
f lenteren (lopen) om rekeningen to innen .<br />
540 . Jij geloof de me we!, maar hulle of : hullie of : zullie (zij)<br />
geloof den me niet .<br />
541 . Moeder kan f ijn steuren (koken, kokkerellen) . Vorige<br />
week heb ik me bijna vereisd (te veel gegeten, omdat 't zo<br />
lekker was) .<br />
Als ze weet dat je komt, bewaart ze meestal 'n steurtje vis of<br />
vlees voor je (restje, kookseltje) . Ze weet we!, dat ze geen witlof<br />
voor me moet neerzetten . Daar kan ik wel van koken of : kouken<br />
(walgen, kokhalzen) . Daar begin ik van to koken of : to vrouken<br />
(walgen) .<br />
542 . Het wederkerend voornaamwoord zich gebruikt de Westfries<br />
nooit in de spreektaal .<br />
Hij wast 'm (zich) elke ochtend .<br />
Iij verbeeldt 'm of : z'n oigen heel wat (zich) .<br />
Hij schrok z'n oigen 'n hoedje (zich) .<br />
543 . Hoeke (wat voor) schoenen heb je gekocht? Heb je 'n<br />
nieuwe wintermantel? Hoentje (hoe ene, wat voor een)? 't Is<br />
vrijwel zontje (zo ene, eenzelf de) als buurvrouw Jaantje heef t .<br />
8 3
544 . Ik heb die auto onbeziens gekocht, maar ik ben er dan<br />
ook mee in de skeer lou pen (in de val gelopen) .<br />
545 . We mochten op de kermis ieder twee gulden verkou pen<br />
(besteden, versnoepen) .<br />
546 . We wonen zoit-an de kerk (naast) .<br />
547 . M'n kousen ladderen telkens weer ; nu heb ik goeie sterkers<br />
(heel sterke) gekocht . Die langers (lange) waren niet sterk .<br />
't Hoeven niet juist dikkers (dikke) to wezen, 't kunnen toch<br />
wel sterkers (sterke) zijn .<br />
Koop maar zo gauw mogelijk andere kousen, want beuren moet<br />
't toch .<br />
Opm . : Hier voelt men 'gebeuren' als 'n deelwoord en laat 'ge'<br />
verkeerdelijk weg .<br />
Dit doet zich ook voor bij <strong>het</strong> werkwoord 'geloven' . Van oudere<br />
mensen hoort men nog : Dat wil ik wel louven . Ik lou f van wel .<br />
548 . Hoe voldoet je nieuwe knecht? Heel goed, 't is 'n best<br />
('n beste) .<br />
Hier heb je 'n appel . Sjonge, dat is 'n hele best ('n heel beste) .<br />
ja, 't is 'n besterd ('n heel grote) . Zo'n groterd (grote) heb ik<br />
al lang niet gehad .<br />
Opm . : 'Dikkerd' is wel Ned ., by . Er lag 'n lekkere dikkerd in<br />
de kinderwagen .<br />
549 . Wat was ik bloid (blij), toen ik dat hoorde .<br />
Opm . : In <strong>het</strong> Ned . zijn er twee woorden voor : 'blij' en 'blijde' .<br />
Het laatste is schrijftaal . Men gebruikt in de spreektaal altijd<br />
'blij' . By . Ik ben er blij om, dat je me zowel in droeve als in blije<br />
dagen bijstaat .<br />
550 . Is jouw jurk <strong>het</strong>zelf de als (de) mijne?<br />
ja meid, hij is precies eveliens (<strong>het</strong>zelf de) .<br />
551 . Wat is 't reiste pad (de kortste weg) van hier naar<br />
Medemblik?<br />
Ik dacht dat schijnbaar eenvoudige sommetje even to maken,<br />
maar dat zat niet zo reid ('t ging niet zo gemakkelijk, 't was niet<br />
zo eenvoudig als ik dacht) .<br />
84
Voor de reiighoid of : voor de vlugte (our tijd to winnen) hoef<br />
je niet over dat landpad to gaan, 't kost evenveel tijd als over<br />
de openbare weg .<br />
lk moest vanmorgen al vroeg weg . Van 't gewone huishoudelijke<br />
werk kon ik alleen 't neist en 't reist maar doen ('t allernoodzakelijkste)<br />
.<br />
Voor de onverdochse (onverwachte) gasten kookte moeder rijst .<br />
Dat is reid werk (dat gaat gauw en gemakkelijk) .<br />
552 . Ouwe paarden, die zijn gaan liggen, kunnen sours niet<br />
meer op eigen kracht overeind komen . Men tilt ze dan aan de<br />
staart op . Dat heet steerten .<br />
Vader is lastig voor z'n arbeiders ; hij loopt sours de hele dag to<br />
steerten (aanzetten, aanvuren, aanporren, aanmerkingen maken) .<br />
553 . Truus weegt niet veel, 't is 'n dundas ('n dun, slank,<br />
rijzig f iguurtje) .<br />
554 . Nel, je kachel brandt funk, 't is hier loeker (warm) .<br />
555 . Sours heb ik van die zangerige benen ('n moe gevoel in<br />
de benen) .<br />
De brei is zangerig (lichtelijk aangebrand) .<br />
Opm . : 'Zangerig' is Ned . in de betekenis van welluidend, melodieus<br />
. By . : 'n zangerig gedicht, 'n zangerig lied) .<br />
556 . Hij heeft dat werk in korte tijd opgeleverd ; hij heeft<br />
m goed verweerd (zich funk ingespannen) .<br />
557 . Bij <strong>het</strong> werkwoord 'overrijden', in de betekenis van 'met<br />
'n voertuig er overheen rijden', dat in 't Ned . de klemtoon krijgt<br />
op de derde lettergreep, legt de Westf ries 't accent op de eerste<br />
Als je 'n kind zou overraien, zou je dat nooit kunnen vergeten .<br />
Wie heef t dat kind overreden (overreden) ?<br />
Wil de Westf ries deze laatste zin in 't Ned . zeggen, dan zegt ie<br />
dikwijls verkeerdelijk overgereden .<br />
558 . 1k zag 'n kind to water (in 't water) vallen, lk vloog met<br />
'n stuff f (met 'n vaart) de deur uit, our 't to redden .<br />
85
Men gebruikt 'te water' ook in 't Ned ., by . : 'n boot to water laten,<br />
vervoer to water,<br />
to water gaan (gaan zwemmen) .<br />
559 . Wat 'n vervelend gehoor, als die man met z'n schcenen<br />
zo slur f t (slof t, langs de grond schuurt) .<br />
560 . Alle kleren lagen omwoid (verspreid, uiteen, uit elkaar)<br />
op de vloer . Toen ik 't zag, dacht ik : Sommige moeders kunnen<br />
't raar of skieten of : o f steken (eigenaardig aanpakken) .<br />
561 . Wat is alles toch rotduur (peperduur) .<br />
562 . Hij gooide de bloempot an garrelementen (kapot, aan<br />
splinters en scherven, aan gruizementen, aan gruizelementen) .<br />
563 . 1k moest gauw of maken (voortmaken, opschieten), antlers<br />
zou ik de bus niet halen .<br />
Als die f amilie op 'n f eestje bij elkaar komt, dan kunnen ze wat<br />
o f maken (wat 'n drukte maken, goed f eest vieren) .<br />
Opm . : 'Af maken' is Ned, in verschillende andere betekenissen,<br />
by . z'n werk ofmaken, 'n zieke koe of maken, enz .<br />
86
564 . Moeder, wat moeten we klaarmaken als baispul voor morgen<br />
(groente bij 't hoof dgerecht) ?<br />
565, lk had hem in lange tijd niet meer gezien, ik bekende of<br />
bekon hem niet eens (herkende) .<br />
566 . Hoe ver ben je met de schoonmaak heen?<br />
0, 't loupt op 'n of snaier ('t loopt naar 't eind, 't is bijna afgelopen)<br />
.<br />
567 . Komende zondag gaan we met onze kinderen naar 'n speeltuin<br />
. Ze kunnen dan heerlijk hun tuul uittulen ('ns heerlijk uitleven)<br />
.<br />
568 . Die man heef t in z'n gezin niet veel to f orten (in to brengen,<br />
to zeggen) .<br />
569 . Dat ie 'n grote mond tegen me zou opzetten, dat was ik<br />
wachtende ( dat verwachtte ik, daar rekende ik op) . Hij speelde<br />
dan ook op as de rouk (hevig, hef tig) .<br />
Toen ie <strong>het</strong> ongeluk zag gebeuren, vloog ie as de rouk (heel vlug)<br />
om 'n dokter .<br />
570 . Wat komt daar nu allemaal door de dam (de poort, 't<br />
damhek) ? Laat ik nou zeven onverdochse gasten (onverwachte,<br />
niet verwachte gasten, die komen middag-eten) krijgen!<br />
571 . Dat heb je niet goed gedaan . Ga 't maar overnuw doen<br />
(opnieuw) . Onderlest (laatst, onlangs) heb je dezelf de f out<br />
gemaakt .<br />
572 . Wanneer heb je Cor voor 't eerst ontmoet? Drie jaar geleden<br />
op Hemelsvaartdag (Hemelvaartsdag) . Hij leek me eerst<br />
veuls (veel) to oud, maar ik dacht, ik kan 't zachs (licht, allicht)<br />
proberen . En nou ben ik erg met 'm in 't zin (in m'n schik) . En<br />
ik hoop dat hij 't ook nei 't zin heef t (naar z'n zin heef t) .<br />
573 . M'n ouwe bromfiets moet opgeruimd worden . Elke dag zit<br />
ik er aan to madderen of : medderen (knoeien, klungelen, inspannend<br />
werken) .<br />
Dat gemadder moet nu 'ns uit zijn (dat moeilijke werk) .<br />
8 7
574 . Als er 'n pak snei (laag sneeuw) ligt, wat geef t dat toch<br />
'n proest (smerige, natte boel) als 't gaat dooien!<br />
575 . Doe je opgestroopte mouwen flu maar nei de leigte (naar<br />
beneden, omlaag) .<br />
Jongen, kom uit die boom, kom nei de leigte (naar beneden) .<br />
576 . Hoor ik vader thuiskomen? Ik denk van al (wel) .<br />
577 . Tante Aaf is de ene dag goed to spreken en de andere dag<br />
slecht . Je moet 'r wat gunstig tref f en, ze is erg bai de rullen (wisselend<br />
van stemming, niet gelijkmoedig) . 't Is hop o f drop, mal<br />
o f dral (alles of niks, mooi of lelijk, ze vervalt in uitersten) .<br />
De verbouw van uiens (uien) is erg wisselvallig . Hij kan veel<br />
geven, maar hij kan ook veel nemen, 't is hop o f drop (alles of<br />
niks) .<br />
578 . Is de auto van de koster nuw (nieuw) ?<br />
Nee hoor, 't is geen nuw (nieuwe), 't is 'n oud (ouwe) . Maar<br />
dat doet er niet toe, 't is 'n best (beste) en nog 'n mooike<br />
(mooie) ook .<br />
579 . In <strong>het</strong> drukke verkeer is 't voor kleine kinderen gevaarlijk<br />
op straat . 't Moet er wel wat an daien ('t lot moet hun wat<br />
gunstig zijn, ze moeten wat geluk hebben) .<br />
't Moet maar teugendaien (tegenlopen), dan kun je niks bereiken .<br />
Ik heb 'n toom van twaalf biggen liggen, elf mooie en een misdaier<br />
('n onvolgroeide, die achter gebleven is in vergelijking met<br />
de andere) .<br />
580 . Hij heeft geen gemakkelijke vrouw ; hij moet 'r wel funk<br />
op bit raien (straf f e maatregelen nemen om baas to blijven) .<br />
581 . Piet zingt wel goed, maar Klaas kan gien woishouwen<br />
(niet zuiver zingen) .<br />
582 . Eeri stadter (stedeling) gewent niet gemakkelijk op 'n<br />
dorp .<br />
583 . Bij buurvrouw Agie hangt zo'n ouskige of : ouske (muf f e,<br />
8 8
onf risse) lucht in huffs . Dat komt wel doordat 'r huffs erg<br />
drem (vochtig) is . Met mal (broeiig) weer merk je <strong>het</strong> 't meest .<br />
584 . Als je die meneer uitnodigt op ons f eest, dan moet je z'n<br />
vrouw ook inviteren, dat vloit wel (dat spreekt vanzelf, dat hoort<br />
er zo bij, dat kan bijna niet antlers) .<br />
585 . Anneke is nog maar twee jaar ; toch kept ze alle buurkinderen<br />
al op 'n urt (heel precies, nauwkeurig) . Ja, 't is 'n lepe<br />
stinkerd (vluggerd), ze doorziet de toestand gauw en weet daar 'r<br />
voordeel mee to doen . Sours loopt ze zo permandig (parmantig)<br />
armpie-deur (gearmd) met Gertje van de buren .<br />
586 . Is Piet al aan z'n werk? 0 ja, hij is al 'n kwartier an de<br />
veers (aan de gang, bezig) .<br />
Als je toch naar de stall moet voor je auto, dan kun je met dezel<br />
f de veers (meteen, met dezelf de gang) hoestpillen meebrengen .<br />
587 . Reed de auto, toen <strong>het</strong> ongeluk gebeurde, dut-op (naar<br />
deze kant, in de richting van de spreker) ? Nee, hij ging dat-o p<br />
(in de richting van de spreker af) . Ben je in kort (kortelings,<br />
korte tijd geleden, dezer dagen) nog bij <strong>het</strong> slachtof f er van de<br />
aanrijding geweest?<br />
8 9
588 . Joris en Aaltje gaan in 't bejaardenhuis ; baietwei (allebei)<br />
in de tachtig ; ze worden onhandig . Wat ze met 'r handen opzoeken<br />
(oprapen) gooien ze met 'r gat weer ondersteboven . De<br />
loden hangen op de grond, 't geren is van de klos (ze zijn afgeleef<br />
d en hulpbehoevend) .<br />
Zie spreekwoorden, enz .<br />
589 . Gister had ik 'n snippie, 'n brikkie, 'n oppertje ('n buitenkansje,<br />
'n extraatje) : duizend gulden uit de staatsloterij .<br />
Ik was van plan, vandaag met m'n vrouw er 'n lekker etentje<br />
van to nemen in ''t Karrewiel' bij Willy, maar ik kan niet weggaan,<br />
want er staat 'n koe op kalven (ze kan elk ogenblik kalven)<br />
.<br />
590 . Tamis is 'n prettige man ; hij heeft altijd klucht (plezier,<br />
lol) . Ja, hij kan zo leuk klucht maken met onze kinderen (lol<br />
maken, grapjes maken, leuk omgaan met) .<br />
Je moet 't je niet aantrekken, hij zei 't maar voor de klucht (voor<br />
de grap) .<br />
Ik reed de klucht (kluft, afhellende schuinte) van de Hensbroeker<br />
brug op .<br />
591 . Op 't verjaarsfeest van hun moeder kregen ze ruzie en<br />
toen was 't mooi van 't gasten (de pret was voorbij, de aardigheid<br />
was er af) .<br />
592 . Wat is dat 'n druk kind!<br />
Ja, hij is zo wild as hoof (zeer druk en ongedurig) .<br />
593 . 's Zondags om negen uur is in onze kerk 'n zingende (gezongen,<br />
in tegenstelling met 'stille') mis .<br />
594 . Is Piet al binnen? 0 ja, al lang al . (Dit overbodig herhalen<br />
van 'al' komt ook buiten West-Friesland voor) .<br />
595 . Men moet hem niet ansassen (aanhitsen, ophitsen, opstoken,<br />
aansarren), hij is toch al zo oplopend .<br />
596 . Je mag niet die appel van dat kleine kind o f pollen (aftroggelen,<br />
of bedelen) .<br />
90
Foto, genomen to Hoogwoud in <strong>het</strong> begin van de 23ste eeuw, van <strong>het</strong><br />
huffs van Herman Friedrich Carl HABERMANN, geboren to Bippen bij<br />
Hannover op 26-9-1846 en overleden to Hoogwoud op 3-7-1939 . Zijn<br />
vrouw (in 't zwart) , Marie van der Oord, werd geboren to Wognum<br />
op 2-4-1860 en overleed to Hoogwoud op 5-12-1948 . Hun huwelijk was<br />
kinderloos. De heer Habermann was 'poepezak' of 'lappiespoep' (manuf<br />
acturier) en ventte, met de zak op de rug, in de naaste omgeving to<br />
voet. Op groter afstand ging hij met de kettekar met strijkbare kap .<br />
Het meisje met hoed is Anneke Hazelhoff, thans mevr . First, wonende to<br />
Zaandam . Het jongetje met matrozenkraag is Dirk Breebaart, geboren<br />
8-10-1905, thans burgemeester van Hoogwoud en voorzitter van <strong>het</strong> Historisch<br />
Genootschap 'Oud West-Friesland' . Daarnaast staat Corrie Stroomer<br />
met een van haar tantezeggers . Het huffs van de heer Habermann in de<br />
Burgemeester Hoogenboomlaan nr . 48 is nu bewoond door mej . Erends .<br />
In de vorige eeuw vestigden veel Duitse manufacturiers zich in ons<br />
land : V & D, C & A, Koster, Stokman, Schmalz, Voss, Bruggeman, enz .<br />
597 . Autorijden, dat is z'n druk (z'n lievelingsbezigheid) .<br />
598 . Wat zit je toch to f rikbillen (je zit maar to draaien op je<br />
stoel, je zit geen ogenblik stil) !<br />
599 . Piet van Arie is 'n gestopt ventje (gezet, kort en dik) .<br />
91
600 . Ons Tonnie is erg huizig (huiselijk, hokvast, gaat niei<br />
graag uit) .<br />
601 . Tussen ons huffs en dat van buurman is 'n open glop ('n<br />
onbebouwd gedeelte van enige tientallen meters breed) .<br />
602 . Voor dat stukje bouwterrein zijn verscheiden gaaienaars<br />
(gegadigden) .<br />
In 'n warenhuis vind je altijd wel wat van je gaaiing (galling) .<br />
603 . 't Is hollebollig weer (ongestadig, veranderlijk) .<br />
Opm . : In 't Ned, betekent <strong>het</strong> : dwaas, koddig, zonderling, by . 'n<br />
hollebollig verhaal .<br />
604 . Wat heeft dat kind 'n rabbig of : rappig jasje aan (rafthg,<br />
slordig, versleten) ! Het is hot (erg) verlegen om 'n nieuw<br />
pakje .<br />
605 . Nei (na) drieen ga ik nei (naar) Alkmaar .<br />
606 . Hou je van vinken, van koonders (kanen) ?<br />
607 . Deer komt iemand over 't possie of : de post (loopbruggetje)<br />
. 0, dat is die rare meut (zonderlinge vrouw, ouwe vrijster),<br />
die komt wel weer to potteglouwen (pottekijken, afneuzen) . Ze<br />
last 'r paraplu in 't hossie staan (klein portaaltje voor de achterdeur)<br />
. Geeft 'r niet die stoel, die uit z'n krikkemikken is (uit z'n<br />
voegen, gammel) .<br />
608 . Hoeveel zuiker (suiker) moet er in dat gebak?<br />
'n Koppie streken-of ('n kopje afgestreken vol) . Zie ook 878 .<br />
609 . 't Kleine kindje had de hele wieg onder (vol) gespuwd .<br />
Wat 'n brat ('n vuile massa) ! Alles zat onder (was vuil) .<br />
610 . Vind je de stof van Afies jas niet wat f luterig (dun en<br />
licht) ?<br />
Moeder, mag ik wat dikker boterhammen mee naar school, niet<br />
van die f luters (heel dunne sneetjes)?<br />
9 2
611 . Hij heef t 'n beste vrouw getrof f en, ze is niet handskoon<br />
(ze wil werken, haar handen behoeven niet schoon to blijven) .<br />
612 . We handsen mekaar goed (we kunnen 't uitstekend met<br />
elkaar vinden) .<br />
Met dat werkje moet ik can de andere kant staan ; aan deze kant<br />
handst (hands) 't me niet .<br />
613 . Kind, was zit je toch to skrobben (schurken) !<br />
Och, vergeef 'm maar wat : hij is 'n acme skrobber ('n arme<br />
drommel) .<br />
614 . Je hebt 't niet direct to doen, 't bit 'r niet bai (er is nog<br />
geen haast) . 't Kan over 'n uurtje nog wel .<br />
Opm . : Deze uitdrukking words ook gebruikt als uiting van<br />
afkeuring, verwijt of verontwaardiging, ook om to kennen to<br />
geven, dat jets overbodig of ongewenst is . Voorbeelden :<br />
Vrouw : '1k heb vanmiddag 'n bloesje gekocht, 't kostte maa<br />
twee tientjes' .<br />
Man : 'Nou, dat loft er bai, je weet toch, dat we op 't ogenblik<br />
zo slecht in ons geld zitten!'<br />
Zoon : '1k ga vanavond naar de bioscoop' .<br />
Moeder : 'Loft dat 'r zo bai? Je vader is jarig en dan hoor je<br />
thuis to blijven' .<br />
615 . Een paar van die echte brakken (rakkers, deugnieten)<br />
van schooljongens hadden m'n f jets o pgeknapt . l k gaf ze<br />
'n bogie ('n pluimpje) en was bokkeneuten ( pinda's, sausjes) .<br />
Ze gingen bloid (blij) op huffs an (naar huffs) .<br />
616 . lk heb gister m'n tuintje gespit . Toen ik klaar was, had ik<br />
't jak an of : had ik 't end in de bek (ik was doodmoe, ik kon<br />
niet meer) .<br />
617 . Ons Vera spukelt wat met Gerard van de koster (ze is<br />
in 't beginstadium van 'n kennismaking) .<br />
618, lk heb trek in was snakkerigs (hartigs), maar 't moet<br />
niet zo broin-zout (heel erg zout) wezen, lk wil zo maar 'n<br />
snakker hapje (hartig, gekruid, pikant van smack)<br />
. 9 3
616<br />
619, We moeten 'ns wat schoenveters kopen voor de breek<br />
(als reserve) .<br />
620 . 1k verskrookte (schroeide) m'n jas aan de kachel .<br />
621 . Z'n vrouw is gestorven en nu is ie boekie-zoek (voelt zich<br />
eenzaam en verlaten) .<br />
622 . We gaan nog niet, we wachten even tot de grooste gons<br />
(massa) van de kerkmensen voorbij is . Onderweg naar huffs<br />
kregen we 'n gons water ('n plensbui, 'n stortbui) !<br />
623 . Tijdens de voorstelling zat 'n groepje jongelui achterin de<br />
zaal to grielen (giechelen) . Ja, de bezoekers zijn alshans (van<br />
allerlei slag) .<br />
624 . Hoe zit ie er bai? (Hoe is z'n vermogenstoestand?) . Nou,<br />
hij had 'n funk vermogen, maar hij heef t 't in de loop van z'n<br />
leven gaandeweg verrutteld (verkwanseld, versjacherd) .<br />
625 . Hij had to vlug gereden in de bebouwde kom en kreeg<br />
'n hoge boete . Hij was voorgoed beleerd of : toekocht (af geleerd,<br />
deed 't nooit meer) .<br />
94
626 . Als je je kinderen door druk verkeer naar school moet<br />
laten gaan, zit je wel dr's mit loi f houwen (zit je wel 'ns met<br />
angst en vrees) .<br />
627 . Hoe sta je met je werk?<br />
Ik ben 'n heel-end-heen klaar (bijna) .<br />
628 . Wat is die jongen van Schilder toch 'n lange her (lange,<br />
dunne jongen) .<br />
629 . Als de kinderen in bed liggen, ga ik ze lekker inhokkelen<br />
(instonpen, toedekken) .<br />
't Is fel koud, je moet dat kind goed inhokkelen als 't straks<br />
naar school gaat (warm inpakken, aankleden, our 't tegen de kou<br />
to beschermen) .<br />
630 . De jongelui van nu willen graag alle feestjes en partijtjes<br />
bewaaien (af lopen, bezoeken) .<br />
631 . De verloof de van Jaap kan sours zo uitheems doen (aanstellerig,<br />
uitgelaten, ongewoon) .<br />
632 . Ik verskeurde (scheurde) m'n nieuwe mantel aan 'n<br />
spijker, ik was er beloord van (kapot, erg teleurgesteld) .<br />
633 . Bij 't voetballen trap ik gemakkelijker met m'n linkse<br />
bien (linkerbeen) dan met m'n rechtse bien (rechterbeen) .<br />
634 . Ik had eigenlijk geen tijd our naar dat verjaarfeest to gaan,<br />
maar m'n beste vriend verjaarde en dus kon ik 't niet omkrombienen<br />
(ontlopen, ik kon er niet aan ontkomen) .<br />
635 . Veel f ietsen staan 's nachts buiten . Ik zet de mijne voor<br />
de sekurighoid (voor alle zekerheid, voor de veiligheid, voorzichtigheidshalve)<br />
in de boet (schuur) .<br />
636 . Vanmiddag ben ik op 'n hip en 'n drip (in haast, in korte<br />
tijd) naar Alkmaar geweest .<br />
Ja, dat vermoedde ik . Je had misschien maar 'n kleinigheidje<br />
9 5
to doen, dan kun je dat met de bus net op 'n heen-en-weertje<br />
(met 'n maar kort verblijf in Alkmaar) .<br />
Ik zat zo behaaglijk bij de warme kachel, dat ik de hip niet krogge<br />
kon our naar de vergadering to gaan (de cooed niet kon opbrengen,<br />
er niet toe kon komen) .<br />
637 . 't Had zo hard gevroren, dat twee weken na 't intreden<br />
van de dooi 't he! ('t hal) nog in de grond zat .<br />
638 . 't Vijftienjarig dochtertje van hiernaast is al funk to vraien<br />
(ze vrijt al met jongens) .<br />
639 . Hoe ver ben je met verven?<br />
Hier tot toe (tot hier) . Niet deer tot toe (tot daar) .<br />
640 . Heeft jouw Dorus al verkeri~:g? Nee, maar hij heeft we!<br />
'n moidje (meisje) op skot (op 't oog) .<br />
Gister op 'n f eestje meenden ze me in 't ootje to nemen, maar<br />
ik kreeg ze op skot (in de gaten) .<br />
641 . Buurvrouw gaat meestal op vrijdag al wat zaterdag-werken<br />
('t zaterdagse werk doen) . Dan zit ze op zaterdag rustig to<br />
koppiesen (koffie of thee drinken) . Sours roept ze dan : 'Zalle<br />
we gezellig 'n koppie doen (Kom je gezellig 'n kopje drinken) ?<br />
96
642 . 't Is voor hem alle dagen poeren (heel hard werken) en<br />
toch is 't in z'n gezin nog 'geef ons heden ons dagelijks brood'<br />
(maar 'n sober bestaan) .<br />
643 . Wat stond de tafel straks vol ; nu is ie weer ruim (opgeruimd)<br />
.<br />
Die ouwe kast is 'n onruim in de kamer ('n obstakel, 'n sta-inde-weg)<br />
.<br />
644 . Hij is oud, hij werk meist niet meer (bijna niet, haast niet,<br />
meestentijds niet) .<br />
645 . Hij kreeg zomaar een-twee-drie de val op <strong>het</strong> baantje van<br />
koster (zin in, genoegen in) .<br />
Opm . : 'Val' in deze betekenis is dus niet alleen gewestelijk in<br />
gebruik in Zuid-Nederland, zoals Van Dale vermeldt .<br />
646 . Over de benoeming van die ambtenaar heb ik niks to<br />
kerdiezen (niets over to zeggen of to beslissen) .<br />
647 . Als men haar verloof de to na komt, kan ze zo heerlijk<br />
op de ketting springen (in 't geweer komen, hem met vuur verdedigen)<br />
.<br />
648 . De bezoekers van de kermis to Nibbixwoud kwamen<br />
weg en weer vandaan (van overal, van heinde en ver) .<br />
649 . Loop je straks even aan : ik heb 'n boskip an je (iets met<br />
je to bespreken) .<br />
650 . Ik kan niet komen, omreden (omdat) moeder ziek is .<br />
Wel goed Ned . is : Ik kan niet komen om redenen, die ik liever<br />
niet meedeel .<br />
651 . 1k ga niet mee naar de toneeluitvoering, want ze zeiden<br />
me, dat er niks an vongen is (dat ie niet mooi is, integendeel) .<br />
Sommige mensen vinden bonen met vet lekker, ik vind er niks<br />
an vongen (niet lekker) .<br />
652 . Ik dank je voor 't gezellig avondje en ik zal nou maar<br />
s op huffs o f gaan (naar huffs gaan) .<br />
9 7
653 . Vandaag is er niemand anders thuis dan opa, die bij ons<br />
over de vloer (inwonend) is en dan nog onze thuishaalder<br />
(pleegzoon of pleegdochter) . Die hebben we thuishaald (in ons<br />
gezin opgenomen) toen z'n moeder stierf .<br />
Opa is zo vergetelijk (vergeetachtig) , als ie maar niet vergeet<br />
de kippen to voeren .<br />
654 . 'S Oches ('s ochtends, 's morgens) vroeg naar de Alkmaarse<br />
markt was 'n kouwe stiek ('n kouwe refs) . Op de markt<br />
raakte er nog 'n koe van me los . Zo'n Alkmaarse jongen heeft 'm<br />
voor me vastzet (vastgebonden) , maar dat kon ie niet eens,<br />
't was 'n struul, 'n druul, 'n drol, 'n kal f, 'n stult (lummel,<br />
sukkel, suf f erd, lomperd) .<br />
De hele dag markten en dan nog met de boel naar huffs . Alles<br />
bij elkaar was 't 'n stoere dag ('n dag van aanpakken, hard<br />
werken, 'n vermoeiende dag) .<br />
655 . Alles liep me vandaag tegen : m'n derde koe van voren<br />
(van voor of geteld) versmakte 't (verwierp 't kalf, kalfde to<br />
vroeg) ; 'n stelletje kwajoos (deugnieten) hebben m'n auto beskransd<br />
(bekrast, beschramd) ; ik heb ze direct openterd (weggestuurd)<br />
. 1k ging daarna m'n appelen sorteren en toen bleek<br />
656<br />
98
dat er aan de meeste 'n steedje (rottend plekje) zat . Als ik 't zo<br />
roezen moet (schatten, ramen, begroten), dus zo bai de roes zeggen<br />
(ruw schatten), dan vermoed ik, dat de helft voor de<br />
handel verloren is . Ja, als alles teugendaait (tegenloopt) dan<br />
kun je geen goeds doen .<br />
656 . Dat groepje jongens op de straat is de hele middag al<br />
aan 't ma! jagen (drukte maken en kattekwaad uithalen ; sours<br />
alleen : stoeien, ravotten) . Gister maakten ze 'n stokie (vuurtje,<br />
brandje) achter 'n hooiklamp . Als je ze 'n standje geef t, verbreeuwen<br />
ze er niet van (verbouwereren) .<br />
657 . Zou Cor de f lens (influenza) krijgen? Hij heef t van die<br />
poggen (verhogingen, verdikkingen) onder z'n ogen . Vanmorgen<br />
had ie verbeelding van (trek in) verloren brood (wentelteef<br />
jes) . Gister vroeg ie our sop (wittebrood in melk gekookt) .<br />
Hij begon to eten, maar 't beskoot niks ('t beliep, 't betekende) .<br />
Ja, hij is erg vervongen (pijnlijk en ziekelijk door kouvatting) .<br />
Hij is altijd zo'n vroegspouk (staat altijd heel vroeg op), maar<br />
venochend (vanmorgen) kwam ie laat uit bed .<br />
Opm . : <strong>het</strong> gebruik van venochend en 's oches of alleen oches<br />
('s morgens) is zeer f rekwent . De Westf ries gebruikt vrijwel<br />
nooit ''5 morgens' en 'vanmorgen' .<br />
658 . De vrouw van m'n broer was niet erg goed (lichtelijk<br />
ziek) . Weeksternei of : weeksteran (de volgende week) ging 't<br />
beter .<br />
659 . Toen ie tachtig werd kon oom Jaap z'n verstand nog<br />
tamelijk goed gebruiken, maar jaarsteran ('t volgend jaar) was<br />
ie kinds .<br />
660 . Koos is niet zo'n goeie leerling, hij kan de vleet of : vloot<br />
niet goed bijhouden (de leerlingen van middelmatige aanleg) .<br />
Sours is ie moedeloos en ziet er gien verwin op (ziet er geen kans<br />
toe, geen mogelijkheid toe) . Erg is ook, dat sours zo'n lokkebout<br />
(lummelachtige, grote jongen) hem nog plaagt . Koos staat dan<br />
sours to lidderen van woede (beven, trillen), maar hij kan 'n<br />
vechtpartijtje niet hachten (riskeren), want hij kan z'n tegenstander<br />
niet mannen .<br />
99
661 . M'n vrouw kreeg op 'r verjaardag 'n nieuwe stofzuiger .<br />
Dat was in de emmer (dat was in de roos geschoten, dat vond<br />
ze f ijn) !<br />
Gerrit is bij de ouders van z'n verloofde erg in de emmer (in de<br />
smack, ze lopen met 'm weg) .<br />
662 . Heef t jullie Hans al verkering?<br />
Nee, maar hij lingers wel was op dat meisje van Cor Wagemaker .<br />
Als je over haar praat, dan kijkt ie pruimig en muiterig (vrolijk,<br />
opgewekt) . Maar ik weet niet of zij Hans wel hebben wil ; hij<br />
is zo'n pluut, zo'n etagere skrook, zo'n opeten ventje, zo'n breidenmig<br />
(min, mager, onooglijk kereltje) . Als ie over dat meisje<br />
praat, dan kan ie 't zo heerlijk opbochelen (prijzen) . Hij verzorgt<br />
zelfs z'n uiterlijk al beter ; deze week moest ik 't poddeheer<br />
in z'n nek al wegknippen (de nekharen) .<br />
663 . Vader is al bijna tachtig, maar hij skottert (loupt) nog<br />
dagelijks vijf kilometer naar en van de kerk . En moeder zit nog<br />
elke dag to ribben of : rippen (naaien) . 't Is nog 'n talie van<br />
'n woi f ('n f orse, sterke vrouw) . En 't is geen smerige sod (ze<br />
is proper) . Ze kunnen goed rondkomen, want vader heeft altijd<br />
100
goed verdiend en z'n centjes niet verbarreld (verkwist, verbrast) .<br />
Z'n buurman komt elke dag bij 'm om 'n roukie ('n praatje onder<br />
gezellig roken) . Zo'n roukiesgast vindt vader leak . Ze vinden<br />
hun kleinkinderen wel wat reurig (druk, al to levendig) . Alleen<br />
Anneliesje, die handige smeerhoorn (vleister), kan 't niet verbruien.<br />
664 . Let op de overbodige s in :<br />
Verders (verder, overigens) was er geen nieuws .<br />
Je doet veels to veel zout in de aardappelen .<br />
Verders (tenslotte) veel groeten van tante .<br />
665, lk wou de hond vangen, maar ik kon 'm niet begaan<br />
(pakken, grijpen) . Zij liep op 'n drafje, maar ze kon de rijdende<br />
bus toch niet meer begaan (bereiken, inhalen) .<br />
666 . Toen buurvrouw hoorde, dat ze 'n prijsje had gewonnen<br />
in de staatsloterij, was ze helemaal onthikt (opgetogen, zichtbaar<br />
blij) .<br />
667 . Niekje komt met erg vuile kleren uit school en zegt : Bartje<br />
Barrel heef t me volgooid met prut (geheel begooid met molder) .<br />
668 . Zit niet de hele tijd aan 't tafelkleed to f roezelen (frommelen)<br />
.<br />
669 . Vader : Jongen, last je die tweedehands auto niet aansmeren!<br />
Zoon : Dat heb gien last, hoor (dat gebeurt niet, heb daar geen<br />
zorg over, ik laat me niet beetnemen) .<br />
670 . 1k heb er al 'n heel (hele) tijd over n agedacht .<br />
lk hoorde er in 't groot van op (grotelijks) .<br />
671 . Hoe voldoet je nieuwe wagen?<br />
Uitstekend, 't is 'n hele best (heel beste) .<br />
672 . Keessie van drie jaar kan niet to lang alleen in de kamer<br />
met kleine Toosje . 1k heb altijd vrees dat ie dat kind 'n ramp<br />
o f winnen zal (haar pijn doen bv, door haar to slaan) .<br />
1 0 1
673 . Dinsdags ga ik graag naar de Purmerender markt . Maar<br />
't lukt me altijd niet (niet altijd), ik heb 't thuis wel 'ns to druk .<br />
Heb je dat boek gelezen?<br />
Nee, helemaal niet (niet helemaal) ; ik heb er enkele stukken<br />
uit gelezen .<br />
674 . Ik was net-an op tijd voor de bus (net, juist, precies) .<br />
675 . Hier gaat veel verkeer bai fangs (bai hoort niet in de zin) .<br />
Oom joris gaat er niet zo krap bai fangs (is niet krenterig, niet<br />
gierig) .<br />
676 . Buurman Bertus, de zadelmaker, zat in z'n werkplaatsje<br />
nog op de blauwbakken (tegels, plavuizen) . Hij was organist<br />
in de kerk . Als de klok begon to luiden voor de dienst, deed ie<br />
z'n klompen uit, stapte in z'n pantof f els en ging zovors of<br />
zovoort naar de kerk (dadelijk, direct, onmiddellijk) . Vgl . <strong>het</strong><br />
Duitse 'sof ort' .<br />
677 . Op (in) 'n nacht was er 'n koe in ons bloementuintje<br />
geweest ; apes was verrinneweerd (beschadigd, vernield) .<br />
678 . Ik hou er niet van, als 'n gastvrouw zulke voile lokken<br />
(koppen) kof f ie schenkt .<br />
679 . Omveer (elders, ver van huffs) hoor je sours de nieuwtjes<br />
van je elgen omgevmg .<br />
680 . Hij is rijk, maar neidat ie geld heb leef t ie krenterig (naar<br />
mate hij geld heef t, in verhouding tot z'n geldbezit) .<br />
681 . In dat huffs kan 't fangs de vloer zoigen (tochten, trekken) .<br />
682 . In de eerste helf t van de maand was 't mooi weer, maar<br />
nu is 't weer van de pen (doorlopend slecht, guur) .<br />
683 . Hij is groosk op z'n studerende zoon (groots, trots) .<br />
Zij is to groosk our met arme lui our to gaan (hooghartig, kwetsend<br />
trots) . Zie ook nr . 880 .<br />
1 0 2
684 . Als er op 'n dag veel werk is, loopt vader de hele dag to<br />
bleizen en to poeperen (te f oeteren en to mopperen) en 't is<br />
allemaal poepedri f t fluid to keer gaan, maar weinig presteren) .<br />
685 . Ik kreeg onderweg 'n lekke band, dat was 'n vervelend<br />
interval ('n onverwacht, ongewenst voorval) .<br />
Opm . : In 't Ned . is 'n interval in de muziek de afstand tussen<br />
twee tonen, bv, tussen sol en do) .<br />
686 . Die schooljongen is 'n echte bazeroet (kwajongen, robbedoes)<br />
. Hij krijgt van z'n oplopende vader wel 'ns 'n optrawaf f el<br />
('n draai om z'n oren, 'n oplawaai, 'n dreun) .<br />
687 . Ik denk dat ie mitterhaast zestig is (bijna) .<br />
Opm . : 'Metterhaast' is ook Ned, met de betekenis 'in haast' : Die<br />
reparatie is metterhaast gedaan .<br />
688 . Hoe zit die zaak in elkaar?<br />
Ik zal wel 'ns luikhoren (stiekem informeren) naar de juiste<br />
toedracht .<br />
689 . Daar heb ik geen zin aan (in) .<br />
690 . Hij heef t geen werk, hij loopt al twee maanden om (aan)<br />
de kant . 't Vorig jaar heeft ie ook maandenlang om de landen<br />
loupen (lopen luieren, nietsdoen) . Z'n vrouw verdient in hun<br />
kleine kafeetje ook maar weinig, wat spelden- en neeldengeld<br />
(wat geringe inkomsten, wat kleine ontvangsten) .<br />
691 . Je vindt in 't hele averom (gewest, omgeving, omtrek)<br />
niet zo'n beste werkster .<br />
692 . Hemn is gauw dood gegaan, inkort (kort geleden) heb ik<br />
m nog ontmoet .<br />
693 . Toen ik nog jongeklant of : jongkirrel was, gingen we<br />
op gele klompen naar de kerk (jongeman, zo van 18-30 jaar) .<br />
694 . Wat 'n mensen op de receptie bij Ko Konijn, le f ie en A f ie<br />
waren er (mensen van allerlei slag) .<br />
1 03
695 . In De Streek brengt men de of valstof f en naar de bolk<br />
(de vuilnisbelt) .<br />
696 . M'n beste buurman Janus gaat verhuizen . Wat zal ik<br />
misgroipen (wat zal ik hem missen) !<br />
M'n auto is al enige dagen in de reparatie ; ik groip erg mis (ik<br />
ben erg ontrief d, 't geniis drukt zwaar) .<br />
697 . 't Is in dat gezin 'n echte poepebedoening ('n rommelig<br />
gezin, wat armoedig) .<br />
698 . Nou is 't al middernacht en Truus is nog niet thuis van<br />
de vergaring (vergadering) van de handbal ; ik heb er gien deeg<br />
(sours : deig) van (ik ben vreselijk ongerust) .<br />
699 . Ik heb nog suiker genoeg in huffs ; daar ben ik niet our<br />
begaan (niet our verlegen, daar heb ik geen behoef to aan) .<br />
700 . De buurkinderen zaten voortdurend achter m'n kippen<br />
to b osken (j agen) .<br />
701 . Dat jochie van vier breeuwt al precies als z'n moeder<br />
(brouwen, met keel-r spreken) .<br />
702 . Klasie kwam huilende binnen, hij was in de brandenekels<br />
vallen (brandnetels) .<br />
703 . Ik won honderd golden uit de staatsloterij ; dat was 'n<br />
brikkie (buitenkansje) . Zie : oppertje .<br />
704 . Als je ; zoveel tegenslag krijgt als hij, dan wil je 't wet<br />
besteden (dan verlies je de cooed, dan versaag je, dan zie je er<br />
geen gat meer in) .<br />
705 . In de lage deuropening moest ik bokken (bukken, buigen)<br />
our niet m'n hoof d to stoten .<br />
706 . 't Was van dat bone weer (vochtig-warm, broeiig weer) .<br />
1 04
Foto, genomen to Hoorn b .g .v . <strong>het</strong> 25-jarig bestaan van <strong>het</strong> Historisch<br />
Genootschap 'Oud West-Friesland' in augustus 1949 . De heer D . Breebaart,<br />
geboren op 8-10-1905 to Hoogwoud en burgemeester van die gemeente<br />
van 1946 tot heden . Sedert 1956 is hij voorzitter van genoemd<br />
genootschap als opvolger van de heer G . Nobel .<br />
Zijn echtgenote, mevr . J . Breebaart-Pluister met Westfriese kap, kaphoedje<br />
en kleding als in <strong>het</strong> begin van deze eeuw in West-Friesland gebruikelijk<br />
was op feestdagen .<br />
Het paard draagt een zogenoemd bikkelebaven hoofdstel ; <strong>het</strong> leer is<br />
belegd met schelpjes .<br />
1 0 5
707 . Hij is maar 'n arme broodvechter (iemand met 'n schamel<br />
loon, die geen vermogen heeft) . De burrie (burgemeester)<br />
hoops hem, op grond van de sociale verzekeringswetten, iets to<br />
kunnen toespelen .<br />
708 . 't Is zaliger to geven dan to ontvangen .<br />
Ja, deer is veul van an (daar is veel van waar) .<br />
709 . Hij kan dat werk niet om vijf uur klaar hebben . Jawel,<br />
hij moet maar was antornen (zich inspannen) .<br />
710 . Voor z'n gezin heef t ie z'n hele leven gewerkt as-er-an-toe<br />
(heel hard) .<br />
711 . Hij heef t funk geerf d, deer-vandaan (daarom, dientengevolge)<br />
last ie 'n nieuw huffs bouwen .<br />
712 . Klaas Smal is tachtig, maar hij werkt nog als 'n dertien<br />
(als 'n paard, nog hard) .<br />
713 . Ik heb dat kostuum zomaar op de domme roof uit de kraut<br />
besteld (op goed geluk, in goed vertrouwen, op de bonnef ooi) .<br />
714 . Je hebt dit jaar al tweemaal loonsverhoging gevraagd en<br />
gekregen . Nu moet je niet voor de derde keer vragen : je moet<br />
't niet fakseren of : f okseren (forceren, 't uiterste eisen, op de<br />
spits drijven) .<br />
715 . Die man is elke avond an de f lenter (op de hort, de baan<br />
op, naar iemand op bezoek) .<br />
716 . Ja, dan drink ik voor de geloikighoid ook maar bier, net<br />
als de anderen (voor de gelijkheid, om in de pas to blijven) .<br />
717 . Ik dacht 'n gaatje in de betonnen muur to boren, maar die<br />
was zo hard, dat ik er geen ginning in krijgen kon (begin) .<br />
718 . Op dat borduurwerk keek ik me heel (zag alles gelijk, zag<br />
geen kleur, of stand en diepte meer) .<br />
1 06
719 . Hij is 'n heerdkoekrentenier (met 'n heel gering inkomen,<br />
die niet meer kan toelopen dan de (vroeger) in 't gezin gebakken<br />
eenvoudige haardkoeken) .<br />
720 . Jongen, hg niet to kalegezichten (te zaniken, to temen, to<br />
vervelen) .<br />
721 . Kalkedodders zijn kale, jonge vogeltjes, die nog maar<br />
korte tijd uit 't ei zijn .<br />
722 . Je mag Kesie niet knoeien (pijn doen, bv, door knijpen,<br />
stoten, trappen) .<br />
723 . Ik hou niet van z'n konkele f oesies (smoesjes ; overdreven<br />
beleefdheid, mooipraterij) .<br />
724 . Rob komt dikwijls to last op z'n werk . En dan komt ie<br />
nog koeterdekoet 't straatje op (kalmpjesaan, niet gehaast) .<br />
725 . We zullen 'm vanmiddag 'ns 'n lap zetten (veel werk<br />
doen, extra aanpakken) .<br />
726 . Ik geloof niet, dat je ooit je geld krijgt van die vreemde<br />
lampedanser (oneerlijk iemand ; iemand die traag betaald) .<br />
727 . Hij heeft 'n makkelijke betrekking, 'n lappertjesleven<br />
(gemakkelijk en onbekommerd met weinig werkuren) .<br />
728 . 't Was geen blanco papiertje, er stond lezen op (tekst, er<br />
stond iets op to lezen) .<br />
729 . We zijn nu weer uitgerust en we zullen nog 'n hortje<br />
doen ('n poosje werken) .<br />
730 . 't Is noidig (pijnlijk, teleurstellend) als je meent 'n bogie<br />
(goedkeuring, 'n woord van lof of waardering) verdiend to hebben,<br />
maar je krijgt 'n rapplement .<br />
731 . Pas op, val niet, hier is 'n o fstappie ('n tree naar beneden)<br />
.<br />
1 0 7
Opm . : Merkwaardig is, dat Van Dale wel 'opstapje' vermeldt,<br />
maar niet 'af stapje' .<br />
732 . Goed gekapt, 'n nieuwe jurk . . . en toen stak ze o f (vertrekken,<br />
heengaan) .<br />
Met dat smoesje steek ik niet o f (dat last ik me niet wijsmaken,<br />
dat neem ik niet au serieux) .<br />
733 . Ze kwamen om (op) de kof f ie, om (op) de thee .<br />
Oom Dirk woont om de noord, om de zuid (ten noorden of ten<br />
zuiden ten opzichte van de eigen woonplaats) .<br />
734 . Hij werd onzoet of gerost (heel erg, ongenadig, onzacht) .<br />
735 . Het regende . Alle kinderen waren thuis, 't was 'n oorlogsleven<br />
('n hels lawaai) .<br />
736 . Kinderen moet je niet tegen elkaar opstoepen (opstoken,<br />
ophitsen) .<br />
737 . Dat zei dat kind niet uit zichzelf . Je kon duidelijk merken,<br />
dat 'r moeder haar dat instoept had (ingefluisterd, ingegeven,<br />
ingeblazen) .<br />
738 . Nadat m'n man is gestorven, is m'n broer (h)otemetoot in<br />
m'n bedrijf je (regelaar, albestel, iemand die de taken regelt) .<br />
739 . 'n Stil dorpje met weinig passaat (passage, doorgaand verkeer)<br />
.<br />
740 . Wat is 't 'n rare passiekwant ('n vreemde sinjeur) !<br />
741 . Wat zit je toch met dat stompe mes in de ham to pielen<br />
(onhandig snijden) . 1k kon met die poddevilder niet eens 'n<br />
touw doorsnijden (oud, bot mes) .<br />
742 . Je bent ons allemaal to plat of : to plat o f (bij ons vergeleken<br />
in 't voordeel) .<br />
743 . Er waren to weinig stoelen . Toen gingen we maar op ons<br />
platte gat op de grond zitten (met gestrekte benen zittend op<br />
de vloer) .<br />
X08
744 . Dat is praat op zolder (onbenullige praat, dikwijls onlogisch,<br />
leuterpraat) .<br />
745 . Moet je nou, om dat onbenullige sjaaltje to zoeken, alles<br />
over de rei halen (overhoop halen) ?<br />
746 . 1k kon vanmorgen niet opschieten, ik had wel zes teugenloupers<br />
in een uur (moeilijkheden, tegenslagen) .<br />
747 . Toen de hond begon to blaff en gingen de dieven an de<br />
rippeteer (aan de haal, er van door) .<br />
748 Zij twijfelt nooit lang, ze kan rizzeleveren (resolveren,<br />
vlug 'n besluit nemen) . Zie ook nr . 878 .<br />
749 . Hoe last werd je kindje geboren?<br />
Zo siesink elf uur (ongeveer, circa, om en bij) .<br />
750 . De agent pakte de inbreker bai z'n skabbelakken (bij de<br />
kraag, bij de kladden, bij de vodden, bij de lurven) .<br />
751 . Kind, wees altijd eerlijk, want slechtighoid komt altijd<br />
uit en wordt bestraft (oneerlijkheid, diefstal, onrechtvaardigheid)<br />
.<br />
752 . Hij ging failliet ; nu verdient ie z'n kost met daghuren<br />
(in daghuur, in dagloon werken, als dagloner, als arbeider) .<br />
753 . Dat gezin heef t 'n hele smak joos (veel kinderen) .<br />
Die vent heeft 'n smoit of : 'n smak geld (heel veel) . Vgl . Stuit<br />
en zood .<br />
754 . Hij heeft de hele dag z'n smultje in de mond (korte tabakspijpje)<br />
755 . 1k moest wachten voor de bongels of : bommels (de<br />
spoorbomen) .<br />
756 . Vroeger kreeg men nog al eens 'n kassieskirrel aan de deur<br />
('n marskramer, die z'n koopwaar uit z'n 'kastje' aan de deur<br />
aanbood) .<br />
1 09
757 . Sond (sinds, sedert) kerstmis heb ik 'm niet meer gezien .<br />
758 . Ik kon eerst maar niet met dat werk beginners, maar eindelijk<br />
nam ik de spat op (begon ik er aan) .<br />
759 . De staal (steel) van 'n bezem, van 'n hark, van 'n schop<br />
enz .<br />
760 . Om op 't land to komen moesten we over 'n smal steggie<br />
(smal brugje of bruggetje) .<br />
761 . De auto ging zo vlug voorbij, dat ik er maar 'n zwenk<br />
of : zwink van zag ('n flits, 'n glimp) .<br />
Opm . : 'Zwenk' is Ned, in by . : 't Gebeurde in 'n zwenk, d .i . in 'n<br />
ommezien, in 'n oogwenk, in 'n handomdraai .<br />
762 . Vanavond zullen we maar taielijk naar bed gaan ; morgen<br />
moeten we vroeg opstaan . (tijdig, bijtijds, vroegtijdig) .<br />
763 . Buurvrouw kwam toe (door) de achterdeur binnen en<br />
ging er toe de voordeur uit .<br />
Hij moet zelf maar beslissen, hij is toe z'n jaren (meerderjarig) .<br />
De tong hing de hond toe z'n bek uit (uit z'n bek) .<br />
764 . Tante Marie houdt veel van uiten (uitgaan), ze is allemaar<br />
an de f lort (op pad, buitenshuis) .<br />
765 . Wat zijn de kinderen uiteremi iterig (uitgelaten, uitbundig,<br />
druk en lacherig) .<br />
766 . De stervende ging kalm uit (stierf, overleed) .<br />
767 . Weyert Komen heef t honderden doden uitgekleed (af gelegd)<br />
.<br />
768 . Onverwachts vloog er 'n hond voor m'n f iets langs ; ik<br />
was er helemaal niet op verdocht (verdacht, op voorbereid) .<br />
769 . Van verveulendighoid (uit verveling) ging ik maar wat<br />
om 't huffs lopen .<br />
1 1 0
770 . Die dienstbode was na drie weken al vet (ze is ontijdig<br />
ontslagen of heef t ontslag genomen) . 't Meisje is heel proper,<br />
maar haar mevrouw is 'n vetdo f f er ('n vieze vetterik, 'n vette<br />
viezerik) . Die naturen strookten niet met elkaar .<br />
771 . Maandag werd ik opgebeld om 12 uur 's nachts en daagsteran<br />
(de volgende dag) was 't weer-an (weer zo) op dezelf de<br />
tij d .<br />
772, je hoef t je niet to vervelen, je kunt altijd wel weerwerk<br />
zoeken (bezigheid om de verveling to verdrijven) .<br />
773 . Vader is morgen jarig . Moeder, kunt u 'm vanavond<br />
wegstoetelen (met 'n zacht lijntje uit huffs krijgen), we willen<br />
als verrassing z'n stoel versieren?<br />
774 . Op 't ingebouwde bed sliep m'n broer Kees op de kant<br />
of : op 't kantje (de kant waar men in 't bed stapte) en ik lag<br />
in de weig (tegen de achterwand) .<br />
775 . Morgen ga ik 't plafond wittelen (witten) . 1k zal de<br />
witteles maar klaar maken (witsel, witkalk) .<br />
776 . Dat kind wuppelde door de kamer (voortdurend op en<br />
neer wippen) .<br />
777 . Hij staat nummer twee op de voordracht . 't Staat er<br />
zoet voor ('t staat er gunstig voor) .<br />
778 . Zo as ik aan hem dacht, kwam ie de kamer binnen (terwijl,<br />
op 't ogenblik dat) .<br />
779 . Hij kreeg op z'n barstjansen (op z'n f alie) .<br />
780 . Fraaie handwerken . . . deer hew 'k gien toetoid in of<br />
gien tuur op (geen zin in, geen lust toe, geen belangstelling voor) .<br />
781 . Als je to veel in 'n vogelnestje kijkt en de eitjes aanraakt,<br />
heb je kans dat je 't vogeltje hal maakt (zo bang, dat <strong>het</strong> 't nestje<br />
verlaat en niet meer terugkomt) .<br />
1 1 1
782 . Straatwieden vind ik 'n vervelend werkje ; ik heb er 'n<br />
grent aan (hekel) .<br />
783 . Wanneer trouwt je zoon?<br />
Bai goeddeeg 't volgend jaar (als alles loopt zoals we 't ons flu<br />
voorstellen) .<br />
784 . Moeder kon haar naairing niet vinden (snort vingerhoed,<br />
die aan de top open is) .<br />
785 . Als je pas bessen of andere zure vruchten hebt gegeten,<br />
kunnen je tanden eggig zijn (zodanig, dat o .m . <strong>het</strong> roken 'n andere,<br />
minder aangename smack heef t) .<br />
786 . In de skoonmakerstoid (schoonmaaktijd) heeft iedereen<br />
haast .<br />
778 . An 't heen-en-weerspul to zien (aan 't doen en laten) in<br />
dat gezin, kun je wel merken, dat 't kan lijen ; ze kopen alles<br />
wat mooi en duur Is .<br />
788 . Arie had 'n leuk meisje gevonden, maar Jaap Groot zat<br />
voortdurend onder die relatie to stoepen of : stoepelen (stoken,<br />
kuipen, intrigeren, our Arie 't meisje of handig to maken) .<br />
789 . Je moet Jan Louwersen f inancieel niet onderschatten, die<br />
heeft wel labberdepoep (geld) 1k wou dat ik z'n geld .<br />
in 'n<br />
besketen doekie kreeg ('t geldbezit is stellig zo groot, dat 't de<br />
moeite waard zou zijn, 't uit de vuiligheid to zoeken) .<br />
790 . Ik had 'n hekel aan dat gemier (dat vervelende gedoe) .<br />
Ik vergriezelde me (ergerde me, verbeet me, had 't land) .<br />
791 . Ik stuur je nog wel 'n boodje (bericht, mededeling) of ik<br />
op je verjaardag kom of niet .<br />
792 . Met 'n groot gezin is er heel wat to wrakstikken of : vrakstikken<br />
(te zorgen, to overleggen) . Om elk 't zijne to geven<br />
moet je je dan sours erg benoupen (zich beperkingen opleggen,<br />
n zuinig beheer voeren) .<br />
1 1 2
793 . 't Gebeurde vroeger wel, dat je je op vrijdag verslabbezeerde<br />
(per ongeluk, ongewild, vlees at) .<br />
794 . Zo'n lief klein beukertje (kereltje) van 'n jaar of drie<br />
raakte bijna onder 'n auto .<br />
795 . Als Trien Groot hier langs loopt, zal ze altijd inglouwen<br />
(nieuwsgierig naar binnen kijken) .<br />
796 . Die twee binken (knapen, jongens op de lagere-schoolleef<br />
tijd) van de melkboer hebben op hun zwerf tocht natte<br />
bienen (voeten) gehaald . Ze gingen hun kousen drogen in de<br />
zon en toen ze bij moeder thuis kwamen, waren de kousen alleen<br />
nog maar wat do f (slof, bijna onmerkbaar vochtig) . Bij moeder<br />
hadden ze 't natuurlijk verpeuterd (verbruid, verkorven, bedorven)<br />
.<br />
797 . Die kast is bij 't vervoer (ge-) skandaliseerd (beschadigd) .<br />
Opm . ; in 't Ned . betekent iemand 'Sc (h) andaliseren', hem belasteren,<br />
z'n eer roven .<br />
798 . 't Was erg stil om me heen ; ik raakte eventjes beskoten<br />
(ingedommeld, sluimerend) in de stoel .<br />
799 . De wind f luttert door de naden van dit schot (er door<br />
heen spelen, zodat 't tocht) .<br />
800 . Dat dorp was hilkendal (helemaal) vreemd voor me .<br />
801 . Daar heb ik geen heugenski p meer van (herinnering,<br />
heugenis)<br />
802, 1k heb 'm gesproken in de hos ('t portaal) van de kerk .<br />
803 . Ze huilde snot en kwoil (tranen met tuiten) .<br />
804 . 't Hele hussie (de hele boel, alles bij elkaar) was geen<br />
cent waard .<br />
1 1 3
805 . Op de markt in Hoorn zocht ik Jaap Buis ; na lang zoeken<br />
wist ik hem op de kop to tikken (te vinden, to ontmoeten) .<br />
In 't Ned. gebruikt men deze uitdrukking alleen voor taken,<br />
niet voor personen . De betekenis is dan : jets wat zeldzaam is,<br />
toevallig vinden en kopen : In Arnhem wist ik 'n ouwe bijbel op<br />
de kop to tikken .<br />
806 . Mag ik je loinhout even gebruiken (je liniaal) ?<br />
807 . Dat meisje doet zich vreemd voor, ze heef t van die rare<br />
meneuvels of : meneuvers (manieren, gedragingen) .<br />
Vgl . 't Franse 'manoeuvre' .<br />
808 . Ik kreeg van Piet van Zijl als cadeau 'n f lesje Franse<br />
cognac . Daar zit mor in (pit, kracht, hoog alkoholgehalte) .<br />
809 . Van zondag op maandag hadden we vijf nachtgasten<br />
(loges) .<br />
810 . Ik werd op twee f eestjes, die op dezelf de dag vielen, uitgenodigd<br />
; een er van moest ik dus of f eren (af wijzen, weigeren,<br />
prijsgeven) .<br />
811 . Die gordijnen zijn zo rabbig (slordig, raf elig, onaf gewerkt)<br />
.<br />
Dat timmerwerk is rabbig (ruw, onef f en niet netjes of gewerkt) .<br />
812 . Lummel die ik ben, ik heb 't stom (p) vergeten (totaal) !<br />
813 . Strak kan, als bijwoord van tijd, betrekking hebben op <strong>het</strong><br />
verleden maar ook op de toekomst :<br />
Strak was ie hier nog (zoeven) .<br />
Strak komt ie hier wel langs (aanstonds) .<br />
814 . Doe de melk door de temes (teems, melkzeef) .<br />
Dat schaaltje is zo lek als 'n temms (zo lek als 'n mandje) .<br />
815 . Z'n overhemd was op drie plaatsen stik of : stikkenig of<br />
stikkend of : stukkend (kapot) .<br />
1 1 4
816 . Weet jij dat onze vroegere dienstbode plotseling gestorven<br />
is?<br />
Ja, deer bin ik wetig van (dat weet ik)<br />
817, lk moet honderd loten van de f anf areverloting zien to<br />
plaatsen ; ik heb er al 70 verkocht, dat wint al (dat schiet al op,<br />
dat vordert al aardig) .<br />
818 . Oom Bram is 'n grote poeskop (driftig, kort aangebonden<br />
iemand) . En als ie dan erg op z'n reg is (nit z'n humeur) dan<br />
wordt tante Mointje ook pruttekollig (ontstemd) . Toen ik binnenkwam<br />
zag ik al, dat 't niet erg reiden was (dat ik niet erg welkom<br />
was) , dat ik op dit ogenblik kwam ; daar broeide wat .<br />
Oom Bram vertelde dat ie lesten (laatst) skammerottig (gemeen,<br />
laag) behandeld was . Hij kocht van 'n goeie kennis 'n koe<br />
voor eerlijk (als gezond, zonder gebreken) maar 't was 'n driespeend<br />
(een van de vier spenen gaf geen melk) . Nou is dat wel 'n<br />
uitwendig gebrek, maar oom Bram had de koe niet o f spat (zie<br />
nr . 240) , maar in goed vertrouwen meegenomen naar huffs .<br />
Van achteren bekeken (achteraf bezien) had ie minder vertrouwen<br />
moeten geven . Dat was dus allegaar slecht bedaki (allemaal<br />
slecht gelopen, slecht gelukt) .<br />
Oom en tante eten er wel gien stik minder om (geen snee brood<br />
minder door), ze hebben achterland genoeg (reserve-bezit) maar<br />
ze vinden 't zo beroerd, dat ze door 'n goeie kennis bedrogen<br />
worden .<br />
Jullie begrijpen nou we!, dat ik bij oom Bram aan de winderige<br />
deur kwam (op 'n ongelegen ogenblik) .<br />
819 . Heb je nog pijn?<br />
Ja, maar 'n kloin biske ('n beetje) .<br />
820 . Kind, heb je later niet liever 'n witboordjesbaantje ('n beroep<br />
waarin je 'n wit boord kan dragen), dan dat je elke dag<br />
met 't gra f ie-van-zessen gaat? (al 's morgens vroeg naar de akker<br />
als landarbeider) .<br />
821 . Omstreeks 1900 ging men nei 't huisie ('t toilet) . 't Woord<br />
verouderde en maakte plaats voor 'de plee' . Ook dat raakte in<br />
onbruik en werd vervangen door 'de W .C .', of korting van water-<br />
1 1 5
closet, die al weer verdrongen wordt (is) door ''t toilet' .<br />
Opm . : In de omgeving van Brussel en wellicht elders in Vlaanderen,<br />
hoort men bij de dorpsbevolking nog 't woord 'huuske' .<br />
822 . Voor clandestien slachten heeft ie in de oorlogstijd 'n<br />
maand in de kas gezeten (in de kast, de bajes, de nor, de petoet) .<br />
823 . Ons buurman komt dagelijks 'n paar minuutjes bij ons<br />
voor 'n gezellig praatje . Hai heb 't padje nei oos toe reeuw loupen<br />
(bij ons de drempel plat gelopen) .<br />
824 . Hij is as de welicht ('weerlicht', heel snel) naar huffs<br />
gegaan, toen ie hoorde dat z'n zoontje 'n ongeval had gehad .<br />
Om de welicht niet (beslist niet, voor geen prijs)!<br />
Malle welicht ('n uitroep, die betekent : Wat ben je toch 'n komediant,<br />
'n pfas) !<br />
825 . Als je de prachtige woning van familie Hopman 'ns wilt<br />
zien, dan moet je dat (daar) 'n langs wandelen .<br />
826 . Hij zal niet komen, 't weer is 'm wel to slecht, skat ik<br />
(vermoed ik) .<br />
827 . Ik kreeg meleur (peck, malheur) aan m'n auto .<br />
jongen, je maakt je dik om 'n kleinigheid . Wat 'n meleur! (Til<br />
daar nou niet to zwaar aan, 't heef t niets to betekenen) .<br />
828 . De gastvrouw zegt : Lekker eten, hoor, benoup je niet<br />
(beperk je niet, doe je zelf niet tekort, neem 't er goed van) .<br />
829 . Wat zit je toch to broeden (broeien) bij de kachel, ga 'ns<br />
naar buiten!<br />
830 . Na lang oef enen in 't vendelzwaaien had ie er eindelijk<br />
de f uut van weg (de slag, de greep van to pakken) .<br />
831 . Wat 'n eeuwig geservituut over zo'n onbenullige zaak<br />
(doorzeuren, doorzaniken, uitspinnen) .<br />
1 1 6
832 . Dat ambtenaartje is zo'n hennemelker (napluizer, muggenzif<br />
ter) .<br />
833 . Hij heeft altijd 'n kees (pruim) achter z'n kiezen .<br />
834 . Ouwe mensen overschatten sours zichzelf en zijn kroes<br />
op hun prestaties (f ier, trots, kordaat) .<br />
835 . Je moet <strong>het</strong> haar van die koe niet tegen de beg in borstelen<br />
(tegen de draad in) .<br />
836 . Ik durf de m'n client niet vragen our 't achterstallige geld,<br />
maar m'n vader stie f elde er heen (ging) .<br />
Vgl . <strong>het</strong> Duitse 'stief eln' .<br />
837 . Hij wil niet de hele dag in huffs zitten, hij gaat de Ovoid uit<br />
(de deur uit, op stag, de straat op) .<br />
838 . De Wfr . zegt niet : Hij gooit iets in 't water, maar :<br />
Hai gooide 'n stien in sloot of : to water .<br />
839 . Twintig kilometer tegen de wind in fietsen is 'n hele plok<br />
('n zware opgave, 'n moeilijke tocht) .<br />
We hebben de piano op z'n plaats gekregen, maar 't was 'n hele<br />
hois ('n zwaar karwei) .<br />
We zullen nog 'n rukkie of : rokkie of : hoichie doen (nog 'n<br />
poosje gaan werken) .<br />
840 . Ik kon nog net thuiskomen . 't Was kierie-kierie of de<br />
benzine in de autotank was op (op 't kantje af, op 't randje af,<br />
op 't nippertje) .<br />
Opm . : In 't Ned . zegt men meestal : 'kiele-kiele', dat ook in<br />
't Wfr . gebruikt wordt .<br />
841 . Ik ben blij dat ik thuis ben op de f iets, er staat 'n bonk<br />
wind (veel) .<br />
842 . We hadden al 'n hele tijd geen spinazie gegeten ; ik was<br />
er zomaar weer 'ns nuw nei (ik kreeg er trek in) .<br />
843 . Toen ik nog in de kloine joos zat (toen onze kinderen<br />
1 1 7
nog klein waren), kon ik geen hiel lichten, maar flu ga ik 'ns<br />
hier en daar heen .<br />
844 . Bij tante Doortje drink ik niet graag thee : de thee die<br />
tante zet is net kettewater (dun, slap, niet to drinken) .<br />
845 . Je verbaast je er telkens weer over, dat je weekloon zo<br />
gauw op is . Je vraagt je of : Weer bedaart 't (waar belandt 't) ?<br />
Jan was van plan de operette in Spanbroek bij to wonen . Uitverkocht!<br />
Waar bedaarde-n-ie denk je? Bij Martje Loos van Simon<br />
in Wadway (belandde) .<br />
GREPEN UIT DE GRAMMATICA<br />
Jets over woordsoorten, woordvorming, woordorde, vervoeging,<br />
verbuiging, meervoudsvorming, zinsdelen, uitspraak, enz .<br />
(Ter vergelijking en aanvulling van <strong>het</strong> hierna volgende uit de<br />
grammatica, enz, maken wij de lezer attent op <strong>het</strong> zeer interessante<br />
en gedegen opstel in de 36e Bundel van <strong>het</strong> Historisch<br />
Genootschap 'Oud West-Friesland', blz . 122-132, 'op verkenning<br />
in de West f riese taaltuin' van de hand van Jan Pannekeet,<br />
leraar M .O .-B Nederlands en uitstekend kenner en schrijver van<br />
<strong>het</strong> Westf ries) .<br />
850 . Er zijn enige werkwoorden, waarvan de Wf r, dikwijls een<br />
andere verleden tijd gebruikt dan de Nederlandse . Vaak words<br />
dan de ie-of i-klank een o-klank . By . :<br />
Hij hol p me nooit (hielp) .<br />
De jas hong aan de muur (hing) .<br />
Ze gong to last weg (ging) .<br />
Hij stong of : sting voor de deur (stond) .<br />
Piet vong'n vogeltje (ving) .<br />
Ik (ont) vong geld (ontving) .<br />
Heb je al geld vongen (ontvangen) ?<br />
't Wier me op dat feestje to last (werd) .<br />
Wat gouwen de biggen vandaag (golden) ?<br />
1 1 8
Opm . : In West-Friesland hoort men van <strong>het</strong> Nederlands sprekende<br />
deel van de bevolking heel dikwijls gevangen voor 'ontvangen'<br />
. Heb je al geld gevangen of : ingevangen?<br />
Wellicht hoort men dit ook buiten W .Fr .<br />
851 . Let 'ns op de vervoeging van 'doen' in <strong>het</strong> Wf r .<br />
Ik doen dat liever niet (doe) .<br />
Jij doene dat liever niet (doet) .<br />
Hai doet dat liever niet .<br />
Wai doene dat liever niet (doen) .<br />
Zai (my) . doene dat niet (doen) .<br />
Hetzelf de geld voor de werkwoorden gaan, staan, slaan en zien .<br />
Met 'je' of 'jij' als onderwerp voor 't werkwoord geplaatst, gebruikt<br />
de Wf r . altij d een vorm van <strong>het</strong> werkwoord, die op e<br />
eindigt, zelfs bij de werkwoorden in de verleden tijd . Echter niet<br />
in omgekeerde woordschikking, dus niet in de vragende vorm .<br />
Het Ned . gebruikt dan in de tegenwoordige tijd de stam + t,<br />
maar in de verleden tijd alleen de van klank veranderde stam .<br />
Voorbeelden :<br />
tegenwoordige tijd :<br />
Jij geve niet veel . Maar : Gee f jij niet veel?<br />
Jij kinne die man niet (kept) .<br />
Je prate maar rack .<br />
Je zegge niet alles .<br />
Jij binne gauw tevreden (bent) .<br />
Je gane to hard (gaat) .<br />
verleden tijd :<br />
Je gavve m'n gien kans (gaf) .<br />
Jij mochte niet komen (mocht) .<br />
Je zagge m'n niet (zag) .<br />
Je stonde of : stinge in de weg (stond) .<br />
Jij wazze to last (was) .<br />
Je ginge of : gouge voetballen (ging) .<br />
Jij sloege of : siege to hard (sloeg) .<br />
852 . De vervoeging van 'zijn' in <strong>het</strong> Westf ries :<br />
Ik ben arm .<br />
Jij benne arm (bent) .<br />
Hai of zai is arm .<br />
Wai benne arm (zijn) .<br />
1 1 9
Zai (meervoud) benne arm (zijn) .<br />
Opm . : Voor ben en benne hoort men ook bin en binne.<br />
Het voltooid deelwoord van 'zijn' is in <strong>het</strong> Ned . 'geweest' ; in <strong>het</strong><br />
Wfr, weest.<br />
Het Ned . gebruikt bij dit deelwoord een vorm van 'zijn' als<br />
hulpwerkwoord . Niet een vorm van 'hebben', zoals <strong>het</strong> Westfries<br />
.<br />
Voorbeelden :<br />
Ik heb nei Hoorn weest (Ned . : ben) .<br />
Jij hewwe niet mee weest (Ned . : bent) .<br />
Hai heb er nag nooit weest (Ned . : is) .<br />
Wai hewwe d'r ook niet weest (Ned . : zijn) .<br />
Zai hewwe d'r wel weest (Ned . : zijn) .<br />
In zinnen als de onderstaande gebruikt de Wfr . nooit <strong>het</strong> werkwoord<br />
'zijn' maar 'wezen', dat ook goed Ned . is :<br />
Zou hij arm zijn? Zou ie arm weze?<br />
Ik zou geen politieagent willen zijn .<br />
I k zou gien pelitieagent weze wille .<br />
,t Kan wel zijn 't Kin wel weze .<br />
Je behoef t geen onderwijzer to zijn om to kunnen rekenen .<br />
Je hoeve gien onderwoizer to wezen om rekene to kinnen .<br />
853 . Enkele in <strong>het</strong> Ned . zwakke werkwoorden worden in <strong>het</strong><br />
Wfr . sterk vervoegd . By . In de bus rees (reisde) ik met Ketrien<br />
Nobel . Ik had al meer keren met 'r meerezen (meegereisd) . Ik<br />
heb 'r alle goeds toewonsen ( toegewenst) . Toen ze weg ging<br />
heb ik 'r neiwoven (nagewuif d) . Toen ze de weg overstak,<br />
snorde er 'n auto rakelings langs haar, ik ees (ijsde) ervan . Werkelijk,<br />
ik heb ervan ezen (geijsd) . Maar Ketrien mork (merkte)<br />
<strong>het</strong> niet . Ze liep gewoon door met 'n roosje op 'r mantel, dat er<br />
op de receptie, die ze bijgewoond had, op vastspolden (vastgespeld)<br />
was .<br />
Ook <strong>het</strong> omgekeerde komt voor ; een in 't Ned . sterk werkwoord<br />
words in 't Wfr . zwak vervoegd . By . Hij bidde (bad) vlug . Hij<br />
heef t niet erg devoot bid (gebeden) .<br />
854 . De Wfr . last 'ge-' van 't voltooid deelwoord bijna altijd<br />
weg :<br />
Ik heb ploegd, skreven, dein, eten, hoord, enz .<br />
Ik ben gaan, uitskolden, wegstuurd, meegaan, enz .<br />
1 2 0
Opvallend is, dat 't Wf r . dit 'ge-' niet weglaat als 't voltooid<br />
deelwoord gebruikt words als bijvoeglijk naamwoord :<br />
1k heb de akker ploegd.<br />
Maar : de geploegde akker .<br />
Wie heb de klok opwonden?<br />
Maar : de opgewonden kink .<br />
Jij hewwe de brief skreven .<br />
Maar : de geskreven brief .<br />
De kamer is net baiveegd .<br />
Maar : de baigeveegde kamer .<br />
Vergissing is uitsloten .<br />
Maar : de uitgesloten vergissing .<br />
We schreven boven 'bijna altijd' . En zijn namelijk enkele uitzonderingen<br />
:<br />
Een krammenap voor gekramde nap ;<br />
annomen werk ; de opskoten jeugd ;<br />
'n opeten manje, en wellicht nog enkele .<br />
Wordt 'n deelwoord ontkennend gemaakt door 't voorvoegsel<br />
'on-' dan blijft 'ge-' in 't deelwoord gehandhaafd :<br />
Hai is trouwd . Zai is ongetrouwd .<br />
Dat boek hew 'k lezen, maar dat are boek hew 'k ongelezen<br />
leiten .<br />
Deuze bolle binne sorteerd, maar dat pertaaitje is nag ongesorteerd<br />
.<br />
Dut ai is kookt, maar dat is ongekookt .<br />
855 . Het onbepaald voornaamwoord 'men' words meestal vervangen<br />
door 'ze' :<br />
Men zegt dat ie rijk is .<br />
Ze zegge dat ie roik is .<br />
Dat heeft men mij nooit gezegd .<br />
Dat hewwe ze m'n nooit zoid .<br />
Waarom moet men altijd kwaad van haar denken?<br />
Weerom moete ze altoid kwaad van hear dinke?<br />
Men luisterde bijna niet naar de spreker .<br />
Ze luisterde temet niet nei de spreker .<br />
856 . De vragende voornaamwoorden 'wie' en 'wat' en 't bijwoord<br />
of voegwoord 'hoe' worden in <strong>het</strong> Wf r . vaak gevolgd door<br />
o f of door dat, welke woorden dan overbodig zijn :<br />
1 2 1
Gaan d'rs koike, wie dat er roept .<br />
Vraag 'rs, wat o f er beurd is .<br />
Help m'n effen : ik weet niet hoe o f 't moet .<br />
857 . De betrekkelijke voornaamwoorden wie, wiens en wier<br />
worden omschreven met voorzetsel of op andere wijze :<br />
De man wie je net betaald hebt, is mijn oom .<br />
De man die of : an wie je net betaald hewwe, enz .<br />
De vrouw wier kinderen gestorven zijn, is bedroefd .<br />
De vrouw die d'r kinderen of : van wie de kinderen sturven binne,<br />
is bedroefd .<br />
858 . In 't ziekenhuis heef t ie m'n (me, mij) bezocht .<br />
Momn (mij) bezocht ie 't laatst .<br />
Hij bezocht meer patienten, hij kwam niet voor momn (mij) alleen .<br />
Opm . : Hier gebruikt men dus voor <strong>het</strong> persoonlijk voornaamwoord<br />
de vorm van <strong>het</strong> bezittelijk voornaamwoord .<br />
859 . Is die jas van je broer?<br />
Nei, 't is m'n oigen (s) (de mijne, hij is van mij) .<br />
Zijn die sigaretten van jou?<br />
Ja, 't binne moines ( ( de) mijne) .<br />
Nei, 't binne jouwes ( ( de) jouwe) .<br />
Nei, 't binne zoines ( ( de) zijne) .<br />
Nei, 't binne heures ( ( de) hare) .<br />
Nei, 't binne hullies ( ( de)hunne) .<br />
Een o .i . zeer eigenaardig gebruik van mom, zoin, enz, ziet men<br />
in de volgende zinnen, waar 't bezittelijk voornaamwoord gevolgd<br />
wordt door een aanwijzend voornaamwoord .<br />
Momn die joon (mijn jongen, mijn zoon) kan goed zingen .<br />
Zoin die koe (zijn koe, die koe van hem) woog 800 pond .<br />
Jouw dat hoof (jouw hoof, dat hoof van jou) is beter gewonnen<br />
dan momn dat hoof (mijn hoof, <strong>het</strong> hoof van mij) .<br />
Oos dat geld (ons geld, <strong>het</strong> geld van ons) telt niet mee tussen<br />
al die miljoenen .<br />
Let 'ns op de plaats van 't woordje 'van' in de merkwaardige<br />
bouw van de volgende zinnen :<br />
Tinies jurk moet de kraag van wossen worre .<br />
Pietes auto moeten de banden van verloid worre .<br />
Jannes skuit worre de zaikante van teerd .<br />
1 22
860 . De voornaamwoordelijke bijwoorden 'waarvan', 'waarin',<br />
'waaraan', 'waardoor', enz . worden in 't Wf r vaak deer . . .van,<br />
deer . . . in, deer . . . an, deer . . . deur, enz .<br />
De boerderij, waarover jij 't had . . .<br />
De boerderai, deer jij 't over hadde . . .<br />
De moord, waaraan hij schuldig was . . .<br />
De moord, deer hai skuldig an was . . .<br />
Vondels gedichten, waarvan ik telkens weer geniet . . .<br />
Vondels gedichten, deer ik iedere keer weer van geniet . . .<br />
861 . Als gebiedende wijs (de gebodsvorm) van de eenlettergrepige<br />
werkwoorden doen, gaan, stag, zien, slaan, gebruikt<br />
de Wf r . de inf initief vorm :<br />
Doen je best, moid .<br />
Gaan an je werk, joon .<br />
Staan niet to suf f en, man .<br />
Zien dat je klaar komme .<br />
Slaan je d'r maar zo goed mogelijk deur .<br />
De aanvoegende wijs (de wensvorm) van werkwoorden wordt<br />
maar in 'n pear vormen gehoord :<br />
Leve de koningin!<br />
Bruidspaar, God zegene u beiden .<br />
862 . LI GGEN-LEGGEN .<br />
Ik heb in bed bid (gelegen) .<br />
't Schip bit in de haven (ligt) .<br />
Je kleren leggen op de stoel (liggen) .<br />
We leggen to slapen (lagen) .<br />
lk heb <strong>het</strong> kindje in bed bid (gelegd) .<br />
Je, ik meende, dat moeder <strong>het</strong> kindje zo juist in bed lag (legde) .<br />
Nee, toch niet, ik heb 't er in bid of : gelegen (gelegd) .<br />
Ik moest omrijden, omdat de weg omloid of : omgelegen was<br />
(omgelegd) .<br />
Opm . : Het juiste gebruik van de woorden 'liggen' en 'leggen'<br />
is voor de Westfries moeilijk, zoals trouwens ook voor veel mensen<br />
uit andere provincies . Met onderstaande hulpmiddelen kun<br />
je tot een juist gebruik komen .<br />
a . 'Liggen' is een sterk werkwoord, d .w .z . in de verleden tijd<br />
verandert een klank in de stain en <strong>het</strong> voltooid deelwoord<br />
eindigt op -en : ik hg, ik lag, ik heb gelegen .<br />
1 23
. 'Liggen' geef t een rusttoestand .<br />
C . 'Liggen' kunnen we vergelijken met en vervangen door 'zitten'<br />
. Het klinkt dan als behoorlijk Nederlands in onze oren .<br />
Voorbeelden : Ik hg (zit) op mijn bed . Gister lag (zat) ik in<br />
<strong>het</strong> gras . Wie heef t op die bank gelegen (gezeten) ?<br />
a . 'Leggen' is een zwak werkwoord, d .w .z, de verleden tijd<br />
wordt gevormd door -de achter de stam, terwijl <strong>het</strong> voltooid<br />
deelwoord niet op -en, maar op -d eindigt .<br />
fk leg, ik legde, ik heb gelegd .<br />
b . 'Leggen' drukt een beweging uit .<br />
'Leggen' kunnen we vergelijken met en vervangen door 'zetten'<br />
. Het klinkt dan als behoorlijk Nederlands .<br />
Voorbeelden :<br />
Heb jij dat boek weggelegd (gezet)?<br />
Ik leg nooit een boek weg (zet) .<br />
Wie legde de stenen in de straat (zette) .<br />
Na enige oefening met dit eenvoudige hulpmiddel zul je gemakkelijk<br />
kunnen bepalen, of je in <strong>het</strong> gesprek of op papier een vorm<br />
van 'liggen' of van 'leggen' moet gebruiken .<br />
Samenvatting van <strong>het</strong> hulpmiddel :<br />
ik hg, ik lag, ik heb gelegen<br />
(ik zit, ik zat, ik heb gezeten) .<br />
ik leg, ik legde, ik heb gelegd<br />
(ik zet, ik zette, ik heb gezet) .<br />
863 . Moeilijker dan <strong>het</strong> juist gebruik van 'liggen' en 'leggen'<br />
is <strong>het</strong> onderscheid tussen 'kunnen' en 'kennen' .<br />
De Westfries haspelt ze dan ook dikwijls door elkaar .<br />
Daarom vooraf de vervoeging van beide werkwoorden :<br />
K U N N E N (een onregelmatig werkwoord)<br />
tegenw . tijd : verleden tijd :<br />
ik kan<br />
ik kon<br />
je kunt<br />
je kon<br />
hij kan<br />
hij kon<br />
wij kunnen<br />
wij konden<br />
u kunt (of : kan)<br />
u kon<br />
zij kunnen<br />
zij konden<br />
Voltooid deelwoord : gekund<br />
1 24
K E N N E N (regelmatig, zwak werkwoord)<br />
tegenw . tijd: verleden tijd :<br />
ik ken<br />
ik kende<br />
je kent<br />
je kende<br />
hij kept<br />
hij kende<br />
wij kennen<br />
wij kennen<br />
u kept<br />
u kende<br />
zij kennen<br />
zij kenden<br />
Voltooid deelwoord : gekend.<br />
In <strong>het</strong> Westf ries is de vervoeging voor beide werkwoorden <strong>het</strong>zelf<br />
de ; ik ken of : kin - ik kon - ik heb kend of : kind (of<br />
keunen) . Sommige Westf riezen vervoegen als volgt :<br />
ik ken of : kin - ik kon - ik heb kend of : kind (of : keunen) .<br />
Voorbeelden : Ik kin (ken) dat meisje niet . 1k heb haar nooit<br />
kind (gekend) . Kon jij haar (kende)? Wel nee, hoe kin (kan) ik<br />
haar nou kinne (kennen) ? Kin (kun) je goed levertraan innemen?<br />
Nee, dat heb ik nooit kind of : keunen (gekend) . Wij<br />
konne niemand uit <strong>het</strong> gezelschap (kenden) .<br />
Hier volgen nog een paar aanwijzingen voor <strong>het</strong> juist gebruik<br />
van beide woorden : 'kennen' betekent in <strong>het</strong> Ned . :<br />
a . weten wie iemand is of hoe iets is ; herkennen :<br />
Ik ken die man aan zijn zonderlinge kleren .<br />
Ken je die man, die daar loopt?<br />
Jan kept z'n pappenheimers .<br />
Zij kept geen lief de .<br />
b, geleerd hebben : Piet kept z'n les niet .<br />
Hij kept z'n taal niet goed, maar hij kept wel z'n yak .<br />
C .<br />
erkennen, er in betrekken : Voordat ik een besluit neem, wil<br />
ik mijn vader in deze zaak kennen .<br />
De burgemeester wil graag gekend zijn in zaken van enig<br />
belang .<br />
'Kunnen' betekent in <strong>het</strong> Ned, o .m . :<br />
in staat zijn, bij machte zijn ; verstand hebben van ; mogen .<br />
Ik kan u niet helpen . Je kunt goed etaleren .<br />
Als je je werk of hebt, kun je wel naar huffs gaan .<br />
Belangrijk voor <strong>het</strong> onderscheid tussen 'kennen' en 'kunnen' is<br />
dat men altijd 'kunnen' of een vorm daarvan moet gebrui-<br />
1 2 5
ken, als er in de zin een heel werkwoord, d .w .z . een inf initiet<br />
staat, die bij dat 'kunnen' behoort .<br />
Voorbeelden : Hij kan al goed zwemmen (kan . . . zwemmen) .<br />
je kunt niet eens goed lezen (kunt . . . lezen) .<br />
Zij kon haar f out niet goed praten (kon . . . praten) .<br />
Ook als men die inf initief er bij kan denken, gebruikt men een<br />
vorm van 'kunnen' : Het schroef je kan niet los (gedraaid worden)<br />
(kan . . . worden), je kunt dus niet mee (gaan) - (kunt . . .<br />
gaan) . Uit die lap kan geen rok (gemaakt worden) - (kan . . .<br />
worden) .<br />
Ga nu 'ns na, waarom de volgende vormen goed gebruikt zijn .<br />
Hij kept zijn les wel, maar hij kan hem niet opzeggen .<br />
Als hij <strong>het</strong> kaartspel goed kept, waarom kan hij dan niet even<br />
mee spelen?<br />
U kept me wel, maar u kunt niet op m'n naam komen .<br />
864 . Voor vrouwelijke dieren gebruikt de Westfries altijd de<br />
voornaamwoordelijke aanduiding van <strong>het</strong> mannelijke flier . Eenvoudig<br />
gezegd : hij gebruikt voor de kat en de kater beide <strong>het</strong><br />
woord 'hij' . By . : De koe is vet ; hij (zij) moet binnenkort naar de<br />
markt . Zijn (haar) volgende bass zal wel een slager zijn .<br />
Opm . : Dit verschijnsel is niet alleen Westfries of Noordhollands,<br />
maar vrij algemeen gebruikelijk in <strong>het</strong> noorden van ons land .<br />
865 . Een veel voorkomend verschijnsel in <strong>het</strong> Westfries is, flat<br />
men bijzinnen van tijd last beginners met 'al' . In <strong>het</strong> Ned . beginners<br />
deze zinnen met'als' .<br />
Dit is misleidend, omdat 'al' in <strong>het</strong> Ned . in flit geval zou betekenen<br />
: 'of schoon', 'hoewel' . Let ook op de woordvolgorde!<br />
a . Al komt hij straks, dan zal ik hem vriendelijk ontvangen .<br />
(In <strong>het</strong> Ned, luidt de zin : Als hij straks komt, dan . . .)<br />
b. Al ben ik klaar, wat moet ik dan doers?<br />
(Ned . : Als ik klaar ben, wat . . .)<br />
c . Al regent <strong>het</strong> straks niet meer, mag ik dan weer buiten spelen?<br />
(Ned . : Als <strong>het</strong> straks niet meer regent, . . .)<br />
d . Al vraagt hij me ten huwelijk, dan antwoord ik bevestigend .<br />
(Ned . : Als hij me ten huwelijk vraagt, . . .)<br />
'Al' is wel goed Ned ., maar betekent dan o .m . 'of schoon', 'hoewel'<br />
. Goed Ned . is <strong>het</strong> in de volgende zinnen :<br />
1 26
1 . Al is hij oud, hij leest nog zonder bril (betekent : Of schoon<br />
hij oud is, enz .) .<br />
2 . Zij wordt niet verwend, al is ze 't jongste kind (betekent :<br />
Ofschoon zij 't jongste kind is, enz .) .<br />
3 . Al is <strong>het</strong> weer slecht, wij gaan toch uit (betekent : Hoewel of<br />
ofschoon <strong>het</strong> weer slecht is, enz .) .<br />
Opm . : Als u twijf elt, of u <strong>het</strong> woordje 'al' goed gebruikt hebt,<br />
probeer dan of u er een zin van kunt maken met 'ofschoon' of<br />
wel met 'wanneer' . In <strong>het</strong> eerste geval was uw zin goed, in <strong>het</strong><br />
tweede geval f outief .<br />
866 . In West-Friesland gebruikt men tamelijk veel <strong>het</strong> voegwoord<br />
'dat', wanneer <strong>het</strong> Ned . 'toen' zou gebruiken .<br />
Hier volgen enkele van die dat-zinnen :<br />
Dat (toen) ik thuiskwam, moest ik direct aardappelen schillen .<br />
Net dat (toen) ik <strong>het</strong> zei, kwam ze binnen .<br />
Dat (toen) hij z'n zieke vader zag, schrok hij even .<br />
Dat (toen) ik die f iets kocht, waren ze nog niet zo duur .<br />
867 . In <strong>het</strong> Ned, mag men zeggen :<br />
1 . Zou-ie hem hebben gezien?<br />
Zou-ie hem gezien hebben?<br />
De Westfries gebruikt altijd de woordorde als in <strong>het</strong> laatste<br />
geval : Zou-ie 'm zien hewwe?<br />
2 . Ze vertelden, dat ze lekker hadden gegeten of : gegeten hadden<br />
.<br />
Westfries : Ze vertelde, dat ze lekker eten hadde.<br />
3 . 't Heeft zo moeten zijn .<br />
Westfries : 't Heb zo weze moeten .<br />
4 . Wie zou er zijn binnen gekomen (of : binnen gekomen zijn) ?<br />
Westfries : Wie zou er binnen kommen weze?<br />
5 . Ik moest die man nooit hebben ontmoet (of : ontmoet hebben)<br />
.<br />
Westfries : Ik most die man nooit ontmoet hewwe .<br />
6 . Ik zou nooit met hem willen trouwen (of : trouwen willen) .<br />
Westfries : Ik zou nooit mit 'm trouwe wille .<br />
868 . Sours gebruikt de Wf r . de sterke deelwoordvorm van 'n<br />
werkwoord dat zwak is . By . :<br />
Wat heb ik toch zweiten (gezweet) !<br />
1 2 7
Wat was ik toch bezweiten (bezweet) !<br />
Ik heb van oom Joris heel wat urven of : orven (geerf d) .<br />
De winnaars hebben loten our de prijzen (geloot) .<br />
Er werden vier prijzen verloten (verloot) .<br />
De uitgeloten (uitgelote) prijzen werden uitgereikt .<br />
869 . Ik ben veel kleiner as hunnie (dan zij) .<br />
1k ben later jarig as zoin (dan hij) .<br />
Hij is ouder as momn (dan ik) .<br />
Zinnen als deze zijn de laatste decennia bij de jeugd in twang<br />
gekomen .<br />
Opm. : In de stellende trap van 't bijvoeglijk naamwoord gebruikt<br />
men in 't Ned . 'als', in de vergrotende trap 'dan' :<br />
Hij is even oud als jij (gelijkheid) .<br />
Hij is ouder dan jij (ongelijkheid) .<br />
De Wfr . gebruikt altijd 'als' :<br />
Hai is even groot as jij (gelijkheid) .<br />
Hai is groter as jij (ongelijkheid) .<br />
870 . Sours spreken de kinderen hun ouders en anderen aan<br />
in de derde persoon in plaats van in de tweede . Het doet enigszins<br />
kinderlijk aan . Voorbeelden :<br />
Heef t moeder (U) m'n jurk al genaaid?<br />
Nu moet tante (U) gaan zitten, dan ga ik de of was doen .<br />
Moeder (U) mag niet meer stiekem m'n liefdesbrieven lezen,<br />
hoor .<br />
Is dokter (U) al op vakantie geweest?<br />
Weet ju f f rouw (U) al, wanneer 't schoolf eest zal zijn?<br />
Opm . : Dit gebruik zal ook in andere delen van ons land bestaan<br />
.<br />
871 . Hij woont op (in,te) Hoogwoud, op Andijk, op Ursem .<br />
De Wfr . gebruikt dit 'op' niet voor alle plaatsnamen . Hij plaatst<br />
't voor verscheidene dorpsnamen, maar niet voor stadsnamen . Hij<br />
zegt dus niet : Hij woont op Hoorn, op Schagen, op Alkmaar,<br />
op Enkhuizen, op Medemblik . Hij gebruikt dan 'in' .<br />
872 . Als men in 't Ned . een stelling, een algemene waarheid wil<br />
uitdrukken, gebruikt men de bepalende lidwoorden 'de' en '<strong>het</strong>' .<br />
De Wfr, gebruikt dan bij voorkeur 't bepalende lidwoord 'een' :<br />
1 28
De mol is nuttiger dan men denkt .<br />
De koe is 'n herkauwend dier .<br />
Het paard is 'n trekdier .<br />
In deze gevallen zegt de Wfr, een mol, een koe, een paard .<br />
873 . Bet gebruik van <strong>het</strong> achtervoegsel -ig met de betekenis<br />
van 'tamelijk' komt in 't Wfr . veel voor : luig, langig, latig,<br />
leigig, warmig, koutig, louvig, ziekig, enz .<br />
't Is hier nogal warmig .<br />
Hij kwam latig .<br />
Ik vind die jurk langig .<br />
874 . Van enige zelf standige naamwoorden heef t 't Wfr . ook<br />
'n meervoudsvorm op -s, terwijl 't Ned, uitsluitend -en heeft .<br />
Voorbeelden :<br />
NED . : WESTFRIES :<br />
knechten<br />
knechtse<br />
knieen<br />
kniese<br />
haringen<br />
herings<br />
leuningen<br />
leunings<br />
palingen<br />
palings<br />
verdiepingen<br />
verdiepings<br />
lezingen<br />
lezings<br />
boerderijen<br />
boerderais<br />
875 . De Wfr . gebruikt voor enige zelf standige naamwoorden<br />
<strong>het</strong> lidwoord 'de' terwijl 't Ned . '<strong>het</strong>' gebruikt of omgekeerd . By . :<br />
NED . : WESTFRIES :<br />
Bet wicht (gewicht)<br />
De wicht<br />
Bet konijn<br />
De knoin<br />
Bet midden<br />
In de middend<br />
Bet snot<br />
De snot<br />
De pink (rund)<br />
Dat pink<br />
De gort<br />
Bet gort<br />
De big<br />
Bet big<br />
De wei<br />
Bet waai<br />
De speen<br />
Bet speen<br />
De rit<br />
Bet rit<br />
1 29
Opm . : 't Gezamenlijk onderdak voor z'n vee noemt de Wfr .<br />
evenals in 't Ned . 'de' stal, of schoon hij meer spreekt van <strong>het</strong><br />
koejes of de koegang . Daarnaast kept hij ook 'n onzijdig woord<br />
'stal' = stalgedeelte voor twee koeien, by . : Op dat stal staan twee<br />
zware koeien . Vgl . nr .183 .<br />
876 . De verkleiningsuitgangen in 't Wfr . zijn -je, -tje ; ie, -kie,<br />
-pie . De zgn . verlengde uitgang -etje kept 't Wfr . niet .<br />
NED . : WESTFRIES :<br />
mannetje<br />
manje<br />
pannetje<br />
panje<br />
kannetje<br />
kanje<br />
jongetje<br />
joonje<br />
brilletje<br />
briltje<br />
stalletje<br />
staltje<br />
zonnetje<br />
zontje<br />
gangetje<br />
gankie<br />
weggetje<br />
weggie<br />
bruggetj°<br />
breggie<br />
heggetje<br />
heggie, hoininkie<br />
kippetje<br />
kippie<br />
dingetje<br />
dinkie<br />
ringetje<br />
rinkie<br />
tangetje<br />
tankie<br />
kammetje<br />
kampie<br />
boompje<br />
boompie<br />
riempje<br />
riempie<br />
raampje<br />
raampie<br />
De verkleiningsuitgang -ie is zeer f rekwent .<br />
877 . Om aan to duiden waar 'n vrouw woont of waar ze geboren<br />
is, gebruikt de Wfr, meestal de mannelijke vorm van de<br />
plaatsnamen :<br />
Waar komt je meisje vandaan?<br />
't Is 'n Amsterdammer (Amsterdamse) .<br />
Ze is 'n Spierdijker (Spierdijkse) .<br />
In 't Ned, eindigen de woorden, die gevormd zijn van plaatsnamen<br />
en vrouwen aanduiden, bijna alle op -se of ische .<br />
1 30
MAN :<br />
'n Ursemmer<br />
'n Spanbroeker<br />
'n Hagenaar<br />
'n Drent (enaar)<br />
'n Zeeuw<br />
'n Niedorper<br />
'n Spanjaard<br />
'n Romein (uit Rome)<br />
'n Geldersman<br />
'n Noordhollander<br />
'n Medemblikker<br />
'n Belg<br />
'n Egyptenaar<br />
'n Fransman<br />
'n Franse, Francaise<br />
Een enkele maal wor dt de vrouwelijke benaming gevormd<br />
-in :<br />
Vergelijk :<br />
'n Fries<br />
'n Friezin of Friese<br />
'n Rus<br />
VROUW :<br />
'n Ursemse<br />
'n Spanbroekse<br />
'n Haagse<br />
'n Drentse<br />
'n Zeeuwse<br />
'n Niedorpse<br />
'n Spaanse<br />
'n Romeinse<br />
'n Gelderse<br />
'n Noordhollandse<br />
'n Medemblikse<br />
'n Belgische<br />
'n Egyptische<br />
'n Russin<br />
door<br />
878 . Opvallend is in W .F . de uitspraak van de woorden :<br />
Zabel (sabel) , vuik (fuik) , dezember (december) , kirrel (kerel),<br />
wirreld (wereld) , dirkteur (directeur) , pestoor (pastoor) , kabbelaan<br />
(kapelaan) , zuiker (suiker) , de achternaam Kobbes (Koppes)<br />
, f itten (vitten) , 'n f iese boel ('n vieze boel) .<br />
Het grammatisch f iguur epenthesis, inlassing van 'n klank of<br />
'n lettergreep, komt in W .F . vrij veel voor :<br />
Stilder (stiller) , rilderig (rillerig) , meevalder (meevaller) .<br />
Enkelde (enkele) mensen kopen de alderduurste kleren . Dubbelde<br />
lonen voor dubbeld (dubbel) werk .<br />
Skoenesmeer of skoenepoes (schoensmeer) .<br />
Elle f, twale f , zellef , mellek, hellepen, allemachtig, kleremaker<br />
(kleermaker), enz .<br />
Enige Ned, woorden worden door de Wfr, geradbraakt : rizzeleveren<br />
voor resolveren .<br />
gri f f emeerd voor geref ormeerd .<br />
f okseren of fakseren voor f orceren .<br />
stollesteren voor solliciteren .<br />
permetasie voor parentage .<br />
1 3 1
De Ned . ei of ij wordt in 't Wf r, of of ai, uitgezonderd in 't persoonlijk<br />
voornaamwoord 'jij' . Daarin blijft de Ned . ei-klank<br />
bewaard .<br />
In 'n aantal woorden spreekt de Wf r . de t niet uit, by . als de t<br />
gevolgd wordt door 'n s :<br />
poesen voor poetsen<br />
prussen voor prutsen<br />
messelen voor metselen<br />
loos voor loods<br />
kosschool voor kostschool<br />
skossen voor schotsen<br />
879 . De Westf riezen gebruiken veel stopwoorden, stoplappen<br />
en tussenwerpsels . Sommige zijn specifiek Westfries, andere<br />
algemeen Nederlands .<br />
Jan komt hier straks nog wel, dingk?<br />
Ja, dat zal wel, dingk .<br />
Hou je van goeie muziek?<br />
Vanzel f (natuurlijk) , wie zou 't niet graag horen!<br />
Piet Oudejans gaat weer trouwen . Is 't verdaid? (verwondering) .<br />
Verdubbe, wat is 't al last!<br />
Nou, we gingen naar Hoorn en nou, we kwamen in 'n winkel,<br />
en nou, we konden niet slagen en nou, toen gingen we naar 'n<br />
andere zaak en nou, toen slaagden we eindelijk .<br />
Hier nog 'n aantal :<br />
(Dat) zodoende<br />
Zal 'k maar zeggen<br />
Om zo to zeggen<br />
Zalle we zeggen<br />
Leiten we zeggen<br />
Weet je wat't is . . .<br />
Ik bedoel maar . . .<br />
(H) oor<br />
Pietje, we gaan straks naar oma, ze?<br />
Weet je wel<br />
Gossiemijne!<br />
Non moet je 'ns luisteren<br />
Jo, no, ei, go, enz .<br />
En niet to vergeten de dus-mensen met twintigmaal dus in 'n<br />
minuut! enz, enz .<br />
1 3 2
880 . In de spelling De Vries en Te Winkel, die gevigeerd heef t<br />
van ± 1865 tot 1935 werd een aantal woorden met ch geschreven,<br />
die voor 1900 door de Wf r, werden uitgesproken als k .<br />
By . : wasschen, visschen, tusschen, musschen . Men las : wasken,<br />
visken, tusken, mosken . Nog 'n paar restanten hiervan zijn :<br />
mosken en, in figuurlijke zin visken :<br />
Je moete d'rs zien uit to visken, hoeveul ie van z'n vader urven<br />
heb .<br />
Hai is groosk (in de vroegere spelling 'grootsch') op z'n zeun<br />
die burgemeister is .<br />
881 . Een beoordeling van de Westf reizen en hun dialect ontlenen<br />
we aan 'Sc<strong>het</strong>s van <strong>het</strong> Westf riesche Dialect' door K . Kuiper<br />
(1952) .<br />
'In zangerigheid, sappigheid en gemoedelijkheid doer <strong>het</strong> Westfries<br />
onder voor <strong>het</strong> Brabants en Gelders : gevolg van de starre,<br />
hoekige natuur van de Friezen . Is de taal niet gaps <strong>het</strong> yolk?<br />
Weerspiegelt zich in haar niet de reflex van elk gewichtig gebeuren<br />
op historisch, geograf isch en kultureel gebied?<br />
De bodemgesteldheid was van invloed op onze volkstaal : de<br />
eeuwenlange strijd tegen de waterwolf . Stormvloeden dijkbreuken,<br />
rampen die aan duizenden <strong>het</strong> leven kostten ; deze nooit<br />
eindigende kamp heef t <strong>het</strong> karakter gestaald, de geest gebonden,<br />
dit yolk gemaakt tot een stoer, eenzelvig, koppig, wat eigenzinnig<br />
en zwijgzaam ras, arm aan woorden dus weinig spraakzaam,<br />
kort van uitdrukking, op <strong>het</strong> stugge of . Slag op slag werden de<br />
akkers overspoeld, oogsten vernietigd, have en goed geteisterd,<br />
levens bedreigd : kwade kansen van <strong>het</strong> bestaan, die weinig plaats<br />
lieten aan vreugdevolle klanken en uitbundigheid in taal en uitspraak<br />
. De volkstaal bleef sober, rudimentair . . .'<br />
In 't algemeen is de articulatie van de Westf ries weinig energiek :<br />
gehele zinnen kunnen worden gezegd, zonder dat men de lippen<br />
van de spreker noemenswaard ziet bewegen . Er zijn natuurlijk<br />
gunstige uitzonderingen .<br />
1 3 3
WESTFRIESE SPREEKWOORDEN, ZEGSWIJZEN<br />
EN UITDRUKKINGEN<br />
In de rangschikking is een zo goed mogelijke alf abetische volgorde<br />
nagestreef d . Sours zijn twee uitdrukkingen die (ongeveer)<br />
dezelfde betekenis hebben, bij elkaar geplaatst .<br />
Misschien komen er enkele in voor, die in de hier vermelde of<br />
in een gewijzigde vorm of betekenis, in een wijder gebied dan<br />
West-Friesland gehoord worden .<br />
Dat sommige zegswijzen, enz, uit deze rubriek ook elders in dit<br />
werk voorkomen, zal de lezer niet verwonderen .<br />
Je moet geen auto kopen van tien jaar oud . Je koopt 'n andermans<br />
verdriet . Dat is altijd de achterdeur uit (nadelig, 'n schadepost,<br />
vrijwel zeker verlies in zicht) .<br />
Vgl . De voordeur inkommen .<br />
Als men een nieuwsgierig kind, dat naar de inhoud vraagt van<br />
jets wat verpakt is, met een kluitje in 't net wil sturen, zegt<br />
met wel : Apies mit kale gatjes .<br />
Hij heeft een verbeelding as 'n zak armetur f (hij doet zich voor<br />
als iemand van betekenis, maar kan er niet een acceptabele vorm<br />
voor kiezen) .<br />
Ik heb 't zo drok as 'n barbier mit ien klant (door een toevallige<br />
samenloop van omstandigheden schijnt 't of ik 't heel druk heb .<br />
Meestal maar voor enkele ogenblikken) .<br />
Eenzelf de betekenis heef t de uitdrukking Ik heb 't zo drok as<br />
't waswoi f .<br />
„Hebben de gasten aan die taf el voldoende brood, vlees, kaas,<br />
enz?" vraagt moeder .<br />
Er wordt geroepen : „Ja, we hewwe hier apes wat 'n bedelaar<br />
toekomt!" (van alles voldoende) .<br />
Niet toegeven, hoor, je bien stoi f houwen<br />
staan) !<br />
(op je stuk blijven<br />
1 34
Hij is arm geweest, maar hai heb de biene onder 't gat kregen<br />
(hij heef t zoveel verdiend, dat ie er f inancieel goed bij zit) .<br />
Men vroeg hem om 'n gift voor 't Rode Kruis, maar<br />
kouwe biene (hij weigerde, hij had er geen lust toe) .<br />
hai had<br />
't Bien is stik tussen die twei<br />
geworden) .<br />
(de vriendschap is uit, 't is ruzie<br />
Hij raasde en tierde en dreigde, maar je moet je dat niet aantrekken,<br />
dat zakt wel in de biene (dat sterf t wel uit, zonder<br />
sporen achter to laten) .<br />
Als ie op school nog straf tegoed had, dan ging ie sours de bink<br />
speulen of : pinkie draaien (de school verzuimen, spijbelen) .<br />
't Was me zo'n rosbaier (robbedoes, kwajongen) .<br />
Die veehandelaar is mit de bille deur de broek (f ailliet) , hij is<br />
van de boel of (failliet, arm) . Hij heeft de kiel en de stok nog<br />
over .<br />
Ik kon direct na aankoop van die koe er vijf tig gulden op winnen<br />
. Ik verkocht 'm, want die binnen binne bin de beste (deze<br />
winst is zeker, 't staat nog to bezien of 'k er later meer aan<br />
verdienen zal) .<br />
('n strakke opvoe-<br />
Die knaap moet mit 'n strak bit reden worre<br />
ding hebben), antlers springt ie uit de band .<br />
Die man heb woinig bloed in z'n ore<br />
geen eigen gef undeerde mening) .<br />
(hij is niet funk, heef t<br />
Ik verdien geen vast loon met 't onderhouden van 't tuintje van<br />
m'n buurman, maar van tijd tot tijd valt er we! 'ns wat van 't<br />
blok (krijg ik 'n extraatje, 'n verrassing) .<br />
In een gesprek springt ie van bok op jasper (hij verandert telkens<br />
van onderwerp, hij springt van de hak op de tak) .<br />
De dienstbode werd ontslagen :<br />
die maakte er maar 'n bolsteertje<br />
1 3 5
van (deed 'r werk met de Franse slag, maakte zich er met 'n<br />
Jantje van Leiden van af, gooide er met de pet naar) .<br />
Als je 'n vrouw hebt, die de brai over de matten smeert (die 'n<br />
onverstandig f inancieel beleid in haar huishouden voert, die met<br />
geld smijt) dan kun je als man niet zoveel verdienen, dat je<br />
huishoudbudget sluitend is to krijgen .<br />
Ik had vier koeien op handel gekocht . Bij verkoop gaf de een<br />
wat winst en de ander bracht enig verlies . Toen ze verkocht<br />
waren, had ik net de broek heel houwen (quitte gespeeld, zonder<br />
winst of verlies) .<br />
Hij had beloof d <strong>het</strong> werk voor honderd gulden uit to voeren,<br />
maar nu trekt ie an de broek (krabt ie achteruit, breekt ie z'n<br />
woord, haalt ie bakzeil) .<br />
De bruid in de skuit,<br />
Din binne de movie praatjes uit .<br />
(eenmaal getrouwd dan treedt de ware aard van de man aan de<br />
dag en de uitbundige vleierij is voorbij) .<br />
Van brullef ten komt brulle f ten (op 'n bruilof t kunnen lief desrelaties<br />
ontstaan, die weer tot 'n bruilof t leiden) .<br />
Bij 'n ambachtsman raakt heel wat gereedschap onder 't peerd<br />
z'n buk (gaat ongemerkt verloren door onachtzaamheid en onvoldoende<br />
toezicht) .<br />
Bij dat diner heeft die ongemanierde vent z'n buk op de leest zet<br />
(onmatig veel gegeten) .<br />
In taie van nood loupt domenie mit de bul (in tijd van nood<br />
gebruikt men sours de meest dwaze hulpmiddelen) .<br />
Nou zal de butter geld gelde<br />
zien wie je voor je hebt) .<br />
(nu komt de verrassing, nu zul je<br />
Wat was ie verhit van 't voetballen, z'n gezicht glom as 'n butterdiggel<br />
in de maneskoin (glom heel erg) .<br />
1 36
Die vrouw loopt op alle dage (kan elk ogenblik bevallen) .<br />
1k kocht 'n oud televisietoestel, dat nog 'n vrij goed beeld geef t,<br />
voor veertig gulden, 1k dacht : deer kinne gien darme uit loupe<br />
(dat is 'n gering risico, dat kan nooit veel kosten) .<br />
]e magge liever 'n druipend dakkie hewwe as 'n stortbui (men<br />
heeft meer aan regelmatig terugkerende kleine geldelijke steun<br />
dan aan 'n groter bedrag voor eens) .<br />
Dat kin je an je diesek Doelen<br />
dat is nogal glad) .<br />
(dat is voor iedereen duidelijk,<br />
Van de dis nei de mis (mest), dat is onbeleef d (van de eettaf el<br />
naar 't toilet) .<br />
Hai bekoikt de wirreld voor 'n doedelzak<br />
niet wat 'm overkomt ; is niet de slimste) .<br />
(staat versteld, weet<br />
Hij werd zo wit as 'n doek<br />
hoorde .<br />
(lijkbleek), toen ie de Jobstijding<br />
Als men aan iemand 'n bedrag to betalen heeft, vraagt men sours :<br />
Hier o f in De Doelen? (kontant betalen of later?)<br />
Opm . : 'De Doelen' is 'n horeca-bedrijf in Hoorn, waar de handelaren<br />
op marktdag kunnen of rekenen .<br />
Bij de etersta f el (aan de eettafel) zegt Pietje : „Ik heb toch gien<br />
stoel!" Moeder antwoordt : „Steek je duim in je gat, din he je<br />
n stoel mit 'n krek") .<br />
Men moet niet krenterig en ook niet verkwistend zijn, tussen<br />
dut en dat is ook nog wat (tussen de uitersten ligt de middenweg)<br />
.<br />
Hai is bai de duvet z'n steert vandaan kropen<br />
schurk) .<br />
(hij is 'n eerloze<br />
Honderd jaar edelman,<br />
honderd jaar bedelman .<br />
(Door de wisseling van <strong>het</strong> lot kunnen in ons leven perioden<br />
1 3 7
van voorspoed of gewisseld worden met perioden van tegenspoed)<br />
.<br />
Ko werd 16 jaar en kreeg 'n nieuwe brommer, dat was in de<br />
emmer ('n welkome verrassing, dat was naar de zin) .<br />
Die boon weet nag niet wat end voor moet<br />
geen behoorlijke houding to geven) .<br />
(hij weet zich nog<br />
Na 'n dag funk aanpakken van dat zware werk heb je<br />
in de bek of : 't jak an (ben je erg vermoeid) .<br />
't end<br />
't Moet eerst erger, wil 't beter ('t moet eerst nog onaangenamer<br />
worden ; daarna pas komt misschien 't keerpunt ten goede) .<br />
Gezegd bv, van 'n zieke, wiens ziekte 't hoogtepunt nog niet<br />
heef t bereikt .<br />
Een garnaal heb ook 'n kop ('n onontwikkeld iemand kan ook<br />
n gezonde gedachte over jets hebben) .<br />
1k won maar 'n heel klein prijsje uit de loterij, maar 't is altijd<br />
beter dan 'n zeer gat (beter dan niks, beter dan 'n verlies) .<br />
Ze had 't lang geduldig gedragen, dat men haar 't leven zuur<br />
maakte . Eindelijk kon ze geen geduld meer opbrengen . Ze gooide<br />
't gat aarsom (ze kwam in verzet, ze probeerde 't op 'n andere<br />
manier dan ze tot dusverre gedaan had) .<br />
Als je reklameert tegen 'n belastingaanslag, moet je bij de<br />
inspectie meestal mit 't gat bloot (je vermogenspositie openleggen)<br />
.<br />
Moeder is 88 en 't geren is van de klos, de lode hange op de<br />
grond (ze is afgeleefd) .<br />
Deer he je 't gedonder in de glazekas (t) ! (uitroep van verwondering,<br />
by . als een onverwachte bezoeker binnenkomt of als men<br />
z'n misnoegen over 'n onverwachte tegenvaller wil uiten) .<br />
1 38
Gaat 't op 'n gelden,<br />
Din gaat 't op 'n skelden<br />
(Door 't geld komt de ruzie) .<br />
Boere en varkens worre gnortende vet ('t mopperen en grommelen<br />
zit in hun aard en schaadt hun niet) .<br />
Ik kwam 's nachts our drie uur thuis van de Hoornse kermis .<br />
Vader vond 't to last,<br />
de rei pe ware gaar<br />
of : 't gort was gaar<br />
(beide betekenen : Vader was erg boos en liet 't merken ook) .<br />
Grote Griet van Broekerhaven! ('n uitroep van verbazing of<br />
verwondering) .<br />
Hij is zo groosk as 'n skelig varken op z'n snoet<br />
'n bespottelijke manier) .<br />
(verwaand op<br />
Hij is van Grotebroek (is<br />
'n pocher) .<br />
'n bluffer, 'n ophakker, 'n opsnijder,<br />
Die man is 'n uitstekend arbeider . Hij is in alle hame pas (kan<br />
bijna alle snort werk goed uitvoeren, is van alle markten thuis) .<br />
Op dat kantoor stuurden ze me van hai tot bleik (van 't kastje<br />
naar de muur, van Pontius naar Pilatus, van bakboord naar<br />
stuurboord, van de een naar de ander zonder dat men jets verder<br />
komt) .<br />
Wat 'n benauwd half-elf ie! ('n heel benepen, hoog stemmetje) .<br />
Deer is ju f f rouw Handeloos<br />
opengaat) .<br />
(gezegd als de deur door de wind<br />
't Is ienmaal wel," zoi Harmen Kramer (er komt eenmaal 'n<br />
ejnde, verder gaan we niet) .<br />
Sours voegt men aan de zegswijze toe : maar din hood ie nag ien<br />
gulden . Harmen Kramer woonde to Koedijk en was veehandelaar .<br />
1 3 9
De hen went naar de ben (Men voegt zieh naar degenen met wie<br />
men dagelijks omgaat). Veelal gezegd van 'n echtpaar, als de van<br />
huis uit goede echtgenoot (e) de minder goede eigenschappen<br />
van de ander overneemt.<br />
Dat klusje kun je wel 'ns voor me opknappen: Je hewwe gien<br />
hen uit de butter te jagen (niets te doen, je zit toch te luieren).<br />
We zullen de groene herberg maar f ns aandoen (even uitrusten<br />
op de berm van de weg of in <strong>het</strong> bos).<br />
Als we 9 t niet anders gaan aanpakken dan komen we herder<br />
nach verder (geen stap verder, we vorderen dan in 't geheel<br />
niet).<br />
Die man ziet er uit as 'n kladdig himd (hij lijkt niet gezond,<br />
ziet er verlept uit).<br />
Zuurkool met worst is heerlijk! Je zouwe je leste himd er voor<br />
verkoupe of: vertere (je zou je laatste cent ervoor besteden).<br />
Ik moet eigenlijk direct aan 't werk, maar ik kin de hip niet<br />
krogge (ik kan er uit gemakzucht of tegenzin nog niet mee<br />
beginnen).<br />
Hij werkt mit 'n hof en 'n bof (wel snel maar niet zo nauwkeurig,<br />
met de Franse slag).<br />
Ze hadden heel wat koek, gebak en vlees in huis en ze atte alles<br />
voor ruig hooi op (direct, zonder ook maar iets te bewaren voor<br />
de dag van morgen).<br />
Aan iemand, die niet de slimste is, geeft men soms voor de grap<br />
'n onuitvoerbare opdracht, in de hoop dat ie zieh laat beetnemen.<br />
Voorbeelden van zulke dwaze opdrachten zijn:<br />
Haal jij *ns bij buurman de hooiskeer. Vraag 'ns ter leen bij<br />
buurvrouw 't erebaieladdertje (aardbeienladdertje). Haal in de<br />
winkel voor 'n dubbeltje slaraak.<br />
Vraag aan schoenmaker Konijn de glazen eis ter leen.<br />
140
't Is to Hoorn net as to Enkhuizen (de mensen zijn overal eender<br />
; men doet overal dezelfde ervaringen op) .<br />
Mit je kont op 'n hort<br />
Kin je raie dat 't snort<br />
(Gezegd als men 'n verzoek van remand weigerde) .<br />
Hij heeft 'n moeilijk karakter, hij gooit altoid mit dwars hout<br />
(is altijd in de oppositie, in de contramine en rang niet altijd<br />
op deugdelijke gronden) .<br />
Wat je niet houwe kinne moet je geve (als je jets niet kunt bereiken,<br />
dan moet je dat toegeven en je er bij neerleggen) .<br />
Van houwers komme spouwers<br />
verkwistende kinderen) .<br />
(gierige ouders hebben sours<br />
We zaten gezellig to lollen over ie f ie en a f ie (te praten over koetjes<br />
en kalfjes, over alles en nog wat) .<br />
Hai kaki niet voor elven en din is 't nag erg dun, din kin 't nag<br />
deur 'n rietje (hij is erg gierig, krenterig, deun) .<br />
Hij heef t 'n heel jong vrouwtje . Ja, die is de kal f skleeuwe nag<br />
niet kwoit (nog erg jong) .<br />
Eenzelfde betekenis heef t ; Ja, die heb de kloine tand nag in de<br />
bek . Het jonge rundvee heeft tot de vierjarige leeftijd nog kleine<br />
wisseltanden in de bek .<br />
Ook hoort men ; 't Volevlois (veulenvlees) bit 'r nag op, met<br />
dezelfde betekenis als de beide voorgaande zegswijzen .<br />
Je kon in de kamer de rook wel snijen ; de gasten dampten as<br />
kalkovens (heel erg) .<br />
Onze buren vierden hun zilveren huwelijksfeest . We zagen hen<br />
naar de feestzaal gaan ;mit kap en dek op (in gala, in feestkleding)<br />
.<br />
Hoor buurvrouw 'ns to keer gaan! Ze heb de kaper op (is heel<br />
boos, erg ontstemd, uit 'r humeur) .<br />
Een kaper was 'n wollen routs, die of hing op schouders en borst .<br />
1 4 1
Hij werd opgezet als men 'buitenwerk' in de kou had to doen,<br />
by . kleren aan de lijn hangen, de straat schrobben .<br />
Hij zat in de poepse karn (in 't nauw, in de verlegenheid, in de<br />
penarie) .<br />
Ik heb in 't begin van december al karsttoid houwen (de huurprijs<br />
van de boerderij, die 'k gebruik, aan m'n huurbaas betaald) .<br />
Opm . : de pacht voor 't lopende pachtjaar moet uiterlijk op<br />
Kerstmis betaald worden . De huurbaas is de verpachter .<br />
Karsttoid houwen kon ook betekenen : veranderen van dienstbode<br />
. Als de boeremoiden van betrekking wilden veranderen,<br />
gebeurde dit op Kerstmis . Voor de boereknechtsen had dat plaats<br />
op Vrouwedag, Maria Lichtmis, 2 f ebruari .<br />
Greetje van oom Jan heef t verkering met 'n rijke boerezoon . Die<br />
vrijer staat of : is bij haar ouders goed in de kas (in de gunst,<br />
in 'n goed blaadje) .<br />
Eenzelf de betekenis heef t : hij is de voordeur in kommen (heef t<br />
'n gunstige entree gemaakt) .<br />
Ik most an de kat o f an de keis (had 'n verplichte keus to doen<br />
uit twee onaangename dingen, ik stond voor 'n dilemma) .<br />
Dat loikt kat nach varken (dat lijkt helemaal niet) .<br />
't Is makkelijker 'n kip pissen to leren dan van 'n boer (veehouder)<br />
'n bouwer (akkerbouwer) to maken ('t laatste is bijna even<br />
onmogelijk als 't eerste) .<br />
't Kiezen van 'n levensgezel (lin) is niet gemakkelijk . In de verkeringstijd<br />
verheelt men z'n gebreken en is 't altijd : 'Liefje wat<br />
lust je?" Je komt bij elkaar mit je sundese kleren en je sundese<br />
praatjes (in kleding en gesprek ben je op z'n zondags, je zet je<br />
beste beentje voor) . Tegen momn die joon (die jongen van mij)<br />
heb ik gezegd : Je snoetert (vrijt) wel 'ns met Mary, maar later<br />
kun je van snoeteren-alleen niet leven . Leer 'r kennen en dat is<br />
moeilijk, want je koike mekaar wel teugen de kop, maar niet<br />
in de krop (je leert elkaar maar oppervlakkig kennen in de verkeringstijd)<br />
.<br />
1 42
Jolle koike as kippe, die hulle aiere niet kwoit komme kinne<br />
(angstig, bang, benauwd, benepen kijken) .<br />
Na de balavond mocht 'k Greetje Scholten wel naar huffs brengen,<br />
maar ik werd an de klink van de deur ophongen (mocht niet<br />
mee in huffs gaan en daarmee was 't weer uit tussen ons) .<br />
Dat vertel ik je nou lekker niet, deer bin je nag to kloin en to<br />
kladdig voor (nog to klein, nog to jong voor) . De uitdrukking<br />
heef t 'n enigszins plagende, kleinerende strekking .<br />
Buurvrouw Geertje loupt de klompen skoon o f (is 'n zuinige<br />
huisvrouw) .<br />
As de knoiper op de steert komt . . . (als 't vuur aan de schenen<br />
wordt gelegd, als 't gevaar dreigend wordt, als de noodzaak<br />
blijkt . . .) .<br />
Hij is niet lui ; integendeel hij is brandheet (vurig, ijverig) , hij<br />
staat to skrapen as 'n knot (als 'n vurig paard, dat met 'n voorpootshoef<br />
fangs de grond strijkt en schraapt van ongeduld) .<br />
Ook gezegd van 'n jets oudere man of vrouw die nog graag zou<br />
willen trouwen :<br />
Zou ie nog belangstelling voor 't huwelijk hebben? Nou en of, hij<br />
staat nag to skrapen as 'n vurige knot .<br />
Ouwe knollen moete eerst of,<br />
kleinzoon 't werk ui t de hand .<br />
zei grootvader en hij nam z'n<br />
Buurvrouw vertelde 't verhaal van haar vakantiereis met alle<br />
bijzonderheden . 't Werd 'n koe mit 'n fang loi f ('n al to uitvoerig,<br />
langdradig verhaal, dat verveling wekte) .<br />
Ouwe Tinus is dood . 't I s koe dood en hoof o p (hij liet niets na,<br />
toen ie stierf had ie precies z'n bezit verbruikt) .<br />
De winst wordt elk jaar kleiner : 't bedrijf groeit naar beneden,<br />
net as de koesteerte ('t gaat gestadig achteruit) .<br />
We hebben 't koperwerk 'ns gepoetst, deer is voorlou pig de koik<br />
o f (dat geeft voorlopig geen werk, dat is weer in orde) .<br />
1 4 3
01 . Heer geef t koud nei klere (beproef t ons niet boven onze<br />
krachten . Vgl . Kracht naar kruis) .<br />
Ziezo, die kous is o f<br />
achter) .<br />
(dat is of gedaan, daar zetten we 'n punt<br />
De rechtvaardigste mens heeft wel 'ns 'n gaatje in z'n kous (doet<br />
wel 'ns iets verkeerds) .<br />
Hij heef t 'n knap meisje ; deer kin ie mee voor de krame om<br />
(daar kan ie mee pronken, die hoeft ie niet aan 't gezicht to<br />
onttrekken) .<br />
Hai heb 't voor z'n kriek (hij is ziek, dronken, enz .) .<br />
Dat liep over kuir f en klamp heen (dat liep de spuigaten uit,<br />
dat ping alle perken to buiten) .<br />
As je mit stoive kuite legge (als je flood bent) kun je aangedaan<br />
onrecht niet meer herstellen .<br />
Dat had ie niet moeten doen : hij vong er de kwartel mee (hij<br />
kwam bedrogen uit, hij liep er mee tegen de lamp) .<br />
M'n hypotheekgeld werd opgezegd . Dan zit je raar to kwatten<br />
(zit je in grote moeilijkheden) .<br />
1k heb 'r 'n hekel aan als tante Doortje hier komt ; ze zit de hele<br />
tijd to labben en to lellen (kwaadspreken), de mensen bai de<br />
reg op to halen (kwaad van hen to spreken) .<br />
Moeder was gisteravond alleen in huffs . Om elf uur klopte er<br />
iemand op de ruit . Moeders hart sloeg as 'n lammeresteertje<br />
(van angst bonsde 't hevig) .<br />
Hij lou pt al wekenlang om de laude (heef t geen werk ; zoekt niet<br />
naar werk, doet liever niets flan iets) . Vgl, nr . 690 .<br />
Ik had 'n leuk meisje op 't oog ; ik heb haar 'n paar malen gevraagd<br />
of 'k nader kennis met haar zou mogen maken, maar<br />
ze slaat 't lemoen van d'r kont (ze wil niet, ze wijst me af) .<br />
't Lamoen is 't U-vormig houten raam, waar 't aangespannen<br />
1 44
paard in staat . 'n Onbetrouwbaar of angstig geworden paard<br />
trapt sours met z'n achterpoten <strong>het</strong> lamoen van zich of .<br />
Hai kin liegen dat de luize op z'n kop barsten . Hai liegt as 'n<br />
skeipedie f (of 't gedrukt staat, of : dat ie zwart wordt) .<br />
Z'n lip hong op 't onderste knoupsgat<br />
erg sip) .<br />
(hij keek erg teleurgesteld,<br />
Hij paste slecht op ; hij heeft z'n zaak helemaal van de lode loupe<br />
leiten (te niet laten gaan, naar de kelder geholpen) .<br />
De lode hange op de grond . Zie : 't geren is van de klos .<br />
1k was zo louf as 'n maaier of : as 'n hond. (erg vermoeid) .<br />
Als we klaagden over lou fto (vermoeidheid) zei m'n moeder<br />
steevast :<br />
Lou f kin lang an, je biene binne nag lang niet tot je kniese toe<br />
o f sleten (sterke, gezonde jonge mensen mogen nooit klagen over<br />
moeheid) .<br />
Hai laic an 'n gestadige lou f to (is lui) .<br />
Hij heeft 'n leventje as 'n luis op 'n zeer hou f d (hij komt heel<br />
gemakkelijk aan z'n kost) .<br />
Die vent heb luize (rare streken, doet zich sours anders voor dan<br />
ie is, heef t 'n kronkel in z'n karakter) .<br />
Sours boite de luize je de keel o f<br />
grote gevolgen hebben) .<br />
(kleinigheden kunnen sours<br />
Lang heer en luize krog je voor niks, maar al 't are moet je betale<br />
(de hele samenleving draait our geld) .<br />
Van de luize kom je in de nete (als je kinderen <strong>het</strong> huffs uit zijn<br />
en getrouwd zijn, dan komen je kleinkinderen je huffs weer in) .<br />
Buurvrouw Sijtje sukkelt 't hele voorjaar al met 'r gezondheid ;<br />
ze is nogal mankeliek (van zwakke gezondheid) . Ze moet eerst<br />
1 4 5
't maigras onder de biene hewwe ('t moet meimaand worden<br />
met beter weer) dan wordt ze wel weer beter .<br />
Boer A tot boer B : He je al mai houwen?<br />
van stal naar buiten gedaan?) .<br />
(heb je je koeien al<br />
't Is mis mit de bloemkool ('t is font gelopen, ' t is misgegaan) .<br />
Nei 'n missie volgt 'n wissie (na 'n miskraam volgt veelal 'n<br />
normale zwangerschap en geboorte) .<br />
Rauw in de mond<br />
maar vast mit de kont<br />
(ruwe taal wij st nog niet op oneerbare levenswij s) .<br />
Wie mooi wil gaan, moet poin uitstaan (wie er verzorgd wil uitzien,<br />
moet zich de ongemakken van de make-up, van de opmaak<br />
getroosten) .<br />
Kinderen maken zich veel keren per dag vuil . Men kan ze niet<br />
elk ogenblik schone kleren aantrekken . Zeg maar : mortel an,<br />
mortel o f ('t vuil komt er al spelende aan en gaat er al spelende<br />
weer af) .<br />
A1s we 's avonds last thuis kwamen van 'n feestje, moesten we<br />
toch de volgende morgen op de gewone tijd uit bed . Moeder zei<br />
dan : Bai nacht de man, bai dag de man . We zaten dan wel eens<br />
doedelig of : doederig (lodderig, slaperig) onder de koeien (te<br />
melken) .<br />
Z'n nagels binne to kort om dat bedrijf to koeen (hij heef t niet<br />
genoeg geld) .<br />
Deur nauwte komt grauwte (door geldgebrek komt ruzie) .<br />
As de nuchtere kalve skreeuwe (in 't voorjaar, maart-april),<br />
dan zitten alle boeren op de neide to skrapen (de naden op de<br />
bodem van de geldkist uit to schrapen ; ze zitten dan op zwart<br />
zaad) . Din legge de rotte dood voor de kas (t) (zelf s voor de<br />
ratten is er dan in de etenskast niks to halen) .<br />
1 46
In m'n bedrijf is die arbeider m'n old (egge) en m'n ploeg (m'n<br />
rechterhand, m'n manusje-van-alles) .<br />
Hai hoe f t voor vier ton niet op to roizen<br />
bedrag) .<br />
(hij bezit meer dan dat<br />
Z'n ore legge dicht an z'n hou f d (hij is gauw aangebrand, drif tig,<br />
hef tig, zoals 'n paard dat kwaad wordt, z'n oren tegen <strong>het</strong> hoof d<br />
legt) .<br />
Hij had veel gegeten . Hij was zo dik as 'n pachter of : as 'n pod<br />
(pad) .<br />
Grotelui's ziekte en armelui's pan gkoek stinken ver<br />
wordt veel aandacht besteed, die lopen in 't oog) .<br />
(daaraan<br />
Hij woont hier dichtbij . Je kinne 'm mit 'n warme pangkoek<br />
beloupe (dan is die nog warm als je er aankomt) .<br />
Door compagnon to worden van die handelaar heb ie 'n mat<br />
peerd reden ('n dwaze zet gedaan, onvoorzichtig gehandeld,<br />
'n strop gehad) .<br />
'n Wit peerd heb vent stro nodig ('n pronkzuchtige vrouw, die<br />
alle nieuwe modesnuf jes aanschaf t, besteedt daar veel geld aan) .<br />
Hai lult (kletst) uit 'n peerdekop (hij kletst zonder oordeel, onlogisch<br />
en onsamenhangend) .<br />
Jullie moeten niet denken dat we alles maar kunnen aanschaffen<br />
en betalen . We hewwe glen Peerdje Skoitgeld ('t geld groeit hier<br />
niet aan 'n boom) .<br />
Met die brutale dienstbode moet je pent bij stik houwe (niet to<br />
toegeeflijk zijn, haar afpassen, anders word je door haar geregeerd)<br />
.<br />
Hai stonk as 'n piek in de wind (heel erg) .<br />
Hij zal met grote moeite misschien 'n prijs halen . Maar reken<br />
erop, dat z'n tegenstander hem de pis dun maken zal (hem op<br />
1 47
z'n hielen zal zitten, hem in 't nauw zal drijven, hem tot 't uiterste<br />
zal drijven) .<br />
Die arbeider piss z'n baas in z'n diesek (vleit z'n baas op 'n in 't<br />
oog lopende, kruiperig onderdanige, manier) .<br />
1k ruilde m'n bijna versleten brommer voor 'n andere, maar die<br />
was nog slechter . 't Was dus : Pissebed weg, kakkebed terug.<br />
Als Jan iets verzoekt krijgt ie niets gedaan, maar als Piet met<br />
<strong>het</strong>zelfde verzoek komt, words 't direct ingewilligd . 't Skeelt<br />
veul wie er poep zoit (de ene mens heeft meer invloed dan de<br />
andere) .<br />
1k wil er graag 'ii poot in hewwe (medezeggenschap, deelgenootschap)<br />
.<br />
1k heb nou nog geen tijd, maar ik kom 'ns gauw de pop voor<br />
't gat zoene (op kraamvisite) .<br />
Tegen iemand, die niet gemakkelijk 'n vuil of zwaar werkje<br />
does, zegt men we! : Pak maar an, je binne niet van poppestront<br />
(je bent niet van porselein, je zult er geen schadelijke gevolgen<br />
van ondervinden, je kunt 't we!) .<br />
Hai is zo f oin as gemalen poppestront hij is overdreven godsdienstig,<br />
tot aan dweepziek toe) .<br />
Gien praatje zo groot<br />
o f 't bloedt in drie dage dood<br />
(words meestal gezegd ter geruststelling van hen, die door de<br />
kwaadspreker of lasteraar in hun goede naam tekort gedaan zijn) .<br />
Dat was 'n prois teugen zeer doen an ('n zeer hoge prijs) .<br />
Jeugd tussen pruime en krente<br />
voor taf ellaken) . Zie nr .17 .<br />
(te groot voor serves en to klein<br />
De dochters van Krelis Bakker zijn van die grooske tieten (hooghartige<br />
meisjes), die gien 'pruim zegge voor 'n mandvol (zo<br />
trots, dat ze 't woord 'pruim' niet zouden willen zeggen, al konden<br />
ze er 'n mandvol pruimen mee verdienen) .<br />
1 48
't Raast meer as 't wint ('t is veel werk, maar weinig winst).<br />
Dirk is 'n man mit 'n reg, 'n dikke boer, 'n diknek ('n rijk, zeer<br />
vermögend man).<br />
As f t op de ieri regent, din druipt 't op de aar (bv. als de baas<br />
flink verdient, dan ondervindt de arbeider daar de gunstige<br />
gevolgen van in zijn loon).<br />
Je kinne gien twei regknokkels uit ien varken snaie (je kunt 't onmogelijke<br />
niet doen; je mag geen dubbel voordeel verwachten).<br />
De reipe wazze gaar (zie: 't gort was gaar).<br />
Alles liep tegen: z'n vrouw werd ziek, de dienstbode liep weg,<br />
z'n zoon kreeg *n ongeval met 'n motor, z'n schuur brandde af.<br />
Zo ging 't van repàs op repàs (van de ene tegenslag in de andere).<br />
Spekuleren op de beurs is riskant: 't is roik of op de doik (veel<br />
winnen of alles verliezen, alles of niks).<br />
Vandaag gaan we de bloembollen rollen (zeven, sorteren naar<br />
grootte). Zoek de roi (zeef) maar.<br />
Bij 'n diepgaand onderzoek van de bekwaamheid van de sollicitanten,<br />
gaat Siem wel door de roi (wordt wel te licht bevonden,<br />
heeft wel te weinig bekwaamheid voor de functie).<br />
Vertel 't maar in De Roip (ik geloof je niet).<br />
Ze praat op 't rommelen van de pels of (ze vertelt zonder onderbreken<br />
kletskoek zonder kop of staart).<br />
/// binne niet rottig t al beurs je wat (je verlangt veel, je stelt<br />
hoge eisen).<br />
Ik heb er skeet nach dreed aan verdiend (niets).<br />
'n Koe mit skeiperibbe (by. 'n lang, tenger meisje).<br />
Dat meisje is al tegen de veertig, ze komt op 't skeipewoidje<br />
terecht (haar trouwkansen zijn zo goed als voorbij).<br />
149
Dat handeltje werd 'n skip van baileg (er was verlies, men moest<br />
er geld bij leggen) .<br />
Hij had gezegd dat ie helpen zou, maar nou skoit ie bai de reip<br />
of : reep neer (trekt z'n woorden in, voldoet niet aan de verwachtingen)<br />
.<br />
Gelukkig heef t dat gezin nu geen armoe meer . Vroeger was 't<br />
bij die mensen snot op brood (grote armoede) .<br />
Onze poes is overreden ; kloine Piet huilde snot en kwoil (was<br />
erg verdrietig)<br />
Zeg maar Soimen, din vloek je niet<br />
zegt) .<br />
(ik geloof niets van wat je<br />
Spaaiers binne daaiers<br />
of : Spouwers binne houwers<br />
(Beide betekenen : babies die veel spuwen gedijen goed en<br />
men behoef t niet bevreesd to zijn, dat men ze zal verliezen) .<br />
D'r zitte altoid spatters (erwten die niet gaar to koken zijn) in<br />
de groene urte (in 'n gezin kan 'n losbol voorkomen) .<br />
0, je hewwe spek an mai toe (je hebt nog ruimschoots voorraad,<br />
je zit nog lang niet verlegen) .<br />
Overschat iemand z'n voorraad, dan zegt men spottend : spek<br />
an mai toe, maar 't was mit Vrouwedag al op!<br />
Spelde- en neeldegeld (zie nr . 690) .<br />
Zo komt Jan Splinter door de winter (met wat hulp van hier<br />
en van daar komt de arme door de moeilijke wintertijd) .<br />
Spotters krogge spotters loon (spotters huisje brandt ook wel ;<br />
wie met anderen spot, kan zelf ook door ongeluk of bezoeking<br />
getrof f en worden) .<br />
Spouwers binne houwers (zie spaaiers) .<br />
1 50
0, m'n kind, de mevrouw bij wie je werkt, is wel 'ns wat korzelig,<br />
maar je moet maar wat toegeven, want mevrouw is net als de<br />
jonge hennen, ze sukkelt mit de derde steert ze zit in de menopauze,<br />
in de overgangsjaren) .<br />
Hij had lekker en veel gegeten, hai stende (steunde, zuchtte)<br />
as 'n poep (maaier) die gort eten heb .<br />
Hij schrikt er niet voor terug om je een stoel to zetten<br />
to bakken, 'n kool to stoven, 'n loer to draaien) .<br />
('n poets<br />
't V roor stok en stien (dat 't kraakte) .<br />
Lang stro en gien urte (veel drukte maar weinig resultant, veel<br />
geschreeuw maar weinig wol) .<br />
Hij slaagde met twee vieren en 'n vijf, 't Was stront bai 't himd of<br />
('t was nog net voldoende, 't was bij 't kantje af) .<br />
Die heb de kloine tand nag in de bek (zie Kalf skleeuwe) .<br />
Die monteur is 'n eersteklas vakman, die kin z'n tot draaie of<br />
droive (die werkt verstandig, vakkundig en kan z'n kansen<br />
goed berekenen) .<br />
Hij zal niet gauw platzak zijn, want hai staat an 'n goed touw<br />
(heef t vermogende ouders) en hij heef t zelf ook nog wel achterland<br />
(reserves by . in de vorm van bedrijf sgoederen) .<br />
Dat is tro f f en, Troin! (dat kwam precies in je straatje, zo zag<br />
je 't graag, dat was naar je wens) .<br />
Trouwe is houwe (eenmaal getrouwd zijnde, kun je 't moeilijk<br />
ongedaan maken . Kies dus verstandig en niet overhaast je<br />
levenspartner) .<br />
Twaal f boere en ien bonsum (bunzing) , samen dertien stinkers.<br />
W ie uitgast moet ook ingasten (wie als gast naar anderen gnat,<br />
moet op zijn beurt die anderen inviteren) .<br />
1 5 1
Je moete je niet uitkleide voordat je to bed gave (men moet niet<br />
al voor z'n dood z'n gehele bezit uitdelen aan z'n latere erf genamen,<br />
maar voldoende reserve houden) .<br />
Die kleine dreumes weet op 'n urt (precies, heel nauwkeurig)<br />
wanneer z'n vader 's middags thuiskomt .<br />
M'n jurk wordt zo vaal as 'n luis (verschiet van kleur, wordt<br />
erg vaal) .<br />
De mosk (mus) heb z'n vere nodig, maar de zwaan ook (de arbeider<br />
heef t z'n inkomen nodig om z'n gezin to onderhouden,<br />
maar de mensen in hogere betrekkingen met meer inkomen hebben<br />
dat hoger inkomen nodig om overeenkomstig hun opvoeding<br />
en stand to leven) . (Zie nr . 880) .<br />
Beter er om verlegen as ermee verlegen (meestal tot troost gezegd<br />
tegen iemand, die graag zou willen trouwen, maar geen<br />
man - of vrouw - kan vinden) .<br />
Dat was 'n toespraak van lik m'n vessie<br />
van slecht gehalte) .<br />
(slecht, onbetekenend,<br />
Hij heeft de kans gehad om met dat leuke meisje to trouwen .<br />
Maar hij wachtte to lang met <strong>het</strong> nemen van 'n besluit . Toen was<br />
'n ander hem to vlug af . Hai heb 't veugeltje over 't touw hippe<br />
leiten ('n mooie kans ongebruikt voorbij laten gaan) .<br />
Die jongen is lui, men moet 'm voortdurend<br />
zitte (achter de broek) .<br />
achter z'n vodde<br />
't Volevlois bit 'r nag op (zie kalfskleeuwe) .<br />
Woinig yolk, 'n lekker leven (tegengestelde betekenis van : Veel<br />
varkens maken de spoeling dun) .<br />
Jij borne bai die f emilie de voordeur inkommen<br />
staan) .<br />
(zie : in de kas<br />
V rouwereid en peerdestront binne<br />
web goed, maar je moete ze<br />
1 5 2
derekt gebruike, aars verskrale ze (bij to late aanwending verliezen<br />
ze hun effekt, ze zijn maar korte tijd werkzaam) .<br />
Is ie 'n kennis van je?<br />
In spot wordt geantwoord : Nee, niet bepaald, maar we hewwe<br />
vroeger nag 'rs bai dezelf de boer waai haald (we hebben elkaar<br />
maar 'n heel enkele keer ontmoet) .<br />
De boerenleenbanken moeten er voor waken, dat zuur waai bong<br />
tekent voor karremelk (dat de ene onvermogende, borg zegt voor<br />
de andere) .<br />
Warskippers en vis luchte (ruiken) maar drie dage fris . Vgl .<br />
nr . 22 .<br />
Ik heb 't zo drok as 't waswoi f (zie : barbier mit ien klant) .<br />
We krijgen waarschijnlijk harde wind : de schoolkinderen hewwe<br />
de wurvel in de kop (zijn erg druk en luidruchtig) .<br />
Als 't op deze manier niet gaat, dan moeten we aarsom mit de<br />
wiele (dan moeten we 't op 'n andere wijze proberen, 't van 'n<br />
andere kant bekijken) .<br />
Voetballen, dat is z'n windje (z'n hobby) .<br />
Die man is ijverig en voor z'n taak berekend . Jammer dat ie van<br />
tijd tot tijd 'ns over de zelen slaat (zich bedrinkt en minder<br />
passende dingen doet) .<br />
Hai gebruikt sours woorde as worste, maar niet zo vet (hij gebruikt<br />
minder beschaaf de woorden en bluf t en overdrijf t) .<br />
Die moeder van dat grote gezin heef t jaren lang dag en nacht<br />
moeten werken . Nu is ze overwerkt . Geen wonder : 'n rains is<br />
gien zoilskuit (de mens kan niet onbeperkt werken, maar heef t<br />
z'n rust nodig, 'n mens is geen puthaak) .<br />
Die koopman is zwart in de bek<br />
zijn koopwaar) .<br />
(overvraagt schromelijk voor<br />
1 5 3
'T KETTEVOOL *)<br />
't Was in 1936 . Jaap Jonker weunde op 'n mooi spultje op de<br />
Hoek van Soibekarspel . 't Was alweer 'n heel toidje leden dat<br />
z'n vrouw, Geertje Huygens, sturven was . Nou was ie dus<br />
wedenaar mit drie kindere : Luwe, Neeltje en Piet . Ze ware wel<br />
groot, maar ze misse moeder toch . Wedenaar weze is niet alles<br />
tegloik . Deer is niks an vongen . Opnuw trouwe is ook 'n hele<br />
hacht . As 't niet hotte wil, din zit je mit de gebakken pere, want<br />
trouwe is houwe . En din dut nag : as je 56 binne, kin je d'r niet<br />
zomaar ien op de kop tikke . Je dinke opslot, dat je 'n pot binne,<br />
weer gien deksel meer op past, zoas 'n komfoor .<br />
Maar je magge 't toch perbere!<br />
'n Kilemetertje verder weunde op de Gouw, op H 3, Gerritje<br />
Boon, de weduw van Wullem Homes . Ze had gien kindere . Ze<br />
zat ook op 'n pittig spultje . Jo Hollander, 'r knecht, bementeneerde<br />
't bedroif ie goed . Gerritje was 'n verlegen goed en pittig<br />
woif ie . De hele buurt mocht 'r graag . Ze was 43 maar 't volevlois<br />
lag er nag op . Ze prakkezeerde niet over trouwen . Ze had<br />
'n beste man in 't graf . Ze was er voif tien jaar mee trouwd<br />
weest en hai was nou al drie jaar dood .<br />
Ze wist vanzelf niet dat Jaap Jonker wel d'rs over heur prakkezeerde<br />
. Maar hai was dertien jaar ouwer en op die leef toil gaan<br />
je niet meer zo makkelijk uit vraien as dat je twintig binne .<br />
Hoe most ie ze nou op zai klauwe? Lief de zoekt liste . Hai nam<br />
Dirk Jongert in de arm . Die handelde nag wel 'rs in 'n beisie .<br />
Gerritje had 'n beste zeug mit 'n mooi toom bigge leggen . Ja,<br />
die moet Dirk Jongert troupe voor Jaap, maar din moet Jaap<br />
vanzelf mee, om to koiken of de zeug 'm anstaat of niet . Dat<br />
beurde . En zo zat Jaap mit Dirk bai Gerritje an 'n koppie,<br />
lekker to lollen . Jonker vond 't 'n prachtwoif ie . Hai wou 'r<br />
graag weer d'rs zien . Maar din, as ze alliendig was . Nou had<br />
Gerritje, behalve die zeug mit bigge, ook nag 'n kettevool to<br />
koup . Jonker most wel gien kettevool hewwe, maar je kinne toch<br />
wel d'rs vrage nei de prois! En din niet to houg biede, din kin<br />
je altemet 'rs heengaan en wat bai biede . Ja, zo moet 't, en din<br />
heb gien rains er erg in . . .<br />
Nou Jaap, bin je al zo ver heen, m'n joon, dat je dinke, dat genien<br />
er erg in hewwe zal?<br />
1 54
De bure van Gerritje en d'r ouwe vader, Jaap Boon, hadde 't al<br />
gauw in de smieze . De buurvrouwe stonde al d'rs achter 't gerdointje<br />
to gluren. As je om 'n veehandeltje komme, din kom<br />
je omteven in je kielegoed, maar Jaap kwam al gauw in z'n<br />
gnappe goed bai 't vool koike en din metien of f en koppiese bai<br />
Gerritje .<br />
Jo Hollander, de knecht, kreeg 't ook op skot . Hai werd nittelig<br />
op Jaap . Niet dat ie zelf mit Gerritje trouwe won . . , hai was<br />
zo'n twintig jaar jonger dan zai . . . maar hai had er 'n leventje<br />
as 'n luis op 'n zeer houf d . En wat moet die stomme Jaap Jonker,<br />
die struul, nou de boel in de war sture! Jo werd erg lillijk teugen<br />
Jaap Jonker . Die had er 'n barre hekel an, dat Jo z'n oigen<br />
voordeed as 'n waakhond over Gerritje . En wat kon Gerritje,<br />
die ziel, 'r an doen? Ze kon Jo nag niet misse . En ze wou 'r<br />
ouwe skoene niet weggooie, voordat ze nuwe had .<br />
Mit de Opmeerse tentoonstelling zouwe Gerritje en Jaap mekaar<br />
ontmoete bai 'n kennis . Jaap was er taieg, maar Gerritje kwam<br />
niet . Ze was thuis uitglist en omvallen . Ze had 'r puur bezeerd ;<br />
ze lag in de kof f er . Jaap was onrustig en hai ging nei de Gouw<br />
om to inf ermeren . Hai durf de niet nei Gerritje to gaan, want<br />
de knecht was in de boet an 't werk en die had de huissleutel<br />
in z'n diesek . 'n Buurvrouw, Duw Skouten heb 'r maar over<br />
Jaap ontf ermd . Ze is nei de boet gaan en ze heb de sleutel an<br />
de knecht vroegen ; kwansuis om Gerritje to bezoeken, maar ze<br />
heb Jaap Jonker binnensmokkeld, zonder dat de knecht 'r erg in<br />
had .<br />
Jolle wille vanzelf wete, hoe dat allegaar of kommen is . Jo, de<br />
knecht, kon 't niet winne, hoor . Verlief de minse geve 't nooit<br />
op ; die gaan mit 'r kop deur 'n heelstiens muur! Jaap en Gerritje<br />
binne trouwd op 3 september 1936 op Japes verjaardag .<br />
Hai wier 57 en zes weken later wier Gerritje 44 . Ze moste eerst<br />
wat dezelfde lucht krogge, maar toe hewwe ze nag mooie jare<br />
had . Ze paste persies bai mekaar . Ze binne nag ien en dertig<br />
jaar gelukkig trouwd weest . De kindere van Jaap binne bloid<br />
mit hulle tweide moeder en Gerritje is gek op Japes joos en op<br />
de zeuven gropmoederszeggers . In 1966 binne Jaap en Gerritje<br />
mit mekaar in 't bejaardenhuis 'De Houge Woid' in Nibbixwoud<br />
gaan . Jaarsteran op ouwejaarsdag is Jaap sturven . Hai was<br />
88 . Ja, overal komt 'n end an . . . Gerritje pinkt nag veul keer 'n<br />
traantje weg as ze an Jaap dinkt . Gelukkig dat ze d'r op z'n toid<br />
1 5 5
uitgaat . Mit 'r vroegere vriendinne van Soibekarspel, Nies Pluister,<br />
Alie Wit en Corrie Klaver, die ook allegaar weduwvrouw<br />
binne, gaat ze wel d'rs op vekantie, sours 'n heel end van huffs,<br />
hoor . Dat geef t 'n beetje of laaiing . En de kindere en kloinkindere<br />
weune allegaar betrekkelijk kort in de buurt, op Soibekarspel<br />
en Blokker . Ze kome veul bai Gerritje en dat vindt ze<br />
erg f oin, deer lubbert ze van op . En mit de telef oon kin ze ook<br />
nag best worre . Ja, ja,we moete Gerritje nag 'n heel toidje houwe,<br />
our van toil tot toid in 'De Houge Woid' wat ouwe koeie mit<br />
'r uit sloot to halen . Je zouwe Jaap ook nag wel d'rs graag zien en<br />
spreke wille, maar dat is verbai . As je indertoid an 'm vroege :<br />
'Jaap Jonker, hoe bin jij an dat pittige woif ie kommen?' Din zoid<br />
ie : 'Deer hew 'k twei tussenpersone voor nodig had : 'n ouwe zeug<br />
en 'n kettevool' .<br />
*) veulen van 'n hit .<br />
1 5 6
NEI DE NOORD<br />
't Was 'n mooie dag weer . Ik zoide teugen Dirk Waiboer : Leite<br />
we d'rs 'n ritje make nei de Noord, iii kinne deer onder Skagen<br />
'n houp minse . Dirk is 'n echte kirrel, ik kin 't best mit 'm<br />
hewwe . En ja hoor, hai mocht van Nel van Dam, z'n vrouw, en<br />
we stief elde op Skagen an . Oos vrouwe hadde oos ieder 'n<br />
buultje mit stikke meegeven, maar we hadde de knip vanzelf ook<br />
mee . We ginge over de Wup, de Leige Hoek deur . Piet Laan en<br />
Agie hewwe deer 'n hele bedoening, 'n f linke plaas, mit veul<br />
stamboekvee en varkens . 't Is vast goed land ook, want z'n<br />
koeie hadde beste jare . Piet liep net in 't land . We zwaaide en<br />
hai gaf 'n skreeuw . We konne 'm goed hore, want hai heb 'n<br />
zwere strot!<br />
Bai de molen an de Langerois stopte we oos poipie en toen ginge<br />
we de grote nuwe weg op . We hadde al 'n heel eind reden en<br />
gezellig mit mekaar klest, toe stond 'r op 'n bordje : „'t Veld" .<br />
Dirk zoi : Nou moste we nag of f en deurraie en din steke we op<br />
bai Tante Nel in Zoidewind . Ik vroeg : Wie is Tante Nel? Nou,<br />
zoi Dirk, de hele Kop van Noord-Holand kin Tante Nel, de<br />
weduwe van Gert Ligthart . Ik begroip niet dat je die niet kinne .<br />
Maar we gaan d'r heen en din kin je d'r voor altoid .<br />
't Zag 'r netjes uit in d'r cafe . Op zo'n snort opkamer za tte 'n<br />
stik of wat kirrels to praten en to lachen en vanzelf ook to borrelen<br />
. Skik maar bai, hoor, manne, zoi Tante Nel, alleman heb<br />
hier evenveul recht . 't Was 'r merakel gezellig . Dirk en ik<br />
zatte ook pent-an in 'n grote leuningstoel . Tante Nel heb voor<br />
ieder 'n goed woord over . Ze is in alle hame pas . Deer zat ien<br />
man hai,die al 'n kloin sneetje in 't oor had en die gooide bai<br />
ongeluk 'n kom-en-bakkie van taf el op de grond . 't Was an<br />
barrele . Ik keek 'rs nei Tante Nel, maar die verhaalde d'r gien<br />
oor om . Ik docht bai m'n zelf : je wete, hoe je mit je yolk omgaan<br />
moete, je kin 't heft douge, moid .<br />
An 't skot honge spreuke, die percies paste voor 'n cafe :<br />
„Morgen ga ik sparen"<br />
en „Om de poen is 't to doen ."<br />
Later kwamme d'r nag 'n hele troep bolleminse, die de bloemetrekkerai<br />
van Van der Hoek in 't Veld bekeken hadde . Tante<br />
Nel gong 'r gezellig bai zitten to lollepotten . En niks overdreven<br />
nuwbakken, hoor . 0 nei, alles gewoon en pittig . Iederien mocht<br />
1 57
't hore en zien . Je kinne nooit zegge, dat 't 'n malle kol is . Ze<br />
kin alle minse en alle minse kinne heur .<br />
We hewwe d'r, zonder dat we d'r erg in hadde, 'n heel toid<br />
zeten . Dirk zoi op 't lest : We komme zo herder nach verder, we<br />
moete weg . We hewwe betaald en dat we buiten kwamme zoi<br />
Dirk : We moete nodig nei huffs, want ik moet melkerstoid thuis<br />
weze bai momn Nel .<br />
We hadde oos toid verklest bai Tante Nel . Al kom je deer, din<br />
bin je niet zomaar weg . Dirk had oigelijk nei Blauwboer in de<br />
Wieringerwaard wild, maar deer kon niks meer van komme . Dat<br />
zou veuls to last worren weze. We gonge maar op huffs an . Onderweg<br />
hewwe we d'r nag drok over neipraat . We hadde ieder<br />
twei kejakkies dronken bai Tante Nel ; din praat 't 'n beetje<br />
makkelijker .<br />
Om half voif liep Dirk weer in z'n kielegoed achter 'n melkkrossie<br />
bai zoin Nel . We hadde 'n mooi daggie had .<br />
Wat ik nou net vertelde, dat beurde 'n jaar of tien leden . Tante<br />
Nel Raatgers is er mee uitskaien . Ze heb 'r cafe overdein an Piet<br />
Steenman . In juli 1962 is ze weggaan nei Alkmaar . Deer rinteniert<br />
ze nou al weer negen jaar . Ze loupt nou nei de zeuventig .<br />
Ze is vast nag even gezellig . Je zouwe d'r nag wel d'rs zien wille .<br />
Ze kon zo lekker vertelle . Ze hield van de klucht, maar ze kon<br />
ook best ernstig weze . Ik hoor d'r nag vertellen over 't gezin<br />
van Jan Wit van Blokhuizen, die zo om-en-de-bai negentientwintig<br />
z'n vrouw, Anna Wijnker, en drie van z'n dochters en<br />
nag 'n zeun verloor an tbc . Tante Nel zoi : Die minse hewwe to<br />
vroeg leef d ; nou zouwe de dokters er wel reid voor wete, maar<br />
toe nag niet . Miskien dat de minse over tien of twintig jaar<br />
't zelf de redenere over de kanker, as ze deer wat teugen vonden<br />
hewwe . Leite we 't hope . Ik bedoel niet, zoi ze, de kankeraars,<br />
want deer loikt wel gien kruid teugen wossen, die zalle wel deurkankere,<br />
maar ik bedoel de kankerlaaiers, die deur die verveulende<br />
ziekte nei 't kerkhof sleept worre . Ja, ik wil Tante Nel nog wel<br />
d'rs spreke . Mevrouw Bloem en Zuster Vendel weune nou ook<br />
in Alkmaar bai 'r in de buurt . Die drie kinne as bure gezellig<br />
zitte to teuten mit mekaar . Dirk en ik gaan elk jaar mit oos<br />
vrouwe nei 't verjaarsfeist van Zuster . En as 't weer zo ver is, din<br />
moste we of kes nei Tante Nel an de Wullem de Zwoigerlaan<br />
gaan . Ja, dat doene we .<br />
1 58
TANTE BREGGIE<br />
Vroeger weunde d'r 'n tante van oos in de gemeente Abberkerk .<br />
Non bedoel ik de toil, dat Klaas Zoip deer burgemeister was .<br />
Dat was toe nag 'n erebaantje . Ze verdiende d'r niks mee . Deerom<br />
benoemde de Koningin 'r meistentois ien, die genog knoupe an<br />
z'n jas had, 'n roike boer of zok of zoin, die 't buiten 'n paar<br />
ambtenare-cintjes wel redde kon . Burgemeister Zoip was 'n beste<br />
burgemeister in z'n kloine gemeente van zeuvenhonderd minse .<br />
Hai kon niet best in 't openbaar spreke . Din zoid-ie mit 'n hele<br />
zood woorde 'n heel kloin beetje . Dat is vanzelf niet erg, want<br />
deer hewwe we allegaar wel wat spul mee, as we staan moete to<br />
prevelen teugenover 'n zaaltje mit minse . En we benoide de<br />
mensen, die zo makkelijk prate, zonder dat ze nei woorde zoeke<br />
moete, van die of loupende wekkers .<br />
Burgemeister praatte moeilijk en hai nam er z'n maatregele voor .<br />
As ie 'n stel trouwde in 't ouwe gemeentehuisie, din hield ie<br />
altoid dezelfde toespraak . Die had ie op pepier staan en dat<br />
lag in de laad van de taf el in de trouwzaal . Toe Jan Rood-deslager<br />
trouwde mit Emma Klaver lag de toespraak niet op z'n<br />
plaas in de laad . Burgemeister vroeg an de veldwachter : Vierstra,<br />
weer is m'n pepiertje? Vierstra zoi : Dat moet op z'n plaas<br />
legge, burgemeister . Maar 't was er niet . Ze hewwe alletwei<br />
nag 'n toidje zocht, maar ze vonde 't niet . Zwarte Jan, de<br />
vader van de bruid, zoi : Burgemeister left maar zitte, 't is zo<br />
wel goed, hoor . Ze binne dus trouwd zonder toespraak . 't Huwelijk<br />
is er niet minder mooi om weest . Wanneer 't pepier terecht<br />
kommen is, weet ik niet, maar 'n paar jaar later hoorde 'k de<br />
ouwe toespraak toch weer bai 'n trouwpertaai .<br />
Maar ik was begonnen over m'n tante . Wat kon die altoid lekker<br />
vertelle over 'r jonge jare en over latere taie . Hele verhale! Din<br />
praatte ze weer luid en din weer temet overstil . Ze kon groot<br />
koike en plure, boers prate en def tig . Ze kon ook verlegen mooi<br />
zinge . En roime dat ze kon! 't End was er van weg . En altoid<br />
leuk, nooit hatelijk of boiterig . Nei, hoor, deer hield ze niet<br />
van . Leve en leve leite, zoi ze altoid . 't Was 'n pracht om tante<br />
Breggie to horen . En 't zuurtjesbriefie had ze altoid in 't laatje<br />
van 'r tafelkassie leggen . As kindere stonde wai 'r wel 'rs bai<br />
to gnokken . As we 't lappe konne, din zette we tante an 't vertelle<br />
over vroeger . En as we er 'n heel toid om teut en zeurd<br />
1 59
hadde, din zoi ze opslot ; Nou, vooruit mit de goit . En din begon<br />
ze .<br />
Toe de Zuierzei nag nat was, weunde op Lammerskaag an de<br />
zeidoik in 'n cafe, Jan Ruiter, 'n geboren kasteloin . Overdag was<br />
ie messelaar en 's elves en 's zundes was ie kasteloin . Hai en z'n<br />
vrouw en z'n twei dochters konne allegaar even goed mit 't herbergvolk<br />
opskiete . Hai trok de minse an, leek 't wel . En 't gong<br />
er altoid even gnap en netjes, deer zurgde Jan Ruiter wel voor .<br />
As 't in de herrest Medemblikker harddraverai was en as ouwelui<br />
en jongelui deer heen weest wazze, din stakke die uit Abbekerk-zelf<br />
en uit De Weere en uit Ierswoud en zo, 's elves allegaar<br />
op bai Jan Ruiter . Nou, din was 't er gezellig, hoor . Mit<br />
Lammerskager kermis was er ook altoid merakel veul yolk .<br />
Din was 't hele huishouwen van Ruiter in spier . Z'n twei dochters<br />
mit hulle manne, Meister de Boer en Fris Moisberg, die<br />
liege din allegaar to bedienen . Din kon 't er voor 'n toidje bar<br />
drok weze . Deer was altoid 'n goed stukkie meziek . In die told<br />
bleve de muzekante in 't cafe to warskip en ze atte 'r ook, want<br />
ze kwamme sours van ver op 't f ietsie en din was 't de moeite<br />
niet our 's nachts nei huffs to gaan, want d'are ochend moste ze<br />
er vroeg weer weze voor 't eerste deuntje .<br />
Om de tafel vertelde Jan Ruiter,'n echte grapjas, an de muzekante<br />
van 'n man, die graag kattevlois lustre en deerom wel d'rs<br />
1 60
'n kat in z'n buurt mepte, our 'm lekker op to peuzelen . De<br />
muzekanten koukte d'r van, as ze er allien maar an dochte!<br />
In de volgende nacht maakte Jan Ruiter 'n beste, vette kat<br />
dood . Z'n vrouw breidde de lappies en op kermismaandag kwam<br />
de pan op taf el . De muzekante die van niks wiste, smulde van<br />
de lekkere happies en preze de kok erg . Nei 't eten vroeg Jan<br />
Ruiter : Wat hewwe jolle nou eten, dink je? Ze dochte van<br />
kalf slappies . Toe liet Ruiter de natte huid van de kat zien,<br />
mit de kop er nag an . . . De muzekante koukte hulle hart uit<br />
't loif en gavve allegaar de kattelappe terug! Ze spaaide alles<br />
vol . Wat 'n proest! Jan Ruiter skik! Maar z'n vrouw most de<br />
hele brat oprode . . .<br />
Dat is nou eerlijk waar beurd, zoi tante Breggie . En ik heb 'rs<br />
infermeerd bai minse, die 't, wete kinne en verachtig, 't is eerlijk<br />
zo gaan, as tante oos vertelde .<br />
Wat genote we, as kindere, van die vertelling . En later, toe<br />
tante Breggie dood was, hewwe we 't nag veul over 'r mooie<br />
verhaaltjes had . Sours was 't 'n opraapseltje, maar de meiste<br />
kere was 't helegaar waar . Wat is 't tebot, dat zokke minse as<br />
tante Breggie doodgaan .<br />
IN 'T BEJAARDENHUIS<br />
Acht jaar leden was ik in 't ouwe-van-dage-huffs in Oostwoud .<br />
't Hiet 'Woudrust' . In ien van de kamertjes weunde toe Piet<br />
Kaper, 'n gezellige ouwe bags van zes en tachtig . Wat wist die<br />
kirrel 'n zood over West-Friesland to vertellen . Ik had 'n moidje<br />
van m'n mee van of f en in de twintig . Die zat mit 'r mond open to<br />
luisteren nei Piet z'n verhale . Hai kon zo smakelijk vertelle en<br />
hai praatte nag zo duidelijk . Helemaal niet mit 'n slappe lip of<br />
zo, je kon 'm best verstaan . Hai zoi dat er zo teugen de veertig<br />
ouwelui in dat rustoord kinne . As er ien van hulle komt to<br />
sterven, din staat er drekt ientje op de stoep klaar our er in to<br />
kommen . 't Is altoid vol . En je hewwe 't er best, zoi Piet, je<br />
hore gien klachte, behalve vanzelf van ien of areve kankerpit,<br />
die 't nooit en nergens nei z'n zin heb, maar die mag je niet<br />
telle .<br />
Ik vroeg of 't gien saaie boel was in zo'n huffs . 0 nei, zoi Piet,<br />
de manjes prate, rouke en klesse wat en ze loupe 't durp 'rs in<br />
1 6 1
en de woif ies die braie en kwebbele de hele dag . Je kinne d'r<br />
gien woord tussen krogge . En d'r is hier nag heel wat variatie .<br />
We hewwe televisie en radio en op z'n toid 'n f eisie . Burgemeister,<br />
dokter en domenie en al die hoge potentate komme<br />
hier op z'n toid . Nei, 't is hier helegaar niet verveulend, hoor .<br />
En best van eten en drinken . We hewwe 't hier goed en wie<br />
aars zoit, die liegt .<br />
Ik vroeg of er nag heel wat diknekke op Oostwoud weunde .<br />
Ja, zoi Piet, die zalle d'r nag wel weze . Ik clink wel dat Krelis<br />
Zoip f inanseel niet zo verkleumd is . En deer binne d'r wel meer,<br />
die goed van d'r oigen roize kinne . Je moete d'rs nei Klaas Zoip<br />
van Krelis toe gaan, reidde Piet m'n an . Klaas houdt nag al van<br />
oudhedens, kappekante, boerehoedjes en are ouwe rommel . Hai<br />
doet 'r nag wel 'rs 'n handeltje in . We hewwe d'r of f ies weest .<br />
Afie Laan brocht oos nei 't koejes . Vader Krelis en Klaas ware<br />
an 't voeren, want we kwamme net onder melkerstoid . We<br />
stonde of f en to koiken en toe zoi Klaas teugen m'n dochte<br />
Pas op, zus, gaan op zai, die koe spat je vol as je d'r niet om<br />
dinke, want die heb 't zo vast niet, die gaat wel d'rs mit 'n<br />
bogie .<br />
Klaas had niet veul toid voor oos : hai had 't to drok, maar we<br />
mochte gerust nag 'rs terugkomme en din mocht m'n dochter<br />
mit kap en dek op de foto . Toe we in buiten wazze zoi ze : Wat<br />
worre ouwe minse toch mooi, vader . Ik zoide : Ja, m'n kind,<br />
die hewwe 'n heel leven achter de reg, ze hewwe a1 heel wat<br />
aaitjes en klappe had en deer wille ze graag van vertelle . Ze<br />
koike niet meer, zoas jij vooruit, maar ze koike achterom .<br />
We moste nag bezine hewwe en we ginge nei 'n pomp in Oostwoud<br />
. Deer hadde ze nag gien superbezine . Momn dat moidje zoi :<br />
Ze hewwe hier wel superminse!<br />
Dat is nou allegaar acht jaar leden . 't Is nou 1971 . Van 't voorjaar<br />
zoid 'k teugen m'n vrouw : Ik wil Piet Kaper nag 'rs zien<br />
en ik gong nei Oostwoud . 't Was zowat konkeltoid, 'n uur of<br />
half elf . De ouwelui zatte in de grote zaal an 'n kopie . Ik kreeg<br />
ook 'n koppie van zo'n moidje dat deer werkt . Ik zat alliendig<br />
an 'n tafeltje . Ze dochte dat ik 'n nuweling was . Al heel gauw<br />
kwam Klaas Wurkem bai m'n zitten . Die vertelde dat ie de<br />
oudste in dat huffs was en dat ie dut jaar 93 worre zou . Dat ie<br />
vroeger boerewerkman was . Dat 't 'n slecht yak was, maar dat<br />
je d'r oud mee worre kon ; dat kon je nou an hem zien!<br />
1 6 2
Hai vroeg m'n of ik wist, dat de Twiskers glad-ore noemt wiere<br />
en de Oostwoudrs blaie. Dat wist ik niet . Toe kwam Jan<br />
Slagter bai 't tafeltje zitten . Die zoi dat ie de oudste in dat<br />
rusthuis was . Dat ie dut jaar 94 worre zou, as alles goed ging . l k<br />
zeg teugen 'm : Passies heb Klaas Wurkem m'n verteld, dat ie de<br />
oudste is . Hoe zit dat nou? Ja, zoi Slagter, Klaas lult 'r wel d'rs<br />
'n punt an, maar hai is veertien maande jonger as ik . Ja, dat is<br />
eerlijk waar, hoor, zoi Wullem de Graaf, die ook bai 't tafeltje<br />
kommen was mit z'n vrouw Meroitje Smit . lk bin van de winter<br />
nag mit m'n vrouw op skase weest . Maar wai binne heel wat<br />
jonger ; wai worre van 't jaar 82 . Zo deed elk van de oudjes 'n<br />
duit in 't zakkie! 't Was bar gezellig . Maar op slot zeg 'k teugen<br />
de lui : ik moet Piet Kaper nag effen hewwe . Din bin je verkeerd,<br />
zoi Slagter, want die is aref jaar leden om 'n akkefietje<br />
verhuisd nei 't rusthuis 'De Zonnehof' in Midwoud . lk heb toe<br />
de dirktrice, mevrouw Huizinga bedankt voor 't kopie en koekie<br />
en ik bin weggaan .<br />
Onderweg zag ik meister Van Bohemen staan mit de joos van<br />
z'n klas op de speulplaas van 't skool . Hai vertelde m'n dat ie in<br />
mai van dut jaar 12% jaar houf d van die skool weze zou . 1 k<br />
docht, ze zalle je din wel goed b efeiste . l k bin deurreden, want<br />
ik most nei Piet Kaper . Bai 'De Zonnehof' mocht ik 'r eerst niet<br />
in, want 't was gien bezoektoid . Willems en z'n vrouw binne<br />
deer hotemetoot en die liete m'n op slot toch nei Piet gaan .<br />
't Kwam bepaald omdat ik 'n tas onder m'n arm had . Ze hewwe<br />
docht, dat ik 'n notaris was!<br />
Piet zat pent-an op z'n praatstoel . Wat was ie nag funk! Ze<br />
huisde mit z'n tweien op 'n kamer, Piet en Cor Koeman uit<br />
Alkmaar,1k zoi, Piet, je binne nag niks veranderd bai acht jaar<br />
leden . Dat zegge ze wel meer, zoi Piet . En dat komt, omdat ik<br />
hier mit 'n jongkerel huffs, want Koeman is nag maar 83! Deer<br />
bloif je jong bai . Je wete dat ik van 19 augustus 1877 bin . As<br />
alles meeloupt, din wor ik dut jaar 94 . lk bin heel goed ; allien<br />
'n beetje douf, maar ik hew genog hoord in m'n leven! lk vroeg<br />
ook nei z'n zwager Piet Woidenes, die vroeger van Nibbixwoud<br />
komt en die zo onguur veul wiskundeboeke skreven heb . 0 m'n<br />
joon, zoi Piet, die is nag springlevend . Twei maande leden is<br />
ie op 22 dezember 98 worren . Hai is van achttien twei en zeuventig<br />
. Hai zit alle dage nag in de boeke en hai kin nag verrekt<br />
goed rekene .<br />
1 63
Mit zo'n kirrel as Piet Kaper rack je nooit uitpraat . Ik hew zoid,<br />
dat ik op negentien augustus terugkomme zal, om 'm to f illeceteren<br />
. Piet zoi : dat vind ik erg pittig van je, maar 't kin weze,<br />
dat Magere Hoin oos to gauw is .<br />
IN OUDORP<br />
'n Toidje leden most ik op 't raadhuis van Oudorp weze, 'n leuk<br />
ouwerwis gebouwtje . Ik had 'n boskippie an de burgemeister .<br />
Voor zo'n skuif raampie kwam 'n pittig moidje mit van die<br />
lange gebloemde kouse . Ze vroeg : Wat kan ik voor u doen,<br />
meneer? Ik zoide : M'n vrouw zoekt 'n skoonmaakster . Ze grinnikte<br />
of f en en toe vroeg ik de burgemeister maar to spreken . Maar<br />
opheden hewwe ze d'r genien . Kok, hulle leste burgemeister is<br />
'n jaar of wat leden nei Edam gaan . Ze hadde wel 'n loco-burgemeister,<br />
Visser, 'n overjarige spoorwegman, die al mit pensioen<br />
is . Deer hew ik 'n toidje mee praat en ik vond 't 'n f oine kirrel .<br />
Die moet deer wel wat deursuddere tot ze an Alkmaar plakt<br />
worre, clink ik . Toe ik m'n boskip dein had, bin ik nei 'n paar<br />
goeie kennisse gaan, Jan Blom en Griet Swart . Die hewwe deer<br />
an de Zes Wide 'n mooi tuindersspul . Kindere hewwe ze niet .<br />
Dat moet je verwondere, want ze weune vlak bai 't Ooievaarsnest!<br />
Ik kwam an de deur ; Griet had m'n 't erf op zien kommen<br />
en kwam al andribbelen deur 't gankie . Gort, he je je vrouw<br />
164
niet mee, zoi ze . Ik zeg : Nei, die is an 't skaken of an de<br />
kloine skoonmaak, net zo je 't noeme wille . Griet zette drekt 'n<br />
koppie en ze perbeerde of ze Jan beskreeuwe kon, die in de<br />
broeikas werkte . Ze liep op blote biene ; ze had net 'r biene<br />
wossen en die moste nag wat opdrouge . 'n Snokker gezicht : 'n<br />
betrekkelijk bejaard rains op blote biene . Maar opheden steekt<br />
dat allegaar zo krap niet . Dat was vroeger heel aars . Griet en<br />
d'r zusse mochte veertig jaar leden van hulle vader geniesen lichte<br />
kouse an en kort polka-heer mocht al evenmin . Vader Wullem<br />
Was de ienigste niet, hoor, die deuze Binge of keurde ; 'n hele zood<br />
dochte d'r zo over . Maar de jonge moide wouwe vanzelf graag<br />
mit de mode meedoen . Griet had sours bar de pest in Bat ze d'r<br />
aars bai liep as 'r vriendinnen, Duw Vermeulen, Neel Skuit,<br />
Anne Smit, Trien van Diepen, Bert en Truus Koppes en zo meer .<br />
Maar ze maakte er mit vader gien ruzie our . As ze nei Van<br />
Goizen to dansen gong, din had ze zwarte kouse an d'r biene en<br />
de lichte mee in de tas . In 't Heiloer Bos of zo gonge de zwarte<br />
uit en de lichte an . As ze van 't dansen terugkwam, verwisselde<br />
ze ze weer in 't bos en kwam netjes mit zwarte thuis, tot grote<br />
tevredenhoid van vader, die z'n moidjes prees our hulle voorbeeld<br />
van ingetogenhoid .<br />
0, vader Wullem, wat ware ze je to gauw of! Maar toch hielde ze<br />
van je, hoor . Maar je oiste wat van ze, Bat ze niet volbringe konne<br />
. Goed, Bat je maar niet in deuze told leve, man, want din<br />
vrat je je oigen op .<br />
Maar Griet is toch 'n best woif worren, die alles voor 'n aar<br />
over heb . Jan is ook 'n echt verstandig kirreltje . Ik mag 'm<br />
graag . Hai kin zo lekker lache en hai en Griet handse mekaar<br />
zo goed . Ja, 'n leuk span . Ze raie 'n Opel Rekord . Griet had eerder<br />
'r raaibewois as Jan . Din zat ie mit 'n minderwaardighoidsgevoel<br />
naast Ootje of achterin de wagen . Je voele wel, Bat ie Bat<br />
niet verdouwe kon . Hai gong op raailes . Nou Bat ie z'n raaibewois<br />
heb, mag ie ook wel d'rs sture . Griet is nag al d'rs veul<br />
an de gnart mit die auto . Raaie Bat ze kin . Ze vliegt ermee deur<br />
de nauwste gate! En je hore toch niet, Bat ze trammelant krogt .<br />
Jan leef t voor z'n bedroif mit kasse, z'n kool, z'n tomate, z'n<br />
eerappele . Din doet 't fen 't goed en din 't aar . Maar as ie 'rs 'n<br />
lekkere warme diesek heb, din stuff t er 'n zood of voor de ontvanger<br />
in Alkmaar .<br />
Ze hewwe 'n oom- en tantezegger over huffs en in 't bedroif : Jos<br />
1 6 5
Zoon . Die moet 'rs 'n pittig moidje zoeke, din mag ie meskien<br />
wel op oom Jannes spul . Maar Jos kin nag niet op z'n slag<br />
komme . Hai kin wel wat to kieskeurig weze! Miskien dinkt ie :<br />
Beter erom verlegen as ermee verlegen . Maar ja, din kom je niet<br />
veul veerder .<br />
Griet gaat niet inkeld mit de auto uit . Ze is 'n jaar of wat leden<br />
mit de vliegmesien nei 'r f emielie in Brazilie weest . Mans toch, ei .<br />
Ja, ze durf t wel wat an .<br />
Op veertien mai 1970 wazze Jan en Griet veertig jaar trouwd .<br />
Wat 'n feist! 'n Mooie zingende mis in de kerk . Jan is al meer<br />
as voif tig jaar koorzanger . Hai heb 'r 'n onderskaiing voor kregen<br />
van de pans . En nou, bai z'n f eist dede de koorzangers vanzelf<br />
hulle uiterste best . Ze zonge as loisters . Nei de kerk was er 'n<br />
drokke receptie . De minse kwamme weg en weer vandaan . Griet<br />
maar lache en Jan maar zoene mit al die woive en jonge moide,<br />
die to f illeceteren kwamme . Hoin Stuyt uit De Waard was<br />
ceremoniemeister . Nou, die kon 'm redde! Hai zoi teugen de<br />
bruigom : Jan, hou nou 'rs op mit dat geslikbek, we gaan nou<br />
't welkomstlied zinge!<br />
'S Eives kwamme d'r nag voif en negentig nichte en neve bai .<br />
Minse, minse wat 'n feist! De bruid en bruigom werde alletwei<br />
mit de kousedrougers omhoug deur de zaal droegen . Lekker<br />
ete en drinke, danse en zinge, toesprake en voordrachte . Alles<br />
even lekker en mooi .<br />
Zo vertelde Griet over hulle feist . Ik kon niet wegkomme . Maar<br />
opslot bin ik toch vortgaan . Griet liet m'n de achterdeur uit<br />
('n voordeur heb ze niet) en ze zoi : Je verdoen 't maar weer 's,<br />
maar din je vrouw meeneme . Nou, dat moet 'rs beure .<br />
't ARE HUTS<br />
Je hewwe van die minse, die zo lekker vertelle kinne, dat je ore<br />
to gast binne . Zo'n stet weunt er ook op Sint-Maartensbrug an<br />
de Grote Sloot nummer 160 : Gert Schuyt Kz, en z'n vrouw<br />
Agie Witsen . In f ebruari 1971 bin ik 'r zomaar op de bonnef ooi<br />
of heen stief eld . De vrouw van Gert, 'n vrindelij k woif ie van<br />
braaf zestig, liet m'n d'r in . Al gauw zatte ze op 'r praatstoel<br />
en hai vertelde van z'n f emilie en z'n boerderai naast z'n huffs,<br />
'De Gedachtenis' . Hai vertelde van vader Klaas Schuyt en<br />
1 66
moeder Maartje Groeneveld . Dat vader Klaas in 1941 op ienen-tachtigjarige<br />
leeftoid de eerste stien bid had van 'De Gedachtenis'<br />
en dat 't werkelijk 'n gedachtenis voor 'm was, vooral<br />
an z'n ouwers zaliger . Dat 't hele spul, weunhuis en koeies, in<br />
minder dan twei maande deur timmerman Leeuw neerzet was<br />
en dat 't maar zeuven en twintig duzend kost had . Dat ie er later<br />
nag 'n melkstal en 'n varkensboet mit kippehok bai bouwe<br />
leiten heb, samen voor achttien duzend . Op heden is de hele<br />
gebouweboel wel drie keer zoveul waard as 't kost heb . En din<br />
bit er nag 32 bunder land bai .<br />
Gert weunt er zelf niet meer op . 'n Jaar of wat leden is ie rentenieren<br />
gaan in 'n huffs van 'm, dat er naast staat en dat ze altoid<br />
„'t are huffs" noemde . Op 'De Gedachtenis' weunt nou z'n zeun<br />
Jacob Gerrit mit z'n vrouw led Kuttering en hulle drie kindere .<br />
Die heb nou dat prachtige bedroif mit 'n mooi stal vee . Vader<br />
Gert gaat er elke ochend om voif uur heen, om de varkens en<br />
de kalve to voeren . Din gaat ie om 'n uur of zeuven weer nei<br />
huffs en din kruipt ie nag 'n paar uurtjes achter Agie . Zo loupt<br />
ie sours meer kere op 'n dag over en weer en staat ie mit de<br />
duim in 't vessie achter de mooie stamboekkoeien van Jacob<br />
Gert . Nou haalt de melkf abriek de melk op mit 'n tankauto,<br />
maar tien Jaar leden beurde dat nag mit de skuit, die van Zoipersluis<br />
tot Ouwe Sluis ging deur de Grote Sloot . En din zag je<br />
dat op de skuit zwaaien van de voile busse en dat of zetten van<br />
de lege . 'n Kostelijk gezicht!<br />
Gert en Agie leve voor d'r gezin van vier kindere : ien moidje en<br />
drie joos . De oudste, Klaas, is trouwd en weunt dicht in de<br />
buurt van z'n ouwers . Din heb je Jacob Gerrit, deer hadde we<br />
't al over . Af ie is trouwd mit Jacob van der Sluis . Ze boere ook<br />
op Sint-Maartensbrug . Ze hewwe zes jonge Sluysies . Din heb<br />
je de jongste nag : Gerrit . Die is nei vader vernoemd . Hai is in<br />
1964 trouwd mit Titia I Jzerman . Ze slaagde baietwei op de<br />
leste maart van 1969 voor vee-ars . Gerrit maakt nou an de<br />
Universitoit van Utrecht nag al werk van de veeverloskunde .<br />
Hai heb veul verstand van de koizersneed, je wete wel, din make<br />
ze 'n zaideurtje an 'n koe en deer hale ze 't kalf uit . Z'n vrouw<br />
behandelt de kloinere beiste, zoas katte, honde, marremotte,<br />
veugeltjes en zok en zok . Ja, die twei rooie dat deer in Jutf aas<br />
wel . Ze hewwe 'n erg pittig dochtertje, Maccia .<br />
Jacob Witsen, de vader van vrouw Schuyt, is op zeuven mai in<br />
1 6 7
1965 sturven . Hai was honderd jaar en ruim vier maande! Wat<br />
'n zegen voor zo'n ouwe vader, as je je kindere, je grovaderszeggers<br />
en je overgrovaderszeggers zo lang zien magge . Din<br />
bin je tech echt 'n aartsvader .<br />
Ja, Ger# Schuyt betekent wel wat in z'n durp . Hai is doikgraaf<br />
van 'De Zoip en Hazepolder', die mit z'n 7200 bunders, z'n<br />
drie molens en z'n zeuventien gemalen temet even groot is as<br />
De Biemster .<br />
Gert is al meer dan 25 jaar bestuurslid en voorzitter van de boerenleenbank<br />
Skagerbrug . Toe 't net 'n kwart eeuw was, kreeg ie<br />
van de bank 'n prachtige stoeltjesklok, die bai 'm an de wand<br />
hangt Hai is er bar kuin op . En Agie niet minder . Ja, 't is 'n<br />
heel lei k stet en ze hewwe 'n mooi huwelijk . 't Binne rasechte<br />
Westfrieze, die 'n goeie roof op leven hewwe . As je deer an 'n<br />
koppie zitte, en 't is 'n lekker koppie, gien ouwe lent, din kin<br />
je temet niet wegkomme . Dat ik net weggaan zou, vertelde Gert<br />
nag effen, hoe ie an 't opskrift op z'n huis kommen was . Hai zoi :<br />
Vroeger noemde we dut tweide huis van oos altoid al 't are huis,<br />
leite we dat er nou maar opskildere . En dat is beurd . En as<br />
jolle rcu 'rs om de noord komme, moet je beslist 'rs nei 'De Gedachtenis'<br />
gaan om 't mooie stamboekvee en de mechines en<br />
de hele boel van Jacob Gert to bekoiken en led, want die is<br />
ook 't bekoiken waard, en din gaan je effen nei 't ARE HUTS<br />
en je vrage nei hulle vekantierois van vlede jaar, nei de Noorse<br />
fjorde bai Alesund . Din hoor je wat! Gert vertelt wat en din<br />
Agie weer over dat prachtige uitje . En dat ze op die rois 'n Surinamer<br />
mit z'n vrouw ontmoet hewwe en dat ze mit z'n vieren<br />
verskrikkelijk genoten hewwe . En din komt Agie mit 'n dik<br />
boek mit f oto's van die vekantie . Onder elke f oto heb ze wat<br />
skreven en ze vertelt ervan . En din zal 't mit jolle net gaan as<br />
mit mom : je kinne niet wegkomme . Ik most op m'n terugrois nag<br />
bai Jaap Stammes in Skagen an, je wete wel, die ouwe danser<br />
uit de Skager Dansclub . Ik had of sproken om voif uur, maar ik<br />
kwam om zes uur pas an . Jaap grommelde eerst wel wat, maar<br />
effen later haalde ie toch 'n ouwerwisse ham, die nag in de<br />
skoorstien roukt was . Hai hield 'm voor z'n buk en sneed 'r mit<br />
'n groot mes 'n pact dikke plakke of voor momn en voor m'n<br />
vrouw . Lekker! Percies de smack van de ham, zoas die vroeger<br />
mit kermis of bai are f eisies bai oos thuis op taf el kwam . De<br />
nuwerwisse slagers kinne dat smakie en niet meer an krogge .<br />
1 68
Hoe kon je nou zo laat komme, zoi Jaap? Ik zeg teugen 'm :<br />
Gaan jij nou maar 's nei Gert Schuyt en Agie, in 't ARE HUTS<br />
an de Grote Sloot, din kom jij ook 'n uur to last thuis .<br />
SKAGER MOIDEMARKT<br />
Vlede jaar was ik op de leste-donderdag-op-ien-nei in augustus<br />
in Skagen en daar zag ik 'n oomzegger van m'n 'n skotje 1 )<br />
markten . Arie Skouten had 'm op z'n vrachtauto nei Skagen<br />
brocht . 't Is altoid leuk, om die veehandel van dichtbai to zien .<br />
't Was 'n lekker roip beisie en deer kwamme al gauw hande op .<br />
Thois Beers hood tien pond bai de negen, maar ze konne 't<br />
op 'n end toch niet rooie . Toe kwam Wullem Ackermann . Ze<br />
raakte puur an 't handeklappen en op slot kreeg Wullem geluk .<br />
Mit de skot in 't boekie 2 ) gong m'n oomzegger de markt op .<br />
Ik ging ook 'n kant uit . Hoe later 't werd, hoe meer yolk dat<br />
er kwam . En wat voor yolk! Je hoorde verskaiene tale, Duffs,<br />
Frans, Engels en nag wel meer . Ik liep teugen Dirk Dekker an,<br />
de peerdeskos uit 't Waarland . Ik zeg : Dirk, wat is 't hier drok,<br />
wat is hier an de hand? Hai zoi : 't is de leste van de tien donderdage<br />
en 't is moidemarkt . Wat zeg je?, zoid-'k . Maar Dirk had<br />
woinig toid . Hai riep nag : Ik moet Rinus Honing uit De Waard<br />
nag zf f en spreke, voordat ie nei huffs gaat . Deer hew ik 'n knol<br />
van kocht, maar die loupt niet helegaar rond . Gaan maar nei<br />
't station, din hoor je d'r wel meer van . 't Beste, hoor! En Dirk<br />
was weg . Ik kwam bai 't station en wat 'n yolk! Deer stond oom<br />
Gert Pater voor de microf oon to klessen en z'n vrouw, tante<br />
Jans liep deer ook mit kap en dek op . Oom Gert praatte zo lekker<br />
boers ! Precies nag zoas ie 't vroeger bai z'n ouwers op<br />
Tuitjehorn leerd heb . Je konne deer mit-ien al kaartjes koupe<br />
voor de moidemarkt, rooie kaartjes voor manne en witte voor<br />
vrouwe . Ik kocht er ien . Deer stond nummer 13 op en ook de<br />
naam van 't cafe, deer je 's eives tussen negen en tien komme<br />
moste, om 't moidje of de vrouw to zoeken, die 't witte nummer<br />
13 oches kocht had . Din mochte die twei gloike nummers<br />
op die eivend mit mekaar uit .<br />
Ik keek 'rs wat rond en deer kwamme veul minse uit 't spoor<br />
en mit auto's en mit f ietse . Meister Bregman uit Den Helder en<br />
Jan Peetoom uit Skagen stonde deer puur mit mekaar to smoe-<br />
1 6 9
zen hoe 't allegaar most . Bregman is gek op Skagen ; hai heb<br />
'n heel dik en heel mooi boek over de geskiedenis van Skagen<br />
skreven . De optocht begon bai de houf dweg . Ouwerwisse karre,<br />
bakwagens, sjeze, kapwagens, boerewagens - van alles reed er<br />
mee . Voorop liep 't meziekkorps 'De Uienhoup' . Jaap Marreveld<br />
van Dirkshorn, 'n uienbouwer, is de maatslaander . Ze speulde<br />
heel mooi . Zo ging alles achter mekaar nei de Grote Kerk op de<br />
Markt .<br />
Ik liep mee mit 'n meneer Louwe, 'n kranteskroiver uit Skagen .<br />
Die skreef 'n verslag van de f eestdag voor de kraut . Toe de optocht<br />
of loupen was, vroeg ie, of ik 'n koppie bai 'm an huffs<br />
drinke wou, 't was net zowat koppiestoid . Dat hew ik vanzelf<br />
graag dein . Erg leuke minse . Ik vroeg an Louwe : Hoe komme<br />
die feiste hier nou oigelijk . 't Is al zeuventien jaar leden, zoid-ie,<br />
dat ze 't voor 't eerst dein hewwe . Oom Gert Pater is de oprichter<br />
en gangmaker weest en je kinne gerust zegge, dat er<br />
nag veul op 'm droif t . Hai en tante Jans, z'n vrouw, binne<br />
d'r vol van ; ze doen er alles voor . En dat is veul . 't Is niet allien<br />
de donderdag, maar deervoor heb je 't klaarmaken en deernei 't<br />
opruimen . Voor heel Skagen betekent 't wel wat . De kasteloins<br />
en de are neringdoende binne d'r erg bloid mee . Deer komt veul<br />
yolk en iederien left er 'n paar cinte achter .<br />
Om twaalf uur was er dansen deur de Skager Westf riese Dansgroep,<br />
zomaar op de weg . Ze wazze allegaar in Westf riese klere,<br />
'n mooi gezicht . Tante Nel Helder speulde piano bai de Grote<br />
Kerk op de Markt, zomaar in buiten . Oom Gert stond er voor<br />
de micref oon to redeneren . Wat kin die kirrel prate, 't vliegt er<br />
of! Ik zag burgemeister Wognum ook nag loupen . Je konne zien,<br />
dat ie er kuin op was, dat 't in zoin gemeente zo drok en gezellig<br />
was . 't Is jammer dat ie ziek worren is . Toe heb ie 't boiltje<br />
d'r maar bai neerloid . Vlede jaar in oktober is burgemeister<br />
De Wilde 'm opvolgd . Die zal ook wel geniete van de feiste .<br />
Op 't Noord zat 'n hele zood kloine joos an 'n eterstaf el to smikkelen<br />
. Dat krege ze allegaar voor niks van de f eistvereniging .<br />
Ze zatte lekker to lurken an hulle koppie sukkela-melk . Ze wazze<br />
in 'n Westf ries pakkie en ze danste ook zo pittig . 'n Groepie ervan<br />
verkocht wat snuisteraitjes in staltjes . Ja, alleman deed mee,<br />
heel Skagen viel in 't haam, om de f olkloristische feiste, zoas<br />
oom Gert ze altoid noemt, zo mooi to maken as 't kin . 's Middes<br />
om half drie hew ik keken op 't kerkeploin nei de ouwer-<br />
1 70
wisse stoel&ans voor vekantie-minse . Prachtig! Zo'n voif tig<br />
pare . 't Ging um proize . Ik zou graag meedein hewwe, maar 't<br />
was vooral voor vreemdelinge .<br />
Ik kocht 'rs 'n koppie in 'n cafeetje en 'n lekker, warm skellevissie<br />
bai Piet Kuyt . Oigelijk most ik nodig nei huffs . Maar ja,<br />
dat stomme nummertje dertien! Je binne nuwskierig, wie dat<br />
witte nummer kocht hewwe zal . Gelukkig had ik teugen m'n<br />
vrouw zoid, dat ik miskien nag effen bai ouwe Jaap Borst in 't<br />
bejaardehuis in De Waard an gaan zou . Aars zou de vrouw nag<br />
onrustig worre kinne .<br />
Op slot werd 't toch 's eives half tien . Ik nei 'De Rooie Leeuw',<br />
die op m'n nummertje stond . En verachtig, deer loupt 'n moidje<br />
van om-en-de-bai voif en twintig mit 't are nummertje dertien .<br />
Oom Gert en Tante Jans in de bloemen in 1968<br />
1 7 1
Ik erheen en ik liet momn nummertje dertien zien . Hoe moete<br />
we 't hewwe, zoid-ik? Nou, we gaan mit mekaar op de dansvloer,<br />
zoi ze . Dat vond ik vanzelf pittig . Ze hiette Leonie . We<br />
hewwe danst en praat en wat dronken mit 'n hele zood steltjes<br />
om de tafel en 't was zomaar half elf, leek 't wel . Toe zoi Oom<br />
Gert, dat alle minse die mit dut spel meedein hadde, nou of skoid<br />
van mekaar nerve moste, want, zoid ie, 't moet mooi bloive,<br />
't moet gien rommeltje w orre . l k gaf momn dat moidje eerst nog<br />
n lekker oisie en toe ping ze mit 'r broer nei Barghorn 't Was<br />
'n verrekt pittig ding! Ik kocht nag 'n palinkie voor de vrouw -<br />
dat was 'n pareplu om de bul op to vangen - en toe gauw nei<br />
huffs . 't Was to last om nag nei Jaap Borst to gaan ; die lag vast<br />
al under de mannef akture . Wit je wel glouve, dat ik onderweg<br />
nag wel d'rs effen docht an dat pittige moidje!<br />
Ik kwam thuis ; de vrouw was nag op . Ik zoi . Goeieneivend<br />
en . . . de vrouw zoide 't lessie . Ja, ik was ienmaal to laat .<br />
Ik dink, dat ik ankomde jaar wet niet nei de Moidemarkt rack .<br />
1 ) een jonge koe, die in <strong>het</strong> derde levensjaar nog niet kalf t .<br />
2 ) portefeuille .<br />
BAI<br />
OOS OP 'T DURP<br />
Veertig jaar van m'n leven mocht ik huize mit 'n zood goeie<br />
minse in Spierdoik . Ik zit er nag mit plezier an to dinken .<br />
'n Buurman van oos was Waiert Komen, hai was al van 1878 .<br />
Z'n houf dvak was timmerman . Hai werkte veul samen mit z'n<br />
broer Klaas op 't Noordje . Die was zes jaar jonger . Ze hadde 'r<br />
yak leerd van vader Jan, die bekend stond as Jan Spoiker, omdat<br />
ie op z'n rekeninge voor de klante de gebruikte spoikers opskreef<br />
en berekende . Toe vader Jan doodging hewwe Klaas en Waiert<br />
de zaak vortzet . Grote bouwwerke leverde ze niet . Ze maakte<br />
skoeiinge, damhekke, boetjes en allerhande kluswerkies . Ze werkte<br />
voor 'n zacht uurloontje . Hulle specialitoit was : doodkiste<br />
make . En dat konne ze heel goed . Honderde hewwe ze d'r maakt,<br />
gekoupe en duurdere, maar allegaar goed of werkt . Waiert gebruikte<br />
of tig de stopwoordjes 'Da sek' (Dat zeg 'k) . En as ie<br />
't over z'n doodkiste had, din zoid-ie : Da sek, ze binne solied,<br />
1 72
A . C . van den Berg<br />
A . C . Overtoom<br />
pastoor to Spierdijk<br />
hoofd jongensschool<br />
1936-1955 to Spierdijk (1917-1941)<br />
ze kinne d'r jare in huize, voordat ze de wurme in huffs krogge,<br />
da sek .<br />
As er op 't durp ientje flood was, din holpe ze al mit 't uitkleiden<br />
. Ze meitte de dooie en din maakte ze drekt de kist, sours<br />
werkte ze in de nacht deur . Agnes Jol, de vrouw van Klaas,<br />
voerde de kist van binnen en din brochte ze 'm nei 't sterf huffs .<br />
Ze holpe bai 't kisten en ze gonge ook nag 'n eivend to rozekransbidden,<br />
omdat ze de kist leverd hadde .<br />
Samen mit ouwe Wullem de Vries, z'n zwager, onderhield ie 't<br />
kerkhof . Wullem was 'n grote kirrel, Waiert was 'n opeten manje .<br />
Je zagge ze din gaan mit de graaf over skoer nei 't kerkhof, net<br />
areve cint . Wullem gaf twei stage teugen Waiert drie . Ze dede<br />
't voor noppes, din kwamme ze houg in de hemel, zoi pestoor<br />
Van Zon . Nou was flat voor Wullem niet zo hard nodig, want<br />
die had 'n beetje hougtevreis .<br />
Ja, Waiert was in 1920 z'n skoonvader Klaas Leek as doodgraver<br />
opvolgd . Toe ie 't ruim veertig jaar dein had, had ie 'r 969 begraven<br />
. En as je 'm vroeg, of ie 'r nooit 'rs beroerd van werd,<br />
flat ie altoid mit de Dood en 't kerkhof omgaan most, din zoid-ie :<br />
Helegaar niet, da sek, helegaar niet, dut werk moet nou ienmaal<br />
ook dein worre . En je hewwe nergens zoveul minse bai mekaar<br />
mit zo woinig ruzie, da sek, mit zo woinig herrie . Waiert was in<br />
alle hame pas : hai was naast doodgraver ook dubbeltjesophaal-<br />
173
der, zundes onder de dienste in de kerk . Hai wist percies, wie er<br />
oigen plase hadde en wie 'r zittersgeld betale moste, omdat ze op<br />
'n aar z'n plaas zatte .<br />
As bestuurslid van de Vincentiusvereniging ging ie trouw rond<br />
Tangs de huize en din kwam ie rammelend mit 't kollektebussie<br />
't streitje op . En as de cinte in 't bussie viele, din zoid-ie altoid :<br />
God loons, minse, maar weer tot d'are keer, da sek, maar weer<br />
tot d'are keer .<br />
Wullem was vroeger vrachtman op Hoorn, mit peerd-en-wagen .<br />
As ie din Tangs 't huisie van Klaas en Agnes kwam, din wou z'n<br />
peerd niet verder, want die wist al, dat ie van Agnes altoid 'n<br />
stik roggebrood kreeg . Agnes hield veul van beiste . Ze had 'n<br />
heel regiment katte . Elke zwurf kat haalde ze in huffs . As je bai<br />
'r kwam, din ware alle stoele bezet mit katte . Alle kloine joos<br />
uit de buurt konne Agnes ook heel goed . Ze ginge d'r allegaar<br />
heen om 'n snoepie . Die klantjes wete gauw as 'r was to halen<br />
valt . Agnes kwam din mit 'r trommeltje an de deur om uit to<br />
delen .<br />
De kindere van Waiert gonge trouwe en Trien Leek, z'n vrouw<br />
gong dood onder de Eerste Wereldoorlog . Z'n thuishaalder, Af ie<br />
Vlaar trouwde ook en Waiert bleef alliendig over . Kluize is niet<br />
lekker . Din kin je wel prate teugen de kachel of de klok, maar<br />
die zegge niks terug . . . Toe is ie introkken bai Klaas en Agnes .<br />
Mit z'n drietjes leef de ze plezierig ; ze hoorde bai mekaar . Maar<br />
in negentien ien en zestig ging Klaas hemele . Hai was temet<br />
zeuven en zeuventig . 't Is al 'n pittige leeftoid . Waiert en z'n<br />
snaartje boerde verder, totdat Agnes - Waiert noemde 'r altoid<br />
tante Sientje - de kerk niet meer hale kon ; ze kon 't niet uitloupe<br />
. Ze viel onderweg wel d'rs om en din most je d'r steerte,<br />
net as 'n ouwe knol . Toe is 't ouwe stel in 't rusthuis in Spierdoik<br />
beland, in 'n mooie bovenkamer an de weg . Waiert voelde<br />
z'n oigen 'n burgemeister en sting voor 't raam to koik nei 't<br />
kerkhof, deer ie zoveul werkt had . Heel in de verse kon ie de<br />
watertoren van Hoorn (die ze nou pas sloupt hewwe) zien<br />
staan . Maar Waiert, die zoveul keer in z'n leven de loif spreuk<br />
van de doodgraver gebruikt had : 'Ze komme wel', kwam zelf ook<br />
an de beurt . Op zeuventien november 1965 is ie sturven . Hai was<br />
87 . Pestoor Verbeem heb veul zurg an de uitvaart besteed, omdat<br />
Waiert zoveul goed an de kerk dein had . Dat vonde alle minse<br />
mooi . Waiert is begraven deur 'n nuwe doodgraver . . .<br />
1 74
Waiert je binne 'n goed rains weest . Je wazze altoid opgeruimd<br />
en bloid . Je hadde voor groot en kloin 'n woord of 'n skreeuw<br />
over en je wouwe graag iederien helpe . Je hadde gien voiande,<br />
allien vrinde . Je mochte op 't kerkhof 'rs of f en kibbele mit Gert<br />
de Koster, maar dat telt niet mee, daagsteran wazze jolle alles<br />
vergeten . Nei, je hadde gien voiande . En zokke minse binne d'r<br />
niet dik . Je binne nou voilig op de plaas, deer de flood sterf t .<br />
Non wille jolle miskien nag wel wete, hoe of 't verder gaan is<br />
mit zwager Wullem . Hai had 'n heel hok mit joos, ik mien van<br />
negen, zes joos en drie moide . Ze binne allegaar op 'n goeie<br />
plaas in de maaskappai terecht kommen .<br />
Wullem heb 'n zood werk dein in z'n leven . Toe Waiert en Agnes<br />
nei 't rusthuis gonge, kwam Wullem 'n toidje later in hulle huisie<br />
op 't Noord, alliendig . In 1954 was z'n vrouw, Agie Leek, doodgaan<br />
. 't Was 'n heel best woif . Wullem greep erg mis . Maar hai<br />
leef de op de neigedachtenis van z'n goeie vrouw verder, mit z'n<br />
kindere en z'n grovaderszeggers . Hai had 'n ouwe bedstee vol<br />
mit nuwe dekens leggen . As er 'n kloinkind van 'm trouwde,<br />
din mochte ze 'n deken uitzoeke as huwelijkscadeau . 1k verzeker<br />
je, flat ze persies wiste, weer opa weunde!<br />
Hai liet 's nachts de deur van z'n huisie los . En as je an 'm<br />
vroege, weerom ie flat deed, din zoid-ie ; M'n kind, 'n ouwe<br />
man kin best wat overkomme en din moete de minse niet voor<br />
'n vaste deur komme . Din moete m'n bure, Siemen en Aagt en<br />
Jaap en Jitske er in komme kinne, as ik er niet meer uit komme<br />
kin . We vroege nag ; Bin je 's nachts niet bang, as je deur los is?<br />
Bang? zoi Wullem, gaan nou 'rs mee . Hai gong nei z'n ingebouwde<br />
bed, lichtte z'n kussen op, haalde d'r 'n grote boil onder<br />
vandaan en hai zoide ; As ik bai flag of bai nacht lui in huffs<br />
krog, die er niet hore, din zalle ze ondervinde, flat 'n acht en<br />
tachtigjarige niet mit 'm solle left . Maar as 't Hoin mit z'n zoin<br />
is, din zal 'k m'n kop buige moete . Kort ernei is 't beurd . Wullem<br />
was op 23 september 1967 nei Agie gaan en nei Waiert en<br />
Trien Leek en nei Klaas . Hai was uit de toid, maar niet uit de<br />
herinnering .<br />
Van 't hele stel is Agnes nag alliendig over . Ze is in 't nuwe rusthuis<br />
''t Oeverland' in Spierdoik . Ze is van 25 november 1879 . Je<br />
moete d'rs heengaan op 'r verjaardag, din koik je je ouge uit,<br />
wie d'r allegaar kome bai die goeie ouwe ziel . Ze is nag heel<br />
pittig en best bai 'r verstand . Ze kantelt we! 'rs om, maar din<br />
1 75
zoeke de Zusters of de moidjes, die deer werke, d'r weer op .<br />
Dokter Bloem stelt de motor din weer wat bai en din gaat ze<br />
weer 'n toidje mee . We kinne d'r onmogelijk misse .<br />
Vroeger docht ik altoid, dat je pas 'n hoilige weze kon nei je<br />
dood, maar 't leven heb m'n woizer maakt : ze loupe om oos<br />
heen, as we ze maar zien wille .<br />
Weyert Komen<br />
Willem de Vries<br />
HERINNERING<br />
As ik zo 'rs in m'n ientje zit to dinken, din gaan ik in m'n<br />
gedachten wel d'rs terug nei m'n kinderjare en de toil van m'n<br />
jeugd en din zien ik weer, wat ik toe zag en ik hoor weer de<br />
minse van toe prate en vertelle . Ik bin din weer an 't werk bai<br />
m'n vader en moeder. Ik zat, as skoolkind al, to koeie- en to<br />
skeipemelken . As er 'n skeip oonde, die wat nauw was, zoi m'n<br />
vader ; Haal jij dat lam er 's uit, iii hewwe nag kloine handjes,<br />
jij kinne dat beter as wai mit oos grote hande . En as er 's eives<br />
teugen bedtoid 'n koe begon to steerten, omdat ie kalve most,<br />
din zoid 'k teugen moeder : Je moete m'n vannacht roepe, hoor,<br />
want ik wil kalve-trekke .<br />
In m'n geist zit ik weer in de skoolbank bai juf f rouw Nellie van<br />
176
Woik in de eerste en tweide klas . Ze was erg lief voor kindere<br />
en ze kon zo mooi vertelle van Ot en Sien en van de plate, deer<br />
we de letters van lere moste . Ik hoor de worst nag sissen in de<br />
pan op de plaat en van dat gesis leerde wai de letter S . Ze leef t<br />
nag, ze is 87 jaar en weunt in 't bejaardehuis 'Twiskerland' in<br />
Twisk . Ik kom nag wel d'rs bai 'r . Heur vader, meister Van<br />
Woik, was van 1871-1909 houfd van de openbare skool in De<br />
Weere . Hai was 'n geleerde man . Hai heb 'n stik of drie van z'n<br />
oigen kindere en verskillende are jonge minse klaar maakt voor<br />
de onderwoizersakte en hai gaf ook lesse an manne, die burgemeister<br />
worre zouwe, zoas Klaas Zoip van Abbekerk en de<br />
ouwe Breibaart van Hougwoud, de vader van de Breibaart van<br />
nou, die ook al weer gauw uitskaie zal . Ik weet nag goed dat die<br />
ouwe Breibaart, 'n hele grote zwere kirrel, bai oos op skool<br />
kwam op 30 april 1909 om to zeggen, dat er 'n prinsessie geboren<br />
was en dat we deerom vrai van skool krege . Dat leste<br />
was voor oos vanzelf 't belangroikste, want we mochte bai<br />
juliaantje toch niet op de zuikerstikke komme .<br />
Behalve moeder en ik hewwe ze uit oos gezin allegaar op skool<br />
loupen bai meister Van Woik . In 1909 kwam meister Van de<br />
Wiel . Deer hew ik onderwois van had op 't gewone skool en<br />
later voor de onderwoizersakte . Ook 'n beste meister . Ik dink<br />
nag veul an 'm en ik heb later in skool veul dinge 't zelf de dein<br />
as m'n leermeister, omdat ik merkte dat 't goed was . Mit weemoed<br />
in m'n hart hew ik meeloupen, toe ie nei z'n leste rustplaas<br />
op 't kerkhof in Heiloo brocht wier . . .<br />
Onder pestoor Stroomer en pestoor Duyvestoin bin ik misdiender<br />
weest tot m'n twaalfde jaar . Toe most ik 't land uit bai m'n<br />
vader en ik kreeg van pestoor 'n erg mooi horlogie mit blauwe<br />
coif ers . Ik heb 't nag . Van later, toe ik to vraien raakte, hew ik<br />
nag 'n herinnering an die pestoor bewaard, die ik nou wel leuk<br />
vind, maar toe niet . Op 'n zundageivend zoende ik, midden op<br />
de weg, in hartstikke donkey, Geertje Klaver van de Dikke<br />
Boer en in-iens stonde we in 't licht van de zaklanteern van<br />
pestoor . We verskote oos lam en we stove ieder 'n kant uit . In<br />
die toid mocht je dat zomaar niet doen! Binnen 't uur wiste<br />
vader en moeder 't al van pestoor . Toe ik thuiskwam, kreeg ik<br />
die warme pangkoek under m'n neus . Wat 'n consternatie! Ik<br />
wend voortaan krap op 't bit reden, ze hielde de touwtjes strak .<br />
Ze perbeerde m'n ervan to overtuigen, dat zok gien pas gaf en<br />
1 7 7
dat ik dat toch wete most . Maar ik kon er gien berouw over<br />
krogge . En nag niet!<br />
Ouwe Kees Pronk, die vroeger vrachtman op Hoorn weest was,<br />
heb tussen z'n zestigste en voif en zestigste jaar werkman-inlichte-werkies<br />
weest bai m'n vader op de boerderai . As er din<br />
156 rentezegels voor 'm plakt wiere, din kreeg ie, as ie voif en<br />
zestig was, drie golden ouwerdomsrente in de week . . . Z'n<br />
vrouw noemde we Griet de Kleremaker, omdat Kees kleremaker<br />
was . Ze was erg douf en praatte temet altoid in d'r oigen . 't Wazze<br />
erg goeie en heel arme minsies en ze weunde in 'n heel kloin<br />
huisie . l k mocht er van m'n moeder wel d'rs 'n steurtje eten of<br />
'n hompie keis heenbringe . Din leerde Kees momn 't dammen .<br />
Zo hew ik deer veul ure zeten . Net as bai Nardus Groot en<br />
Naatje . Deer stuurde moeder m'n ook wel d'rs heen mit 'n paar<br />
kan karremelk of 'n stukkie butter . Naatje mocht ook de keisrandjes<br />
bai oos vandaan hale en deer maakte ze din 'n randjeskeisie<br />
van . Zo moste die arme ouwe minse er deur zien to kommen<br />
. Nardus was vroeger boerewerkman weest, maar lag later<br />
altoid to bed . Hai was helemaal verrimmetiekt en z'n hande<br />
beef de erg . Hai was de belezer van 't durp . As je kiespoin<br />
hadde of 'n stienpuist of are pointjes en kwaaltjes, din ging je nei<br />
Nardus . Die streek mit z'n bevende duim over de zieke plek en<br />
bad mitien 'n gebedje . En din ging je genezen nei huffs . Wai<br />
kindere en ook 'n hele zood groters gelouf de erin en 't leek verachtig<br />
wel to helpen ook .<br />
Dirk Groot, z'n zeun, was koster en doodgraver . As kindere<br />
kwamme we bai 'm koike op 't kerkhof en we zatte to rommelen<br />
in de doodsbientjes, die we weer an mekaar perbeerde to<br />
passen . Later, toe ik studeerde, hew ik er 'n zoodje van 'm to<br />
lien had, din kon ik beter zien,hoe't geraamte van 'n mins in<br />
mekaar zat . Ik mocht 't teugen gien mins zegge, want din zouwe<br />
de minse dinke, van wie z'n grovader of gropmoeder zou ie de<br />
onderdele op z'n kamertje leggen hewwe? En din krogge we last .<br />
Dirk hield ook knoine en 'n beste ram . Deer ginge we van told<br />
tot toil heen mit oos voesters, want we vonde 't 'n prachtige<br />
ram en 't dekgeld was leig . En as we kwamme to betalen, din<br />
krege we van Leentje, Dirkes vrouw, 'n kokkin (snoepje) .<br />
We hewwe veul eivende mit Dirk zitte to kaarten, to ketrielesen<br />
(quadrilleren) . Kindere hadde ze niet . Leentje kwam to sterven<br />
en Dirk skee er uit mit kosteren en kwam in 'n aar huffs . Hai<br />
1 7 8
heb nag heel wat jare leefd . Later stonde we ook bai de doodkist<br />
van Dirk . En din dringt 't pas tot je deur, dat ie zo'n goed rains<br />
was . Jammer dat je zo'n goeie vriend verlieze moete . Weerom<br />
gaan zokke minse dood? dink je din, deer was wel wat aars van<br />
mindere kwalitoit in to leveren weest! Ze hewwe deer Boven<br />
ook de beste 't lief st, loikt 't wel .<br />
Din had je Piet Poland en Jans Aartman . Op 'n paar bundertjes<br />
oud bouwland most Piet z'n kossie skarrele voor z'n grote gezin .<br />
Hai was 'n gewone, grove bouwer mit eerappele, urte, bone, tarf,<br />
haver en wat suikerwortele . In de wintermaande zette ie 'n<br />
paar koetjes op, die ie van de ien of are boer om de melk had .<br />
Din had ie 's winters 'n paar kan melk daags en 'n mispetje<br />
's zeumers voor z'n bouwtje . Wat hewwe die minse werkt, van<br />
licht tot donkey, 't hele jaar deur . In de hooitoid kwam ie wel<br />
d'rs bai oos, as 't erg drok was en in de zeidtoid hielp ie mit<br />
zichten . 'n Beste, slachtige werkman . Din verdiende ie 'n paar<br />
golden extra, die Jans best gebruike kon . Arm leefd en arm sturven,<br />
maar nooit 'n cint skuld . Ze konne hikke nach geeuwe . Ze<br />
wazze tevreden in en deur de armoed .<br />
As joon van 'n jaar of voiftien gong ik veul eivende nei Piet<br />
Grootjes en Jans Rood . Ze ware al op leef toid, toe ze as wedenaar<br />
en weduwvrouw mit mekaar trouwde . Maar 't hotte niet tussen<br />
die twei . As Piet de kat de deur uitliet, haalde Jans 'm er<br />
drekt weer in . En as Jans 'n mooi vertelsel over vroeger deed, din<br />
trok Piet 'n vlak gezicht . Jans was 'n vrolijk woif, die in ien<br />
asem lache en huile kon en Piet kon van die sterke verhale van<br />
vroeger vertelle, die zo spannend wazze, dat je d'r 'n beetje<br />
bang in donkey van werd . En toch vond je 't leuk! An die kibbelende<br />
Piet en Jans hew ik toch plezierige herinneringe .<br />
Thois Kuyper en Rins Koemeister hadde in 't durp 'n poepewinkel<br />
. Z'n vader, ouwe Fris, was 'n heel gewoon messelaartje<br />
weest, die er sobertjes deur most . Thois was 'n piendere, werkzame<br />
joon, die z'n toid ver vooruit was en die wat andurfde . Hai<br />
kreeg van pestoor Van Leeuwen voif en twintig golden om wat<br />
negotie to koupen : wat geren en band, spelde en neelde, lappies<br />
goed en zok en zok . Hai begon 'n winkeltje . Hai leerde wat Duis<br />
en begon to handelen in Duise naaimechienes, die toe pas in de<br />
handel kwamme . Hai kwam in 't bestuur van de durpsboereleenbank<br />
en hai werd agent van 'n grote brandverzekering en dirkteur<br />
van 'n keisfebriek . Hai ruimde heel wat ruzietjes en mis-<br />
1 7 9
verstande onder de minse op : hai had 'n groot vertrouwen . Financeel<br />
heb ie ook 'n heleboel minse vortholpen . Z'n acht kindere<br />
hewwe allegaar wat extra leerd bai meister Van Woik of op are<br />
skole en ze hewwe allegaar hullie weg vonden . Toe ie pittig de<br />
biene onder 't loif had en recht had op wat rust, ging ie in<br />
1918 dood . Weerom nou? Hai was nag maar zeuven en voif tig .<br />
Hai had nag zoveul goeds doen kinnen . . . Z'n joos, Siemen en<br />
Bram, hewwe de zaak wel vortzet, maar hai had 'm opbouwd .<br />
Zo zag ik 'n hele zood minse heengaan, die ik graag houwe<br />
willen had .<br />
M'n vader gong ook in die toil dood . Die kon ik ook slecht<br />
misse, maar deer wordt niet nei vroegen . 1k mocht van moeder<br />
uit de boerderai stappe en lere gaan voor skoolmeister . 1k hew<br />
spantouw en melkblok neerloid en ik bin in skool terecht kommen<br />
.<br />
180
Op 'n goeie dag zag ik in 't cafe geneven over oos, 'n moidje<br />
loupen, die deer bakerde, en die m'n erg anstond . Ik bin mit 'r<br />
an 't klessen raakt, eerst onzin, later ernst . Ik huffs er nou al<br />
kloin veertig jaar mee .<br />
Ik heb 't over verskaiene minse uit m'n geboortedurp had . En<br />
't leke allegaar wel goeie minse . Ware 't zokke goeie minse, of<br />
wil ik ze graag zo zien? Ik heb er over neidocht en ik clink dat<br />
't net is as bai Ernest Claes, de grote Vlaamse skroiver, die as<br />
kind nit z'n geboorteplaas wegging om to studeren en die later<br />
as man over z'n kinderjare vertelt . Van hem skreve ze : 'Hij zag<br />
z'n geboortestreek als kind . Als man schreef hij er later over . Als<br />
kind zag hij geen drama's, geen zonde, geen tragiek . En als man,<br />
met rijper inzicht, gleed hij er vergoelijkend overheen en zegt :<br />
'Onder de mensen van mijn geboorteplaats Zichem, ken ik er niet<br />
een met verborgen kwaad in zijn verstokt hart' .'<br />
1 8 1
REGISTER<br />
De getallen achter de woorden verwijzen naar de nummers van de zinnen .<br />
1 82<br />
A<br />
aanspreking in 3e<br />
persoon, 870<br />
aanvoegende wijs, 861<br />
aardig, 55<br />
achter, op-, 479<br />
achteren, vanbekeken,<br />
818<br />
achterend, 250<br />
achterkommertje, 200<br />
achterkousig, 98<br />
achterland, 818<br />
achterkret, 210<br />
achterom, 183<br />
al, 594<br />
al (wel), 576<br />
algedurig, 98<br />
allemaar, 439, 440<br />
alliendig, 531<br />
alshands, 623<br />
altijd niet, 673<br />
al-zinnen, 865<br />
an, er is iets van-,<br />
708,173<br />
ansassen, 595<br />
antornen,709<br />
anwenst, 469<br />
appelepap, gien-, 306<br />
areve, 488<br />
armpie-deur, 585<br />
as-er-an-toe, 710<br />
atterkoud, 105<br />
averom, 691<br />
B<br />
baan (akker), 204<br />
baaieren, 47<br />
baiegaar, 537<br />
baietwei, 588<br />
baispul, 564<br />
baitois of betois, 324<br />
baizitten, er-, 624<br />
baker, 2<br />
bakkie, 355<br />
bal (bang), 781<br />
barrel, an de-, 431<br />
barrel, 'n-, 431, 152<br />
barrelen, an-, 355<br />
barrelen (kleren) , 321<br />
barreleskeet,151<br />
barstjansen, 779<br />
bazeroet, 686<br />
bedaid, 818<br />
bedaren, 845<br />
bedat, 520<br />
beddepisser, 15<br />
bedelaarskoppie, 391<br />
bedelaarsmaag, 382<br />
bedoening, 236<br />
begaan, - om, 699<br />
begaan, 665<br />
begriet, 241, 207<br />
begrotelijk, 465<br />
begroten, 465<br />
beheeftig,102<br />
bekennen, 565<br />
bekeren, 61<br />
bekon, 565<br />
be!, 339<br />
beleerd, 625<br />
bellen, an-, 339<br />
bellen, 339<br />
beloord, 632<br />
bementeneren, 194<br />
benauwd, 69<br />
benepen, 74<br />
benoupen, 828, 792<br />
bentel, an de-, 314<br />
bentelkont, 314<br />
beren, 32<br />
berg, 228<br />
besketen, 789, 99<br />
besketen, -doekje, 789<br />
beskieten, 657<br />
beskoten, 798<br />
beskranzen,655<br />
best, 'n-, 578, 548, 611<br />
bestaan, 100<br />
<strong>bestand</strong>, 237<br />
besteden, 704<br />
besterd, 548<br />
bestoken, 406<br />
bestruk, 101<br />
bestudderen, 378<br />
betaien, 513<br />
beterder, 62<br />
betois . 324<br />
betrekk. vnw ., 857<br />
beuken, 276<br />
beukertje, 794<br />
beunhasie,190<br />
beuren, 547,141<br />
bewaaien, 630<br />
bewarmen, 446<br />
bezitt . vnw ., 859<br />
bezweiten, 16<br />
bienen (voeten),<br />
796, 437<br />
bienen, 't wild in<br />
de-, 460<br />
bienophipper, 343<br />
hi!, 438,163<br />
binken, 796<br />
binnenmikken, 314<br />
biske, 819<br />
bit, 580<br />
blaipoten, 344<br />
blauwbakken, 676<br />
bleizen, 684<br />
blikk (er) en, 289<br />
bloid, 615, 549<br />
blok<br />
bobberig, 70<br />
bobberkop, 70<br />
boekie, 500<br />
boekie-zoek, 621<br />
hoe!, de - verzuipen,<br />
255<br />
boet, 635, 416<br />
bof f ers, 383<br />
bogie, 730, 615<br />
boizen, 47<br />
bokken, 705<br />
bokkeneuten, 615<br />
ho!, 706<br />
bolk, 695<br />
bollebuisies, 383<br />
bollen, 259<br />
bommer, 252<br />
bongels, 755<br />
bonk (veel) , 841<br />
honk(ie), 90<br />
boodje, 791<br />
booi of boos, 45<br />
bordig, 82<br />
bosken,700<br />
boskip, 649
ot, 604<br />
botvreemd, 532<br />
bouwer, 245<br />
bouw (erai), 245, 185<br />
braaf, 489<br />
brakken, 615<br />
brand, in de-, 398<br />
brandenekels, 702<br />
brat, 609<br />
breek, voor de-, 619<br />
breeuwen, 701<br />
breiden-mig, 662<br />
breist, 424<br />
bremmen, 449<br />
brief, 494<br />
briek, 74<br />
brikkie, 703, 589<br />
bril, 310<br />
broeden, 829<br />
broeder, 353<br />
broekeskoiter, 94<br />
broinzout, 618<br />
brood, 642, 357<br />
brood, roik stik-, 430<br />
broodvechter, 707<br />
bruidstranen, 33<br />
buffet, 318<br />
buffeltje, 332<br />
buisies, 57<br />
buiten, in-, 446<br />
buitenpoorter, 35<br />
buizen, 83<br />
but, 187<br />
bullestiek, 237<br />
bulloper, 237<br />
bunzig, 424<br />
burrie, 707<br />
buul, 499<br />
C<br />
ch (uitspraak), 880<br />
D<br />
daagsteran, 771<br />
daaiig, 385<br />
daaps, 136<br />
daghuren, 752<br />
dag-of-aref, 488<br />
daien, 579<br />
dam (poort), 570<br />
damp, de- in, 83<br />
dangelen, 463<br />
days, 32<br />
dat (toen) , 825, 866<br />
dat-op, 587<br />
deef, 198<br />
deelwoorden, 868<br />
deer tot toe, 639<br />
deervandaan, 711<br />
deig (of : deeg) , 698<br />
dein-of, 358<br />
demie (of : demee),<br />
516<br />
dertien, as 'n-, 712<br />
deurrouker, 77<br />
diesek, 415<br />
dik, 489, 237, 92<br />
dikkers, 547<br />
diknek,163<br />
dik-op, 197<br />
dinkie, 487, 319<br />
doedelig of : doederig,<br />
78<br />
doek, 317<br />
doenig, 455<br />
dof, 796<br />
doinen, 78<br />
dom, 276<br />
don, 418, 78<br />
don-an, 418<br />
dorrel, 3<br />
dotrois, 473<br />
dougen (of : douven),<br />
355<br />
douw-in, 202<br />
drabber, 152<br />
dranzen, 25<br />
drem, 583<br />
fires, 241<br />
dreutel, 145<br />
driel, 138<br />
driespeend, 818<br />
drok, 487<br />
drol, 654<br />
druk, z'n-, 597, 257<br />
druul, 654<br />
duig,198<br />
dun, 187<br />
dundas, 553<br />
dunne, 'n-, 144<br />
dut-op, 587<br />
E<br />
echter, op 'n-, 518<br />
een voor de, 872<br />
een maandag, 506<br />
eendebier, 249<br />
eendepul, 189<br />
eerapel roden,186<br />
eerlijk (waar),<br />
504, 818<br />
eerstoonder, 198<br />
of kes, 512<br />
of kesternei, 476<br />
eggig, 785<br />
ei en ij (uitspraak),<br />
878<br />
eisie, 191<br />
eizen, 225<br />
emmer, in de-, 661<br />
en, zie inleiding voor<br />
nr . 1<br />
end, 't - in de bek, 616<br />
endje (nemen), 477<br />
enkeld, 356<br />
epper, 331<br />
eterstoid, 387<br />
etten, 242<br />
eveliens, 550<br />
evengoed, 529<br />
F<br />
f akseren of : f okseren,<br />
878, 714<br />
ferwiel, 333<br />
f iemelen, 459<br />
fieter, 334<br />
f itlok, 269<br />
f leeuw, 409<br />
f leiken, 392<br />
flens, 657<br />
f lenter, an de-,<br />
715, 256<br />
flenteren, 539<br />
flikflooien, 459<br />
flort, an de-, 764,<br />
436, 314<br />
f lortkont, 436<br />
f louk of : vlouk, 503<br />
flurt, 432<br />
f luter (ig) , 610<br />
f luteren, 799<br />
fniesen, 446<br />
f oilen of : voilen, 402<br />
folio, in-, 303<br />
f orten, 568<br />
f ortuinig, 205<br />
1 83
frik, 353<br />
frikbal, 353<br />
frikbillen, 598<br />
Iris, 355<br />
f roezelen, 668<br />
f ronten, 71<br />
f uut, 830<br />
G<br />
gaaienaar, 602<br />
gaaiing, 602<br />
ga (a) ltje, 295<br />
galgen, 353<br />
garrelementen, 562<br />
gast, to-, 509<br />
gasten, 591<br />
gastestikken, 405<br />
gat,163<br />
gatenbak, 384<br />
ge- van 't deelwoord,<br />
854<br />
gebiedende wijs, 861<br />
gebit, 205<br />
gekop, 50<br />
geld, 690, 206<br />
geldbedragen,181<br />
gele (bonen), 494<br />
geling,105<br />
geloikighoid, 716<br />
gemadder, 573<br />
gemier, 790<br />
geneven over, 514<br />
geniesen, 353, 323<br />
geradbraakte woorden,<br />
878<br />
gerak,195<br />
gerammeseerd, 257<br />
geservituut, 831<br />
geslacht, 875, 877<br />
gestopt, 599<br />
gevlogen, van-, 302<br />
gewasselijk, 203<br />
glen (overbodig), 527<br />
glen (meer), 526<br />
gienien (of genien),<br />
528<br />
gijp (of : geip), 59<br />
ginning, 717<br />
gland, 443<br />
glis-onder, 386<br />
glissen, 301<br />
gloimen, 442<br />
glop, 601<br />
glouwen, 480<br />
gluipzak,140<br />
gnap (pies), 401, 73<br />
gnart, an de-, 314<br />
gnif f elen, 388<br />
gninniken, 388<br />
gnokken, 462<br />
gnorten, 272<br />
goed, zundese-,122<br />
goed, niet erg-, 658<br />
goeddeeg, bai-, 783<br />
goedelijk, 15<br />
gof (lie), 496<br />
gons, 622<br />
gonzen, 412<br />
gortig, 470<br />
graf ie (v. zessen), 820<br />
graaf, 209<br />
grassen, 243<br />
grent, 782<br />
grielen, 623<br />
grim, 260<br />
groebelig, 139<br />
groenkauwers, 366<br />
groenland, 261<br />
grommelpot, 53<br />
groosk, 683, 880<br />
groot, - van eten, 103<br />
groot, in 't-, 670<br />
groterd, 548<br />
groters, 37<br />
gruizig, 188<br />
grutten, 453<br />
grutterig, 453<br />
gulvreemd, 532<br />
H<br />
haal, 63<br />
haan, de - jagen, 445<br />
hachten, 660<br />
Hagenaar - Haagse,<br />
enz,, 877<br />
hakkepiel (en), 75<br />
hakkeren, 447<br />
half t, 495<br />
hands, 257<br />
handsen, 612<br />
handskoon, 611<br />
hapsnap,364<br />
hardhands,146<br />
Karen, 107<br />
hartlast, 36<br />
heel, 718, 670<br />
heel (voor hele),<br />
670, 671<br />
heel-end-heen, 627<br />
heen-en-weerspul, 787<br />
heen-en-weertje, 636<br />
heen-en-werig, 455<br />
heer (d) koekrentenier,<br />
719<br />
heerskip, 208<br />
hel, 637<br />
helder-en-skoon, 433<br />
helemaal niet, 673<br />
helen, 53<br />
helhaak, 406<br />
helt, 209<br />
hemelsvaartdag, 572<br />
hennemelker, 832<br />
herresdags, 277<br />
herrest, van de-, 277<br />
hessig, 538<br />
heugenskip,801<br />
hier tot toe, 639<br />
hieuw,108<br />
hilkendaal, 800<br />
hip, 636<br />
hip en drip, 636<br />
hoed, de heren-, 345<br />
hoegenaamd, 524<br />
hoek (ie) , 31<br />
hoeke, 543<br />
hoentje, 543<br />
hoetelaar,168<br />
hoichie, 839<br />
hois, 839<br />
hollebollig, 603<br />
hompen, 457<br />
hond, an de-, 342<br />
hsndesnor, 263<br />
hoog-op, 197<br />
hooigat, 85<br />
hooikrok, 212<br />
hooitoid (fig,) , 262<br />
hop of drop, 577<br />
horig,109<br />
horrelbien,153<br />
hortje, 729<br />
hos, 802<br />
hosklos, 346<br />
hossie, 607<br />
hotemetoot, 738<br />
hotten, 487<br />
houpstoups, 406<br />
houwelijk, 15<br />
hufterig, 278<br />
huffs, over-, 38<br />
1 84
huffs, op - an, 615<br />
huisriemrond, 12<br />
huisie, 821<br />
huizig, 600<br />
hull(i)e, 540, 210<br />
hurk, 82<br />
hussie, 804<br />
I<br />
Ief ie en Af ie, 694<br />
iemesdagen, 423<br />
iemeslesten, 423<br />
ien, 490<br />
ienigste, 423<br />
ienkind, 530<br />
ienlik, 530<br />
iepekonterig, 157<br />
iepkes, 71<br />
-ig, 873<br />
ik en iii, 393<br />
indof f en, 351<br />
inf, initief, 861<br />
inglouwen, 795<br />
inhokkelen, 629<br />
inkort, 692, 587<br />
inlassing letters, 878<br />
insteken, 73<br />
instoepen, 737<br />
interval, 685<br />
inverdan, 517<br />
1<br />
jaar, 418<br />
jaarsteran, 659<br />
jagen (koeien), 193<br />
jak, 't - an, 616<br />
janken, 473<br />
jeukbonk, 90<br />
jisten, 71<br />
jokkebel, 56<br />
jongeklant, 693<br />
jongkerel, 693<br />
jonkies, 419<br />
joos, 843, 404, 403, 3<br />
K<br />
kaakmand, 211<br />
kachel (dronken), 310<br />
kakkelollig, 323<br />
kalegezichten, 720<br />
kalf, 654<br />
kalkedodder, 721<br />
kalven, 589<br />
kant (en) , 348<br />
kantje 774, 86<br />
kapberg, 202<br />
kappenaaister, 76<br />
kassieskirrel, 756<br />
kas, 822, 494<br />
kat - achter-,14<br />
katjeskermis, 328<br />
kauw, 360<br />
kees, 833<br />
keiskoppen, 252<br />
keisrandjes, 252<br />
kerdiezen, 646<br />
kettewater, 844<br />
ketting, 647<br />
keuveltjeseivend, 308<br />
kieftenbroedje, 14<br />
kielegoed, 326<br />
kiepas,113<br />
kierie-kierie, 840<br />
kikkef likken,146<br />
kikker,110<br />
kimmelen, 276<br />
kip, voor 'n zieke-, 359<br />
kirrel, 878<br />
klaak, 280<br />
kladdebutter, 434<br />
klammen, 26<br />
kleum, 290<br />
klieken, 365<br />
kliemzerig,142<br />
klinkbuul, 415<br />
kloin, - van eten, 103<br />
klointjes, 37<br />
klosters, 284<br />
klucht, 590<br />
knap (gnap), 401, 73<br />
knappies, 401<br />
knar, 366<br />
kneerten, 57<br />
kneertig, 57<br />
kneertkont, 57<br />
kniesen, 402<br />
knip, 415<br />
knoeien, 722<br />
knoest, 75<br />
knoestig,146<br />
knof f elig, 276<br />
knook, 392<br />
knor, 392<br />
knul, 318<br />
knurven, 357<br />
koegang, 183<br />
koeien, onder de-,193<br />
koejaar, 418<br />
koejes, 183<br />
koekemie, 89<br />
koekhakken, 68<br />
koetelen, 400<br />
koeterdekoet, 724<br />
koevereren, 194<br />
koffie, om de-, 733, 509<br />
koffie, - ophalen, 21<br />
kof f ieprut, 410<br />
koggewaai, 249<br />
koik (ie) op, 16<br />
koken, 541<br />
kokkin, 373<br />
kombakkie, 355<br />
konkelef oesies, 723<br />
konkelen, 403<br />
konnen, 323<br />
kooksie, 363<br />
koolboet, 416<br />
koolprak, 367<br />
koonders, 606<br />
koppen (gekop), 50<br />
koppie, 404, 355<br />
koppie, 641<br />
koppiesen, 641<br />
koppiestoid, 352<br />
koren, 541<br />
koud, 446<br />
kouken, 541<br />
kramdenap of krammenap,<br />
83<br />
krap, 69<br />
krengenslager, 238<br />
krenten (zie pruimen)<br />
krentetoet, 139<br />
kret, op 't-, 210<br />
kreuken, 350<br />
kriek, voor z'n-, 147<br />
krikkemikken, 607<br />
krimmeneel, 322<br />
kroes, 834<br />
krokkelen, 282<br />
krol, 345<br />
kruielouper, 112<br />
kruintjes, 354<br />
kui, 187<br />
kuin, 464<br />
kunnen en kennen, 863<br />
kwajoos, 655<br />
kwast, 264<br />
kwatten, 439<br />
kwikkeltje, 256<br />
1 8 5
L<br />
labberdepoep, 789<br />
labberent, 87<br />
lampedanser, 726<br />
land, 't - in, 185<br />
land, 't - uit, 185<br />
landloupers, 242<br />
langers, 547<br />
langs, bai-, 675<br />
lap, 725<br />
lappertjesleven, 727<br />
last, 669<br />
leg, de - kroggen, 81<br />
leggen, 862<br />
leggenleiten, 241<br />
leigte, 575<br />
lenig-an, 536<br />
lenigies-an, 536<br />
lessie, 't loupt op 't-,<br />
361<br />
lessies, 354<br />
lessiesdag, 365<br />
lesten, 818<br />
let, 213<br />
leugen, 507<br />
leuk, 55<br />
leukerd, 55<br />
levendig, 504<br />
lezen, 728<br />
licht, 213<br />
lidderen, 660<br />
lidwoord, 84<br />
liegebel, 56<br />
hem (er) ig, 381<br />
Tier, 628<br />
liggen, 862<br />
linger, an de-, 13<br />
lingeren, 662<br />
linkse (bien), 633<br />
beg, 835<br />
loeker, 554<br />
loeren, 24<br />
loeter, 293<br />
loif,135<br />
loif houwen, 626<br />
loif loup, 151<br />
loinhout, 806<br />
loisies, 198<br />
hoist, 188<br />
bit, 't -'r bai, 614<br />
lok, 678<br />
lokkebout, 660<br />
los, 486,169<br />
los (maken), 486<br />
louf (te), 58<br />
loup, an de-, 471<br />
loupende-vort, 414<br />
loute, 483<br />
louven, 547<br />
louvig, 58<br />
lucht, 413,197<br />
luchten, 413<br />
luceversdosie, 81<br />
lui, 58, 20<br />
luikhoren, 688<br />
luisnek, 77<br />
luup, 154<br />
M<br />
maakt en dein, 490<br />
madderen, 573<br />
mai-houwen, 193<br />
mak, 111<br />
coal (weer) , 583<br />
coal of drat, 577<br />
malabelighoid, l<br />
malbol,11<br />
maljagen, 656<br />
coal-oor,11<br />
mammen, 6<br />
mannig,129<br />
martelaartje, 255<br />
matskudding, 291<br />
medderen, 573<br />
meel, 214<br />
meervoud met s, 874<br />
meeuwsk, 74<br />
meist niet, 644<br />
mekeren, 61<br />
meleur, 827<br />
melkbon,187<br />
melkerstoid of : melktoid,196<br />
melkkor, 263<br />
melkkros, 263<br />
meneuvels of meneuvers,<br />
807<br />
meshanger, 265<br />
meut, 607<br />
middegen, 368<br />
miegelen, 285<br />
miereken, 480<br />
mierevreter,113<br />
miers (k), 444<br />
miesker, 76<br />
mieskerig, 76<br />
mieskertje, 76<br />
mietje, 76<br />
miezerig, 74, 73<br />
miggen, 501<br />
minnetjes, 81<br />
minnezeren, 114<br />
minsie, 89<br />
mfsdaier, 579<br />
misgroipen, 696<br />
mishoup, 215<br />
miskarn, 215<br />
mispet, 215<br />
mitterhaast, 687, 525<br />
cooed, - op, 192<br />
moerlouper, 254<br />
moid, 420, 402<br />
moiden, 404, 193<br />
moidje, 640, 404<br />
mom (mij, me), 438<br />
mondgauw, 380<br />
monepolie,166<br />
mooike, 578<br />
moordenaarsweer, 296<br />
mor, 808<br />
motteren, 283<br />
muiterig, 662<br />
muizelen, 369<br />
N<br />
naairing, 784<br />
nachtgasten, 809<br />
narren, 82<br />
nauw (te wachten),<br />
427<br />
nauwnemend, 52<br />
nei, 605<br />
neidat, 680<br />
't neist en 't reist, 551<br />
neitoid, 203<br />
neiweet, 34<br />
nep (uitjes), 248<br />
net-aarsom, 433<br />
net-an, 674<br />
nesk, 331<br />
newt, as 'n-, 370<br />
nittelig, 138<br />
noiden, 271<br />
noidig, 730<br />
non, op de-, 82<br />
noord, om de-, 733<br />
nooslijk, 65<br />
nozen, 65<br />
nuw, - nei, 842<br />
nuw, 'n-, 578<br />
1 86
nuwbakken, 429<br />
nuwelijk, 429<br />
nuwerwisse, 71<br />
nuwskierig, 467<br />
0<br />
oche (n) s, 's-, 657,654<br />
of (overbodig) , 856<br />
of bericht, 15<br />
of f eren, 810<br />
ofgaan, op huffs-, 652<br />
of halen, 394<br />
of maken, 563<br />
of pollen, 596<br />
of skieten, 560<br />
of slaveren, 192<br />
of slikken, 362<br />
of snaier, 566<br />
of spatten, 240<br />
of speuren, 315<br />
of stappie, 731<br />
of steken, 732, 560<br />
of stiemen, 399<br />
of tig, 491<br />
of werk, 358<br />
of winnen, 672, 254<br />
ofzakken, 20, 19<br />
oigen (s), m'n-, 542<br />
om, - de koffie, 733, 50c<br />
om en an, 340<br />
omkrombienen, 634<br />
omreden, 650<br />
omteven, 282<br />
omv (e) er, 679<br />
omwaaien, 15<br />
omwoid, 560<br />
onder (vol) , 609<br />
onderkooi, 253<br />
onderlest, 571<br />
onderrechten, 116<br />
onen, 198<br />
onga (a) ns, 117<br />
onguur, 522<br />
onkant, 216<br />
onruim, 643<br />
onrustig, 72<br />
ontgnoffelen, 481<br />
onthikt, 666<br />
ontleitend, 286<br />
ontskieten, 329<br />
onverdoch (t) se, 570,<br />
551<br />
onzoet, 734<br />
oonskeipen, 198<br />
oorlogsleven, 735<br />
Ootje Tontel, 410<br />
op, - Andoik, enz ., 811<br />
opbochelen, 662, 95<br />
opbreken, 237<br />
opdiggelen, 325<br />
openteren, 655<br />
opeten, 662<br />
opgerven,158<br />
opgnappen, 30<br />
opgnappersgoed, 30<br />
opheden, 515<br />
opknapperspak, 30<br />
opkreuken, 350<br />
opkwieken, 118<br />
oplubberen,118<br />
opmakerig, 433<br />
opmepper, 140<br />
oppakken, 475<br />
oppasser, 425<br />
opperdan, 517<br />
oppertje, 589, 165<br />
oproden,410<br />
oproizen,170<br />
opskuilen, 27<br />
opsmeren, 95<br />
opsteken, 472<br />
opstekers, 472<br />
opstel, 336<br />
opstieming,119<br />
opstoepen, 736<br />
optrawaf f el, 686, 140<br />
optater, 140<br />
opvliegers, 119<br />
opzetter, 217<br />
opzoeken, 588, 474, 227<br />
orekruiper, 502<br />
oud, 'n-, 578<br />
oud, op 't - of, 505<br />
oudte, 485<br />
ousk (ig) , 583, 413<br />
ouwerwisse, 397<br />
overdoen,351<br />
overhuis, 38<br />
overnuw, 571<br />
overraien, 557<br />
overspruitelijk, 120<br />
overstil, 535<br />
overzacht, 535<br />
P<br />
paardje (f ooi) , 258<br />
padje, -reeuw loupen,<br />
823<br />
pangkoek, 354<br />
pangkoekerspan, 354<br />
panje, 353<br />
panlat, 343<br />
passaat, 739<br />
passiekwant, 740<br />
passies, 471<br />
pen, van de-, 682<br />
pent, 353<br />
penteneurig, 121<br />
permandig, 585<br />
permetasie, 39<br />
persoonlijk vnw ., 858<br />
pent-an, 534<br />
pielen, 741, 357<br />
piender, 411<br />
piepen, 20<br />
pieperen, 20<br />
piesie, 380<br />
pieterig, 139<br />
pik,198<br />
pisser, 252<br />
pittig, 497, 421, 33<br />
plaas, 210<br />
plat, 'n - bekkie, 335<br />
plat, platte gat, 743<br />
plat, to - of, 742<br />
plok, 839<br />
pluren, 335<br />
plussel, 354<br />
pluut, 662<br />
poddeheer, 662<br />
podden, 2<br />
poddevilder, 741<br />
poepebedoening, 697<br />
poepedrif t, 684<br />
poepemiggen, 218<br />
poeperen, 684<br />
poepewinkel, 177<br />
poepezak, 177<br />
poepie-an, 310<br />
poeren, 642<br />
poeskop, 818<br />
poestig, 51<br />
poet, 82<br />
poggen, 657<br />
poin-in-'t-loif,151, 72<br />
poiperoder, 299<br />
pokig, 257<br />
polig, 48<br />
ponteneurig,121<br />
poor, 'n - hewwe in,<br />
178<br />
1 87
poppie, 8<br />
portelbuk,155<br />
posken, 354<br />
possie, 607<br />
post, 607<br />
postig, 246<br />
pot, 412<br />
potteglouwen, 607<br />
praat (op zolder), 744<br />
pratig, 91<br />
pret (ruzie),123<br />
pre-an, 418<br />
prieken, 410<br />
prik, 175<br />
proest, 574<br />
pruimen, 17<br />
pruimig, 662<br />
prut (tig) , 402, 280<br />
prut (boel) , 402<br />
prutlip, 410<br />
pruttekollig, 818<br />
pul,189<br />
pupperig,124<br />
purkie, 33<br />
puur, 521, 497<br />
punt, 82<br />
R<br />
raampost, 396<br />
rabbig, 811, 604<br />
raggen, 456<br />
raiende vort, 414<br />
rak, 493<br />
ramp (ofwinnen), 672<br />
randjeskeisie, 252<br />
rappig, 604<br />
rechtevoort, 210<br />
rechtse (bien), 633<br />
redden, 67<br />
reddig, 54<br />
redut, op-, 82<br />
reed, an de-, 471<br />
reed, hai - 'm, 93<br />
reg, 818<br />
regel, lange-,183<br />
regenig, 280<br />
rei of ree, 745<br />
reid, 551<br />
reiden, 818<br />
reiighoid, 551<br />
reiste, 551<br />
rel, van de-, 487, 406<br />
rem, 219<br />
remelen, 281<br />
repeteer, ande-, 747<br />
reurig, 663<br />
reuring, 28<br />
reutels, 163<br />
reven, 141<br />
ribben, 663<br />
riebel, 256<br />
rippen, 663<br />
rizzeleveren, 748<br />
robber, 308<br />
roden,186<br />
roes, 655<br />
roezen,655<br />
roip, 247<br />
roizen, 66<br />
rokken (rukken),171<br />
rokkie (rukkie), 839<br />
rommelnacht, 19<br />
rondje, 309<br />
rondom, 104<br />
roof, 713<br />
rooien op, 435, 422<br />
rotduur, 561<br />
rouk, as de-, 569<br />
roukie, 663<br />
roukiesgast, 663<br />
rozig, 446<br />
ruig, 220<br />
ruitelen, 189<br />
ruim, 643<br />
rullen, bai de-, 577<br />
runnik, 314<br />
rugs, 266<br />
rut, 169<br />
ruttelen, 391,161<br />
ruwaan, 57<br />
ruwanig, 57<br />
S<br />
saggelen, 325<br />
sekurighoid, 635<br />
sermen, 143<br />
siesink, 749<br />
sjagroinig, 69<br />
sjenee (ighoid), 337<br />
sjeneeighoid, 337<br />
skabbelakken, 750<br />
skad,221<br />
skaken,401<br />
skadelijk,125<br />
skaibutter, 267<br />
skammerottig, 818<br />
skandalizeren, 797<br />
skat ik, 826<br />
skeefte, 300<br />
skeer, 544<br />
skelen, 96<br />
skelig,106<br />
skeuren, 482<br />
skietskuiten, 330<br />
skik, mit-, 292<br />
skil deur,179<br />
skimmelig, 148<br />
skitteljacht, 17<br />
skoer, op-, 40<br />
skof t, 493<br />
skof tig, 523<br />
skolpers,189<br />
skolvers, 189<br />
skoon, 434<br />
skoon-voor, 162<br />
skoonmakerstoid, 786<br />
skossen,160, 159<br />
skosseloupen, 307<br />
skot, 66<br />
skot, op-, 640<br />
skotteren, 663, 222<br />
skraper, 274<br />
skreeuwen, 46<br />
skriebel, 319<br />
skriebelig, 74<br />
skrobben, 613<br />
skrobber, 613<br />
skroei, 371<br />
skrof f elig, 408<br />
skrook, 662, 347<br />
skrot, 275<br />
skuddelen, 29<br />
skuil douwen, 27<br />
skuttelen, 372<br />
slaai, 268<br />
slachtig,190<br />
slaggerig, 73<br />
slechtighoid, 751<br />
sletje, 373<br />
slim, 126<br />
slobber, 402<br />
slobberig, 297<br />
slochter, 223<br />
sloot, over-, 508<br />
slot, op-, 517<br />
slurven, 559<br />
sluuf (uitloupen), 255<br />
sluuf, 319<br />
smak, 753<br />
smeerhoorn, 663, 95<br />
smeren, 287<br />
188
smoit, 753<br />
smultje, 754<br />
snaartje, 423, 119<br />
snakker (ig) , 618<br />
snei, 574<br />
sneiblind, 9<br />
sneijagen, 484<br />
sneiproest, 574<br />
snik, 233<br />
snippie, 589<br />
snof f en, 521<br />
snokker of snukker, 428<br />
snollebol, 7<br />
snollen, 7<br />
snorrelwind, 279<br />
snot (en kwoil) , 803<br />
snotbriebel, 80<br />
snotkiekel of -kukel, 80<br />
snotterig (weer), 297<br />
sond, 757<br />
soortig,188<br />
sop, 657<br />
sopperen, 294<br />
spat, de - opnemen, 758<br />
speit, 240<br />
spek,164<br />
spelling, 880<br />
speurig, 315<br />
spier, 325<br />
spo (u) ken, 481<br />
spragen, 23<br />
sproos, 60<br />
spukelen, 617<br />
spullen, 312<br />
spultje, 182<br />
staal, 759<br />
staan-uit, 320<br />
stadter, 582<br />
staggen, 237<br />
stal, dat-, 183, 874<br />
stalhout, 251<br />
stal (1) ingen, 244<br />
staltje, 353, 183<br />
stag, op-, 10<br />
stapen, 492<br />
star( dronken), 310<br />
stedekop,156<br />
steed, 127<br />
steedje, 655<br />
steek, 373<br />
steerten, 552, 237<br />
steggie, 760<br />
steigeren, 374<br />
sterkers, 547<br />
steuren, 541, 378<br />
steurtje, 541<br />
stiefelen, 836<br />
stiek, 654, 4<br />
stik, 405, 818<br />
stik-eten, 405, 47<br />
stikken, op-, 405<br />
stikkebordje, 405<br />
stikkebuul, 405<br />
stikkend, stikkenig,<br />
stukkend, 815, 30<br />
stinkend, 298<br />
stinkerd, 585<br />
stodden, 240<br />
stoeien, 237<br />
stoep (el) en, 788<br />
stoer, 654<br />
stoet, 357<br />
stoetel, 448<br />
stoetelig, 448<br />
stoif, 489<br />
stoig (er), 79<br />
stokie, 656<br />
stom(p), op - zetten,<br />
379<br />
stom (p), - vergeten,<br />
812<br />
stoplappen, 879<br />
stopwoorden en tussenwerpsels,<br />
879<br />
storm-en-onweer, 15<br />
strak, 813<br />
strandig, 246<br />
streken-of, 608<br />
streunen, 480<br />
stroffelen, 460<br />
stroiken, 487<br />
strooien, 415<br />
stro (u) perig, 164<br />
stroppen, 164<br />
strunen (zie streunen)<br />
struul, 654<br />
studderen, 378<br />
stug, 201<br />
stuff, 558<br />
stuipekop, 156<br />
stuit, 753, 498<br />
stult, 654<br />
sturven, 128<br />
suikerdinkie, 373<br />
sullebutter, 88<br />
swuuphard, 82<br />
T<br />
taielijk, 762<br />
talie, 663<br />
tas, 316<br />
te, 511, 510<br />
tebot, 335,15<br />
teizen (tijzen), 463<br />
tekken,189<br />
temes, 814<br />
temet, 420<br />
terugkomen (v, koeien),<br />
237<br />
teugen, 440<br />
teugendaien, 655, 579<br />
teugenlouper, 746<br />
tent, 5<br />
thee, om de-, 733, 509<br />
thuishaalder, 653<br />
tiet,149, 42<br />
tikken, opde kop-, 805<br />
tis (t), 441<br />
titten, 6<br />
titteren, 6<br />
tod, 663<br />
toe, 763<br />
toe (toen), 353, 73<br />
toekocht, 625<br />
toet,188<br />
toet, fen - mem, 167<br />
toeter, 239<br />
toeter (bloem), 239<br />
toetoid, 780<br />
toid, op z'n-, 31<br />
toilen, 241<br />
tokkeren, 78<br />
tokkie of tukkie, 23<br />
tonen, 437<br />
tong, 305<br />
trappen van vergelijking,<br />
869<br />
trekkerig, 48<br />
triemen, 397<br />
troet, 353<br />
troetlip, 410<br />
trouwreid, 41<br />
trut, 54<br />
trutten, 463<br />
tuk (proper), 435, 245<br />
tukkie of tokkie, 23<br />
tuul, 567<br />
tuur, 780<br />
tweilichtig, 288<br />
1 89
U<br />
U vervangen door<br />
derde persoon, 870<br />
uiens, 577, 407<br />
uiten, 764<br />
uitered, 341<br />
uiteremuiterig, 765<br />
(zie muiterig)<br />
uitgaan (sterven), 766<br />
uitglissen, 301<br />
uitheems, 631<br />
uithoinig, 455<br />
uitjoegen, 68<br />
uitkleiden, 767<br />
uitnemen (kamer), 15<br />
uitsmeren, 313<br />
uitspouken, 17<br />
uitspraak, 878<br />
uitstoeien, 237<br />
uittulen, 567<br />
uitvarsen, 375<br />
uitverdan, 517<br />
uitzakken, 86<br />
uren, 224<br />
urt, op 'n-, 585<br />
urven,128<br />
uur (uier), 224<br />
V<br />
vaal, 338<br />
val, 645<br />
van (plaats in de zin),<br />
859<br />
van-an, 708, 173<br />
vangen,172<br />
vansgloiken, 389<br />
vast (maken), 486<br />
vastzetten, 654,187<br />
veers, 586<br />
verbarrelen, 663<br />
verbeelding, - van,<br />
657, 68<br />
verbeld, 339<br />
verboeft, 445<br />
verbranden,452<br />
verbreeuwen, 656<br />
verdaid, 879<br />
verdeiger, 200<br />
verders, 664<br />
verdocht, -op, 768<br />
verdoen,478<br />
verdol, 533<br />
vereisd, 541<br />
vergaring, 698<br />
vergerven, 189<br />
vergetelijk, 653<br />
vergriezelen, 790<br />
vergrotende trap, 869<br />
verhouwen, 59<br />
verkleidersgoed, 326, 30<br />
verkleinwoorden, 876<br />
verkleiningsuitgang, 876<br />
verknof f eld, 276<br />
verkoupen, 545<br />
verkouwenis, 78<br />
verlangst, 468<br />
verl, tijd, 850<br />
verlegen, 519<br />
verlendig, 390<br />
verloren brood, 657<br />
verneren, 451<br />
venochend,657<br />
verom, 476<br />
verpeuteren, 796<br />
verreisd, 59<br />
verrinneweerd, 677<br />
verrot, 406<br />
verruttelen, 624<br />
verskeuren, 632<br />
verskieten, 466<br />
verskoondersgoed, 19<br />
verskroken, 620<br />
verslabbezeren, 793<br />
versmakken, 655<br />
verveulendighoid, 769<br />
vervoeging, doen, gaan,<br />
enz ., 851, 852, 853<br />
vervongen,657<br />
verwenning, 226<br />
verwenteld, 227<br />
verweren, zich-, 556<br />
verwin, 660<br />
verwulf (t), 130<br />
vessie, 316<br />
vet, 770<br />
vetdof f er, 770<br />
veugelen, 458, 459<br />
veins, 572<br />
vierduitsgoed,17<br />
vierkant, 228<br />
vinken, 606<br />
vleet of vloot, 660<br />
vierk, 392<br />
vloer, over de-, 653<br />
vloit, dat - we!, 584<br />
vlooi, 502<br />
vlook (zie flouk)<br />
vloot (zie vleet)<br />
vlouk (zie f louk)<br />
vlug (ger) , 19<br />
vlugte, 551<br />
voeren, 184<br />
voetpog, 273<br />
voilen (foilen), 402<br />
volen, 229<br />
volevlois, 18<br />
volgers, 252<br />
volgooien, 667<br />
volk, 389,131<br />
vongen, niks an-, 651<br />
vongen of gevangen,<br />
172<br />
vool, 229<br />
voor, op voor, 479<br />
voorhaal,199<br />
voorjaar, van 't-, 277<br />
voorkret, 210<br />
vnw . aanduiding<br />
dieren, 864<br />
vnw . bijwoord, 860<br />
voren, van-, 655<br />
vores, 122<br />
vort, 476, 414<br />
vortgaan, 476<br />
vorthelpen,180<br />
vossig, 327<br />
vragend vnw ., met overbodig<br />
o f en dat, 856<br />
vraien, 638<br />
vrakstikken, 792<br />
vroegspouk, 657<br />
vroeten, 454<br />
vrouken, 541<br />
vrouweslokkie, 304<br />
vuil, 417<br />
vuilak, 417<br />
vuiltoid, 15<br />
W<br />
waai, 230<br />
wachtende, 569<br />
war, door de-, 97<br />
warrig, 231<br />
warskip, 22<br />
warskippers, 22<br />
water, 't nare-,115<br />
water, to-, 838, 558<br />
waterpog, 273<br />
wauwelen, 461<br />
week, 164, 140<br />
1 90
weeksteran, 658<br />
weer-an, 771<br />
weerbaar, 426<br />
weerwerk, 772<br />
weerwoest, 48<br />
weerzeerte, 137<br />
weg-en-weer, 648<br />
weghelpen, 512<br />
wegskoiten, 176<br />
wegstoetelen, 773<br />
weig, 774<br />
welicht, 824<br />
wensk, winsk, woinsk,<br />
395<br />
werken, bai de-, 471<br />
werken, uit 'n-, 471<br />
Westfries, de en <strong>het</strong>,<br />
881<br />
wetig, 816<br />
wezen i .p .v . zijn, 852<br />
wild, -in de bienen, 460<br />
wild, -as hoof, 592<br />
wind, 15<br />
winderig, 818<br />
winnen, 817<br />
windje-waai,150<br />
winter, v .d : , 277<br />
winterdag, 277<br />
winterlaag, 203<br />
winterlagen, 203<br />
wintervarkens, 366<br />
witboordjesbaantje, 820<br />
wittelen, 775<br />
witteles, 775<br />
witvissen, 311<br />
woeg, 64<br />
Ovoid, de - uit, 837<br />
woif, 435<br />
woishouwen, 581<br />
woivig, 129<br />
woordorde, 867<br />
woortje, 79<br />
wrak, 238<br />
wrakstikken, 792<br />
wuppelen, 776<br />
wuppertje, 310<br />
wup-wap, 376<br />
wurpelen, 232<br />
Z<br />
zaad, de - eten, 377<br />
zachs, 572<br />
zai, an 't-, 235<br />
zakkerig, 86<br />
zangeren, 78<br />
zangerig, 555<br />
zaterdag-werken, 641<br />
ze i .p .v . men, 855<br />
zeel, 270<br />
zeelt, 43<br />
zeerte, 132<br />
zeg, geen - van, 44<br />
zekel, 233<br />
zels, 49<br />
zerighoid, 132<br />
zetter, 252<br />
zeumer, v .d .-, 277<br />
zeumerveugels, 349<br />
zeunis, 234<br />
zich, 542<br />
zin, vervoegmg van,<br />
852<br />
zin, -an, 689<br />
zin, in 't-, 572<br />
zin, nei 't-, 572<br />
zingende (mis) , 593<br />
zo in : zo as . . ., 778<br />
zoet, 777<br />
zoigen, 681<br />
zoin, 233<br />
zoit-an, 546<br />
zok of zok, 282<br />
zontje, 543<br />
zood, 753, 497<br />
zoo (i) tje, 753, 497<br />
zoor, 60<br />
zovoors of zovoort,<br />
676, 133<br />
zuienaar, 174<br />
zuiker, 608, 878<br />
zuikerstikken, 405, 33<br />
zuinig, - liggen, 134, 81<br />
zuk of zoin, 282<br />
zuk of zuk, 282<br />
zull (i) e, 540<br />
zwel of swel, 450<br />
zwenk of zwink, 761<br />
1 9 1
INHOUD<br />
Inleidend woord door D . Breebaart blz . 5<br />
Geleidewoord bij 1 e druk door Dr . Jo Daan . 6<br />
Voorbericht bij 1 e druk 7<br />
Voorbericht bij de herziene uitgave 10<br />
Brief van Neel van Hoogwoud aan haar<br />
zuster in Kalverdijk .<br />
12<br />
•<br />
Woorden en uitdrukkingen<br />
13<br />
•<br />
Grepen uit de grammatica, enz<br />
118<br />
•<br />
W est f riese spreekwoorden en zegswijzen . . .<br />
134<br />
•<br />
Sc<strong>het</strong>sen in 't West fries :<br />
a . 't Kettevool<br />
b. Nei de Noord<br />
c . Tante Breggie<br />
d . In 't Bejaardenhuis<br />
e. In Oudurp<br />
f . 't Are Huis<br />
g . Skager Moidemarkt<br />
h . Bai oos op 't durp (met foto's) . .<br />
i . Herinnering (met foto)<br />
Register<br />
Foto's uit West -Friesland :<br />
. .<br />
•<br />
„<br />
•<br />
„<br />
„<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
154<br />
157<br />
159<br />
161<br />
164<br />
166<br />
169<br />
172<br />
176<br />
„ 182<br />
1 . Jubileum Dr, van Balen (1920) . 26<br />
2 . 't Heidense Kerkhof (± 1905) . 40<br />
3 . Schoolf oto Berkhout (1912) . 50<br />
4 . Lombok, de Schagense koopman (± 1925) 61<br />
5 . Moeder en dochter voor 'n schouw in Wijdenes<br />
(1953) 77<br />
6 . De 'poepezak' Habermann in Hoogwoud (± 1912) 91<br />
7 . Burg . Breebaart en echtgenote op de jubileumviering<br />
van 'Oud West-Friesland' to Hoorn (1949) „ 105
De auteur heeft altijd een bijzondere belangstelling gehad<br />
voor <strong>het</strong> dialect van West-Friesland. Ais jongeman vulde<br />
hij wekelijks een hoekje Westfries in de gewestelijke<br />
pers. In de loop van zijn leven heeft hij veel van en over<br />
<strong>het</strong> dialect opgeschreven. AI vele jaren zijn door hem de<br />
vragenlijsten van <strong>het</strong> Instituut voor Dialectologie en<br />
Volkskunde van de Kon. Ned. Akademie van Wetenschappen<br />
te Amsterdam, naar beste vermogen Ingevuld.<br />
Voortgekomen uit West-Friesland - hij werkte van 1927<br />
tot aan zijn pensionering in 1967 aan de jongensschool in<br />
Spierdijk - heeft <strong>het</strong> gewest hem altijd geboeid door z'n<br />
mensen en vooral door de taal, folklore, zeden en gewoonten<br />
van die mensen.<br />
In <strong>het</strong> begin van de zestlger jaren kreeg hij van <strong>het</strong> bestuur<br />
van <strong>het</strong> Historisch Genootschap 'Oud West-Friesland', waarvan hij deel uitmaakte,<br />
<strong>het</strong> verzoek, een boekje over <strong>het</strong> Westfries sam en te stellen, dat als eerste<br />
van de uit te geven serie 'Stolphoevereeks' <strong>het</strong> licht zou zien. Van dat werk, dat<br />
spoedig uitverkocht was, is thans verschenen de tweede druk, die geheel omgewerkt<br />
en aanzienlijk vermeerderd is.<br />
Het boek kan ongetwijfeld van nut zijn voor person en die in West-Friesland komen<br />
wonen of werken en <strong>het</strong> dialect moeten leren verstaan. We denken hierbij aan<br />
geestelijken, medici, docenten, ambtenaren, vertegenwoordigers, journalisten en<br />
zeer speciaal aan leraren en onderwijzers, die aan de hand van <strong>het</strong> boek de aandacht<br />
van hun leerlingen kunnen vestigen op verholen Westfriesismen. Ook zullen velen<br />
genoegen scheppen In de humor welke spreekt uit een aantal van de in <strong>het</strong> boek<br />
voorkomende zinnen en uit de sc<strong>het</strong>sen in <strong>het</strong> Westfries.<br />
Op een aantal foto's uit de eerste helft van deze eeuw, met uitvoerige onderschriften,<br />
zal menig lezer een familielid of kennis aantreffen.<br />
ISBN 90 205 0690 0