Tydskrift foar Fryske aalkun e - Tresoar
Tydskrift foar Fryske aalkun e - Tresoar
Tydskrift foar Fryske aalkun e - Tresoar
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Pyt Kramer<br />
dûtsk trochinoar brûkt, Spitigernöch wurde nearne de mei de skriuwwize oerienkommende<br />
fonetyske tekens oanjûn en is oars de lûdbeskriuwing ek net sa düdlik.<br />
B.g. "Der Lautwert von aa, aä, ee, 00, ÖÖ, uu und üü entspricht der jeweiligen<br />
Artikulation im Hochdjeutschen]", Dochs liket it <strong>foar</strong> de fokalen lykas yn it<br />
Sealtersk om in fjouwert-trimesysteem te gean. Opfallend is noch in lûd ae<br />
("zwischen a und ä artikuliert"), Om't it ek gelyk steId wurdt oan -er-, moat faaks<br />
oan in wat rune lûd [/\1 tocht wurde, By de twalûden liket oars as yn it Sealtersk<br />
fonologyske opposysje te bestean tusken äi en eei en tusken au en ou [ou].<br />
By de bylûden wurdt in goede beskriuwing fan de r jûn, mar moatte wy<br />
riede nei de ûtspraak fan g en sch. Opfallend <strong>foar</strong> in Nedersaksyske tongslach is<br />
de skerpe [sJ oan it wurdbegjin <strong>foar</strong> fokalen. Hy wurdt oanjûn mei ss en komt<br />
<strong>foar</strong> yn inkelde tsiental1en wurden, sûnder dat der oare fokalen op folgje as by de<br />
faker <strong>foar</strong>kommende stimhawwende [z], dy 't as s stavere wurdt. \<br />
Dochs lykje der wol oarsaken <strong>foar</strong> dy ss te wêzen. Sa kin yn ssä ämtig<br />
'santich' njonken säaben, sääwen 'sän' de álde ts trochskine en yn ssaaterdags<br />
'sneons' njonken Saaterdaeeh it älde des. Dan fine wy älde lienwurden ût<br />
Romaanske talen: ssangen 'violett', Ssaort 'Sorte', Ssint 'Sankt', ssoober<br />
'vertrauenswürdig..'. Hjir soene wy dus faaks ek lienwurden ût it Frysk werfine<br />
kinne en dat liket dûdlik it gefal by Ssaoks 'altes Messer' (Sealtersk Soaks,<br />
Saaks 'mês'), Inselde gefal docht him <strong>foar</strong> yn Westerkertiersk hiender 'paard,<br />
alleen in verachteIike betekenis: nol hiender' ferlike mei Frysk hynder.l<br />
Yn deselde sfear lizze Baor yn daet is 'n Baor van Keerl, yn it wurdboek<br />
sels al ferlike mei Sealtersk Boar 'bear' en Tuuske'Eckzalm, ReiBzahn [fan hûn]'<br />
ferlike mei Sealtersk Tusk [tosk] 'tosk'i? It omkearde fine wy faaks yn Sealtersk<br />
kookje 'schlecht kochen' ferlike mei Hümmlingsk kaoken 'kochen'. In oar wurd<br />
fan mûglik Sealtersk komöf is Weunjääger 'wilder Bursche (Schimpfwort)', Yn it<br />
Sealtersk wurdt it neamd fan Strackerjann as Wojnjäger 'der wilde Jäger', in<br />
boppenatuerlik wêzen. 3 Al soe dêr de goadenamme Wodan yn sitte, dan sil grif<br />
mei Siebs ynfloed fan Sealtersk Woain, Wain 'wein' oannommen wurde moatte.f<br />
Njonken dizze spesiale ferbiningen is der ek in algemiene eftergrûn fan<br />
oerienkomsten mei it Sealtersk. By it trochsjen fan it wurdboek docht bliken dat<br />
it grutste part fan 'e wurden parallel<strong>foar</strong>men yn it Sealtersk hat. Dat jildt fansels<br />
87-93.<br />
1 K. ter Laan, Nieuw Groninger Woordenboek, Groningen 1929 1 , s. 319.<br />
2 Ferl. dêr<strong>foar</strong> A. Spenter, 'Altfriesisch tusk, 'Zalm", Us Wurk 13 (1964), s.<br />
3 L. Strackerjann, Aberglaube und Sagen aus dem Herregthum Oldenburg,<br />
Oldenburg 1867 1 , dl. I, s. 369.<br />
4 Th. Siebs, 'Das Saterland', Zeitschrifi des Vereins für Volkskunde, 1893, s.<br />
394.<br />
114