Tydskrift foar Fryske aalkun e - Tresoar
Tydskrift foar Fryske aalkun e - Tresoar
Tydskrift foar Fryske aalkun e - Tresoar
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Tony Feitsma<br />
gemaakt, waren mijns wetens Tiberius Hemsterhuis en Ludovicus Va1ckenaer, en ik<br />
durf zeggen, dat het aangeven van woorden, wier verband de lezer zelf moet zoeken,<br />
niets dan dobberende algemeenheden zijn, waartegen ik strijdige algemeenheden kan<br />
overzetten.<br />
[...] Met de beteekenis is de vorm des woords ten allernaauwste verbonden, en terwijl<br />
ik de schalmen der beteekenissen tot eene keten zamenknoopte, heb ik te gelijker tijd<br />
op de vroegere vormen gewezen, waaruit de tegenwoordige gesproten is. [...]. Met één<br />
woord, mijn streven is steeds daarheen gerigt geweest, dat mijne woordverklaringen<br />
in beide opzigten niet slechts proefondervindelijk (empirisch), maar<br />
wetenschappelijk tevens zouden zijn.<br />
Is 'wetenschappelijk' jir neffens de ratio (matcmatysk') en 'proefondervindelijk'<br />
empierysk lykos yn de natuerkunde? ,<br />
Sa't Halbertsma krytysk wie fwar syn kollega-etymologen oer, hie ek<br />
Hemsterhuis net fólle goede wurden oer fwar it wurk fon grykske (bygelyks<br />
Plato) en latynske (bygelyks Varro) en fon moderne etymologen fon dû.Ten os<br />
Vossius (LP 342-343) hödt temin rekken mei de analogy yn syn Etymologicum<br />
(1662). De etymologen hoden har net oan de 'norma Philosophica' (1739, 111<br />
112; cf. LP 342-343; I, 50; Gerretzen 141-142; Rademaker 299-300),<br />
mar ot se de wisse ûnderlinge ferhö dingen fon it olieden ömetten hiene en it<br />
lykmjittige wêzen fon de talen ówûggen hiene, en fon de begjinsels dy't bekind en<br />
tróg un jildige wet fêststeld wiene, nei de mear ûnbekinde en ferburgen begjinsels<br />
trógkróngen wiene, don hiene se sûnder mis de measte fwar fersinnen gefaarlike<br />
klippen mije kind: en yn dot ópsicht is der neat dot mear ljocht jouwt os de ferlyking<br />
fon mear talen ûnder enwar.<br />
quod si proportiones derivandi eertas fuissent dimensi, aequabilem<br />
linguarum rationem perpendissent, ex principiis notis, & rata lege<br />
constitutis, ad ignotiora & recondita penetrassent, non est sane dubitandum,<br />
quin plerosque scopulos erroribus infames evitare potuissent: quo quidem in<br />
genere nihil est, quod majorem lucem adferat, quam plurium inter se<br />
Linguarum comparatio.<br />
Ek by Halbertsma is taalferlyking hiel belangryk. De besibbens fon talen berêst<br />
óp rygelmjittige oerienkómsten fon bûgingen (declinationes et conjugationes).<br />
Dot jildt ek fwar de oerienkómsten tusken it gryksk en de germaanske talen<br />
(Halb 1845,376,382-383, 387-389; cf. I, 50-51).<br />
Fwar it ferkljerjen fon Maerlant jouwt Halbertsma (1851, 47-48) it<br />
meast fwar 'onze dagelijksche spreektaal'. Dot jildt ek fwar de taal fon Gysbert<br />
Japix. Dêróm krytysjerret er de wurkwize fon Wassenbergh en Epkema, dy't<br />
Gysbert Japix ferlyke ha<br />
96