ydskrift f ar Fryske Taalku e - Tresoar
ydskrift f ar Fryske Taalku e - Tresoar
ydskrift f ar Fryske Taalku e - Tresoar
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Tony Fcitsma<br />
Der binne ek wurden dy't olle talen mienskiplik hawwe en de saneamde<br />
onomatopeeën (LP 353-354). Oer it belang fon de (grykske) dyalekten seit<br />
Hemsterhuis (LP 354):<br />
[...] [oer de dyalekten] en oer h<strong>ar</strong> ûntstean en a<strong>ar</strong>d matte wy it e<strong>ar</strong>st ha fw<strong>ar</strong>'t wy óp de<br />
o<strong>ar</strong>spróngen kómme. Dot is dêróm fon grut belang, ómdot un soad, hast olle letters<br />
trog it a<strong>ar</strong>d fon de dyalekten ûnderenw<strong>ar</strong> wikselje, sa dot wy ol gauweftig witte hókker<br />
letter it ödste en óm sa te sizzen o<strong>ar</strong>sprónklik is, en óp hókker wize dy fero<strong>ar</strong>e is tróg<br />
de dyalekten hinne en fero<strong>ar</strong>e is yn un o<strong>ar</strong>. Tróg dy wei fon de dyalekten mat neigien<br />
wurde ot gwón letters ut de e<strong>ar</strong>ste en o<strong>ar</strong>sprónklike letters wei tróg de dyalekten hinne<br />
fero<strong>ar</strong>je.<br />
[...] [de dialectis] e<strong>ar</strong>umque ortu et ratione dicendum est nobis antequam ad<br />
origines perveniamus. Ideo illud est majoris momenti, quia multee et fere<br />
omnes litene per dialectorum rationes inter se commutantur, ut jam sciamus<br />
quse litera sit prirnigenia et ut ita dicam originalis, et quomodo per dialeetos<br />
sit mutata, et in aliam transformata. Ea dialectorum via id est expendendum,<br />
utrum quee litene per dialeetos mutentur ex primis et originalibus.<br />
Ut de e<strong>ar</strong>ste (wurdlike) betsjutting fon it tiidwurd ÀEYEl V kómme yn it gryksk<br />
en it latyn ferskillende oerdrachtlike betsjuttingen fwórt, en dêrby brûkt<br />
Hemsterhuis, krekt os óp syde 341-342, wer it byld fon de stam mei de tûkken<br />
(LP 355-356; cf. Valckenaer, Obs. XXIII):<br />
Yn talen dy't un mienskiplike o<strong>ar</strong>spróng hawwe, geane gauwris de tûkken ot se<br />
ienke<strong>ar</strong> ut de stam kómmen binne, elk fw<strong>ar</strong> o<strong>ar</strong> ferskillende konten ut. Fon de<br />
eigentlike betsjutting fon it wurd ÀE)'E1V wurdt óp de iene manier yn de Grykske taal<br />
un metafo<strong>ar</strong> fw<strong>ar</strong>me en yn de Latynske taal wer óp un o<strong>ar</strong>e manier. [...[. Dot is fólle<br />
makliker te begrypen ot wy deróm tinke dot de e<strong>ar</strong>ste betsjuttingen fon de wurden yn<br />
olIe metafo<strong>ar</strong>en bew<strong>ar</strong>re wurde, os un oanbeme kleur.<br />
In linguis, quee communem habent originem, seepe rami, ubi semel truncum<br />
deseruerunt, alii in alias p<strong>ar</strong>tes divergunt. A propria significatione vocis<br />
ÀEYE1V alia ratione formatur metaphora in lingua Greeca, alia in lingua<br />
Latina. [...[. Ea res longe facilius intelligitur, si animadvertamus, quod<br />
primee verborum significationes in omnibus metaphoris retinentur, quasi<br />
color nativus.<br />
Oer de betsjutting fon it wurd OHXÀEKTOcr sytjerje wy dit (LP 359-361):<br />
üldere<strong>ar</strong>st wurdt de meensklike taal yn it olgemien 5HXÀElCToa neamd, [ j. Dêróm<br />
b<strong>ar</strong>t it faak dot de ferskillende talen fon de wród 5HXÀElCTOl neamd wurde. [ ]. De o<strong>ar</strong>e<br />
betsjutting is beheinder; wont 5HXÀElCToa wurdt ek neamd un ap<strong>ar</strong>te [w<strong>ar</strong>m fon praten<br />
52