BOEKBESPREKINGEN - Historisch Centrum Overijssel
BOEKBESPREKINGEN - Historisch Centrum Overijssel
BOEKBESPREKINGEN - Historisch Centrum Overijssel
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>BOEKBESPREKINGEN</strong><br />
DR. F. S. SIXMA VAN HEEMSTRA, Oude vroomheid.<br />
Uitgeverij Thule, Hilversum 1959.<br />
Het romaans tympanon - vulgo: de halfronde steen - gemetseld<br />
in de Grote Kerk vlak bij het stadhuis te Zwolle heeft al<br />
heel wat pennen in beweging gebracht. Het is een monument<br />
waarover men zeer weinig gegevens bezit; dit minimum is afkomstig<br />
van burgemr. Alb. Snavel. Hij was een telversmaker en<br />
hij heeft iets vastgelegd omtrent het godshuis, dat vóór de tegenwoordige<br />
Kerk daar stond. De hr. Snavel was na 1398 bijna om<br />
het jaar burgemeester en de steen moet er na 13 juli 1406 ingemetseld<br />
zijn. Omdat Snavel en mr. Cele destijds - voor zover<br />
bekend - de enige oudheidliefhebbers waren, moeten we tot<br />
nadere aankondiging maar aannemen, dat zij de hand in dat werk<br />
gehad hebben. Door het feit dat deze steen eeuwenlang was overgeschilderd,<br />
is hij goed geconserveerd gebleven. In de vorige eeuw<br />
is op verzoek van mgr. O. A. Spitzen de verflaag verwijderd;<br />
daarna kon de inscriptie - het was een leonijns vers - gemakkelijk<br />
worden gelezen. Maar omdat Spitzen de dichter Leoninus<br />
verkeerd placeerde, taxeerde hij de steen te oud. Dit is gecorrigeerd<br />
door de vermaarde mediaevist en ikonagraaf prof. dr. Raph.<br />
Ligtenberg en iedereen meende, dat daarmede het laatste was<br />
gezegd. Ondergetekende, oud-leerling van prof. Ligtenberg, heeft<br />
later het geval nog eens zelfstandig nagezocht en bevond, dat het<br />
onwaarschijnlijk is, dat de opinies van Ligtenberg kunnen worden<br />
gecorrigeerd.<br />
Dr. Sixma van Heemstra weet er meer van. Ofschoon de liefhebbers<br />
met gepaste belangstelling van zijn uiteenzettingen zullen<br />
kennis nemen, vermoedt ondergetekende, dat het getal deskundigen,<br />
dat Hfdst. IV doorneemt en het er mee eens is, wel op de vijf<br />
vingers zal zijn te tellen. Ofschoon men de ikonografie niet kan<br />
157<br />
VORG, Verslagen en mededelingen 78 (1963)
eoefenen zonder een zekere graad van gezonde fantasie, gaat dit<br />
toch wel wat te ver.<br />
Mijn advies is: men bezie het tympanon eerst eens nauwkeurig<br />
en nuchter; daarna bezie men de steen van Eppo te Leeuwarden<br />
en vervolgens herleze men de 2de druk van Ligtenberg's Die<br />
romanische Steinplastik. Het is waarschijnlijk, dat men dan tot de<br />
conclusie zal komen, dat Bentheim - in technisch en ikonografisch<br />
opzicht - het duidelijk geretardeerde achterland van het<br />
Rijnland is geweest. En wanneer men dan tot slot de uiteenzetting<br />
van dr. Sixma leest, zal men er zich over verwonderen, hoe weinig<br />
deze nogal eenvoudige steen verband houdt met de zeer geleerde,<br />
ietwat gefantaseerde exegese van dr. Sixma.<br />
drs. Thom. J. de Vries.<br />
158<br />
VORG, Verslagen en mededelingen 78 (1963)
S. J. FOCKEMA ANDREAE en W. DOWNER, <strong>Overijssel</strong>se<br />
Plakkatenlijst. Lijst der rechtsvoorschriften vastgesteld voor<br />
de provincie <strong>Overijssel</strong> gedurende het tijdvak 1528-1810. Met<br />
inleidende aantekeningen omtrent de voor de rechtsgeschiedenis<br />
van <strong>Overijssel</strong> belangrijke oorkonden uit het middeleeuwse<br />
tijdvak. Utrecht 1961. Werken Oud-Vaderlandse Rechtsbronnen,<br />
Derde Reeks no. 18. 175 blz.<br />
De heer Fockema Andreae heeft in 1961, in samenwerking met<br />
de heren F. J. L. Berkenvelder en W. Downer, twee plakkatenlijsten<br />
doen uitgeven. De ene is het Groninger Plakkaatboek<br />
1594-1848 (Groningen 1961), het tweede is de hier aangekondigde<br />
<strong>Overijssel</strong>se Plakkatenlijst. De bewerking is in hoofdzaak op dezelfde<br />
wijze geschied: alleen de stukken van blijvend of incidenteelhistorisch<br />
belang zijn opgenomen. Het betreft een chronologische<br />
lijst van stukken, waarvan de inhoud zo kort en bondig mogelijk<br />
zijn weergegeven.Tegen de nadelen van een- chronologische bewerking<br />
weegt ruimschoots op de zeer uitvoerige index, waar het<br />
systematische element op de voorgrond staat.<br />
Het werk betreffende <strong>Overijssel</strong>, waarvoor Schr. zich van de<br />
hulp van de kundige mr. W. Downer, werkzaam op het Gemeentearchief<br />
in Leiden, verzekerd heeft, biedt echter meer: we vinden<br />
hier nI. ook een lijst van bescheiden uit de bisschoppelijke tijd<br />
betreffende het openbaar bestuur en werken van algemeen belang<br />
. (blz. 19-37). Dit zijn uitteraard geen plakkaten, maar oorkonden,<br />
privilegebrieven, die hetzij in originali hetzij in afschrift bewaard<br />
zijn gebleven. Het zijn dus twee lijsten van stukken, die elk een<br />
eigen karakter hebben.<br />
Het is bijzonder verheugend dat deze publikatie door een lid van<br />
onze vereniging tot stand is gekomen. Bij de oprichting in 1858<br />
van de Vereeniging tot beoefening van <strong>Overijssel</strong>sch Regt en<br />
Geschiedenis stond de oprichters een uitgebreid programma voor<br />
ogen: vooreerst het uitgeven van landrechten, stadrechten, dijken<br />
markerechten ; en in de tweede plaats een werk betreffende de<br />
"Transisalania Erudita", een charterboek en een plakkaatboek.<br />
159<br />
VORG, Verslagen en mededelingen 78 (1963)
Aan werken van de eerste soort is al veel gedaan, maar het stemt<br />
tot grote erkentelijkheid dat nu ook het <strong>Overijssel</strong>s Plakkaatboek<br />
het lieht heeft gezien. Hiermee is een leemte gevuld, want voor de<br />
kennis van het oude recht is kennis van de door de overheid uitgevaardigde<br />
plakkaten onontbeerlijk.<br />
Bij het doorbladeren van dit werk zal men telkens op bronnen<br />
stoten, die een verrassing inhouden, en het is een betrouwbaar<br />
hulpmiddel voor de kennis van het oude recht. Wehebben slechts<br />
èèn mededeeling aangetroffen die ons minder juist lijkt te zijn.<br />
Op blz. 23 wordt een privilege van 5 december 1323 voor Enschede<br />
genoemd. Die brief is afkomstig van bisschop Arnold van Hoorn,<br />
die echter niet in het begin maar in het eind van de 14e eeuw<br />
thuis hoort. Racer heeft deze oorkonde eerst afgedrukt met het<br />
jaartal 1323, maar later herdrukt met het goede jaartal 13731).<br />
Deze misvatting kan echter de zeer goede indruk, die het boek bij<br />
raadpleging achterlaat, moeilijk verstoren.<br />
Zwolle<br />
G. J. ter Kuile Jr.<br />
1) J. W. Racer, Overysselsche Gedenkstukken, I Vervolg (Campen<br />
1783) blz. 57 en 129.<br />
160<br />
VORG, Verslagen en mededelingen 78 (1963)