«Bestond er gedurende een bepaalde periode een dialectisch ... - VTi
«Bestond er gedurende een bepaalde periode een dialectisch ... - VTi
«Bestond er gedurende een bepaalde periode een dialectisch ... - VTi
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
THEATER & OPENBAARHEID<br />
1 Vrije toegankelijkheid voor ied<strong>er</strong><strong>een</strong><br />
Het ideaal van vrije toegankelijkheid voor ied<strong>er</strong><strong>een</strong> wil ik aan de orde stellen op grond<br />
van de vraag of <strong>er</strong> <strong>een</strong> bijzond<strong>er</strong>e culturele betekenis en functie v<strong>er</strong>bonden zijn met<br />
het feit dat het theat<strong>er</strong> zich afspeelt in de absolute tegenwoordigheid van het hi<strong>er</strong><br />
en nu. And<strong>er</strong>s geformule<strong>er</strong>d: hoe v<strong>er</strong>houdt de vrije toegankelijkheid van het theat<strong>er</strong><br />
zich tot die van massamedia als film en televisie? We leven imm<strong>er</strong>s in <strong>een</strong> bij uitstek<br />
gemediatise<strong>er</strong>de en geïndividualise<strong>er</strong>de cultuur en samenleving en dat besef brengt<br />
velen <strong>er</strong>toe te v<strong>er</strong>ond<strong>er</strong>stellen dat het theat<strong>er</strong> zich nog slechts in de marges van onze<br />
cultuur en samenleving kan ‘afspelen’.<br />
Toegankelijkheid in onze gemediatise<strong>er</strong>de cultuur en samenleving<br />
In ons (post)mod<strong>er</strong>ne mediatijdp<strong>er</strong>k wordt toegankelijkheid vooral en steeds me<strong>er</strong> in<br />
kwantitatieve t<strong>er</strong>men gedefinie<strong>er</strong>d. Hoeveel mensen worden daadw<strong>er</strong>kelijk b<strong>er</strong>eikt?<br />
Ov<strong>er</strong> vrije toegankelijkheid lijkt haast niemand zich me<strong>er</strong> te bekomm<strong>er</strong>en alsof het<br />
principe van de vrije markt voor alle sectoren binnen de cultuur en samenleving even<br />
geldig is. Wat het b<strong>er</strong>eik van theat<strong>er</strong> betreft moeten we ons realis<strong>er</strong>en, dat theat<strong>er</strong><br />
in elk geval g<strong>een</strong> massamedium is en dat het ook niet kan function<strong>er</strong>en volgens de<br />
principes van <strong>een</strong> culturele economie die juist via en in de massamedia tot ontwikkeling<br />
is gekomen. Een medium is – om met Walt<strong>er</strong> Benjamin te spreken – <strong>een</strong> massamedium<br />
juist omdat het zijn publiek als massa definie<strong>er</strong>t en aan deze ‘definitie’ ligt vooral <strong>een</strong><br />
economische noodzaak ten grondslag. Het publiek als massa definiëren houdt in dat<br />
het medium op effectieve wijze de individualiteit van mensen uitschakelt omwille van<br />
het kwantitatieve b<strong>er</strong>eik. Laten we als voorbeeld nemen de mainstreamfilm die voor<br />
<strong>een</strong> int<strong>er</strong>nationaal publiek wordt geproduce<strong>er</strong>d. 3<br />
De mainstreamfilm definie<strong>er</strong>t zijn toeschouw<strong>er</strong>s als anonieme <strong>een</strong>lingen in de<br />
massa en als onzichtbare getuigen. De film als massamedium wist zijn sporen uit<br />
omwille van <strong>een</strong> optimale toegankelijkheid van de w<strong>er</strong>eld die in de film wordt v<strong>er</strong>beeld.<br />
Niets mag de toeschouw<strong>er</strong>s in de weg staan zich te v<strong>er</strong>liezen in de w<strong>er</strong>eld die zij<br />
gadeslaan en meebeleven met de p<strong>er</strong>sonages met wie zij zich identific<strong>er</strong>en. Vandaar<br />
dat de cam<strong>er</strong>avo<strong>er</strong>ing en montage volledig in dienst staan van de logica van het v<strong>er</strong>haal<br />
en de p<strong>er</strong>sonages handelen vanuit h<strong>er</strong>kenbare psychologische motiv<strong>er</strong>ingen. Alles<br />
draait om <strong>een</strong> p<strong>er</strong>fecte illusie of impressie van w<strong>er</strong>kelijkheid, ook in het geval dat de<br />
toeschouw<strong>er</strong>s wel weten dat de w<strong>er</strong>eld die wordt v<strong>er</strong>beeld alles behalve w<strong>er</strong>kelijk is.<br />
Juist aan de ‘suspension of disbelief’ ontlenen de toeschouw<strong>er</strong>s van de mainstreamfilm<br />
hun plezi<strong>er</strong> (cf. Metz, 1980). Dat zij ook plezi<strong>er</strong> beleven aan films die juist volop<br />
spelen met de conventies van de mainstreamfilm – <strong>een</strong> spel dat inmiddels zelf tot het<br />
rep<strong>er</strong>toire van conventies van de mainstreamfilm is gaan behoren – is all<strong>een</strong> maar <strong>een</strong><br />
bevestiging van het feit dat de film in zijn dominante v<strong>er</strong>schijningsvorm bij uitstek <strong>een</strong><br />
massamedium is.<br />
38