«Bestond er gedurende een bepaalde periode een dialectisch ... - VTi
«Bestond er gedurende een bepaalde periode een dialectisch ... - VTi
«Bestond er gedurende een bepaalde periode een dialectisch ... - VTi
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
THEATER & TECHNOLOGIE<br />
op het spel. In aansluiting op Seel, maar daarmee wellicht v<strong>er</strong>d<strong>er</strong> gaand dan Seels<br />
bedoeling, zou ik esthetisch handelen willen kenschetsen als <strong>een</strong> aftasten en toetsen<br />
van levens<strong>er</strong>varingen om na te gaan in hoev<strong>er</strong>re deze op gem<strong>een</strong>schappelijkheid<br />
b<strong>er</strong>usten. Intuïtie en provocatie spelen daarbij <strong>een</strong> belangrijke rol, want wie de grenzen<br />
van gedeelde <strong>er</strong>varingen opzoekt, moet het risico aandurven om ze te ov<strong>er</strong>schrijden.<br />
In algemene zin zouden we authenticiteit kunnen beschouwen als dé geldigheidsaanspraak<br />
die met esthetische uitingen v<strong>er</strong>bonden is. Esthetische uitingen<br />
zijn authentiek in de mate waarin zij via de <strong>er</strong>varing inzicht v<strong>er</strong>schaffen in gedeelde<br />
levens<strong>er</strong>varingen die als kenm<strong>er</strong>kend voor de tegenwoordigheid van <strong>een</strong> <strong>bepaalde</strong><br />
cultuur en samenleving worden <strong>er</strong>varen. Authenticiteit kunnen we nad<strong>er</strong> ond<strong>er</strong>scheiden<br />
in specifiek<strong>er</strong>e geldigheidsaanspraken, in die van esthetische nieuwheid, waarheid<br />
en schoonheid. Wat elk van deze globaal inhoudt, laat zich wellicht het meest beknopt<br />
formul<strong>er</strong>en in de vorm van <strong>een</strong> vraag:<br />
• esthetische nieuwheid: in hoev<strong>er</strong>re komt <strong>een</strong> esthetische uiting tegemoet aan de<br />
behoefte op <strong>een</strong> nieuwe, creatieve mani<strong>er</strong> behoeften tot uitdrukking te brengen,<br />
omdat v<strong>er</strong>and<strong>er</strong>de situaties <strong>een</strong> h<strong>er</strong>oriëntatie v<strong>er</strong>langen?<br />
• esthetische waarheid in de zin van waarachtigheid: in hoev<strong>er</strong>re is <strong>een</strong> esthetische<br />
uiting <strong>een</strong> treffend voorbeeld van de algemene (behoefte-)<strong>er</strong>varing die zij<br />
v<strong>er</strong>beeldt (exemplariteit) of als uiting van <strong>een</strong> specifieke <strong>er</strong>varing typ<strong>er</strong>end voor<br />
me<strong>er</strong>d<strong>er</strong>e <strong>er</strong>varingen (representativiteit)?<br />
• esthetische schoonheid dan wel lelijkheid: in hoev<strong>er</strong>re v<strong>er</strong>beeldt <strong>een</strong> esthetische<br />
uiting <strong>een</strong> behoefte als bevredigd (schoonheid) of juist als gefrustre<strong>er</strong>d<br />
(lelijkheid)?<br />
Wat de schoonheid van esthetische uitingen betreft kunnen we in navolging van<br />
Koppe (1983) <strong>een</strong> ond<strong>er</strong>scheid maken tussen schoonheid in traditionele en schoonheid<br />
in mod<strong>er</strong>ne zin. Het traditionele schoonheidsbegrip implice<strong>er</strong>t het crit<strong>er</strong>ium van<br />
behoeftev<strong>er</strong>vulling. Deze is g<strong>er</strong>icht op de gehele levenssituatie en heeft (daarmee)<br />
betrekking op <strong>een</strong> totaliteit die het individuele leven ov<strong>er</strong>treft. Het gaat om de meest<br />
omvattende of hoogste vorm van behoeftev<strong>er</strong>vulling, die in de 'schone kunsten' in de<br />
klassieke zin van het woord geactualise<strong>er</strong>d zou moeten worden. Het spreekt voor zich<br />
dat de beoogde totaliteit niet als zodanig kan worden g<strong>er</strong>epresente<strong>er</strong>d. Het is me<strong>er</strong><br />
zo dat het deel pas in het p<strong>er</strong>spectief van het geheel als zinvol wordt begrepen. Het<br />
deel en het geheel vormen <strong>een</strong> <strong>dialectisch</strong>e <strong>een</strong>heid, die de organische geslotenheid<br />
van het autonome kunstw<strong>er</strong>k karakt<strong>er</strong>ise<strong>er</strong>t. Volgens het mod<strong>er</strong>ne schoonheidsbegrip<br />
wordt de idee van totaliteit betwijfeld of zelfs ontkend. Het in de mythe gewaarborgde<br />
totaliteitskarakt<strong>er</strong> van de 'schone kunsten' maakt in de mod<strong>er</strong>ne kunst plaats voor het<br />
aspectkarakt<strong>er</strong>. Volgens Pet<strong>er</strong> Bürg<strong>er</strong> (1974, p. 98-111) komt het aspectkarakt<strong>er</strong> van<br />
het kunstw<strong>er</strong>k het st<strong>er</strong>kst tot uitdrukking in het montageprincipe in de schild<strong>er</strong>kunst.<br />
Het mod<strong>er</strong>ne schoonheidsbegrip staat in het teken van abstractie en ontkenning, in het<br />
teken van de ontmythologis<strong>er</strong>ing van de idee van totaliteit, dat wil zeggen van <strong>een</strong> idee<br />
46