Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
jan fabre<br />
creëert. Hrvatin noemt <strong>Fabre</strong>s manier van choreograferen topografisch<br />
en legt zo opnieuw de link met Foucaults disciplinebegrip.<br />
De gevangenisdiscipline, aldus Foucault, leidt tot een ruimtelijke<br />
indeling, tot de vorming van tableaux vivants die de ongeordende,<br />
nutteloze en gevaarlijke massa veranderen in een overzichtelijk<br />
geheel. In De danssecties bevindt de actrice Els<br />
Deceukelier zich met haar rug naar <strong>het</strong> publiek in <strong>het</strong> midden van<br />
<strong>het</strong> blauwe achterdoek. Vanop de ideale plaats op de tribune<br />
gezien, bevindt zij zich in <strong>het</strong> verdwijnpunt van <strong>het</strong> lijnenperspectief.<br />
De danssecties zijn ontworpen vanuit <strong>het</strong> standpunt van<br />
de toeschouwer en ontvouwen zich als een overzichtelijk en symmetrisch<br />
geheel. Hoewel <strong>het</strong> scènebeeld statisch lijkt, veranderen<br />
de patronen toch <strong>voor</strong>tdurend. Er speelt zich een permanent<br />
transformatieproces af. Of zoals <strong>Fabre</strong> <strong>het</strong> graag uitdrukt: ‘in de<br />
tussenruimten ontstaat de beweging’.<br />
Ook de onmiddellijke ruimte die de dansers met hun bewegingen<br />
innemen, de ‘kinesfeer’ zoals Rudolf von Laban die<br />
omschreef, wordt door de bewegingen doorkliefd. Deze bewegingen<br />
zijn net zo scherp en puntig als de scharen die boven <strong>het</strong><br />
toneel zijn opgehangen, net zo symmetrisch en net zo vervaarlijk.<br />
Het openknippen van de ruimte lijkt echter te mislukken. Het<br />
gevecht dat de dansers aangaan met hun eigen kinesfeer verliezen<br />
ze. Juist omdat hun bewegingen zo streng en zo strak zijn. Ook<br />
wanneer ze dansen in harnassen wordt de gevangenschap in de<br />
eigen kinesfeer onderstreept. De geleding van de beweging wordt<br />
er duidelijker door, maar ook de opzettelijke beperking van de<br />
bewegingstaal.<br />
Hrvatin noemt de lichaamstopografie van De danssecties<br />
homotopisch: zij wordt gedomineerd door een alles onderschikkend<br />
principe. Hoezeer <strong>Fabre</strong> ook op een homotopische structuur<br />
is gericht, steeds blijft er een <strong>het</strong>erotopische rest. In <strong>het</strong><br />
zwarte middendeel van The sound of one hand clapping is de<br />
<strong>het</strong>eropie duidelijk gewild. De dansers krijsen, zingen, tellen,<br />
lopen ter plaatse, springen, herhalen de schaarbeweging uit De<br />
danssecties, komen in harnas zonder hoofd op. De onoverzichtelijke<br />
chaos kent niettemin nog een zekere structuur. Er zijn verschillende<br />
niveaus te onderscheiden en de chaos wordt afgewisseld<br />
met synchroon uitgevoerde, afgelijnde bewegingen. De geleding<br />
van de harnassen doet aan de geleding van insecten denken.<br />
De dansers liggen als kevers op de rug en bewegen hun armen en<br />
benen in de lucht. Iemand lijkt een ander te vlooien. Andere dan-<br />
18 / kritisch theater lexicon - 10 - november 1997<br />
performance, theater, dans en opera<br />
sers zitten zich verwoed te krabben om zich te ontdoen van <strong>het</strong><br />
ongedierte. Impulsieve bewegingen worden tegen <strong>het</strong> academische<br />
ballet ingezet. Zo vervullen de insecten een dubbele rol: zij<br />
staan enerzijds <strong>voor</strong> de streng gestructureerde, mechanische<br />
bewegingen, en anderzijds roepen ze <strong>het</strong> beeld op van ongecontroleerd,<br />
chaotisch gewriemel. De lichamen van de dansers zijn<br />
<strong>het</strong>erotopisch: ze behoren tot twee orden: een gedisciplineerde en<br />
een impulsieve.<br />
In Da un’altra faccia del tempo wordt de chaos af en toe zo<br />
groot dat Hrvatin niet langer van topografie spreekt. Er verschijnen<br />
engelen en duivels. De bewegingen worden soms krampachtig<br />
hoewel de afwisselingen met de gecodificeerde academische<br />
bewegingen blijven. De danser die de rol van een duivel speelt,<br />
exhibeert met een vliegenmepper in de hand op een geile en<br />
obscene manier zijn naakte lichaam. Alle chaotische gedeelten<br />
roepen plagen van ongedierte op. Els Deceukelier en Marc Van<br />
Overmeir worden met confituur ingesmeerd en vervolgens met<br />
donsveertjes uit een kussen beplakt. Als twee bizarre engelen<br />
lopen ze naar elkaar toe en barsten ze in een schaterlach uit alsof<br />
ze <strong>het</strong> hele stuk willen ironiseren.<br />
Uit alle choreografieën blijkt dat <strong>Fabre</strong> (nog in grote mate met<br />
de blik van een performancekunstenaar) in <strong>het</strong> menselijke<br />
lichaam is geïnteresseerd: hoe <strong>het</strong> lichaam reageert op discipline<br />
en hoe <strong>het</strong> gedisciplineerde lichaam reageert op chaos. Maar in<br />
tegenstelling tot de vroegere performances zijn <strong>Fabre</strong>s choreografieën<br />
uitdrukkelijk uit op creatie van schoonheid. En<br />
schoonheid heeft bij <strong>Fabre</strong> te maken met glans, met transparantie,<br />
met rust en stilte, met ernst en verhevenheid, maar ook met<br />
een kinderlijke sprookjessfeer. De schoonheid die in onze jachtige<br />
samenleving verloren dreigt te gaan, moet terug veroverd en<br />
bewaakt worden. De danssecties en The sound of one hand clapping<br />
hebben twee geharnaste wachters. Ze bewaken een ongekend<br />
rijk dat uit de glinstering van <strong>het</strong> hallucinante blauwe lijnenspel<br />
lijkt op te lichten, ‘een veld van verwachtingen’. Op <strong>het</strong><br />
einde van Da un’altra faccia del tempo vallen honderden borden<br />
in scherven op de grond. Drie danseressen in witte lingerie verschijnen<br />
in de witte stofwolk van <strong>het</strong> gruis. Het hele scènebeeld<br />
glinstert. Langzaam voeren de danseressen tussen de scherven de<br />
bekende strenge bewegingen uit. Na de duistere, roodgloeiende<br />
hel is deze scène van een adembenemende sublieme schoonheid.<br />
Een glimp van de andere kant van de tijd.<br />
19 / kritisch theater lexicon - 10 - november 1997