De latere Stoa over het huwelijk: - Tresoar
De latere Stoa over het huwelijk: - Tresoar
De latere Stoa over het huwelijk: - Tresoar
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
352<br />
Er waren in de Oudheid echter ook mensen<br />
die meenden uit hogere motieven aan een<br />
<strong>huwelijk</strong> te moeten verzaken. Het probleem<br />
of de wijze huwen moet, was, zoals<br />
reeds vermeld, een gemeenplaats in de filosofische<br />
literatuur. Velen, zoals Antipater, Hierocles<br />
en in de eerste plaats Musonius, meenden<br />
van wel, anderen, zoals Epictetus, meenden<br />
van niet. Het celibaat heeft bij deze<br />
filosoof echter niet dezelfde betekenis als in<br />
<strong>het</strong> christendom 29 . <strong>De</strong> wijze huwt volgens<br />
Epictetus beter niet omdat hij, als hij zich<br />
naar behoren van zijn <strong>huwelijk</strong>splichten wil<br />
kwijten, al te zeer in beslag genomen wordt<br />
door huishoudelijke beslommeringen die<br />
hem te weinig tijd laten voor zijn ‘bekeringswerk’.<br />
<strong>De</strong> ongehuwde staat is dus voor de<br />
gezant van God, die de filosoof is, een middel<br />
om zijn verheven taak beter aan te kunnen.<br />
Dit is een argument dat ook door de<br />
Katholieke Kerk gehanteerd wordt, maar bij<br />
Epictetus heeft <strong>het</strong> celibaat op zichzelf geen<br />
absolute waarde en beweegt de ongehuwde<br />
zich op geen hoger zedelijk niveau dan de<br />
gehuwde. <strong>De</strong> mens bereikt geen grotere zuiverheid<br />
is niet méér godgevallig omdat hij<br />
ongehuwd is. Overigens is voor deze wijsgeer<br />
<strong>het</strong> <strong>huwelijk</strong> de aangewezen levensvorm, ook<br />
voor de cynicus in een ideale staat, en vinden<br />
we bij hem nergens enig spoor van afkeer van<br />
<strong>het</strong> seksuele.<br />
Epictetus is dus zeker geen tegenstander van<br />
<strong>het</strong> <strong>huwelijk</strong>, Antipater, Musonius en Hierocles<br />
zijn vurige voorstanders. Zij brengen allerlei<br />
argumenten naar voren om eventuele weifelaars<br />
tot een <strong>huwelijk</strong> aan te zetten, argumenten<br />
die nu eens koel en cerebraal <strong>over</strong>komen,<br />
dan weer warm en menselijk aandoen<br />
30 . Het <strong>huwelijk</strong> strookt met de natuur<br />
daar man en vrouw een seksuele aantrekkingskracht<br />
op elkaar uitoefenen en daar de<br />
mens gemaakt is om in gemeenschap en zelfs<br />
om als paar te leven. Vermits de filosoof<br />
moet trouwen, moet de gewone sterveling<br />
dit alleszins doen. Zonder <strong>huwelijk</strong> bereikt<br />
de mens zijn voltooiing niet. <strong>De</strong> echtverbintenis<br />
is een plicht tegen<strong>over</strong> de familie, <strong>het</strong><br />
menselijk geslacht, de maatschappij, die op<br />
deze instelling gegrondvest is, en ook tegen<strong>over</strong><br />
de goden. Het <strong>huwelijk</strong> is nuttig omdat<br />
kinderen een grote hulp voor hun ouders<br />
betekenen, zeker als ze oud zijn, omdat de<br />
vrouw de man heel wat werk uit de handen<br />
neemt, hem <strong>het</strong> leven vergemakkelijkt, zijn<br />
eenzaamheid verdrijft, zijn zorgen verjaagt<br />
en hem tot rust weet te brengen. En niet in<br />
<strong>het</strong> minst is <strong>het</strong> <strong>huwelijk</strong> begerenswaard omwille<br />
van de samenleving zelf, omdat deze<br />
gemeenschap bron kan zijn van onuitsprekelijk<br />
geluk.<br />
Bij Antipater, Musonius en Hierocles verschijnt<br />
<strong>het</strong> <strong>huwelijk</strong> als levens- en zielsgemeenschap,<br />
als symbiose (συµιώσις;<br />
ίυ κινωνία ). <strong>De</strong> vrouw is voor de man<br />
zijn alter ego 31 . Het <strong>huwelijk</strong> is de enige gemeenschap<br />
waarin alles gemeenschappelijk<br />
is. vrienden, bezit, ziel en lichaam. Man en<br />
vrouw dragen <strong>het</strong>zelfde juk, ze gaan totaal<br />
in elkaar op, vormen een totale vermenging<br />
( δι λων κρσις ). Zij staan dichter bij<br />
elkaar dan <strong>het</strong> geval is bij vrienden onderling<br />
of tussen ouders en kinderen. Het <strong>huwelijk</strong> is<br />
niet zo maar een samen wonen, maar een samen<br />
leven, een samen ademen, een samen op<br />
weg zijn. Voorwaarden voor een volmaakt<br />
<strong>huwelijk</strong>sgeluk zijn eensgezindheid, trouw,<br />
samenwerking, genegenheid, bezorgdheid,<br />
meeleven. En zo een levensgemeenschap is,<br />
zoals Musonius uitdrukkelijk stelt, een even<br />
belangrijke reden om een <strong>huwelijk</strong> aan te<br />
gaan als <strong>het</strong> verwekken van kinderen 32 .<br />
Wat opvalt bij de lectuur van de aangehaalde<br />
teksten is <strong>het</strong> feit dat de erotiek zo weinig<br />
plaats toebedeeld krijgt in <strong>het</strong> <strong>huwelijk</strong> 33 .<br />
Om de relatie tussen de echtgenoten te typeren<br />
gebruikt men nu eens de term ιλία