Brochure - Inverde
Brochure - Inverde
Brochure - Inverde
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Laat het gras maar groeien! Wie weet brengen we over enkele jaren allemaal<br />
het gras van onze tuin naar een vergister in de buurt? En verwarmen we,<br />
wassen, strijken en rijden we met schoon biogas gemaakt van gras.<br />
Wil je meer weten over de fascinerende groene kracht van gras? Kijk op<br />
www.graskracht.be om een studiedag bij te wonen of een cursus te volgen.<br />
Met de financiële steun van<br />
Verantwoordelijk uitgever.: Tom Embo, OC-ANB, Koning Albert II-laan 20 , 1000 Brussel<br />
In samenwerking met<br />
ContaCt<br />
Willy Verbeke<br />
<strong>Inverde</strong><br />
Duboislaan 1b<br />
1560 Hoeilaart<br />
willy.verbeke@lne.vlaanderen.be<br />
www.graskracht.be
In grasmaaisel van weiden, natuurgebieden en bermen schuilt<br />
heel wat kracht. Als je het maaisel vergist in een speciale installatie,<br />
kan het vrijgekomen gas elektriciteit of warmte opwekken. Zo<br />
kan het biogas uit 10 ton vergist gras een gezin een jaar lang<br />
van groene stroom voorzien. Deze nieuwe manier om duurzame<br />
energie op te wekken is uitdagend en veelbelovend. Als je op een<br />
goede manier vergist, hou je ook nog een materiaal over dat als<br />
meststof of voor bodemverbetering kan gebruikt worden.<br />
* Als je 1m² gras gedurende 1 jaar maait en dan maaisel laat vergisten, kan je met de energie die dat oplevert 1 keer de was doen.<br />
A<br />
www.graskracht.be
Het project graskracht wil de omzetting van gras naar energie<br />
in vlaanderen bevorderen. Dit project is vooral gericht op het<br />
benutten van gras van bermen en natuurgebieden. De vraag is<br />
vandaag: waar blijven we met dit grasmaaisel? Nu wordt het vaak<br />
gezien als een vervelend afvalproduct, maar het is zeker mogelijk<br />
om het veel efficiënter te gebruiken dan nu het geval is.<br />
Wat is gras ?<br />
Grassen zijn plantensoorten die behoren<br />
tot de grassenfamilie. Ze hebben dunne<br />
stengels en smalle bladeren, maar zijn desondanks<br />
relatief stevig gebouwd. Hun<br />
bloemen zijn zeer klein en gewoonlijk<br />
groen. Er zijn ongeveer 8.000 soorten<br />
grassen verspreid over alle werelddelen.<br />
Tarwe, rijst en riet zijn bijvoorbeeld echte<br />
grassen.<br />
Daarnaast zijn er ook de zogenaamde<br />
schijngrassen. Dit zijn planten uit andere<br />
plantenfamilies. Ze zijn ook fijn gebouwd<br />
en daarom lijken ze op de echte grassen.<br />
Pitrus en Moeraszegge zijn dergelijke<br />
schijngrassen.<br />
Wat is een grasland ?<br />
In een grasland domineren gewoonlijk de<br />
echte grassen, maar er kunnen heel wat<br />
kruiden tussen het gras staan zoals madeliefjes<br />
en boterbloemen. Zodoende kunnen<br />
graslanden zeer soortenrijk zijn, met tientallen<br />
soorten per vierkante meter. Graslanden<br />
2<br />
zijn zeer divers, ze variëren van een paar<br />
centimeter tot een paar meter hoog en zijn<br />
te vinden op allerlei grondsoorten. We hebben<br />
er allerlei namen aan gegeven zoals<br />
weide, hooiland, gazon, enz.<br />
Hoeveel gras is er in<br />
vlaanderen ?<br />
Vlaanderen is rijk aan gras en het groeit<br />
stevig door: graslanden produceren 3 à 10<br />
ton droge biomassa per hectare per jaar.<br />
Het gewicht van het verse maaisel ligt minstens<br />
drie keer zo hoog, omdat vers gras<br />
veel water bevat. Regelmatig maaien is<br />
aan de orde voor vele duizenden hectaren<br />
grasland.
De inventarisatie in het project graskracht<br />
heeft aan het licht gebracht dat er in Vlaanderen<br />
uit natuurgebieden jaarlijks zo’n<br />
21.000 ton droge stof aan maaisel wordt<br />
gehaald. Van bermen werd dit zelfs bepaald<br />
op 40.000 ton droge stof per jaar.<br />
Het gras dat opgegeten wordt door runderen<br />
en ander vee is hier niet bijgerekend.<br />
Daarnaast wordt er heel wat groenafval uit<br />
tuinen en plantsoenen naar gemeentelijke<br />
containerparken gebracht. Het grasmaaisel<br />
wordt hier vaak selectief verzameld,<br />
maar een juiste schatting is op het niveau<br />
van Vlaanderen niet beschikbaar.<br />
Vergeten we verder ook niet dat er in<br />
Vlaanderen ongeveer 210.000 ha grasland<br />
voor landbouwdoeleinden beheerd wordt.<br />
Natuurlijk wordt dit gebruikt voor de veeteelt,<br />
maar een deel zou ook kunnen vergist<br />
worden, bijvoorbeeld als er zich in een<br />
goed jaar plaatselijk overschotten voordoen<br />
of als men vreest dat er ergens teveel<br />
giftige of onsmakelijke planten inzitten.<br />
3<br />
Waarom maaien We<br />
graslanden ?<br />
Er was natuurlijk al gras vooraleer mensen<br />
het begonnen af te maaien, maar toch zijn<br />
heel wat grassoorten en kruiden perfect<br />
aangepast aan deze beheermaatregel, omdat<br />
er gelijkenissen zijn met de begrazing<br />
door bijvoorbeeld schapen of runderen.<br />
Het blijkt zelfs zo dat graslanden die niet<br />
meer begraasd noch gemaaid worden op<br />
enkele jaren tijd het grootste deel van hun<br />
biodiversiteit kwijtraken.<br />
Goed beheerde graslanden bevatten tot<br />
meer dan 50 plantensoorten op elk stukje<br />
van enkele m2 , terwijl dat er in niet beheerde<br />
graslanden slechts een tiental zijn.<br />
Waarom dat zo is weten we niet precies en<br />
valt moeilijk te begrijpen, maar we weten<br />
met zekerheid dat je aan natuurbeheer<br />
moet doen om bloemrijke en soortenrijke<br />
graslanden te behouden. In natuurgebieden<br />
en bermen maaien we dus het gras in<br />
het kader van natuurbeheer, op bermen
komt daar nog de verkeersveiligheid bij.<br />
Als we niet maaien komen er onder ons klimaat<br />
immers bomen te groeien en dat kunnen<br />
we vlak tegen de rijbaan bijvoorbeeld<br />
niet hebben omdat er geen plaats voor is.<br />
Ook in natuurgebieden kunnen we er be-<br />
wust voor opteren om graslanden in stand<br />
te houden en geen bossen, omdat de<br />
meeste soorten die in graslanden leven<br />
dat nu eenmaal in een bos niet kunnen.<br />
Wat is biomassa ?<br />
Bios is het Griekse woord voor leven. Met<br />
biomassa bedoelen we de materie in levende<br />
wezens of wat rechtstreeks daarvan<br />
afkomstig is. Koeien, vogels, regenwormen,<br />
bloemen, bomen en gras zijn<br />
dus allemaal biomassa. Maar bij biomassa<br />
worden ook zaken gerekend als grasmaaisel,<br />
hout en mest.<br />
Zorgt biomassa<br />
mee voor groene<br />
energie ?<br />
Er zijn heel wat vormen van groene of her-<br />
nieuwbare energie. Hierbij vallen windmo-<br />
lens enorm op in het landschap en zien<br />
we tal van daken met zonnepanelen. Deze<br />
volstaan echter niet en zijn sterk afhankelijk<br />
van de weersomstandigheden. Daarom<br />
gaat biomassa een essentiële rol spelen in<br />
4<br />
ons hernieuwbare energieverhaal.<br />
Tegen 2020 streven we in Europa naar 20%<br />
groene energie en in België naar 13%. Globaal<br />
genomen neemt de energie uit biomassa<br />
ongeveer de helft van deze hernieuwbare<br />
energieproductie op zich en dat<br />
zal nog een aantal jaren zo blijven. Er komt<br />
dus veel meer energie uit biomassa dan uit<br />
zonnepanelen of windenergie.<br />
Daar komt dan nog bij dat het gebruik van<br />
deze biomassa veel minder weersafhankelijk<br />
is en dat biomassa gemakkelijk kan<br />
opgeslagen worden voor gebruik op een<br />
later tijdstip. Hout kunnen we gerust ergens<br />
een tijd laten liggen en ook gras kunnen<br />
we vrij gemakkelijk bewaren.<br />
Waarom gaan<br />
We gras vergisten<br />
en niet verbranden ?<br />
Op het moment dat men het gras maait<br />
bevat het vaak 2/3de water op gewichtsbasis,<br />
bij hout is dat vaak minder dan de helft<br />
op het moment van de velling. Om het te
verbranden moet het materiaal zo droog<br />
mogelijk zijn, terwijl dit bij vergisting kletsnat<br />
mag zijn. We steken het natte materiaal<br />
bv. in een tank, waar het een vloeibare<br />
massa vormt.<br />
Bij de verbranding zelf geeft gras vaak<br />
problemen omdat het meer chloor bevat<br />
dan hout. Hierdoor kunnen de verwarmingsketels<br />
aangetast worden. Gras heeft<br />
ook een lager smeltpunt dan hout waardoor<br />
het materiaal tijdens het branden<br />
meer aan elkaar gaat koeken.<br />
Na verbranding levert gras meer as op dan<br />
hout en het verschil is groot: gemakkelijk<br />
10% ten opzichte van tot minder dan 1% as<br />
bij hout. Deze as is in de praktijk een afvalproduct,<br />
waarvan men moeilijk afraakt. Als<br />
we gras vergisten bekomen we geen as,<br />
maar een materiaal dat we kunnen gebruiken<br />
als bodemverbeteraar of bemesting.<br />
Hierbij dient vermeld dat het best mogelijk<br />
is om grasmateriaal of stro te verbranden<br />
in aangepaste ketels. Bij ons wordt het echter<br />
zelden gedaan.<br />
Wie Zorgt voor de<br />
vergisting ?<br />
De productie van het energierijke biogas<br />
dat vrijkomt bij vergisting van biomassa<br />
wordt verzorgd door bacteriën. Dergelijke<br />
bacteriën vinden we in de natuur op diverse<br />
5<br />
plaatsen zoals in de maag van koeien, in<br />
moerassen, in zuurstofarme bodems en<br />
in vuilnisbelten. Deze zogenaamde methaanbacteriën<br />
behoren zelfs bij de eerste<br />
levende wezens op aarde. Ze waren er al<br />
3 à 4 miljard jaar geleden, toen de atmosfeer<br />
nog geen zuurstof bevatte. Ze leven<br />
dan ook in zuurstofloze omstandigheden.<br />
We spreken van anaerobe bacteriën en<br />
anaerobe vergisting.<br />
900<br />
800<br />
700<br />
600<br />
500<br />
400<br />
300<br />
200<br />
100<br />
0<br />
BIOGASPOTENTIEEL m 3 /TON MATERIAAL<br />
Varkensgier<br />
Bietenloof<br />
Aardappelpulp<br />
Voederbieten<br />
Restafval huisvuil<br />
Maïssilage<br />
Alleen met zeer sterke microscopen kunnen<br />
we deze methaanbacteriën te zien krijgen,<br />
omdat ze slechts ongeveer een duizendste<br />
millimeter groot zijn. Toch zijn het levende<br />
wezens die we moeten verzorgen en voeden<br />
opdat ze ons ten dienste zouden zijn.<br />
Exploitanten van vergistingsinstallaties zijn<br />
in die zin dan ook een beetje als veetelers.<br />
Bij de vergisting komt er biogas vrij, waar-<br />
uit we energie kunnen halen. Dit biogas be-<br />
staat namelijk voor 50 à 75% uit methaan,<br />
dat ook het voornaamste bestanddeel van<br />
Grassilage<br />
TRoggesilage<br />
Tarwe<br />
Vet van slachthuizen<br />
Oud brood<br />
Glycerine<br />
Gebruikt vet<br />
bron: ODE
iogasproductie (Nm 3 /ton)<br />
140<br />
120<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
BEPALING VAN HET BIOGASPOTENTIEEL (vb.)<br />
0<br />
0 10<br />
20 30 40 50<br />
tijd (d)<br />
aardgas is. Methaan wordt ook wel moe-<br />
rasgas genoemd omdat de methaanpro-<br />
ducerende bacteriën voorkomen in zuur-<br />
stofloze moerasbodems.<br />
Methaan is ook een broeikasgas, dat zelfs<br />
23 keer zo sterk is als het beter bekende<br />
broeikasgas kooldioxide. Bij de strijd tegen<br />
de klimaatsopwarming is vergisting van<br />
biomassa dus dubbel interessant. Enerzijds<br />
verhinderen we dat er methaan de lucht ingaat<br />
door dit in motoren om te zetten in<br />
energie en anderzijds wordt de cyclus rond<br />
gemaakt doordat de planten ongeveer<br />
evenveel kooldioxide opnemen als er vrijkomt<br />
bij de energieproductie.<br />
Het is mogelijk om biogas op te werken tot<br />
het de kwaliteit heeft van aardgas, zodat<br />
het in het aardgasnet kan verspreid worden.<br />
In Vlaanderen wordt dit nog niet gedaan<br />
en voor heel wat toepassingen is het<br />
ook niet nodig. In sommige landen rijden er<br />
auto’s en zelfs treinen op biogas.<br />
6<br />
Wat steekt er best<br />
niet tussen Het gras ?<br />
De verschillende vergistingsinstallaties zijn<br />
meer of minder gevoelig voor onzuiverheden:<br />
• Hout is niet zo interessant omdat het nu<br />
eenmaal heel slecht vergist<br />
• Stenen kunnen de installatie blokkeren<br />
• Zand kan plaatselijk ophopen en moet<br />
vermeden worden<br />
• Koorden (van de hooibalen) kunnen ook<br />
zorgen voor blokkering<br />
• Zwerfvuil zoals blikjes, plastic en flessen<br />
is misschien nog het ergste<br />
Heel wat onzuiverheden kunnen eruit gehaald<br />
worden in een zogenaamde “voortrein”<br />
met zeven, magneten of zelfs manuele<br />
sortering. De stikstof eruit halen is veel<br />
moeilijker. Sterk met stikstof bemest gras is<br />
immers minder gewenst in een vergistingsinstallatie,<br />
omdat het zorgt voor een grotere<br />
hoeveelheid ammoniak, wat giftig kan<br />
zijn voor de bacteriën. Hieraan kan verholpen<br />
worden door stikstofrijke voedingsstromen<br />
te mengen met stikstofarmere. In
natuurgebieden en op bermen wordt ech-<br />
ter weinig of niet bemest, zodat dit pro-<br />
bleem zich weinig stelt.<br />
kunnen We Het<br />
maaisel onmiddellijk<br />
gebruiken ?<br />
Eigenlijk geldt bij maaisel voor energie-<br />
winning: hoe verser hoe beter. Als we gras<br />
een paar dagen in een plastic zak bijhouden<br />
of op een hoop laten liggen wordt het<br />
warm. Men zegt dat het gaat “broeien”.<br />
Deze warmte is eigenlijk al een energieverlies,<br />
dat we hadden kunnen opvangen.<br />
We kunnen gras dus helemaal vers van<br />
het veld naar de vergistingsinstallatie voeren,<br />
maar in de praktijk is dit niet realistisch<br />
omdat de grasgroei met pieken verloopt<br />
en niet alles tegelijk verwerkt kan<br />
worden. De grootste productie gebeurt in<br />
mei-juni met gewoonlijk een tweede, kleinere<br />
piek in het najaar. In putje winter is er<br />
zelfs helemaal geen aanvoer. Daarom<br />
gaan we gras bewaren in silo’s, ook wel<br />
kuilen genoemd. We gaan het inkuilen.<br />
Voor sommige installaties moet het gras fijn<br />
verhakseld zijn in stukjes tot bijvoorbeeld<br />
maximaal 4 centimeter. Bij andere maakt dit<br />
niets uit en kunnen zelfs grotere kruidachtige<br />
planten volledig verwerkt worden.<br />
7<br />
kunnen We Het<br />
grasmaaisel<br />
beWaren ?<br />
Het bewaren van grasmaaisel als veevoeder<br />
wordt reeds lang gedaan in functie van<br />
de veeteelt. Nu blijkt dat we dat even goed<br />
kunnen doen om er energie uit te halen. Als<br />
men op enkele dingen let kan het grasmaaisel<br />
in een silo of kuil meer dan een jaar<br />
bewaard worden. Men spreekt dan van ingekuild<br />
of gesileerd gras. De silo bevindt<br />
zich best naast de vergistingsinstallatie om<br />
er doorheen het jaar beetje bij beetje van<br />
te verwerken.<br />
Het verse maaisel wordt zo snel mogelijk<br />
naar de silo gebracht en daar vast aangereden,<br />
om er zoveel mogelijk lucht uit te<br />
krijgen. Zo stapelt men het gras in de silo<br />
op naarmate het binnengebracht wordt en<br />
uiteindelijk wordt het afgedekt van de<br />
lucht, gewoonlijk met een laag plastic. Gezien<br />
er geen zuurstof meer aan kan en de<br />
aanwezige zuurstof snel opgebruikt is,<br />
stopt het gewone rottingsproces en gaat<br />
het ingekuilde gras bewaren. Dit inkuilen<br />
dient met zorg te gebeuren.<br />
Interessant om te vermelden is dat ook het<br />
geproduceerde gas gedurende langere tijd<br />
probleemloos kan opgeslagen worden.<br />
Zonnecellen en windmolens bieden geen<br />
dergelijk voordeel van energieopslag.
Wat is Co-vergisting ?<br />
In het geval van co-vergisting worden ver-<br />
schillende materialen of stromen samen<br />
vergist. Gras levert hierbij ongeveer 200<br />
m3 biogas op per ton vers materiaal, wat in<br />
8<br />
de buurt ligt van de veel gebruikte maïs.<br />
Maar gras is veel meer variabel van kwaliteit<br />
en zeker bermgras kan heel wat onzuiverheden<br />
bevatten.<br />
Bron: Oosterhof Holman bioEnergie
Vaak wordt er maïs samen vergist met<br />
mest uit de veeteelt, met als eigenlijke<br />
hoofddoel om de mest te verwerken.<br />
Mest levert echter erg weinig biogas op.<br />
Langs de andere kant bestaan er energierijke<br />
afvalstromen zoals sommige vetten<br />
die heel wat biogas opleveren. Een professionele<br />
vergister kan hier handig op inspelen.<br />
Hier moet bij vermeld worden dat de<br />
bacteriëngemeenschap zich instelt op bepaalde<br />
materialen of een mengsel ervan.<br />
Men kan dus niet zomaar de voeding van<br />
het systeem omgooien; er bestaat dan het<br />
risico dat de gasproductie in gevaar komt.<br />
Welke vergistings -<br />
systemen bestaan er ?<br />
Als het drogestofgehalte 15 à 20 % of minder<br />
is, spreekt men van natte vergisting.<br />
Gewoonlijk gebeurt dit type vergisting<br />
met vloeibare mest en het materiaal is dan<br />
ook vrij goed vloeibaar. Gras kan hierin<br />
wel eens een vervelende drijflaag vormen.<br />
Maar door een stevig roerwerk is het mogelijk<br />
om de massa homogeen te houden.<br />
Ook de buizen en de aanvoersystemen<br />
zijn voor het verwerken van gras best wat<br />
steviger en breder uitgevoerd dan voor<br />
andere materialen. Bij een hoger drogestofgehalte<br />
spreekt men van droge vergisting.<br />
Het materiaal is hierbij ook nog steeds<br />
behoorlijk nat, maar niet noodzakelijk<br />
vloeibaar.<br />
9<br />
Bij droge vergisting bestaan systemen die<br />
veel gemakkelijker kunnen omgaan met onzuiverheden<br />
en zwerfvuil. Maar globaal genomen<br />
kan gesteld worden dat een installatie<br />
voor droge vergisting een hogere<br />
investering vraagt.<br />
Wat is WarmtekraCHtkoppeling<br />
(Wkk) ?<br />
Het totale energetische rendement van<br />
vergistingsinstallaties met WKK is potentieel<br />
hoog, ongeveer 85%, maar dit valt<br />
uiteen in 35 à 40 % elektrisch rendement<br />
en 40 à 50 % warmterendement. Het biogas<br />
wordt immers verbrand in een aangepaste<br />
motor: een generator voor elektriciteit<br />
wordt aangedreven maar de motor<br />
zelf wordt ook warm. Daaruit zien we dat<br />
slechts 35 à 40% van de energie in de biomassa<br />
kan omgezet worden in elektriciteit<br />
en dat er gewoonlijk meer energie als<br />
warmte vrijkomt dan als elektriciteit.<br />
Het rendement van de hele installatie is<br />
dus sterk gebonden aan het gebruik van<br />
de vrijgekomen warmte.<br />
Wanneer deze warmte bijvoorbeeld kan<br />
gebruikt worden voor de verwarming van<br />
bedrijfsgebouwen, huizen of serres in de<br />
buurt via een warmtenet maakt dit een<br />
enorm verschil.
Wat blijft er over<br />
van Het gras na<br />
de gasproduCtie :<br />
Het digestaat ?<br />
Na vergisting van biomassa blijft het zoge-<br />
naamde digestaat achter. Alle makkelijk af-<br />
breekbare molecules worden omgezet in<br />
biogas en het resultaat is dat het eindproduct<br />
meer vloeibaar is dan het uitgangsmateriaal.<br />
Dit digestaat kan op landbouwgrond<br />
uitgespreid worden of eerst nog<br />
verwerkt tot compost als het voldoende<br />
structuur of stevigheid heeft.<br />
Voedingsstoffen als stikstof, fosfor, kalium,<br />
calcium en magnesium blijven in het digestaat<br />
en gaan niet in het biogas. Daarom kan<br />
digestaat gebruikt worden als meststof of<br />
bodemverbeteraar, indien het geen schadelijke<br />
producten bevat.<br />
Natuurlijk moet de samenstelling van het<br />
digestaat opgevolgd worden om de bemesting<br />
evenwichtig te krijgen, maar op<br />
deze manier kan heel wat kunstmest ver-<br />
10<br />
vangen worden. En laat ons niet vergeten<br />
dat kunstmest bijzonder veel energie<br />
vraagt in de productie. Het digestaat<br />
draagt in tegenstelling tot kunstmest ook<br />
bij tot het humusgehalte en dus tot de<br />
structuur van de bodem.<br />
Als de beheerder van een vergistingsinstal-<br />
latie het digestaat als secundaire grondstof<br />
wil gebruiken dan heeft hij/zij een VLACOcertificaat<br />
(Vlaamse Compostorganisatie)<br />
nodig, of moet het product onderwerpen<br />
worden aan een gelijkwaardige kwaliteitscontrole.<br />
Er gebeuren ook veldproeven om de bemesting<br />
met digestaat uit te testen.<br />
is de geurHinder<br />
aanvaardbaar ?<br />
Het vergistingsproces zelf moet afgescheiden<br />
worden van de luchtzuurstof en gaat<br />
daarom door in luchtdicht afgesloten<br />
tanks. Hier kan dus geen geurhinder voorkomen.<br />
Aangezien de makkelijk afbreekbare<br />
verbindingen zijn omgezet in biogas<br />
kent ook het digestaat een minder uitgesproken<br />
geur dan de verse mest.<br />
Toch kan er geur vrijkomen bijvoorbeeld bij<br />
de aanvoer van biomassa, de opslag en de<br />
voorbehandeling. Hiervoor kunnen maatregelen<br />
genomen worden zoals afdekken en<br />
behandelingen in gesloten ruimtes. Grotere
vergistingsinstallaties horen echter niet thuis<br />
temidden van woonwijken. Ze passen op<br />
landbouwbedrijven of industrieterreinen.<br />
is er geen<br />
ontploffingsgevaar ?<br />
Vanzelfsprekend is biogas brandbaar en<br />
het wordt opgeslagen boven de vergistende<br />
biomassa in een luchtdicht afgesloten<br />
ruimte. Maar het gevaar is zeer beperkt<br />
omdat de druk van dit gas laag is en de<br />
hoeveelheid gas relatief beperkt.<br />
Een biogasinstallatie moet voldoen aan<br />
strenge veiligheidsnormen en is daarom<br />
zeker niet gevaarlijker dan andere installaties<br />
die gas gebruiken.<br />
11<br />
Zijn er Wettelijke<br />
vergunningen<br />
nodig om gras te<br />
vergisten ?<br />
De verplichting van een bouwvergunning ligt<br />
voor de hand, er wordt immers doorgaans<br />
heel wat beton gegoten om een vergistingsinstallatie<br />
te laten werken. Maar afhankelijk<br />
van het materiaal dat vergist<br />
wordt zal de beheerder van een vergistingsinstallatie<br />
ook de nodige milieuvergunningen<br />
moeten aanvragen. Het kan<br />
gaan om gemeentelijke, provinciale,<br />
Vlaamse, Belgische (federale) en Europese<br />
regels, wat dus een heel kluwen kan opleveren.<br />
Het bekomen van de vergunning<br />
voor een installatie neemt minstens anderhalf<br />
jaar in beslag.<br />
Vlarea of het Vlaams Reglement voor Af-<br />
valvoorkoming en –beheer somt alle voor-<br />
waarden op waaraan men dient te voldoen<br />
om organisch-biologisch afval (OBA) te<br />
vergisten. De gestelde eisen hebben betrekking<br />
op de inzameling, het transport en<br />
de verwerking. (sinds 2012: Vlarema) Een<br />
andere Vlaamse bevoegdheid betreft het<br />
meststoffendecreet en het mestactieplan<br />
(MAP). In onze regio is immers vaak sprake<br />
van een mestoverschot en hieromtrent kan<br />
men terecht bij de Vlaamse Landmaatschappij<br />
(VLM) die ook de Mestbank onder<br />
haar hoede heeft.
De stedenbouwkundige en de milieuver-<br />
gunning zijn aan mekaar gekoppeld. De<br />
eerste wordt pas definitief als de milieuvergunning<br />
ook toegekend wordt, en omgekeerd.<br />
Vlarem is het Vlaams Reglement<br />
voor Milieuvergunningen en hier valt een<br />
vergistingsinstallatie onder Klasse 1, dus bij<br />
de meest hinderlijke activiteiten. Klasse 3 is<br />
de minst hinderlijke.<br />
Vergistingsinstallaties kunnen gebouwd<br />
worden in industriegebied, maar ook in<br />
landbouwgebied. Voor deze laatste situatie<br />
werd door de Vlaamse regering een<br />
Omzendbrief (RO/2006/01) goedgekeurd.<br />
Hierin staat dat vergistingsinstallaties met<br />
een verwerkingscapaciteit tot maximaal<br />
60.000ton per jaar kunnen ingeplant worden<br />
in landbouwgebied, en dat er dan tot<br />
40% materiaal niet afkomstig uit land- en<br />
tuinbouw mee vergist kan worden. In deze<br />
laatste hoeveelheid kunnen dan wel afvalstoffen<br />
zitten die veel biogas opleveren. Dit<br />
wil dus met andere woorden zeggen dat er<br />
minimaal 60% materialen in verband met<br />
landbouw moeten in verwerkt worden.<br />
12<br />
Mest en maïs vallen hier bijvoorbeeld onder,<br />
maar ook andere landbouwproducten<br />
van plantaardige oorsprong zoals gras geteeld<br />
op het land- en tuinbouwbedrijf dat<br />
niet als afval beschouwd wordt.<br />
is Het vergisten van<br />
gras eConomisCH<br />
rendabel ?<br />
Spijtig genoeg is het vergisten van gras om<br />
er hernieuwbare energie mee te produceren<br />
tot op heden op zichzelf niet economisch<br />
rendabel. Maar er bestaan verschillende<br />
steunmaatregelen om hieraan te<br />
verhelpen en op die manier ondernemers<br />
ertoe te brengen toch te investeren.<br />
Groenestroomcertificaten (GSC) kunnen<br />
door energieproducenten aangevraagd<br />
worden bij de VREG (Vlaamse Regulator<br />
voor de Elektriciteits- en Gasmarkt). Anderzijds<br />
zijn de elektriciteitsleveranciers verplicht<br />
een vast percentage groene stroom<br />
te verdelen met de door hen aangekochte<br />
GSC als bewijs hiervan. Zo is door vraag en<br />
aanbod een handel in GSC ontstaan.<br />
De minimumprijs voor een GSC bedraagt<br />
nu 100 of 110 euro per 1000kWh. De elektriciteit<br />
moet dan wel met anaerobe vergisting<br />
opgewekt zijn uit biomassa voornamelijk<br />
afkomstig uit landbouwstromen of<br />
uit groenten-, fruit- en tuinafval (GFT).
Op 1 februari 2012 werd een mededeling<br />
van de VREG gewijzigd waardoor natuuren<br />
bermmaaisel duidelijk onder de land- en<br />
tuinbouwgerelateerde stromen vallen. Het<br />
project Graskracht heeft er dus voor gezorgd<br />
dat natuur- en bermmaaisel mee telt<br />
onder het aandeel dat in aanmerking komt<br />
voor de verhoogde minimumsteun.<br />
Tuinafval dat bestaat uit niet houtig, fijn<br />
materiaal zoals gazonmaaisel behoort dan<br />
weer tot het GFT. Naast de GSC bestaat er<br />
ook een systeem voor warmtekrachtkoppeling<br />
met verhandelbare WKK-certificaten.<br />
Ook het Vlaams Landbouwinvesteringsfonds<br />
(VLIF) kan in uitzonderlijke<br />
gevallen steun verlenen aan de bouw van<br />
vergistingsinstallaties. Maar er zijn nog tal<br />
van andere pistes om de installatie rendabeler<br />
te krijgen. Bij verschillende partners<br />
in het graskrachtproject kan men terecht<br />
voor advies: ODE, Vlaco, FEBEM, Biogas-e,<br />
OVAM en Inagro (zie verder).<br />
Hoeveel mensen<br />
kunnen We van<br />
groene stroom<br />
voorZien met<br />
grasmaaisel uit<br />
natuurgebieden en<br />
bermen ?<br />
In het project Graskracht is een gedetail-<br />
leerde inventarisatie gebeurd van de<br />
13<br />
maaiselproductie uit Vlaamse natuurge-<br />
bieden en bermen. Het blijkt dat bermen<br />
een veelvoud produceren van de graslanden<br />
in natuurgebieden. Dit komt door de<br />
grotere totale oppervlakte: 23.500 ha grazige<br />
bermen ten opzichte van ongeveer<br />
6.400 ha gemaaid grasland in natuurgebieden.<br />
Op basis van wat er echt gewogen<br />
en doorgegeven is komt men tot een totaal<br />
van 61.000 ton droge stof aan maaisel,<br />
maar dat is zonder twijfel een onderschatting<br />
van de echte en van de<br />
potentiële productie.<br />
In het project graskracht hebben we voor-<br />
zichtig geschat dat er jaarlijks 93.000 ton<br />
droge stof aan grasmaaisel wordt geproduceerd<br />
of zeker kan geproduceerd worden<br />
in Vlaamse natuurgebieden en bermen.<br />
Om aan de hoeveelheid vers materiaal<br />
te komen met ook water erin kunnen we dit<br />
met 3 vermenigvuldigen: 279.000 ton. Per<br />
ton kan dit ongeveer 151 m3 biogas produceren<br />
zodat we in totaal 42.129.000 m3 biogas<br />
bekomen.
Eén m 3 methaan levert 10 kWh energie op,<br />
maar biogas bestaat slechts voor bv. 65%<br />
uit methaan zodat 1 m3 biogas 6,5 kWh<br />
energie oplevert: 273.838.500 kWh.<br />
Maar het grootste deel van de geprodu-<br />
ceerde energie bestaat uit warmte en bv.<br />
34% bestaat uit elektriciteit: 93.105.090<br />
kWh. Eén huisgezin verbruikt per jaar ongeveer<br />
3500 kWh (een doorsnee gezin,<br />
www.vreg.be) zodat we met de elektriciteitsproductie<br />
uit natuurgebieden en<br />
bermen ongeveer 26.600 gezinnen van<br />
groene stroom kunnen voorzien. Dit is<br />
ongeveer 1% van de Vlaamse bevolking.<br />
Als we uitgaan van het totale elektriciteitsverbruik<br />
van de Vlaamse huishoudens<br />
(41,4 PJ in 2010, www.emis.vito.be)<br />
komen we aan 0,8%. Deze twee berekeningswijzen<br />
bevestigen dus elkaar wat de<br />
grootteorde betreft.<br />
Hiermee hebben we dan ook de grote be-<br />
perking van graskracht ontmoet: het is niet<br />
dé oplossing van het energieprobleem,<br />
maar verwaarloosbaar is het ook niet. In de<br />
toekomst zal de energie allicht uit veel<br />
meer verschillende bronnen moeten komen.<br />
In eerste instantie moeten we echter<br />
energie besparen (gezien dit nog het<br />
meest duurzame is) en vervolgens gaan<br />
kijken naar verschillende bronnen van<br />
duurzame energie, evenals organisatie en<br />
distributie.<br />
14<br />
Dertien partners - elk met hun specifieke expertise<br />
- richtten met de Europese steun van<br />
efro, het Europees fonds voor Regionale<br />
ontwikkeling, het project graskracht op:<br />
• I n v e r d e : het Ondersteunend Centrum<br />
van het Agentschap voor Natuur en Bos.<br />
Het ANB is beheerder van Vlaamse natuurgebieden<br />
voor de overheid en bijgevolg<br />
een groot leverancier van grasmaaisel.<br />
• Eneco International: leverancier van<br />
elektriciteit, gas en duurzame energie,<br />
en één van de top vijf spelers in België.<br />
Eneco plaatst vergistingsinstallaties<br />
voor biogas en verwezenlijkt wind- en<br />
zonneprojecten bij ondernemingen.<br />
• P H L : Provinciale Hogeschool Limburg:<br />
onderwijs en onderzoek.<br />
• Universiteit Hasselt: onderwijs en on-<br />
derzoek.<br />
• I N AG R O : onderzoek en advies in land-<br />
en tuinbouw.<br />
• Natuurpunt beheer: dit is veruit de<br />
grootste private natuurbeheerorganisa-<br />
tie in Vlaanderen, ze produceren gras-<br />
maaisel op duizenden hectaren.<br />
• OVA M : Openbare Vlaamse Afvalstof-<br />
fenmaatschappij. Streeft naar minder af-<br />
val en een propere bodem in Vlaanderen.<br />
• Departement LNE AMIS: Departe-<br />
ment Leefmilieu, Natuur en Energie, Af-<br />
deling Milieu-integratie en subsidiërin-<br />
gen: gerichte communicatie-acties en
natuurtechnische milieubouw.<br />
• AWV: Agentschap Wegen en Ver-<br />
keer: beheerder van de bermen van de<br />
Vlaamse autosnel- en gewestwegen.<br />
• B i o g a s - e : Vlaams platform voor infor-<br />
meren over en stimuleren van anaerobe<br />
vergisting<br />
• FEBEM-FEGE: Federatie van bedrij-<br />
ven voor milieubeheer<br />
• O D E : de Organisatie voor Duurzame<br />
Energie Vlaanderen, is de sectororgani-<br />
satie voor duurzame energie in het<br />
Vlaams Gewest, vertegenwoordigd door<br />
zijn Bio-Energie platform<br />
• Vlaco (Vlaamse Compostorganisa-<br />
tie) stelt zich tot doel stelt om de uit-<br />
voering van de opeenvolgende beleids-<br />
15<br />
plannen inzake groenafval, GFT-afval en<br />
bedrijfsorganisch afval te ondersteunen<br />
De dertien partners experimenteren volop<br />
met graskracht en werken oplossingen uit<br />
die in de nabije toekomst toepassingen op<br />
grotere schaal mogelijk maken. Het aantal<br />
vergistingsinstallaties in Vlaanderen zal<br />
groeien in lijn met het Europese beleid omtrent<br />
hernieuwbare energie.<br />
Het project graskracht loopt van april<br />
2010 tot eind september 2012 en kost<br />
circa 992.000 euro. daarvan is 40%<br />
efro subsidie (europees geld), de<br />
rest van het budget is afkomstig van<br />
de vlaamse partners.