De smaak - Bouwbedrijf MJ De Nijs en Zonen BV
De smaak - Bouwbedrijf MJ De Nijs en Zonen BV
De smaak - Bouwbedrijf MJ De Nijs en Zonen BV
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
1<br />
<strong>De</strong> <strong>smaak</strong><br />
van de 19 eeuw<br />
Inleiding<br />
<strong>De</strong> Op<strong>en</strong> Monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>dag is bedoeld om de publieke belangstelling voor monum<strong>en</strong>-<br />
t<strong>en</strong> <strong>en</strong> het draagvlak voor monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>zorg te vergrot<strong>en</strong>. Traditiegetrouw zijn er daarom<br />
op de 2 e zaterdag van september diverse monum<strong>en</strong>tale gebouw<strong>en</strong> gratis op<strong>en</strong>gesteld<br />
<strong>en</strong> wordt u in de geleg<strong>en</strong>heid gesteld ons cultureel erfgoed te bekijk<strong>en</strong>. In Hoorn,<br />
Blokker <strong>en</strong> Zwaag staan op verschill<strong>en</strong>de plaats<strong>en</strong> de deur<strong>en</strong> op<strong>en</strong> om u te ontvang<strong>en</strong>.<br />
U kunt de deelnem<strong>en</strong>de pand<strong>en</strong> herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> aan de bek<strong>en</strong>de OMD-vlag. Zonder verdere<br />
vermelding b<strong>en</strong>t u tuss<strong>en</strong> 11:00 uur <strong>en</strong> 17:00 uur welkom.<br />
Ook dit jaar zijn naast de ‘klassiekers’ zoals de verschill<strong>en</strong>de kerk<strong>en</strong> weer e<strong>en</strong> aantal<br />
nieuwe pand<strong>en</strong> geop<strong>en</strong>d zoals de Jozefschool op het Achterom <strong>en</strong> <strong>en</strong>kele woonhuiz<strong>en</strong>.<br />
Hoorns grootste monum<strong>en</strong>t, de voormalige staatsgevang<strong>en</strong>is op het Oostereiland,<br />
zal ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s geop<strong>en</strong>d zijn voor het publiek. Het complex wordt mom<strong>en</strong>teel gerestaureerd<br />
maar het grootste deel van de gebouw<strong>en</strong> is te bezichtig<strong>en</strong> inclusief de binn<strong>en</strong>plaats.<br />
Gebouw<strong>en</strong>, die in restauratie zijn, word<strong>en</strong> op eig<strong>en</strong> risico betred<strong>en</strong>.<br />
Naast de verschill<strong>en</strong>de op<strong>en</strong>gestelde monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn er uiteraard nog veel meer<br />
mooie gebouw<strong>en</strong> in onze geme<strong>en</strong>te te bekijk<strong>en</strong>. Daarom zijn in deze gids twee fietsroutes<br />
(respectievelijk 12 <strong>en</strong> 5 kilometer lang) opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> die ons langs ons gebouwd<br />
erfgoed leid<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze routes door Blokker, Zwaag, Risdam <strong>en</strong> Hoorn-Noord voer<strong>en</strong> u<br />
ook langs zowel op<strong>en</strong>gestelde als niet op<strong>en</strong>gestelde monum<strong>en</strong>tale pand<strong>en</strong> die dit jaar<br />
niet zijn op<strong>en</strong>gesteld maar zeker het bewonder<strong>en</strong> waard zijn.<br />
Vanwege het jaarthema ‘<strong>De</strong> <strong>smaak</strong> van de 19 e eeuw’ is tev<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> wandelroute (2,5<br />
kilometer lang) door de binn<strong>en</strong>stad uitgezet. Aan de hand van e<strong>en</strong> historische stadskaart<br />
uit 1891 voer<strong>en</strong> wij u langs e<strong>en</strong> keur aan 19 e -eeuwse gebouw<strong>en</strong> met verschill<strong>en</strong>de<br />
functies <strong>en</strong> in verschill<strong>en</strong>de bouwstijl<strong>en</strong> om u e<strong>en</strong> klein stukje van deze bijzondere<br />
eeuw te lat<strong>en</strong> proev<strong>en</strong>. <strong>De</strong> fiets- <strong>en</strong> wandelkaart<strong>en</strong> zijn opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in deze gids.<br />
Op e<strong>en</strong> aantal locaties zijn muzikale optred<strong>en</strong>s <strong>en</strong> orgelconcert<strong>en</strong>. Hiervoor verwijz<strong>en</strong><br />
wij u naar het activiteit<strong>en</strong>overzicht.<br />
Ook dit jaar wordt de Op<strong>en</strong> Monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>dag Hoorn weer mogelijk gemaakt dankzij<br />
financiële steun van de geme<strong>en</strong>te Hoorn, de Rabo Vastgoedgroep <strong>en</strong> de adverter<strong>en</strong>de<br />
bedrijv<strong>en</strong>. Daarnaast is deze dag tot stand gekom<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> groot aantal vrijwilligers,<br />
bureau Erfgoed geme<strong>en</strong>te Hoorn <strong>en</strong> het comité Op<strong>en</strong> Monum<strong>en</strong>tdag Hoorn.<br />
Wij w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> u e<strong>en</strong> monum<strong>en</strong>tale dag toe.<br />
Inhoudsopgave<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
Voorwoord<br />
Inleiding<br />
Overzicht op<strong>en</strong>gestelde pand<strong>en</strong><br />
Wandelroute Op<strong>en</strong> Monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>dag:<br />
<strong>De</strong> <strong>smaak</strong> van de 19e eeuw<br />
Fietsroute door Hoorn-Noord,<br />
Zwaag, Blokker <strong>en</strong> Risdam<br />
Kaart fietsroute<br />
Overzicht muziekoptred<strong>en</strong>s<br />
Op<strong>en</strong> Monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>dag<br />
Overzicht orgelwandeltocht<br />
Thema’s<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
Winkelpui<strong>en</strong> in de 19<br />
Geme<strong>en</strong>te architect<strong>en</strong><br />
Hoorn anno 1884<br />
Architect A.C. Bleijs<br />
e<br />
e eeuw
<strong>De</strong> Tuynkamer<br />
brasserie - restaurant<br />
Gedempte Turfhav<strong>en</strong> 44<br />
0229-270808<br />
www.detuynkamer.nl<br />
BESTE APPELTAART<br />
van NOORD-HOLLAND<br />
(Algeme<strong>en</strong> Dagblad Appeltaarttest, maart 2005)<br />
CIJFER: 8,5!!!!!!!<br />
g<strong>en</strong>iet ook van onze binn<strong>en</strong>tuin<br />
2<br />
- huisgemaakte<br />
appeltaart<br />
- speciale broodjes<br />
- brunch- <strong>en</strong> lunchbuffet<br />
op zondag<br />
- high-tea<br />
- verrass<strong>en</strong>de avondkaart
Op<strong>en</strong>gestelde pand<strong>en</strong> 2010<br />
1. Achter de vest 1 Maria- of kruittor<strong>en</strong><br />
2. Achterom 15-17 St. Jozefhuis<br />
3. Achterom 19 St. Jozefschool<br />
4. Achterom 53 Parkhotel<br />
5. Berkhouterweg 26 Joodse begraafplaats<br />
6. Binn<strong>en</strong>lui<strong>en</strong>dijk 2 Loge vrijmetselarij<br />
7. Breed 38 <strong>De</strong> gekroonde jaagschuit<br />
8. Dal 3 Timmermansgildehuis<br />
9. Dal 9 St. Pietershof<br />
10. Dampt<strong>en</strong>/Keern<br />
11. van <strong>De</strong>demstraat 8<br />
12. Drieboomlaan/Hol<strong>en</strong>weg<br />
13. Grote Noord 31<br />
14. Grote Noord 16<br />
15. Grote Oost 2<br />
16. Grote Oost 28<br />
17. Grote Oost 43<br />
18. Grote Oost 53<br />
19. Grote Oost 58-60<br />
20. Hoofd 2<br />
21. Kerkelaan 8<br />
22. Kerkplein<br />
23. Kerkplein<br />
24. Kerkstraat 15<br />
25. Kerkplein 39<br />
26. Kleine Noord 32<br />
27. Koewijz<strong>en</strong>d 4<br />
28. Kor<strong>en</strong>markt 15<br />
29. Korte Achterstraat 2a<br />
30. Korte Achterstraat/Weeshuistuin<br />
31. Munnick<strong>en</strong>veld<br />
32. Nieuwstraat 20<br />
33. Nieuwstraat 23 / Nieuwsteeg<br />
34. Nieuwstraat/Wisselstraat/Kerkplein<br />
35. Onder de boompjes 24<br />
36. Oostereiland<br />
37. Oostereiland botterwerf<br />
38. Pakhuisstraat 10<br />
39. Ram<strong>en</strong> 4<br />
40. Ram<strong>en</strong> 31a<br />
41. Roode ste<strong>en</strong> 1<br />
42. Roode ste<strong>en</strong> 8<br />
43. Roode ste<strong>en</strong> 9<br />
44. Roode ste<strong>en</strong> 15<br />
Alg. begraafplaats, lijk<strong>en</strong>huisje<br />
Museumstoomtram<br />
Rk begraafplaats<br />
St. Cyriacuskerk<br />
<strong>De</strong> vier jaargetijd<strong>en</strong><br />
Drechterlandse huis<br />
Post <strong>en</strong> Telegraafkantoor<br />
Foreest<strong>en</strong>huis<br />
Kantongerecht<br />
Claes Joesthuys / Oosterkerk<br />
Hoofdtor<strong>en</strong><br />
Nh kerk <strong>en</strong> tor<strong>en</strong><br />
Tor<strong>en</strong> grote kerk<br />
Admiraliteitspoortje<br />
Drukkerij Schrickx<br />
St.Jans Gasthuis<br />
Noorderkerk<br />
Historische fruittuin<strong>en</strong> <strong>en</strong> kass<strong>en</strong><br />
Woonhuis<br />
Mariakapel<br />
Mariaklooster/burgerweeshuis<br />
Claes Stapelhof<br />
Woonhuis<br />
Stat<strong>en</strong>poort<br />
poortjes<br />
VOC- pakhuis<br />
Speelgoedmuseum<br />
Lutherse kerk<br />
Doopsgezinde kerk verdieping<br />
Westfries museum<br />
Waag<br />
Ridderikhof<br />
Roz<strong>en</strong>kruizers<br />
Vanaf 4 juni t/m 3 oktober 2010 is in het<br />
affichemeuseum de bijzondere t<strong>en</strong>toonstelling<br />
“Jules Chéret affiches uit de Belle Epoque<br />
1860-1910”<br />
3
1<br />
<strong>De</strong> <strong>en</strong>ig overgeblev<strong>en</strong> verdedigingstor<strong>en</strong><br />
van de stadswal van 1508. Overdekte<br />
<strong>en</strong> overkraagde weergang. <strong>De</strong> kraagst<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
van B<strong>en</strong>theimer zandste<strong>en</strong> ton<strong>en</strong><br />
nog het gotische peerkraalprofiel.<br />
U ziet de Hoornse kunst<strong>en</strong>aar-kalligraaf<br />
Joop Willems hier in zijn atelier zijn ambachtelijke<br />
kunst uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
2<br />
Maria- of Kruittor<strong>en</strong><br />
Achter de Vest 1<br />
Voormalig ‘R.K. Wees- <strong>en</strong> Oudelied<strong>en</strong>huis<br />
St. Jozef’ uit 1773. Het gebouw bestaat<br />
uit vier vleugels rondom e<strong>en</strong> rechthoekig<br />
binn<strong>en</strong>hof. <strong>De</strong> zuil<strong>en</strong>galerij van<br />
de achtervleugel is in 1884 dichtgezet.<br />
<strong>De</strong> voorgevel heeft e<strong>en</strong> rijkversierde ingangspartij<br />
met lofwerk in Lodewijk XVstijl.<br />
In 1985 gerestaureerd <strong>en</strong> verbouwd<br />
tot 31 woning<strong>en</strong>. In het toegangsportaal<br />
e<strong>en</strong> gedicht van Jan B<strong>en</strong>t. <strong>De</strong> reg<strong>en</strong>t<strong>en</strong>-<br />
<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>tess<strong>en</strong>kamer ter weerszijd<strong>en</strong><br />
zijn nu vaste t<strong>en</strong>toonstellings- <strong>en</strong> voorlichtingsruimte<br />
van de Stichting Nederlandse<br />
Kaap Hoorn-vaarders. Door<br />
kaart<strong>en</strong>, pr<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, scheepsmodell<strong>en</strong>,<br />
scheepsgerei, navigatie-instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
3<br />
Sint-Jozefhuis <strong>en</strong> museum Kaap Hoorn-vaarders<br />
Achterom 15, 17<br />
Sint Jozefschool<br />
Achterom 19<br />
Voormalige katholieke lagere school<br />
voor jong<strong>en</strong>s. Het ontwerp is van de<br />
4<br />
<strong>en</strong> andere voorwerp<strong>en</strong> wordt hier e<strong>en</strong><br />
duidelijk overzicht gegev<strong>en</strong> van de historische<br />
<strong>en</strong>erver<strong>en</strong>de zeevaart om Kaap<br />
Hoorn, het uiterste zuidelijke puntje van<br />
Zuid-Amerika. Oorspronkelijk heette<br />
het gebouw de ‘Barmhartigheid’. Het<br />
schoorste<strong>en</strong>stuk in de reg<strong>en</strong>tess<strong>en</strong>kamer<br />
verwijst daar nog naar.<br />
Zaanse architect S. B. van Sante wat<br />
nog afleesbaar op het ged<strong>en</strong>kplateau<br />
in de gang op de begane grond. T<strong>en</strong> behoeve<br />
van het schoolplein zijn in 1922<br />
twee woning<strong>en</strong> gesloopt, Achterom 17<br />
<strong>en</strong> 19. In 1951 is de school aan de westzijde<br />
uitgebreid met onder andere e<strong>en</strong><br />
gymnastieklokaal. Het interieur verkeert<br />
nog grot<strong>en</strong>deels in oorspronkelijke staat<br />
met ruime gang<strong>en</strong> met tegelvloer<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
tegellambrisering<strong>en</strong>. In deze lambrisering<strong>en</strong><br />
zijn bijzondere tegeltableaus opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
met Hoornse stadsgezicht<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> vergelijking<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> beroep<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
leefomstandighed<strong>en</strong> in de oudheid <strong>en</strong><br />
begin 20e-eeuw. <strong>De</strong> school wordt mom<strong>en</strong>teel<br />
als atelierruimte verhuurd.
4<br />
Voormalig Parkhotel met voorgevel uit<br />
1890 in Eclectische bouwstijl naar ontwerp<br />
van de Hoornse architect T.C. van<br />
der Sterr. Het portiek wordt geflankeerd<br />
door natuurst<strong>en</strong><strong>en</strong> zuiltjes met zink<strong>en</strong><br />
kapitel<strong>en</strong> <strong>en</strong> basem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. In de gevel<br />
bevindt zich e<strong>en</strong> fries van kunstste<strong>en</strong><br />
met figuratief metselwerk. In het pand is<br />
biljartver<strong>en</strong>iging Horna gevestigd. Links<br />
van het hotel was van 1852 tot 1967 de<br />
<strong>en</strong>tree van de voormalige schouwburg-<br />
5<br />
Parkhotel<br />
Achterom 53<br />
<strong>De</strong> in 1778 officieel in gebruik g<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
Joodse begraafplaats is in 1969 vanwege<br />
de aanleg van de nieuwe wijk Grote Waal<br />
verplaatst van de Westersingel naar de<br />
noordoosthoek van de nieuwe algem<strong>en</strong>e<br />
begraafplaats aan de Berkhouterweg.<br />
229 staande grafst<strong>en</strong><strong>en</strong>, de oudste uit<br />
1762, twee ligg<strong>en</strong>de grafst<strong>en</strong><strong>en</strong>, waar-<br />
6<br />
Joodse begraafplaats<br />
Berkhouterweg 26<br />
Logegebouw<br />
Binn<strong>en</strong>lui<strong>en</strong>dijk 2<br />
Voormalige Kamer van de Westindische<br />
Compagnie. <strong>De</strong> huidige voorgevel met<br />
5<br />
zaal Het Park, hét sociale <strong>en</strong> culturele<br />
c<strong>en</strong>trum van West-Friesland.<br />
van de grootste van de in 1796 overled<strong>en</strong><br />
vooraanstaande rabbijn Süssman,<br />
<strong>en</strong> midd<strong>en</strong>achter e<strong>en</strong> verzamelgraf. Op<br />
de grafst<strong>en</strong><strong>en</strong> naast algem<strong>en</strong>e grafsymbol<strong>en</strong><br />
(bijv. e<strong>en</strong> treurboom) ook typisch<br />
Joodse symbol<strong>en</strong> zoals e<strong>en</strong> op<strong>en</strong>geslag<strong>en</strong><br />
thora tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> besnijd<strong>en</strong>isklem<br />
<strong>en</strong> -mes. Naast volledig Hebreeuwse opschrift<strong>en</strong><br />
ook grafst<strong>en</strong><strong>en</strong> met zowel Hebreeuwse<br />
als Nederlandse tekst <strong>en</strong> zes<br />
met geheel Nederlands opschrift.<br />
verhoogde <strong>en</strong>tree verving in 1784 de<br />
gevels van de oorspronkelijke pand<strong>en</strong>,<br />
die zich hierachter bevond<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong>ze huiz<strong>en</strong> war<strong>en</strong> in 1629 aangekocht<br />
door de West-Indische Compagnie<br />
(1621-1791) <strong>en</strong> ingericht tot haar “kamer”<br />
(kantoor). In het fronton het monogram<br />
GWCH (Geoctroyeerde West-<br />
Indische Compagnie Hoorn). Sinds 1872<br />
is het pand in gebruik als loge ‘West-<br />
Friesland’ <strong>en</strong> loge ‘<strong>De</strong> E<strong>en</strong>hoorn’. Oude<br />
vrijmetselaarsalmanakk<strong>en</strong> uit 1778 <strong>en</strong><br />
1780 mak<strong>en</strong> melding van e<strong>en</strong> loge in<br />
Hoorn: L’Esprit de Corps. Dit was e<strong>en</strong> militaire<br />
loge, behor<strong>en</strong>de bij het in Hoorn<br />
gelegerde regim<strong>en</strong>t dat nu <strong>en</strong> dan van<br />
standplaats wisselde.<br />
Sommige gebruik<strong>en</strong> die nog in de loge<br />
in zwang zijn vind<strong>en</strong> daar hun oorsprong.<br />
<strong>De</strong> vestibule met 18e-eeuws<br />
stucwerk biedt toegang tot de ‘werkplaats’<br />
of ‘tempelruimte’.
7<br />
Winkelpand, in 1878 gebouwd in rijke<br />
neor<strong>en</strong>aissancestijl naar ontwerp van<br />
de bek<strong>en</strong>de Hoornse architect A.C. Bleijs<br />
voor de Hoornse koffiebranderij <strong>en</strong> handel<br />
in koffie, thee <strong>en</strong> tabak van de familie<br />
Kaag. Thans is hier e<strong>en</strong> bakkerij gevestigd.<br />
Grot<strong>en</strong>deels nog oorspronkelijke<br />
winkelinrichting. <strong>De</strong> rijk bewerkte gevelste<strong>en</strong><br />
toont o.m. e<strong>en</strong> voorstelling van<br />
e<strong>en</strong> trek- of jaagschuit. Mogelijk staat<br />
deze voorstelling hier in verband met de<br />
vertrek- <strong>en</strong> aankomstplaats van de trekschuit<br />
naar Amsterdam <strong>en</strong> Alkmaar. <strong>De</strong>ze<br />
bevond zich bij de 200 meter westelijker<br />
geleg<strong>en</strong> Westerpoort (gesloopt 1872),<br />
nabij de huidige schouwburg (2004).<br />
8<br />
<strong>De</strong> Gekroonde Jaagschuit<br />
Breed 38<br />
E<strong>en</strong>voudig pand van bakste<strong>en</strong>, het <strong>en</strong>ig<br />
overgeblev<strong>en</strong> gildehuis van Hoorn, nu in<br />
gebruik bij het Westfries G<strong>en</strong>ootschap.<br />
9<br />
Timmermansgildehuis<br />
Dal 3<br />
Sint-Pietershof<br />
Dal 9<br />
Van oorsprong e<strong>en</strong> klooster van de Kruisher<strong>en</strong>broeders.<br />
Na de hervorming is het<br />
‘Oude Mann<strong>en</strong>- <strong>en</strong> Vrouw<strong>en</strong>huis’geword<strong>en</strong>.<br />
Heeft ook als dolhuis <strong>en</strong> gevang<strong>en</strong>is<br />
di<strong>en</strong>st gedaan. Thans zijn hier 45<br />
woning<strong>en</strong> voor s<strong>en</strong>ior<strong>en</strong> ondergebracht.<br />
Het geheel bestaat uit drie binn<strong>en</strong>hov<strong>en</strong>,<br />
waarvan de grootste toegankelijk is.<br />
Toegang via het hoofdgebouw van 1692<br />
in laat Hollands classicisme. Links de<br />
wap<strong>en</strong>schild<strong>en</strong> van reg<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> rechts<br />
van burgemeesters. In het fronton op de<br />
6<br />
17de-eeuws schilderwerk op wand<strong>en</strong>,<br />
houtskelet <strong>en</strong> zoldering van de vergaderkamer<br />
van de gildevoogd<strong>en</strong> op de<br />
eerste verdieping. Voorlichting <strong>en</strong> verkoop<br />
van boek<strong>en</strong> over de geschied<strong>en</strong>is<br />
van Westfriesland.<br />
voorgevel de e<strong>en</strong>hoorn van het Hoornse<br />
wap<strong>en</strong>schild. <strong>De</strong> westelijke <strong>en</strong> oostelijke<br />
gevelwand<strong>en</strong> <strong>en</strong> het klokk<strong>en</strong>tor<strong>en</strong>tje<br />
van de binn<strong>en</strong>hof dater<strong>en</strong> van 1617,<br />
de galerij<strong>en</strong> die om privacy-red<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
niet toegankelijk zijn, zijn van iets latere<br />
datum. Tuinaanleg t<strong>en</strong> dele in 18deeeuwse<br />
trant. Twee vroeg 19de-eeuwse<br />
waterpomp<strong>en</strong>. I.v.m. privacy bewoners<br />
is uitsluit<strong>en</strong>d de binn<strong>en</strong>hof zelf toegankelijk,<br />
t<strong>en</strong>zij tijd<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> rondleiding.<br />
Het complex wordt binn<strong>en</strong>kort gerestaureerd<br />
<strong>en</strong> het is de bedoeling dat de<br />
monum<strong>en</strong>tale reg<strong>en</strong>t<strong>en</strong>kamer daarna<br />
op<strong>en</strong>gesteld kan word<strong>en</strong>.
10 Algem<strong>en</strong>e Begraafplaats<br />
Dampt<strong>en</strong>/Keern<br />
<strong>De</strong> begraafplaats is aangelegd omstreeks<br />
1830 weg<strong>en</strong>s het verbod van 1-1-1829<br />
op begrav<strong>en</strong> in kerk<strong>en</strong>. Tot 1871 was het<br />
ook in gebruik voor rooms-katholiek<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> 19e-eeuw is e<strong>en</strong> eeuw van industriële<br />
revolutie <strong>en</strong> technologische vernieuwing<strong>en</strong>,<br />
waarvan het spoor <strong>en</strong> de stoomlocomotief<br />
heel belangrijke symbol<strong>en</strong> zijn.<br />
E<strong>en</strong> van de grootste collecties op dit ge-<br />
7<br />
Op de begraafplaats bevindt zich e<strong>en</strong><br />
bergruimte in chaletstijl ontworp<strong>en</strong><br />
door geme<strong>en</strong>tearchitect<br />
Joh. van Reij<strong>en</strong>dam in 1903. K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d<br />
voor deze stijl is de toepassing van<br />
vakwerkbouw bestaande uit stijl- <strong>en</strong> regelwerk.<br />
11 Museumstoomtram<br />
Van <strong>De</strong>demstraat 8, Noordzijde station Hoorn, van 11.00 – 16.00 uur<br />
12 R.-k. begraafplaats<br />
Drieboomlaan/Hol<strong>en</strong>weg<br />
Rooms-katholieke begraafplaats uit 1871<br />
met kapel <strong>en</strong> gemetselde toegangsbrug<br />
waarop smeedijzer<strong>en</strong> hek. Het geheel is<br />
ontworp<strong>en</strong> door de bek<strong>en</strong>de Hoornse architect<br />
A.C. Bleijs. <strong>De</strong> neogotische kapel<br />
heeft e<strong>en</strong> dakbedekking van zeldzame<br />
Oegstgeester pann<strong>en</strong>. Grafmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
van 1871 tot hed<strong>en</strong>.<br />
Twee monum<strong>en</strong>taal beschermde platan<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> paardekastanje.<br />
bied in ons land bevindt zich bij de Museumstoomtram<br />
Hoorn-Medemblik.<br />
E<strong>en</strong> museum waar de beroemde Bello<br />
<strong>en</strong> de andere locomotiev<strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong><br />
prachtig word<strong>en</strong> onderhoud<strong>en</strong>, maar<br />
bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> nog steeds rijd<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> kol<strong>en</strong>vuur<br />
om m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> te vervoer<strong>en</strong>.<br />
Op het emplacem<strong>en</strong>t kunn<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong><br />
klein spoorwegmuseum, e<strong>en</strong> oud seinhuis<br />
<strong>en</strong> de herstelplaats ‘de lange loods’<br />
bezocht word<strong>en</strong>. Beleef de bijzondere<br />
sfeer van dit lev<strong>en</strong>de museum in de museumwerkplaats<br />
te Hoorn, die dit week<strong>en</strong>d<br />
gratis toegankelijk is.
Winkelpui<strong>en</strong> in de 19 e eeuw<br />
Ruim voor de ontwikkeling van onze huidige winkelstrat<strong>en</strong>,<br />
wordt het stadsbeeld van Hoorn veel meer<br />
gek<strong>en</strong>merkt door de handel op straat. <strong>De</strong> koopwaar<br />
<strong>en</strong> product<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verhandeld op de markt, aan<br />
de deur verkocht, of bij de boer verkreg<strong>en</strong>. Vanaf de<br />
middeleeuw<strong>en</strong> word<strong>en</strong> de door de ambachtsman zelf<br />
vervaardigde goeder<strong>en</strong>, vooral vanuit zijn werkplaats<br />
aan huis verkocht. Wanneer in de loop van de 19 e<br />
eeuw de handel <strong>en</strong> nijverheid opbloei<strong>en</strong> door de ontwikkeling<br />
van industriële productieprocess<strong>en</strong> treedt<br />
hierin verandering op. Op grote schaal geproduceerde<br />
consumptiegoeder<strong>en</strong>, met name in de manufactur<strong>en</strong>branche,<br />
vind<strong>en</strong> hun weg naar de eerste ‘winkelhuiz<strong>en</strong>’. Dit zijn gewone woonhuiz<strong>en</strong><br />
waar in het voorhuis op de begane grond de verkoper zijn waar uitstalt.<br />
Met het to<strong>en</strong>em<strong>en</strong> van de welstand groeit bij de hogere midd<strong>en</strong>klasse de behoefte<br />
om te kunn<strong>en</strong> ‘winkel<strong>en</strong>’. Om de aandacht te trekk<strong>en</strong> van de voorbijgangers <strong>en</strong> deze<br />
te verleid<strong>en</strong> tot het kop<strong>en</strong> van zijn artikel<strong>en</strong> probeert de winkelier zijn war<strong>en</strong> zo aantrekkelijk<br />
mogelijk te pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> zorgvuldig ingerichte etalage moet lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong><br />
wat er in de winkel te koop is. Eerst gebeurt dit in e<strong>en</strong>voudige hout<strong>en</strong> etalagekast<strong>en</strong><br />
maar deze word<strong>en</strong> al snel gevolgd door etalagekozijn<strong>en</strong> in afzonderlijke winkelpui<strong>en</strong>.<br />
In de 19 e eeuw word<strong>en</strong> veel woonhuiz<strong>en</strong> verbouwd tot winkel <strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
winkelpui met e<strong>en</strong> geheel eig<strong>en</strong> karakter.<br />
E<strong>en</strong> fraaie winkelpui vormt het visitekaartje van de winkelier om klant<strong>en</strong> naar binn<strong>en</strong><br />
te lokk<strong>en</strong>. <strong>De</strong> w<strong>en</strong>s om de koopwaar goed zichtbaar uit te stall<strong>en</strong> vraagt om zo veel<br />
mogelijk zicht op de etalage. Aan het eind van de 19 e eeuw is m<strong>en</strong> in staat grotere<br />
glasafmeting<strong>en</strong> te producer<strong>en</strong> dan voorhe<strong>en</strong> <strong>en</strong> de pui<strong>en</strong> <strong>en</strong> vitrines word<strong>en</strong> hierdoor<br />
hoger <strong>en</strong> breder. <strong>De</strong> etalages krijg<strong>en</strong> door hun formaat <strong>en</strong> uiterlijk e<strong>en</strong> steeds<br />
dominantere invloed op het gevelbeeld. Op e<strong>en</strong> historische foto van het Kleine Noord<br />
rond de eeuwwisseling is de overgang zichtbaar van e<strong>en</strong> straat met woonhuiz<strong>en</strong> naar<br />
e<strong>en</strong> echte winkelstraat met winkelpand<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> beleving van de stad wordt in voortschrijd<strong>en</strong>de mate bepaald door de architectuur<br />
van de winkelpui<strong>en</strong>. <strong>De</strong> toegepaste bouwstijl<strong>en</strong> zijn belangrijk voor de uitstra-<br />
8
ling van e<strong>en</strong> winkel <strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de architectuurstroming<strong>en</strong> spel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke<br />
rol. Vanaf de eerste overdekte passages rond 1800, word<strong>en</strong> bestaande <strong>en</strong> nieuwe<br />
bouwstijl<strong>en</strong> verwerkt in het uiterlijk van winkelpui<strong>en</strong>; Neo-classicisme, Eclecticisme,<br />
Neo-r<strong>en</strong>aissance, Jug<strong>en</strong>dstil, de architectuurstroming<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> elkaar snel op. Architect<strong>en</strong><br />
als Bleijs, Faber, Van Reij<strong>en</strong>dam, H<strong>en</strong>nink <strong>en</strong> Cramer mak<strong>en</strong> dankbaar gebruik<br />
van de mogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> de binn<strong>en</strong>stad vormt rond de eeuwwisseling e<strong>en</strong> palet van<br />
hun ontwerp<strong>en</strong>.<br />
Winkels zijn bijzonder modegevoelig <strong>en</strong> erg veranderlijk van aard. Ge<strong>en</strong> architectuur<br />
is daarom zo tijdsgebond<strong>en</strong> <strong>en</strong> aan wijziging<strong>en</strong> onderhevig als winkelarchitectuur.<br />
Door de voortdur<strong>en</strong>de vernieuwing<strong>en</strong> zijn oorspronkelijke 19 e eeuwse winkelpui<strong>en</strong><br />
inmiddels schaars geword<strong>en</strong>. Van belang is de nog aanwezige historische pui<strong>en</strong> te<br />
behoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> indi<strong>en</strong> nodig op te waarder<strong>en</strong>. Vooral de sam<strong>en</strong>hang van individuele<br />
pand<strong>en</strong> met hun eig<strong>en</strong> architectuur is bepal<strong>en</strong>d voor de kwaliteit <strong>en</strong> het karakter van<br />
de historische binn<strong>en</strong>stad. Winkelpui<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> daarin de etalage van Hoorn.<br />
Geme<strong>en</strong>tearchitect<strong>en</strong><br />
Belangrijk voor het stadsgezicht van Hoorn in de neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>de <strong>en</strong> twintigste<br />
eeuw zijn de geme<strong>en</strong>tearchitect<strong>en</strong> geweest. Vanaf 1817 k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> we de functie<br />
van geme<strong>en</strong>tearchitect, daarvoor werd<strong>en</strong> de bouwmeesters fabricq of fabricqsmeester<br />
g<strong>en</strong>oemd. <strong>De</strong>ze werd bijgestaan door de zog<strong>en</strong>aamde rooimeesters.<br />
Na 1954 kwam de titel geme<strong>en</strong>tearchitect te vervall<strong>en</strong>. Vanaf dat jaar sprek<strong>en</strong><br />
we van Directeur Geme<strong>en</strong>tewerk<strong>en</strong>, later Op<strong>en</strong>bare Werk<strong>en</strong>.<br />
Overzicht Hoornse geme<strong>en</strong>tearchitect<strong>en</strong><br />
1817 Pieter Brouwer (fabricq)<br />
1818-1833 Johannes van der Horst<br />
1834-1874 Bastiaan Blank<strong>en</strong><br />
1874-1876 Arie de Kreuk<br />
1876-1896 Gerrit Jan H<strong>en</strong>nink<br />
1900-1905 Johannes van Reij<strong>en</strong>dam Czn.<br />
1905-1933 Jakob Faber<br />
1933-1940 Marinus Westerink<br />
1941-1946 Willem H<strong>en</strong>drik Wessel<br />
1946-1964 Cornelis Ruit<strong>en</strong>beek<br />
9
Vooral in de 19 e eeuw had de geme<strong>en</strong>tearchitect grote invloed op het bouw<strong>en</strong>.<br />
Bijna alle geme<strong>en</strong>telijke plann<strong>en</strong>, zowel civieltechnisch als bouwkundig, werd<strong>en</strong><br />
door de geme<strong>en</strong>tearchitect zelf ontworp<strong>en</strong>. Daarnaast adviseerde hij het<br />
college van burgemeester <strong>en</strong> wethouders over de bouwplann<strong>en</strong> van andere<br />
architect<strong>en</strong>, aannemers <strong>en</strong> particulier<strong>en</strong>. In 1917 kreeg Hoorn e<strong>en</strong> bouwplancommissie<br />
(schoonheidscommissie) die de ze taak, voor wat betreft de architectuur,<br />
overnam. Vanaf 1955 is dit de Welstandscommissie geword<strong>en</strong> (sinds<br />
2007 gecombineerd met de Monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>commissie).<br />
Naast de geme<strong>en</strong>tearchitect<strong>en</strong> heeft ook e<strong>en</strong> aantal particuliere architect<strong>en</strong><br />
zijn stempel op het uiterlijk van de stad gedrukt. Zonder volledig te zijn kunn<strong>en</strong><br />
voor de neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>de eeuw g<strong>en</strong>oemd word<strong>en</strong> A.C. Bleijs, H. Linse, J. Posch <strong>en</strong><br />
W. van der Horst. Tuss<strong>en</strong> 1900 <strong>en</strong> 1945 zijn het vooral H.J. Cramer, S.W. Langius,<br />
V. <strong>De</strong><strong>en</strong>, M.J.E. Lippits <strong>en</strong> P. Snel die veel bouw<strong>en</strong> in de binn<strong>en</strong>stad. T<strong>en</strong>slotte<br />
di<strong>en</strong>t opgemerkt te word<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> groot deel van het Hoornse stadsgezicht<br />
gerealiseerd is zonder dat er e<strong>en</strong> architect of gekwalificeerd ontwerper bij de<br />
planvorming betrokk<strong>en</strong> was.<br />
Geme<strong>en</strong>tearchitect J. van Reij<strong>en</strong>dam<br />
Tuss<strong>en</strong> 1817 <strong>en</strong> 1954 heeft Hoorn ti<strong>en</strong> ope<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>de geme<strong>en</strong>tearchitect<strong>en</strong> gehad.<br />
<strong>De</strong> productiefste <strong>en</strong> belangrijkste voor het stadsbeeld is Johannes van Reij<strong>en</strong>dam<br />
(1868-1959), geme<strong>en</strong>tearchitect van 1900 tot 1905. Eerder werkte hij in Haarlem als<br />
architect <strong>en</strong> leraar aan de Ambachtsschool. Zijn leservaring is voor het Hoornse geme<strong>en</strong>tebestuur<br />
e<strong>en</strong> belangrijke red<strong>en</strong> om hem aan te nem<strong>en</strong>, omdat de functie van<br />
geme<strong>en</strong>tearchitect sinds 1899 gekoppeld is aan die van directeur <strong>en</strong> leraar aan de<br />
Burgeravondschool <strong>en</strong> Ambachtstek<strong>en</strong>school.<br />
Van Reij<strong>en</strong>dam heeft in Hoorn ruim vijftig pand<strong>en</strong> ge- <strong>en</strong> verbouwd, zowel voor de<br />
geme<strong>en</strong>te als voor particulier<strong>en</strong>. Voor elke particuliere opdracht moet hij toestemming<br />
vrag<strong>en</strong> aan het college. Het grootste<br />
deel van het Hoornse oeuvre van Van<br />
Reij<strong>en</strong>dam bestaat uit woon- <strong>en</strong> winkelhuiz<strong>en</strong>,<br />
veelal in e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>geling van Jug<strong>en</strong>dstil<br />
<strong>en</strong> chaletstijl.<br />
Alle winkelpand<strong>en</strong> zijn inmiddels in<br />
meer of mindere mate verbouwd. Van<br />
de woonhuiz<strong>en</strong> is gelukkig e<strong>en</strong> aantal<br />
wel in originele staat bewaard geblev<strong>en</strong>,<br />
waaronder zijn eig<strong>en</strong> huis Baanstraat<br />
38 <strong>en</strong> e<strong>en</strong> rij her<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong> aan de Oude<br />
Doel<strong>en</strong>kade. <strong>De</strong> fraaie Jug<strong>en</strong>dstil winkelpui<br />
van apotheek “<strong>De</strong> Groote Gaper” aan<br />
het Kleine Noord is in 1980 overgebracht<br />
naar het Buit<strong>en</strong>museum in Enkhuiz<strong>en</strong>.<br />
Architect Van der Kloot Meijburg kon er<br />
in 1917 nog niet veel waardering voor<br />
opbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>: “Bonte, brutaal zich opdring<strong>en</strong>de<br />
onderpui, slecht van sam<strong>en</strong>stelling<br />
<strong>en</strong> schreeuw<strong>en</strong>d van kleur”.<br />
In 1905 vertrekt Van Reij<strong>en</strong>dam naar Nijmeg<strong>en</strong>,<br />
waar hij b<strong>en</strong>oemd is als directeur<br />
van de Ambachts- <strong>en</strong> Burgeravondschool.<br />
10
woonhuis Hoorn<br />
woonhuis Hoorn<br />
conversie weeshuis Hoorn<br />
conversie weeshuis Hoorn<br />
11<br />
kasteel Assumburg Heemskerk<br />
kasteel Assumburg Heemskerk<br />
woonhuis Amsterdam<br />
woonhuis Amsterdam<br />
TPAHG architect<strong>en</strong> www.tpahga.nl<br />
TPAHG architect<strong>en</strong> www.tpahga.nl
Aannemingsbedrijf Wit Wognum B.V.<br />
Op<strong>en</strong> monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>dag<br />
11 september 2010<br />
A A N N E M E R S B E D R I J F W E S T- F R I E S L A N D<br />
<strong>De</strong> Tuynkamer<br />
brasserie - restaurant<br />
Bouw<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> kwestie van vertrouw<strong>en</strong>.<br />
Gedempte Turfhav<strong>en</strong> 44<br />
Aannemersbedrijf West - Friesland<br />
0229-270808<br />
levert al ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> met trots<br />
diverse bouwcreaties op.<br />
www.detuynkamer.nl<br />
BESTE APPELTAART<br />
Met uiterst vakkundige medewer-<br />
(Algeme<strong>en</strong> kers die in Dagblad de praktijk Appeltaarttest, bewez<strong>en</strong> maart 2005)<br />
hebb<strong>en</strong> CIJFER: gedeg<strong>en</strong> werk 8,5!!!!!!!<br />
te lever<strong>en</strong>.<br />
K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d hierbij is de aandacht<br />
voor detaillering <strong>en</strong> het toepass<strong>en</strong><br />
van kost<strong>en</strong>bespar<strong>en</strong>de of esthetisch<br />
verass<strong>en</strong>de oplossing<strong>en</strong>.<br />
van NOORD-HOLLAND<br />
g<strong>en</strong>iet ook van onze binn<strong>en</strong>tuin<br />
Vele fraaie bouwwerk<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> zij mog<strong>en</strong> realiser<strong>en</strong>; Restauratie<br />
<strong>en</strong> r<strong>en</strong>ovatie van boerderij<strong>en</strong> <strong>en</strong> monum<strong>en</strong>tale pand<strong>en</strong>. Tot de<br />
meest uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong>de creaties in de nieuwbouw van woonhuiz<strong>en</strong>,<br />
boerderij<strong>en</strong>, praktijk- <strong>en</strong> winkelruimt<strong>en</strong>, kantoor- <strong>en</strong> industriële<br />
bedrijfspand<strong>en</strong>. Zij kunn<strong>en</strong> alles bied<strong>en</strong> wat te mak<strong>en</strong> heeft met<br />
bouw<strong>en</strong>.<br />
Kortom, voor de bouw van uw project b<strong>en</strong>t u hier aan<br />
het juiste adres. Kwaliteit, service, deskundigheid <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> persoonlijke b<strong>en</strong>adering staan daarbij voorop.<br />
Aannemersbedrijf<br />
West-Friesland<br />
Dr. Nuy<strong>en</strong>sstraat 20<br />
1617 KC Westwoud<br />
Tel.: 0228 - 561733<br />
Fax.: 0228 - 563786<br />
E-mail: info@awfbouw.nl<br />
www.awfbouw.nl<br />
Nieuwbouw | Verbouw | R<strong>en</strong>ovatie | Restauratie | 12Utiliteitsbouw<br />
| Nieuw / verbouw van stolp boerderij<strong>en</strong><br />
- huisgemaakte<br />
appeltaart<br />
- speciale broodjes<br />
- brunch- <strong>en</strong> lunchbuffet<br />
op zondag<br />
- high-tea<br />
- verrass<strong>en</strong>de avondkaart
13 St. Cyriacus- <strong>en</strong> Franciscuskerk of Koepelkerk<br />
Grote Noord 15<br />
Driebeukige kruisbasiliek uit 1879-1882<br />
met twee elegante fronttor<strong>en</strong>s <strong>en</strong> grote<br />
achthoekige vieringkoepel bekroond<br />
door e<strong>en</strong> lantaarn. Baanbrek<strong>en</strong>d ontwerp<br />
van de Hoornse architect A.C. Bleijs in e<strong>en</strong><br />
combinatie van barokke, r<strong>en</strong>aissance,<br />
romaanse <strong>en</strong> zelfs oosterse vorm<strong>en</strong>. Van<br />
groot belang voor het stadsbeeld. Inw<strong>en</strong>dig<br />
galerij<strong>en</strong> met bov<strong>en</strong>licht<strong>en</strong>, hout<strong>en</strong><br />
tongewelv<strong>en</strong> met cassett<strong>en</strong>, deels hout<strong>en</strong><br />
binn<strong>en</strong>koepel, zijbeukgewelv<strong>en</strong> <strong>en</strong> binn<strong>en</strong>mur<strong>en</strong><br />
van kunstzandste<strong>en</strong>, kolomm<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> pilasters van Nassaus marmer.<br />
Muurschildering<strong>en</strong> van Jan Dunselman<br />
e.a., kruiswegstaties, hout<strong>en</strong> biechtstoel<strong>en</strong>,<br />
glas-in-loodram<strong>en</strong> van o.a. F. Nicolas<br />
& Zon<strong>en</strong> in Roermond. Door Bleijs ontworp<strong>en</strong><br />
orgelkas van het Maarschalkerweerdorgel<br />
(1883) met de eerste op<strong>en</strong><br />
pijpopstelling in Nederland. <strong>De</strong> 15deeeuwse<br />
hout<strong>en</strong> piëta (Maria met de dode<br />
Christus) <strong>en</strong> eik<strong>en</strong>hout<strong>en</strong> preekstoel (W.F.<br />
Kray<strong>en</strong>schot, 1756) zijn afkomstig uit de<br />
gesloopte voorganger, e<strong>en</strong> schuilkerk.<br />
14 <strong>De</strong> Vier Jaargetijd<strong>en</strong><br />
Grote Noord 31<br />
Pand uit de 18de eeuw met rococo deuromlijsting.<br />
Hal <strong>en</strong> linker b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong>kamer<br />
met Lodewijk XVI stucwerk. Medaillon<br />
15 Drechterlandse Huis<br />
Grote Oost 2<br />
Her<strong>en</strong>huis gebouwd in 1728 naar aanleiding<br />
van het huwelijk tuss<strong>en</strong> Cornelis van<br />
Foreest <strong>en</strong> Maria Everdina van Akerlak<strong>en</strong>.<br />
Naderhand sam<strong>en</strong> met het rechter buurpand<br />
(nr. 2) gebruikt als Waterschapshuis<br />
voor het waterschap Westfriesland.<br />
Na het vertrek van de Duitse Ortskommandantur<br />
in mei 1945 is de b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong>verdieping<br />
in neo-Lodewijk XVI-stijl<br />
opnieuw ingericht. Thans is hier het Nederlands<br />
Affichemuseum gevestigd.<br />
13<br />
met afbeelding van Hippocrates in de<br />
schoorste<strong>en</strong>mantel.<br />
16 Post- <strong>en</strong> telegraafkantoor<br />
Grote Oost 28, 30<br />
E<strong>en</strong> mooi voorbeeld van e<strong>en</strong> type overheidsgebouw<br />
zoals in het laatste kwart<br />
van de 19de eeuw veel gebouwd is.<br />
Het ontwerp in neor<strong>en</strong>aissance-stijl is<br />
van rijksbouwmeester Peters. Gebouwd<br />
in 1876-’77 als Rijks Post- <strong>en</strong> Telegraafkantoor<br />
<strong>en</strong> als zodanig di<strong>en</strong>st gedaan tot<br />
2004. Mom<strong>en</strong>teel in gebruik als kunstuitle<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trum<br />
<strong>en</strong> appartem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>gebouw.
17 Foreest<strong>en</strong>huis<br />
Grote Oost 43<br />
Voornaam woonhuis van de patriciërsfamilie<br />
Van Foreest, in 1724 ontstaan door<br />
sam<strong>en</strong>voeging van drie bestaande huiz<strong>en</strong><br />
waarvoor e<strong>en</strong> nieuwe zandst<strong>en</strong><strong>en</strong> voorgevel<br />
met attiek werd opgetrokk<strong>en</strong>. <strong>De</strong><br />
gevel wordt bekroond door vier beeld<strong>en</strong><br />
uit de Romeinse god<strong>en</strong>wereld: v.l.n.r. Minerva,<br />
Amor, Fides <strong>en</strong> Mars. <strong>De</strong> deurpartij<br />
<strong>en</strong> twee v<strong>en</strong>sters erbov<strong>en</strong> word<strong>en</strong> omlijst<br />
door Lodewijk XIV beeldhouwwerk. Het<br />
door twee atlant<strong>en</strong> gedrag<strong>en</strong> balkon is<br />
voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> smeedijzer<strong>en</strong> hek waarin<br />
het monogram van de opdrachtgever<br />
Nanning van Foreest. In de vestibule<br />
gestucte wand<strong>en</strong> <strong>en</strong> plafond met o.a. het<br />
oordeel van Paris, e<strong>en</strong> vanwege de drie<br />
18 Kantongerecht<br />
Grote Oost 53<br />
E<strong>en</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d 18de-eeuws woonhuis<br />
met e<strong>en</strong> sobere Lodewijk XV voorgevel.<br />
Het is e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>voeging van twee pand<strong>en</strong>.<br />
Lodewijk XV stucwerk, beschilderd<br />
behangsel met arcadische landschapp<strong>en</strong>,<br />
18de-eeuwse lichtkoepel van gebrandschilderd<br />
glas in Lodewijk XV-stijl (rococo).<br />
Lodewijk XVI schouw.<br />
Tot 15.00 uur geop<strong>en</strong>d.<br />
14<br />
schaars geklede mooie godinn<strong>en</strong> veelvuldig<br />
afgebeelde scène uit de Griekse<br />
mythologie. Gedeeltelijk oorspronkelijk<br />
smeedijzer<strong>en</strong> stoephek. Sinds 1815 in gebruik<br />
als remonstrantse kerk. <strong>De</strong> achtertuin<br />
is ingericht met bijbelse plant<strong>en</strong>.<br />
19 Ooster- of Sint-Anthoniskerk <strong>en</strong> Claes Joesthuys<br />
Grote Oost 58, 60<br />
Laatgotische kruiskerk met r<strong>en</strong>aissance<br />
voorgevel uit 1616 naar ontwerp van<br />
de bek<strong>en</strong>de Amsterdamse architect <strong>en</strong><br />
beeldhouwer H<strong>en</strong>drick de Keyser. Vanouds<br />
vooral e<strong>en</strong> schippers- <strong>en</strong> visserskerk.<br />
Prachtig Lodewijk XV snijwerk van<br />
Bätzorgelfront, kast voor klokgewicht<strong>en</strong>,<br />
gebrandschilderde ram<strong>en</strong>, w<strong>en</strong>teltrap<br />
naar klokk<strong>en</strong>zolder. Het voorhuis van het<br />
naastgeleg<strong>en</strong> 17de- of mogelijk 16deeeuwse<br />
Claes Joesthuys is vanuit de kerk<br />
toegankelijk. <strong>De</strong> ruimtelijke structuur is<br />
nog intact: e<strong>en</strong> 4,50 m hoog voorhuis<br />
met daarachter twee verdieping<strong>en</strong>. Ook<br />
het houtskelet is nog aanwezig.
Hoorn Anno 1884<br />
TTo<strong>en</strong> de Fransman H<strong>en</strong>ri Havard Nederland<br />
bezocht (1874–1878) , beschreef hij Hoorn als e<strong>en</strong><br />
dode stad. Al het bruis<strong>en</strong>de lev<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> wereld<br />
handelstad, die Hoorn in de 16e <strong>en</strong> begin 17e eeuw<br />
geweest was, was verdw<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> achteruitgang<br />
In 1884 vertrokk<strong>en</strong> vanuit Hoorn ge<strong>en</strong> schep<strong>en</strong><br />
meer naar buit<strong>en</strong>landse handelsgebied<strong>en</strong>, zoals<br />
de Oostzee <strong>en</strong> de Middellandse Zee, laat staan de<br />
Caribische Zee of de Indische Oceaan. Slechts<br />
e<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel binn<strong>en</strong>vaartuig deed de hav<strong>en</strong> nog aan. Gedur<strong>en</strong>de de Franse Tijd war<strong>en</strong> naast de laatste<br />
handelsactiviteit<strong>en</strong> ook de instelling<strong>en</strong> verdw<strong>en</strong><strong>en</strong>, die Hoorn aan het eind van de 18e eeuw nog <strong>en</strong>ig<br />
aanzi<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>, zoals de V.O.C., de Admiraliteit (marine) <strong>en</strong> de Gecommitteerde Rad<strong>en</strong> (<br />
gewestelijk bestuur). Voor de werkgeleg<strong>en</strong>heid in de stad was dit rampzalig. E<strong>en</strong> belangrijk deel van<br />
de Stadsbevolking verhuisde dan ook naar elders. Zo is bek<strong>en</strong>d, dat in het jaar 1622 de bevolking van<br />
de stad uit 14.139 person<strong>en</strong> bestond. In 1795 telde Hoorn nog maar 9.551 inwoners, terwijl aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
mag word<strong>en</strong>, dat dit verloop zich in de Franse Tijd heeft voortgezet. <strong>De</strong>ze leegloop van de<br />
stad had tot gevolg, dat in de woonwijk<strong>en</strong> rond de hav<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> grote leegstand van huiz<strong>en</strong> ontstond.<br />
Waardoor e<strong>en</strong> verkrotting van deze wijk<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> gestopt kon word<strong>en</strong> door de huiz<strong>en</strong> te slop<strong>en</strong> (b.v.<br />
Baadland <strong>en</strong> Binn<strong>en</strong>lui<strong>en</strong>dijk).<br />
Van zeestand naar landstad<br />
Na het vertrek van de Frans<strong>en</strong> in 1813 lijkt het wel alsof de stad <strong>en</strong> zijn bewoners zich wet<strong>en</strong> aan te<br />
pass<strong>en</strong> aan de nieuwe situatie. Er is ge<strong>en</strong> verdere achteruitgang, de economie handhaaft zich op e<strong>en</strong><br />
gelijk, vrij laag, niveau. Het is net alsof de stad zich van de zee heeft afgekeerd <strong>en</strong> het gezicht naar<br />
het omring<strong>en</strong>de land heeft gew<strong>en</strong>d. <strong>De</strong> markt <strong>en</strong> verzorg<strong>en</strong>de functie van de stad voor het platteland<br />
wordt aanzi<strong>en</strong>lijk versterkt. Het belang van de handel in zuivelproduct<strong>en</strong> <strong>en</strong> landbouwzad<strong>en</strong> neemt<br />
toe. <strong>De</strong> bevolking stabiliseert <strong>en</strong> neemt gedur<strong>en</strong>de de 19e eeuw weer wat toe. Zo heeft Hoorn in 1852<br />
9.321 inwoners <strong>en</strong> in 1884 10.946 inwoners.Positieve impuls<strong>en</strong> voor de werkgeleg<strong>en</strong>heid zijn verder<br />
onder meer de vestiging van e<strong>en</strong> militair garnizo<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ‘correctiehuis’ voor bedelaars. E<strong>en</strong> structurele<br />
oplossing voor het probleem van de werkgeleg<strong>en</strong>heid is er echter in de 19e eeuw nooit gekom<strong>en</strong>.<br />
Mede omdat in Hoorn de industrialisatie is uitgeblev<strong>en</strong>. Slechts <strong>en</strong>kele nijverheidsbedrijv<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
in dit verband g<strong>en</strong>oemd word<strong>en</strong>, zoals zilverfabriekjes <strong>en</strong> tabaksverwerk<strong>en</strong>de bedrijv<strong>en</strong>, die e<strong>en</strong><br />
verzorg<strong>en</strong>de taak hadd<strong>en</strong> voor het, relatief welvar<strong>en</strong>de, omring<strong>en</strong>de platteland.<br />
Activiteit<strong>en</strong><br />
Als één van de oorzak<strong>en</strong> van de achteruitgang wordt gezi<strong>en</strong> de ligging t<strong>en</strong> opzichte van de rest van<br />
het land. M<strong>en</strong> is er van overtuigd dat Hoorn <strong>en</strong> Westfriesland beter bereikbaar moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. En in<br />
1884 wordt één van de belangrijkste stapp<strong>en</strong> op weg naar die ontsluiting g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>: <strong>De</strong> ingebruikname<br />
van de spoorlijn Zaandam – Hoorn. Dit traject vormde e<strong>en</strong> onderdeel van e<strong>en</strong> internationale lijn, die<br />
West-Nederland met het Noord<strong>en</strong> van het land <strong>en</strong> Noordwest- Duitsland moest verbind<strong>en</strong>.<br />
In het kader hiervan werd de lijn in 1885 naar Enkhuiz<strong>en</strong> doorgetrokk<strong>en</strong>. Daardoor had in de stad<br />
zelf, wel het één <strong>en</strong> ander aan activiteit<strong>en</strong> plaats gevond<strong>en</strong>. <strong>De</strong> stad di<strong>en</strong>de al snel nl. aan de te verwacht<strong>en</strong><br />
verkeersstroom aangepast te word<strong>en</strong>. Daartoe werd de stadssingel voor de Noorderstraat <strong>en</strong><br />
de Noorderveemarkt gedempt, alsook het Waaitje (nu Veemarkt) <strong>en</strong> de Turfhav<strong>en</strong> met de Martelaarsgracht.<br />
Op de plaats waar de gracht<strong>en</strong> gelop<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong>, werd tegelijkertijd e<strong>en</strong> riolering aangelegd.<br />
Vanaf dit mom<strong>en</strong>t kon de zo ontstane Gedempte Turfhav<strong>en</strong> gebruikt word<strong>en</strong> als standplaats voor<br />
de weekmarkt, de kermis <strong>en</strong> de plaats waar de harddraverij gehoud<strong>en</strong> kon word<strong>en</strong>. In 1884 vond de<br />
eerste harddraverij plaats! <strong>De</strong> verzorg<strong>en</strong>de functie van Hoorn kan mede afgeleid word<strong>en</strong> uit de schol<strong>en</strong>bouw<br />
in de periode rond 1884. Want naast de twee (lagere) Stadsschol<strong>en</strong> die gebouwd werd<strong>en</strong>,<br />
waarvan de eerste in de Kruisstraat <strong>en</strong> de tweede in de Muntstraat (anno 1884), k<strong>en</strong>de de stad diverse<br />
instelling<strong>en</strong> voor voortgezet onderwijs. In 1881 war<strong>en</strong> twee nieuwe Burgerschol<strong>en</strong> (voorlopers van<br />
de MAVO) in gebruik g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Ook war<strong>en</strong> er e<strong>en</strong> Hogere Burgerschool (al sinds 1867) <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
Normaalschool, tot opleiding van onderwijzers, aanwezig. Dat ook op andere gebied<strong>en</strong> de activiteit<strong>en</strong><br />
niet stil lag<strong>en</strong>, bewijst wel het feit, dat na e<strong>en</strong> bouw van vier jaar, in 1883 twee van Hoorns meest<br />
imposante gebouw<strong>en</strong> in gebruik g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> werd<strong>en</strong>: de Grote Kerk <strong>en</strong> de Nieuwe Katholieke Kerk aan<br />
het Grote Noord.<br />
Was Hoorn anno 1884 e<strong>en</strong> dode stad? Misschi<strong>en</strong> wel als je haar vergelijkt met haar roemrijke verled<strong>en</strong>.<br />
Daar staat teg<strong>en</strong>over, dat de Horinez<strong>en</strong> van rond 1884 best wel initiatief toond<strong>en</strong>, zo werd in<br />
1880 al het Westfries Museum geop<strong>en</strong>d, <strong>en</strong> dat er veel (bouw)-activiteit<strong>en</strong> plaatsvond<strong>en</strong>. <strong>De</strong> conclusie<br />
ligt niet voor de hand <strong>en</strong> is afhankelijk van de manier, waarop wij naar het verled<strong>en</strong> terugkijk<strong>en</strong>.<br />
C.C. de Jong in ‘<strong>De</strong> school te kijk’, 100 jaar prinses Ir<strong>en</strong>eschool, Muntstraat, Hoorn, 1984.<br />
15
Oostereiland, te koop 27 woning<strong>en</strong><br />
In de 17e eeuw groeide Hoorn zo sterk dat er behoefte was aan uitbreiding van<br />
de hav<strong>en</strong>. Daarom werd<strong>en</strong> rond 1650 in de to<strong>en</strong>malige Zuiderzee het Oostereiland<br />
<strong>en</strong> het Westereiland, nu Visserseiland, aangelegd als locatie voor pakhuiz<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
scheepswerv<strong>en</strong>. <strong>De</strong> ruimte tuss<strong>en</strong> de eiland<strong>en</strong> vormde e<strong>en</strong> nieuwe hav<strong>en</strong>. In de eeuw<strong>en</strong><br />
daarna heeft het Oostereiland tal van andere functies gehad zoals marinewerf,<br />
kazerne <strong>en</strong> bedelaarshuis. Vanaf ongeveer 1830 do<strong>en</strong> de gebouw<strong>en</strong> di<strong>en</strong>st als gevang<strong>en</strong>is,<br />
later als rijkswerkinrichting <strong>en</strong> daarna weer als gevang<strong>en</strong>is. <strong>De</strong> gevang<strong>en</strong>isgebouw<strong>en</strong><br />
staan rond e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>plaats. Het totale complex is rijksmonum<strong>en</strong>t.<br />
Het Oostereiland is in 2007 door de geme<strong>en</strong>te Hoorn aangekocht. Er is veel overleg<br />
met de Hoornse bevolking geweest over e<strong>en</strong> nieuwe bestemming.<br />
In augustus 2008 heeft de geme<strong>en</strong>teraad beslot<strong>en</strong> dat het eiland volg<strong>en</strong>s het historisch<br />
sc<strong>en</strong>ario ontwikkeld moest word<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat het e<strong>en</strong> toeristische <strong>en</strong> culturele<br />
bestemming moet krijg<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> deel kan gewoond word<strong>en</strong>.<br />
Het Filmhuis Hoorn <strong>en</strong> het Museum van de Twintigste Eeuw krijg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> nieuwe plek<br />
op het eiland, ev<strong>en</strong>als e<strong>en</strong> aantal cultuur gerelateerde bedrijv<strong>en</strong>. Voor de verzorging<br />
van de inw<strong>en</strong>dige m<strong>en</strong>s kunn<strong>en</strong> bezoekers <strong>en</strong> bewoners van het eiland terecht in het<br />
Grand Café. Bij dit grand café komt ook e<strong>en</strong> lowbudget hotel. Alle plann<strong>en</strong> zijn door<br />
de geme<strong>en</strong>te ontwikkeld <strong>en</strong> word<strong>en</strong> in opdracht van de geme<strong>en</strong>te uitgevoerd.<br />
Het hele Oostereiland wordt op<strong>en</strong>baar gebied waar m<strong>en</strong> lop<strong>en</strong>d op de wandelprom<strong>en</strong>ade<br />
of zitt<strong>en</strong>d op e<strong>en</strong> bankje kan uitkijk<strong>en</strong> over het water <strong>en</strong> waar m<strong>en</strong> kan<br />
g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> van de vele var<strong>en</strong>de of aangemeerde schep<strong>en</strong>. Er zijn plann<strong>en</strong> om voor de<br />
historische schep<strong>en</strong> <strong>en</strong> de bruine vloot e<strong>en</strong> museumhav<strong>en</strong> te realiser<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> restauratie van de gebouw<strong>en</strong> is mei 2011 gereed. Vanaf nu zijn de woning<strong>en</strong> die<br />
in het complex kom<strong>en</strong> te koop. Het gaat om 27 luxe appartem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die allemaal<br />
verschill<strong>en</strong>d zijn in afmeting<strong>en</strong>, indeling <strong>en</strong> karakteristieke historische details.<br />
Geïnteresseerd<strong>en</strong> in deze unieke woning<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> contact opnem<strong>en</strong> met de<br />
makelaars Van Overbeek (tel. 0229 271777) <strong>en</strong> Vlieg (tel. 0229 212987).<br />
17
Stadskaart Hoorn anno 1891<br />
18
Wandelroute “<strong>De</strong> <strong>smaak</strong> van de 19 e eeuw “<br />
Om u e<strong>en</strong> stukje van de verschill<strong>en</strong>de smak<strong>en</strong> te lat<strong>en</strong> proev<strong>en</strong> die de 19e-eeuw<br />
ons heeft nagelat<strong>en</strong>, leid<strong>en</strong> we u aan de hand van e<strong>en</strong> stadswandeling langs e<strong>en</strong><br />
aantal bijzondere of k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>de pand<strong>en</strong> in de binn<strong>en</strong>stad. <strong>De</strong> wandeling is<br />
2,5 kilometer lang (Station tot aan Botterwerf).<br />
<strong>De</strong> in de tekst aangegev<strong>en</strong> [nummers] verwijz<strong>en</strong> naar de lijst van op<strong>en</strong>gestelde pand<strong>en</strong><br />
in de gids.<br />
<strong>De</strong> start van de wandeling is bij het station, of, zo u wilt bij het VVV kantoor op de<br />
hoek van de Veemarkt. Het stationsgebouw dateert van 1881 <strong>en</strong> is gebouwd in de<br />
stijl van de neor<strong>en</strong>aissance. Als u bij het station begint kunt de loopbrug over de rails<br />
gebruik<strong>en</strong> om de remise van de stoomtram, oorspronkelijk voor de stoomtrein, te<br />
bekijk<strong>en</strong>. Ook kunt u hier e<strong>en</strong> ritje met de stoomtram mak<strong>en</strong>.<br />
U gaat langs het VVV-kantoor de Veemarkt op. <strong>De</strong> Veemarkt was vroeger e<strong>en</strong> gracht,<br />
maar is in 1879 gedempt t<strong>en</strong> behoeve van e<strong>en</strong> betere toegang tot de stad vanaf het<br />
station. <strong>De</strong> gietijzer<strong>en</strong> hekk<strong>en</strong> zijn aangewez<strong>en</strong> als rijksmonum<strong>en</strong>t.<br />
U loopt door tot juist voorbij het bankgebouw aan uw linkerhand waarachter e<strong>en</strong><br />
binn<strong>en</strong>plaats ligt, het kazerneplein. Links in de hoek <strong>en</strong> achter de voormalige garageloods<strong>en</strong><br />
ziet u appartem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>gebouw<strong>en</strong> die voorhe<strong>en</strong> de kazernes voor de soldat<strong>en</strong><br />
van het garnizo<strong>en</strong> (± 1880) zijn geweest. Het kleine bakst<strong>en</strong><strong>en</strong> gebouwtje rechts is<br />
het gildehuis van de huistimmerlied<strong>en</strong>, het St. Josephgilde, waarvan de toegang om<br />
de hoek op het Dal is. [8]<br />
19<br />
U gaat rechtsaf, langs Blokker, over het<br />
Breed. U kruist het Grote Noord <strong>en</strong> het<br />
Kleine Noord met rechts de voormalige<br />
apotheek <strong>De</strong> Hertekop uit 1902. Op de<br />
volg<strong>en</strong>de hoek links vindt U het winkelpand<br />
'<strong>De</strong> Gekroonde Jaagschuit' in 1878<br />
gebouwd door de Hoornse architect A.C.<br />
Bleijs voor koffiehandel Kaag [7]. Op de<br />
andere hoek staat de voormalige banketbakkerij<br />
<strong>De</strong> Drie Kron<strong>en</strong> in neor<strong>en</strong>aissance<br />
stijl uit 1881, nu makelaardij.
U gaat weer terug over het Breed, bij de kruising<br />
van de winkelstraat Grote Noord ziet u e<strong>en</strong> lange<br />
rij huiz<strong>en</strong> met b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> winkel- <strong>en</strong> bov<strong>en</strong> woonruimte.<br />
E<strong>en</strong> groot aantal van deze huiz<strong>en</strong> zijn in<br />
de 19e eeuw door de ope<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>de stadsarchitect<strong>en</strong><br />
verbouwd. U loopt rechtdoor, kruist het<br />
Nieuwe Noord aan uw rechterhand <strong>en</strong> na ongeveer<br />
50 meter gaat u rechtsaf de Ram<strong>en</strong> in. Het<br />
hoekpand uit 1873 is uitgevoerd met e<strong>en</strong> mooie<br />
ronde hoek met in de voordeur het, voor die tijd,<br />
zeer moderne gebog<strong>en</strong> glas. Het pand waar nu de Action in is gevestigd werd in<br />
1864 gebouwd als Doopsgezinde kerk in e<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> rondboogstijl. [40] <strong>De</strong> kerk heeft<br />
oorspronkelijk ook e<strong>en</strong> sierlijke tor<strong>en</strong> gehad zoals nog op e<strong>en</strong> historische afbeelding<br />
van de Ram<strong>en</strong> zichtbaar. Aan de overkant bevindt zich e<strong>en</strong> voormalige bakkerij met<br />
19 e -eeuwse gevelst<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
U loopt door naar de Lutherse kerk uit 1768 aan uw linkerhand. [39] <strong>De</strong> dubbele poort<br />
aan de overkant is ontworp<strong>en</strong> door de eerder g<strong>en</strong>oemde Bleijs. Het winkelpand op<br />
de hoek met het tor<strong>en</strong>tje is ontworp<strong>en</strong> door de Hoornse architect H.J. Cramer. Het<br />
gebouw is nagemaakt naar e<strong>en</strong> war<strong>en</strong>huis dat de opdrachtgever G. J. Smits in Berlijn<br />
had gezi<strong>en</strong>. Hier gaat u linksaf de Nieuwsteeg in.<br />
Het hele blok aan uw rechterhand was in de middeleeuw<strong>en</strong><br />
kloostergebied. Waar de winkels rechts<br />
ophoud<strong>en</strong> staat nog de Ceciliakapel, kijkt u maar<br />
omhoog naar het tor<strong>en</strong>tje. Het complex is na de reformatie<br />
verbouwd als logem<strong>en</strong>t voor de Gecommitteerde<br />
Rad<strong>en</strong> (vandaar de huidige naam Stat<strong>en</strong>logem<strong>en</strong>t).<br />
Later werd het stadhuis <strong>en</strong> na e<strong>en</strong><br />
rec<strong>en</strong>te restauratie is de oude eetzaal in gebruik<br />
als trouwlocatie. Bijzonder in het pand is ook het<br />
koninklijke toilet dat speciaal voor het bezoek van<br />
koningin Wilhelmina is gemaakt. [33]<br />
Aan het eind van de Nieuwsteeg is op de vijfsprong<br />
veel te zi<strong>en</strong>. Het winkelpand Gouw 1 op de hoek is<br />
ontworp<strong>en</strong> door architect A. Jacot, e<strong>en</strong> bek<strong>en</strong>de<br />
ontwerper van deftige winkelbedrijv<strong>en</strong> zoals Maison<br />
de Bonneterie<br />
in Amsterdam.<br />
In de Achterstraat<br />
(achter de Hema) staat weer e<strong>en</strong> kloosterkerk; de Mariakapel<br />
uit 1506 waarvan de voorgevel na e<strong>en</strong> brand<br />
in 1877 is vernieuwd. <strong>De</strong>ze kapel was ooit munitieopslagplaats<br />
van de Gecommitteerde Rad<strong>en</strong>, dan weer<br />
RK-kerk, daarna Gereformeerde kerk <strong>en</strong> dan nu Filmhuis.<br />
[29]<br />
In de Muntstraat ziet u rechts (naast het hoekhuis) e<strong>en</strong><br />
pand met plat dak uit 1900 van geme<strong>en</strong>tearchitect<br />
van Reij<strong>en</strong>dam. Het is gebouwd als uitbreiding van de<br />
20
school in het naastgeleg<strong>en</strong> pand dat di<strong>en</strong>st deed als de tweede vergaderplaats van<br />
de VOC. Let u op de k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>de dakoverstekk<strong>en</strong>, de ijzer<strong>en</strong> draagbalk <strong>en</strong> de boogvulling<strong>en</strong><br />
bov<strong>en</strong> de v<strong>en</strong>sters in de voorgevel.<br />
Daarteg<strong>en</strong>over staat de voormalige school nr. 2, van architect G.J. H<strong>en</strong>nink uit 1883.<br />
<strong>De</strong> school in stijl van het laat 19 e -eeuws Classicisme is ook bek<strong>en</strong>d als de Prinses Ir<strong>en</strong>eschool<br />
<strong>en</strong> sinds 1985 in gebruik als atelierruimte.<br />
U gaat de Nieuwstraat in,<br />
richting de Grote Kerk. Het<br />
huis rechts naast het poortje<br />
aan uw linkerhand is wederom<br />
e<strong>en</strong> overblijfsel van<br />
e<strong>en</strong> van de kloosters <strong>en</strong> was<br />
vermoedelijk de eerste vergaderplaats<br />
van de VOC. Het<br />
pand ev<strong>en</strong> verderop rechts,<br />
waarin mom<strong>en</strong>teel e<strong>en</strong> ijssalon<br />
is gevestigd, is gebouwd<br />
in sobere Jug<strong>en</strong>dstil door architect<br />
van Reij<strong>en</strong>dam in 1901 <strong>en</strong> verbouwd in 1983. Let u vooral op de lod<strong>en</strong> pironn<strong>en</strong><br />
op het dak van nr. 3, de jaartall<strong>en</strong> 5614 <strong>en</strong> 1854 duid<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> joodse opdrachtgever.<br />
Op het Kerkplein staat de Grote Kerk gebouwd in 1881-1883 door architect C. Muysk<strong>en</strong><br />
op de plek waar de vorige kerk door brand verlor<strong>en</strong> was gegaan. Nu zijn er twee winkels<br />
gevestigd <strong>en</strong> onder het dak van de kerk <strong>en</strong> in de consistorie in totaal 32 appartem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />
Vanaf de balkons van de tor<strong>en</strong> kunt u op 20 meter hoogte over de stad uitkijk<strong>en</strong>. [22]<br />
U loopt rechtdoor richting de Roode Ste<strong>en</strong>, rechts ziet u e<strong>en</strong> fraai winkelpand voor<br />
koffie, thee, tabak, snuif <strong>en</strong> sigar<strong>en</strong> uit 1901[24]. Op de Roode Ste<strong>en</strong>, ofwel de Kaasmarkt,<br />
vindt u links op nr. 9 het restaurant<br />
Ridderikhoff met aan de achterzijde<br />
e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aamde wintertuin uit 1881<br />
met bijzondere muurschildering<strong>en</strong>, ontworp<strong>en</strong><br />
door architect A.C. Bleijs. [43]<br />
21
U steekt het plein schuin over <strong>en</strong> loopt<br />
via de Proost<strong>en</strong>steeg langs het Westfries<br />
Museum naar het Achterom waar u rechts<br />
afslaat. Voorbij het Sint Jozefhuis staat op<br />
nr. 19 de voormalige Katholieke Lagere<br />
School voor jong<strong>en</strong>s; de Sint Jozefschool.<br />
<strong>De</strong> school is in 1922 gebouwd in opdracht<br />
van het R.K. Parochiaal Kerkbestuur van de<br />
H.H. Cyriacus <strong>en</strong> Franciscus te Hoorn. Het<br />
ontwerp van de Zaanse architect S.B. van<br />
Sante is in e<strong>en</strong> door het Rationalisme, Art Déco <strong>en</strong> de Amsterdamse school beïnvloede<br />
bouwtrant. In het grot<strong>en</strong>deels nog originele interieur zijn meerkleurige tegeltableaus<br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> met Hoornse stadsgezicht<strong>en</strong> <strong>en</strong> vergelijking<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> beroep<strong>en</strong> in die tijd<br />
<strong>en</strong> de middeleeuw<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze tableaus zijn voor Hoornse begripp<strong>en</strong> uniek. [3]<br />
Teg<strong>en</strong>over de school staat de Koepelkerk of St. Cyriacus- <strong>en</strong> Franciscuskerk. <strong>De</strong>ze monum<strong>en</strong>tale<br />
kerk in Eclectische bouwstijl is ontworp<strong>en</strong> door architect A.C. Bleijs <strong>en</strong> gebouwd<br />
tuss<strong>en</strong> 1879 <strong>en</strong> 1882. [13] U vervolgt u route langs de kerk door de Gelderse<br />
steeg naar het Grote Noord. Op nr. 20 vindt u e<strong>en</strong> vroeg ontwerp (1865) van dezelfde<br />
Hoornse architect in zgn. Franse r<strong>en</strong>aissancestijl. <strong>De</strong> originele kleurstelling is in 1990<br />
weer aangebracht. Ook de voorgevel van de voormalige pastorie hier schuin teg<strong>en</strong>over<br />
is van zijn hand. In de gevel<br />
is veel kunstste<strong>en</strong> toegepast,<br />
e<strong>en</strong> typisch 19e-eeuwse methode<br />
om de duurdere echte<br />
natuurste<strong>en</strong> te imiter<strong>en</strong>.<br />
Lop<strong>en</strong>d richting de Roode<br />
Ste<strong>en</strong> staat aan de rechterzijde<br />
naast de voormalige<br />
burgemeesterswoning nr. 15<br />
e<strong>en</strong> fraai gemetselde poort<br />
uit ca. 1870 voor de koets van<br />
de to<strong>en</strong>malige burgervader,<br />
jonkheer mr. W.C.J. de Vicq.<br />
Architect A.C. Bleijs<br />
<strong>De</strong> belangrijkste 19e-eeuwse architect die Hoorn heeft voortgebracht is Adrianus<br />
Cyriacus Bleijs (1842-1912). Gebor<strong>en</strong> als zoon van e<strong>en</strong> timmerman volgt hij de stadstek<strong>en</strong>school<br />
waar hij met kop <strong>en</strong> schouders bov<strong>en</strong> zijn medeleerling<strong>en</strong> uitsteekt. Op<br />
15-jarige (!) leeftijd wordt hij opzichter bij de bouw van de Hoornse gasfabriek. Twee<br />
jaar later gaat Bleijs naar de bek<strong>en</strong>de architect P.J.H. Cuypers in Roermond die hem<br />
e<strong>en</strong> betere opleiding belooft dan hij kan krijg<strong>en</strong> aan de Koninklijke Academie voor<br />
Schone Kunst<strong>en</strong> in Antwerp<strong>en</strong>. Omdat Cuypers hem echter voor driekwart van de tijd<br />
gebruikt als opzichter, besluit Bleijs e<strong>en</strong> jaar later alsnog bouwkunde te gaan studer<strong>en</strong><br />
aan de Antwerpse academie. Drie jaar later studeert hij af als beste stud<strong>en</strong>t van<br />
zijn jaar <strong>en</strong> ontvangt voor zijn ontwerp<strong>en</strong> de eerste Prix d’ Excell<strong>en</strong>ce met bijbehor<strong>en</strong>de<br />
goud<strong>en</strong> medaille. Terug in Hoorn vestigt Bleijs zich als zelfstandig architect. In<br />
zijn geboortestad zijn <strong>en</strong>kele ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> pand<strong>en</strong> van hem bewaard geblev<strong>en</strong>, waaronder<br />
de voorgevel van Grote Oost 26 uit 1865-1866, de voormalige koffie-, thee- <strong>en</strong><br />
tabakswinkel Breed 38 uit 1878, <strong>en</strong> de gezichtsbepal<strong>en</strong>de Cyriacus- <strong>en</strong> Franciscuskerk<br />
22
aan het Grote Noord uit 1879-1882. Zoals vaker schetst Bleijs voor de laatste twee<br />
gebouw<strong>en</strong> ook variant<strong>en</strong> in andere bouwstijl<strong>en</strong> waaruit de opdrachtgever e<strong>en</strong> keuze<br />
kan mak<strong>en</strong>. Omdat hij steeds meer opdracht<strong>en</strong> van buit<strong>en</strong> de regio krijgt, verhuist<br />
Bleijs in 1880 naar het c<strong>en</strong>traler geleg<strong>en</strong> Amsterdam, waar hij onder meer de St.-Nicolaaskerk<br />
teg<strong>en</strong>over het C<strong>en</strong>traal Station bouwt.<br />
U steekt het plein wederom schuin over<br />
richting het Grote Oost. <strong>De</strong> meeste huiz<strong>en</strong><br />
hier zijn van oorsprong 15e <strong>en</strong> 16e<br />
eeuws, maar met later vernieuwde voorgevels.<br />
Voordat u rechts afslaat, de Appelsteeg<br />
in, loopt u iets verder <strong>en</strong> kijkt<br />
u nog ev<strong>en</strong> naar de crèmekleurige Villa<br />
Alewijn nr. 26. Dit is het eerste huis in<br />
Hoorn dat bewust rechtop is gebouwd<br />
in plaats van ‘op vlucht’, dus voorover<br />
hell<strong>en</strong>d. Het ontwerp in e<strong>en</strong> eclectische<br />
bouwstijl met r<strong>en</strong>aissance k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> is<br />
wederom van Bleijs die e<strong>en</strong> architectonisch<br />
stempel op de binn<strong>en</strong>stad heeft<br />
gedrukt. Iets verder staat het voormalige<br />
post- <strong>en</strong> telegraafkantoor dat in 1876 in<br />
neor<strong>en</strong>aissance bouwstijl is gebouwd. Het ontwerp is van rijksbouwmeester Peters<br />
die in die tijd veel postkantor<strong>en</strong> heeft gerealiseerd. In de voorgevel is e<strong>en</strong> gietijzer<strong>en</strong><br />
wap<strong>en</strong>schild aangebracht, het <strong>en</strong>ige metal<strong>en</strong> exemplaar in Hoorn. [16]<br />
In de Appelsteeg vindt u aan de linkerkant<br />
e<strong>en</strong> rijtje 19 e eeuwse arbeidershuiz<strong>en</strong>.<br />
Aan het einde van deze korte steeg<br />
gaat u de Hoge Brug op. Achteruitkijk<strong>en</strong>d<br />
ziet u 19e eeuwse kaaspakhuiz<strong>en</strong><br />
waarin teg<strong>en</strong>woordig appartem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />
Vooruitkijk<strong>en</strong>d ziet u ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s kaaspakhuiz<strong>en</strong>;<br />
op de hoek <strong>De</strong> Zon (1874),<br />
dan e<strong>en</strong> 16e eeuws bierpakhuis <strong>en</strong> daarnaast<br />
het dubbelpakhuis Alkmaar <strong>en</strong><br />
Gouda (1903) waarin het Museum van<br />
de Twintigste eeuw is gevestigd.<br />
Rechtdoor loopt u langs pakhuis <strong>De</strong> Zon<br />
naar het V<strong>en</strong>idse, waar u over het water<br />
uitzicht heeft over de Nieuw<strong>en</strong>dam. Het gat tuss<strong>en</strong> de huiz<strong>en</strong> daar is de plaats van<br />
twee zev<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>de eeuwse pakhuiz<strong>en</strong>. Al meer dan e<strong>en</strong> halve eeuw bestaan er plann<strong>en</strong><br />
voor herbouw maar is het er nog niet van gekom<strong>en</strong>. Linksaf gaande ziet u de<br />
achterkant van het museum <strong>en</strong> de andere (pak)huiz<strong>en</strong> van de Bierkade.<br />
Over de Engeltjesbrug komt u op de Kor<strong>en</strong>markt. Het dubbele pand teg<strong>en</strong>over u dateert<br />
van ca. 1875, <strong>en</strong> is in 1950 aangekocht door de geme<strong>en</strong>te als burgemeesterswoning.<br />
Op de gevel zijn verschill<strong>en</strong>de ornam<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van terracotta aangebracht.<br />
Het linkerpand is in de originele 19e-eeuwse kleurstelling geschilderd. [28] Achter<br />
het pand staat het voormalige koetshuis dat nu de <strong>en</strong>tree vormt voor e<strong>en</strong> aantal appartem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />
U gaat echter rechtsaf, richting de hav<strong>en</strong>.<br />
23
Het voormalig kaaspakhuis op nr. 10 heet<br />
<strong>De</strong> Hoop <strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> 19 e -eeuwse topgevel<br />
voor e<strong>en</strong> ouder pakhuis. Het grote<br />
pakhuis op nr. 8 dateert van 1560 <strong>en</strong> is<br />
gerestaureerd door ver<strong>en</strong>iging H<strong>en</strong>drick<br />
de Keyser. Hier heeft u zicht op de nog<br />
andere kaaspakhuiz<strong>en</strong> aan de overkant<br />
van het water. U gaat over de brug linksaf,<br />
de Veermanskade op. Het rijtje kleine<br />
huisjes dateert uit de 19 e eeuw, de rest<br />
van de huiz<strong>en</strong> is veel ouder. Aan het eind<br />
van de straat, vlak voor de Hoofdtor<strong>en</strong><br />
staat café het Schippershuis, e<strong>en</strong> voorbeeld van e<strong>en</strong> 16e eeuws huis dat gerestaureerd<br />
is met typisch eind 19e eeuwse opvatting<strong>en</strong>. M<strong>en</strong> kon to<strong>en</strong> wel de vorm van het<br />
huis restaurer<strong>en</strong>, maar deed dat met nieuwe machinaal gemaakte st<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Terugkijk<strong>en</strong>d ziet u over het water de huiz<strong>en</strong><br />
van de Oude Doel<strong>en</strong>kade met rechts<br />
van het midd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rij huiz<strong>en</strong> in chaletstijl<br />
uit 1903. <strong>De</strong>ze woning<strong>en</strong> in chaletstijl<br />
met de k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>de geveloverstekk<strong>en</strong><br />
zijn ontworp<strong>en</strong> door de geme<strong>en</strong>tearchitect<br />
Joh. van Reij<strong>en</strong>dam. <strong>De</strong> Hoofdtor<strong>en</strong><br />
dateert uit 1532 <strong>en</strong> werd ongeveer gelijk<br />
gebouwd met de andere verdedigingswerk<strong>en</strong><br />
van Hoorn waaronder de Mariator<strong>en</strong><br />
die dateert uit 1508. Het tor<strong>en</strong>tje<br />
op het dak dateert uit 1651. <strong>De</strong> hout<strong>en</strong><br />
steiger in zee, di<strong>en</strong>de ervoor om zeilschep<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> stukje de zee in te kunn<strong>en</strong><br />
trekk<strong>en</strong>, zodat ze ook bij teg<strong>en</strong>wind weg<br />
kond<strong>en</strong> var<strong>en</strong>.<br />
Nu loopt u de brug over naar het Oostereiland<br />
naar de voormalige strafgevang<strong>en</strong>is<br />
die tot 2002 in gebruik is geweest.<br />
[36] In de 19 e eeuw functioneerde het<br />
complex als bedelaarsgesticht <strong>en</strong> Rijkswerk-inrichting. In de volksmond staat het<br />
complex ook bek<strong>en</strong>d als de kr<strong>en</strong>t<strong>en</strong>tuin.<br />
<strong>De</strong> verschill<strong>en</strong>de gebouw<strong>en</strong> word<strong>en</strong> op dit mom<strong>en</strong>t gerestaureerd <strong>en</strong> verbouwd<br />
tot woning<strong>en</strong>, filmzal<strong>en</strong> <strong>en</strong> museum. Het eerste gebouw dat u teg<strong>en</strong>komt, het admiraliteitsgebouw,<br />
is van oorsprong 17 e -eeuws maar met e<strong>en</strong> 19 e -eeuwse voorgevel<br />
in neoclassicistische bouwstijl. Ook de overige gebouw<strong>en</strong> dater<strong>en</strong> uit de 19 e eeuw.<br />
Het laatste gebouw heet het alkov<strong>en</strong>gebouw <strong>en</strong> dateert uit 1873. <strong>De</strong> alkov<strong>en</strong> war<strong>en</strong><br />
stal<strong>en</strong> kooi<strong>en</strong> waarin de gevang<strong>en</strong> sliep<strong>en</strong> in hangmatt<strong>en</strong> <strong>en</strong> waarover de bewakers<br />
kond<strong>en</strong> lop<strong>en</strong> voor toezicht.<br />
Het einde van de wandeling is bij de Botterwerf, achter op het eiland. Het scheepstype<br />
Botter, heeft net als de meeste vissersschep<strong>en</strong> rond de Zuiderzee zijn grootste<br />
bloei gek<strong>en</strong>d in de 19 e eeuw. Het oudste schip dat nog rondvaart is e<strong>en</strong> kleine blazer<br />
uit de dertiger jar<strong>en</strong> van die eeuw. [37]<br />
24
20 Hoofdtor<strong>en</strong> <strong>en</strong> Hout<strong>en</strong> Hoofd<br />
Hoofd 2<br />
Als verdedigingstor<strong>en</strong> in 1532 gebouwd<br />
teg<strong>en</strong> aanvall<strong>en</strong> vanuit zee. Laatgotische<br />
opzet. <strong>De</strong> bakst<strong>en</strong><strong>en</strong> westgevel was oorspronkelijk<br />
voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> trapgevel.<br />
<strong>De</strong> zeezijde is opgebouwd van lichte ledeste<strong>en</strong>.<br />
Als bak<strong>en</strong> voor de scheepsvaart<br />
reeds van verre zichtbaar. Aan deze zijde<br />
is ook e<strong>en</strong> z.g. lichtkooi te zi<strong>en</strong>. <strong>De</strong> gevels<br />
zijn voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> boogfries ter<br />
hoogte van de weergang. Het tor<strong>en</strong>tje<br />
met lantaarn uit 1750 is e<strong>en</strong> kopie van<br />
e<strong>en</strong> verbrande voorganger uit 1651. Op<br />
de walmuur links van de tor<strong>en</strong>, uitkijk<strong>en</strong>d<br />
over zee, de beeld<strong>en</strong>groep<br />
<strong>De</strong> scheepsjong<strong>en</strong>s (Rolf, Hajo <strong>en</strong> Padde)<br />
van Bontekoe. Het daarachter geleg<strong>en</strong><br />
Hout<strong>en</strong> Hoofd dateert oorspronkelijk uit<br />
1464.<br />
21<br />
Hervormde kerk<br />
Kerkelaan 8, Zwaag<br />
25<br />
E<strong>en</strong>beukige gotische kerk met e<strong>en</strong> smaller<br />
<strong>en</strong> lager koor dat nog deels uitgevoerd<br />
is in tufste<strong>en</strong> <strong>en</strong> kloostermopp<strong>en</strong>.<br />
Bov<strong>en</strong> de noordelijke ingang tufst<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
maaswerk. <strong>De</strong> tor<strong>en</strong> telt drie geleding<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> wordt bekroond door e<strong>en</strong> achthoekige<br />
gemetselde spits. Bov<strong>en</strong> de tor<strong>en</strong>ingang<br />
latei <strong>en</strong> boogvulling van rode<br />
zandste<strong>en</strong> met gotische drie- <strong>en</strong> vierpasmotiev<strong>en</strong>.<br />
Inw<strong>en</strong>dig hout<strong>en</strong> tongewelv<strong>en</strong>,<br />
eik<strong>en</strong> preekstoel uit 1659 (achterschot<br />
18de-eeuws) met snijwerk, ebb<strong>en</strong><br />
kuss<strong>en</strong>panel<strong>en</strong> <strong>en</strong> fraaie koper<strong>en</strong> Lodewijk<br />
XIV lez<strong>en</strong>aar (tweede kwart 18de<br />
eeuw), doophek met koper<strong>en</strong> voorzangerslez<strong>en</strong>aar,<br />
kaars<strong>en</strong>arm, beide 17deeeuws,<br />
<strong>en</strong> fraaie koper<strong>en</strong> Lodewijk XIV<br />
doopboog uit 1748 bekroond door e<strong>en</strong><br />
pelikaan met jong<strong>en</strong> als symbool voor<br />
Christus, memoriebord uit hetzelfde<br />
jaar, twee psalmbordjes uit 1696, <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
tweeklaviers Van-Damorgel (1881). Tuss<strong>en</strong><br />
kerk- <strong>en</strong> di<strong>en</strong>struimte 18de-eeuws<br />
gemarmerd schot met vier deur<strong>en</strong>. <strong>De</strong><br />
klok in de tor<strong>en</strong> is in 1468 gegot<strong>en</strong> door<br />
de bek<strong>en</strong>de Utrechtse klokk<strong>en</strong>gieter Stev<strong>en</strong><br />
But<strong>en</strong>diic.
22 Grote Kerk<br />
Kerkplein<br />
Won<strong>en</strong> <strong>en</strong> winkel<strong>en</strong> gaan teg<strong>en</strong>woordig<br />
sam<strong>en</strong> in deze uit 1881-1883 dater<strong>en</strong>de<br />
voormalige hervormde kerk, gebouwd<br />
in neo-Hollandse r<strong>en</strong>aissancestijl naar<br />
ontwerp van de Amsterdamse architect<br />
C. Muysk<strong>en</strong>. Tor<strong>en</strong>spits in 1939 in soberder<br />
vorm vernieuwd. Verbouwd in 1985<br />
23 Admiraliteitspoortje<br />
Kerkplein<br />
Rechts in de hoek van het Kerkplein het<br />
Admiraliteitspoortje, het <strong>en</strong>ig overgeblev<strong>en</strong><br />
bouwdeel van het daarachter<br />
gestaan hebb<strong>en</strong>de Admiraliteitsgebouw<br />
<strong>en</strong> Prins<strong>en</strong>hof. Het poortje dateert van<br />
1607. Het wap<strong>en</strong>schild draagt het wap<strong>en</strong><br />
van de Westfriese Admiraliteit: het<br />
wap<strong>en</strong> van West-Friesland met twee gekruiste<br />
ankers <strong>en</strong> de letters PPP die staan<br />
voor Pugno Pro Patria (ik vecht voor het<br />
vaderland). <strong>De</strong> leeuw<strong>en</strong>- <strong>en</strong> mann<strong>en</strong>-<br />
24 Jug<strong>en</strong>dstil winkelpand<br />
Kerkstraat 15<br />
Voormalige koffie-, thee- <strong>en</strong> tabakswinkel,<br />
in 1901-’02 gebouwd in Jug<strong>en</strong>dstil<br />
naar ontwerp van architect P. Snel uit<br />
Schag<strong>en</strong>. Zowel uit- als inw<strong>en</strong>dig nog<br />
25 Sint-Jansgasthuis<br />
Kerkplein 39<br />
26<br />
tot twee winkels <strong>en</strong> 32 woning<strong>en</strong>. In<br />
1838 is zijn gotische voorganger jammerlijk<br />
in vlamm<strong>en</strong> opgegaan. Het was<br />
e<strong>en</strong> bouwwerk van vergelijkbare statuur<br />
als de Grote Kerk in Haarlem <strong>en</strong> Alkmaar.<br />
Sinds de terugkeer van e<strong>en</strong> carillon in<br />
1939 waai<strong>en</strong> weer regelmatig de feestelijke<br />
klank<strong>en</strong> van de beiaard over de<br />
stad. <strong>De</strong> tor<strong>en</strong> kan tijd<strong>en</strong>s de Op<strong>en</strong> Monum<strong>en</strong>tdag<br />
beklomm<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
kopp<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong> afkomstig te zijn uit de<br />
werkplaats van H<strong>en</strong>drick de Keyser in<br />
Amsterdam.<br />
nag<strong>en</strong>oeg geheel in oorspronkelijke<br />
staat. <strong>De</strong> tegeltableaus in de voorgevel<br />
zijn vervaardigd door de bek<strong>en</strong>de Amsterdamse<br />
plateelbakkerij <strong>De</strong> Distel.<br />
Op het achtererf e<strong>en</strong> bijbehor<strong>en</strong>d pakhuis<br />
uit 1903 dat tev<strong>en</strong>s di<strong>en</strong>st deed als<br />
koffiebranderij <strong>en</strong> tabakskerverij.<br />
Dit in vroeg-r<strong>en</strong>aissancestijl gebouwde<br />
gasthuis uit 1563 di<strong>en</strong>de oorspronkelijk<br />
voor verzorging van ziek<strong>en</strong> <strong>en</strong> onderkom<strong>en</strong><br />
van vreemdeling<strong>en</strong>.Tot 1841 was<br />
hier het gasthuis gevestigd <strong>en</strong> daarna<br />
deed het gebouw o.a. di<strong>en</strong>st als magazijn<br />
van het Hoornse garnizo<strong>en</strong> <strong>en</strong> als<br />
botermarkt. Oorspronkelijke kleur<strong>en</strong> van<br />
de kopp<strong>en</strong> <strong>en</strong> maskers op de kraagst<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
onder de eerste verdiepingsvloer.<br />
Nu t<strong>en</strong>toonstellingsruimte van Kunst<strong>en</strong>aarsver<strong>en</strong>iging<br />
Hoorn <strong>en</strong> omstrek<strong>en</strong>.<br />
Het pand wordt in verschill<strong>en</strong>de fas<strong>en</strong><br />
gerestaureerd.
26 Noorder- of Vrouwekerk<br />
Kleine Noord 32<br />
Driebeukige gotische hall<strong>en</strong>kerk uit de<br />
15de eeuw. <strong>De</strong> westgevel aan het Kleine<br />
Noord telt drie topgevels waarvan de<br />
middelste met uithang<strong>en</strong>de wijzerplaat.<br />
Het koor was na de hervorming eeuw<strong>en</strong>lang<br />
ingericht als ‘arm<strong>en</strong>kerk’. Kansel<br />
(1635) <strong>en</strong> koorhek (1642) rijk voorzi<strong>en</strong><br />
van snijwerk, ev<strong>en</strong>als de uit de afgebrande<br />
Grote Kerk afkomstige gotische eik<strong>en</strong><br />
spiltrap. Beschildering balk<strong>en</strong> <strong>en</strong> hout<strong>en</strong><br />
gewelv<strong>en</strong> in gotisch trant. In de dakruiter<br />
hang<strong>en</strong> twee klokk<strong>en</strong> uit 1606. <strong>De</strong> kerk is<br />
27 Historische fruitkwekerij<br />
Koewijz<strong>en</strong>d 4, Blokker<br />
E<strong>en</strong> van de laatste fruitkwekerij<strong>en</strong> waar<br />
het gebied Bangert/Koewijz<strong>en</strong>d sinds de<br />
19de eeuw om bek<strong>en</strong>d stond. Op dit bedrijf<br />
vindt u nog drie zog<strong>en</strong>aamde kniekass<strong>en</strong><br />
(serres) uit het eind van de jar<strong>en</strong><br />
’20 van de vorige eeuw. In e<strong>en</strong> daarvan<br />
wordt nog steeds de Aliante-druif geteeld.<br />
E<strong>en</strong> in 1943 herplaatst war<strong>en</strong>huis<br />
afkomstig uit Oud<strong>en</strong>dijk is ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s bewaard<br />
geblev<strong>en</strong>, met e<strong>en</strong> naastgeleg<strong>en</strong><br />
ketelhuis uit hetzelfde jaar. Schuin achter<br />
het in 1930 gebouwde woonhuis e<strong>en</strong><br />
28 19 e eeuw dubbel woonhuis<br />
Kor<strong>en</strong>markt 14-15<br />
27<br />
nog steeds in gebruik voor de eredi<strong>en</strong>st,<br />
maar ook voor culturele activiteit<strong>en</strong>.<br />
bewaarschuur voor appel<strong>en</strong> uit 1938.<br />
In de voortuin staat e<strong>en</strong> beschermde<br />
hoogstamboom, e<strong>en</strong> blonde goudreinet<br />
‘Boskoop’. Het grootste deel van de kass<strong>en</strong><br />
staat helaas op de nominatie om gesloopt<br />
te word<strong>en</strong>.<br />
Groot dubbelwoonhuis uit ca. 1875 met<br />
voorgevel in Eclectische bouwstijl. <strong>De</strong><br />
b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong>verdieping is onderkelderd <strong>en</strong><br />
heeft twee toegangspartij<strong>en</strong> met portiek<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> natuurst<strong>en</strong><strong>en</strong> trapp<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong> de<br />
v<strong>en</strong>sters <strong>en</strong> deur<strong>en</strong> zijn gebog<strong>en</strong> frontons,<br />
de daklijst wordt gesteund door 14<br />
voluutconsoles. Ook teg<strong>en</strong> het basem<strong>en</strong>t<br />
zijn de bijzondere voluutconsoles. Aannemer<br />
P.J. Blauw heeft beide woning<strong>en</strong><br />
gelijktijdig gebouwd met het monum<strong>en</strong>tale<br />
koetshuis aan de Gedempte Appelhav<strong>en</strong><br />
als één complex. In 1950 is nummer<br />
14 door de geme<strong>en</strong>te aangekocht<br />
<strong>en</strong> verbouwd tot ambtswoning van de<br />
burgemeester. Nr. 15 is op<strong>en</strong>gesteld <strong>en</strong><br />
als architect<strong>en</strong>bureau in gebruik.
29 Mariakapel<br />
Korte Achterstraat 2A<br />
Kapel uit 1508, onderdeel van het voormalige<br />
Mariaklooster. Het naastgeleg<strong>en</strong><br />
complex werd na de hervorming burgerweeshuis<br />
<strong>en</strong> de kapel zelf wap<strong>en</strong>ars<strong>en</strong>aal<br />
voor de Stat<strong>en</strong> van Holland <strong>en</strong> Westfriesland.<br />
<strong>De</strong> gotische voorgevel is gepleisterd<br />
<strong>en</strong> na e<strong>en</strong> brand in 1877 voorzi<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> neoclassicistische toegangspartij.<br />
Het gotische uiterlijk van de kapel is<br />
goed waarneembaar vanuit de vroegere<br />
weeshuistuin, via het poortje aan de<br />
kant van de Turfhav<strong>en</strong> te bereik<strong>en</strong>. <strong>De</strong><br />
kapel is nu in gebruik als Filmhuis Hoorn<br />
<strong>en</strong> t<strong>en</strong>toonstellingsruimte van het kunst<strong>en</strong>aarsinitiatief<br />
Hotel Mariakapel.<br />
30 Mariaklooster/Burgerweeshuis<br />
Korte Achterstraat/Weeshuistuin<br />
Toegankelijk via poortje aan de Weeshuistuin.<br />
Dit is de voormalige binn<strong>en</strong>tuin<br />
van het Mariaklooster. Vanaf het<br />
poortje gezi<strong>en</strong> links de gotische kapel<br />
uit 1508 <strong>en</strong> rechts de voormalige kloostergebouw<strong>en</strong>,<br />
die na de hervorming tot<br />
in de jar<strong>en</strong> 1960, dus bijna vier eeuw<strong>en</strong><br />
lang, als burgerweeshuis di<strong>en</strong>st ded<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> gevels van deze gebouw<strong>en</strong> dater<strong>en</strong><br />
grot<strong>en</strong>deels uit de 18de eeuw. Achter de<br />
kapel zijn de fundam<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van de vroe-<br />
31<br />
Claas Stapelhofje<br />
Munnick<strong>en</strong> 1, 13<br />
Voormalig vrouw<strong>en</strong>hofje gesticht door<br />
Claas Stapel <strong>en</strong> twee vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong> in 1682.<br />
Twee historische waterpomp<strong>en</strong> zijn nog<br />
28<br />
gere Catharinakapel bov<strong>en</strong> het maaiveld<br />
opgetrokk<strong>en</strong>. Hardst<strong>en</strong><strong>en</strong> waterpomp in<br />
Lodewijk XV-stijl. Schuin daarteg<strong>en</strong>over<br />
in de hoek van de muur is nog e<strong>en</strong> vroegere<br />
wandpomp aanwezig. E<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>pijp,<br />
nog uit lod<strong>en</strong> del<strong>en</strong> bestaand, voert<br />
het hemelwater naar e<strong>en</strong> ondergrondse<br />
waterverzamelbak, waar het water uit<br />
opgepompt wordt. <strong>De</strong> paardekastanje,<br />
de plataan <strong>en</strong> de linde zijn als monum<strong>en</strong>tale<br />
bom<strong>en</strong> beschermd.<br />
aanwezig. Het r<strong>en</strong>aissance toegangspoortje,<br />
mogelijk uit de werkplaats van<br />
H<strong>en</strong>drick de Keyser, heeft in de Kruisstraat<br />
gestaan als toegang tot het terrein<br />
van het voormalige Ceciliaklooster, waar<br />
de Latijnse school was gevestigd.
32 Nieuwstraat 20<br />
Woonhuis bestaande uit twee bouwdel<strong>en</strong><br />
waarvan het rechterdeel over de<br />
poort he<strong>en</strong> loopt. <strong>De</strong> ingang van de woning<br />
is in de jar<strong>en</strong> ’60 van de vorige eeuw<br />
naar dit rechterdeel van de voorgevel geplaatst<br />
zoals zichtbaar op de historische<br />
foto. Tot deze tijd bevond de <strong>en</strong>tree zich<br />
ter plaatse van het rechter schuifraam<br />
(zoals zichtbaar op de historische foto).<br />
In het snijraam van de omlijste deurpartij<br />
bevindt zich e<strong>en</strong> monogram.<br />
<strong>De</strong> hal is voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> bijzonder geschilderd<br />
hout<strong>en</strong> plafond. In de middeleeuwse<br />
kapconstructie van het poortgebouw<br />
zijn diep gehakte merktek<strong>en</strong>s<br />
aangebracht.<br />
33 Stat<strong>en</strong>logem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> Ceciliakapel<br />
Nieuwstraat/Nieuwsteeg<br />
Ontstaan uit het Ceciliakloostercomplex,<br />
dat na de hervorming voor wereldlijke<br />
doeleind<strong>en</strong> is geschikt gemaakt.<br />
Het Hollandse r<strong>en</strong>aissance hoofdgebouw<br />
met de dubbele trapgevel is van 1613 <strong>en</strong><br />
deed di<strong>en</strong>st als logem<strong>en</strong>t voor de Ge-<br />
29<br />
committeerde Rad<strong>en</strong> van Westfriesland<br />
<strong>en</strong> het Noorderkwartier. <strong>De</strong> erachter ligg<strong>en</strong>de<br />
Ceciliakapel van 1453 is het <strong>en</strong>ige<br />
overgeblev<strong>en</strong> bouwdeel van het gelijknamige<br />
klooster. <strong>De</strong> begane grond van<br />
het westelijk deel van de kapel is in 1596<br />
omgebouwd tot eetzaal der Gecommitteerd<strong>en</strong>.<br />
In 1795 kreeg de zaal de functie<br />
van Schep<strong>en</strong><strong>en</strong>zaal. <strong>De</strong> huidige inrichting<br />
daarvan, met uitzondering van het<br />
schilderij dat teg<strong>en</strong> de schouw hangt, is<br />
in 1788 ontworp<strong>en</strong> in Lodewijk XVI-stijl<br />
door de architect Le<strong>en</strong>dert Viervant. Het<br />
schilderij beeldt de slag op de Zuiderzee<br />
voor de rede van Hoorn uit tuss<strong>en</strong> de Watergeuz<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> Westfriez<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Spaanse<br />
vloote<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> onder leiding van Bossu.<br />
Het is van de hand van de Amsterdamse<br />
schilder Jan Blanckerhoff <strong>en</strong> in 1668 geplaatst.<br />
<strong>De</strong> zeer rijk gedecoreerde lijst is<br />
van de Alkmaarse beeldhouwer Johannes<br />
Kinnema.
34 Kloosterpoortjes <strong>en</strong> tuin<br />
Nieuwstraat, Wisselstraat,<br />
Kerkplein<br />
Vanaf de Nieuwstraat, tuss<strong>en</strong> nrs. 18 <strong>en</strong><br />
20, door het poortje de Wisselstraat in.<br />
E<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudige, bakst<strong>en</strong><strong>en</strong> poortomlijsting,<br />
die van zes natuurst<strong>en</strong><strong>en</strong> blokjes is<br />
voorzi<strong>en</strong>. Let op de ongebruikelijke toepassing<br />
van de hout<strong>en</strong> sleutelstukk<strong>en</strong><br />
als console voor de hout<strong>en</strong> zolderingbalk<strong>en</strong>.<br />
Daarna, ongeveer 50 m. rechts in<br />
de Wisselstraat, het kloosterpoortje van<br />
het in 1606 gestichte Oude Vrouw<strong>en</strong>huis,<br />
dat weer op het terrein van het in<br />
1602 afgebrande Geert<strong>en</strong>klooster is gesticht.<br />
Bov<strong>en</strong> de doorgang e<strong>en</strong> fries met<br />
jaartalcartouche <strong>en</strong> leeuw<strong>en</strong>kopp<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> hoger e<strong>en</strong> door geblokte pilasters<br />
geflankeerde moderne gevelste<strong>en</strong>, die<br />
geïnspireerd is op de sterk verweerde<br />
oorspronkelijke voorstelling van twee<br />
zitt<strong>en</strong>de met elkaar prat<strong>en</strong>de vrouw<strong>en</strong>.<br />
In het gebouw links van het poortje was<br />
van 1639 tot 1885 de bank van l<strong>en</strong>ing gevestigd.<br />
Het poortje geeft via e<strong>en</strong> gang<br />
die gedeeltelijk overwelfd is met e<strong>en</strong><br />
kruisribgewelf <strong>en</strong> deels met e<strong>en</strong> hout<strong>en</strong><br />
tongewelf toegang tot e<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>tuin.<br />
<strong>De</strong>ze binn<strong>en</strong>tuin van het vroegere Oude<br />
Vrouw<strong>en</strong>huis <strong>en</strong> Geert<strong>en</strong>klooster door,<br />
volgt e<strong>en</strong> poortje met omlijsting van<br />
Nam<strong>en</strong>se ste<strong>en</strong> met op de sluitste<strong>en</strong> van<br />
35 VOC-pakhuiz<strong>en</strong><br />
Onder de Boompjes/Pakhuisstraat<br />
Twee voormalige pakhuiz<strong>en</strong> van de<br />
Hoornse kamer van de Ver<strong>en</strong>igde Oostindische<br />
Compagnie. Het rechter pakhuis<br />
van 1606 (verl<strong>en</strong>gd tuss<strong>en</strong> 1630 <strong>en</strong><br />
1639), het linker vermoedelijk van 1610.<br />
E<strong>en</strong>voudige r<strong>en</strong>aissance trapgevels teg<strong>en</strong><br />
hoog zadeldak. Bov<strong>en</strong> de deur van<br />
het rechter pakhuis e<strong>en</strong> cartouche met<br />
het bouwjaar 1606 <strong>en</strong> e<strong>en</strong> geop<strong>en</strong>de<br />
baal met Oost-Indische specerij<strong>en</strong>.<br />
In de linker voorgevel e<strong>en</strong> grote gevelste<strong>en</strong><br />
met 17de-eeuwse driemasters.<br />
Inpandig heeft het rechter pakhuis aan<br />
30<br />
de boog het wap<strong>en</strong> van Hoorn. Vervolg<strong>en</strong>s,<br />
na e<strong>en</strong> hout<strong>en</strong> overwelfde gang<br />
uitkom<strong>en</strong>d op het Kerkplein, weer e<strong>en</strong><br />
poortje namelijk van ‘Het Oude Vrouw<strong>en</strong><br />
Huys’. Dit poortje uit 1610 heeft<br />
e<strong>en</strong> Dorische poortomlijsting tuss<strong>en</strong><br />
Ionische halfzuil<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> bijzondere versiering<br />
vorm<strong>en</strong> o.a. de ‘scharnier<strong>en</strong>’ rond<br />
de halfzuil<strong>en</strong>. In de bov<strong>en</strong>hoek<strong>en</strong> twee<br />
putti met e<strong>en</strong> zandloper <strong>en</strong> doodshoofd<br />
als symbol<strong>en</strong> van vergankelijkheid, toepasselijk<br />
voor e<strong>en</strong> oude-vrouw<strong>en</strong>huis.<br />
Het fronton wordt doorbrok<strong>en</strong> door het<br />
wap<strong>en</strong> van Hoorn <strong>en</strong> geflankeerd door<br />
twee zitt<strong>en</strong>de vrouw<strong>en</strong>figur<strong>en</strong>.<br />
de Onder de Boompjeskant e<strong>en</strong> schouw<br />
uit het laatste kwart van de 18de eeuw<br />
met in reliëf e<strong>en</strong> tak van de nootmuskaatboom,<br />
Mercuriusstaf <strong>en</strong> twee specerijbal<strong>en</strong><br />
met het monogram van de<br />
Hoornse VOC.<br />
Dit gedeelte van het rechter pakhuis herbergt<br />
het onderkom<strong>en</strong> van de Ver<strong>en</strong>iging<br />
Oud Hoorn met e<strong>en</strong> voorlichtingsbalie<br />
over de geschied<strong>en</strong>is van Hoorn. In<br />
het linker pakhuis is theater Het Pakhuis<br />
voor amateurtoneel <strong>en</strong> toneelcursuss<strong>en</strong><br />
gevestigd.
36 Admiraliteitsgebouw<strong>en</strong>/gevang<strong>en</strong>is<br />
Oostereiland<br />
Het Oostereiland is rond het midd<strong>en</strong> van<br />
de 17de eeuw aangelegd. Kort daarna<br />
liet koopman Cornelis Schuyt er <strong>en</strong>kele<br />
pakhuiz<strong>en</strong> bouw<strong>en</strong> die het oudste deel<br />
vorm<strong>en</strong> van het huidige gebouw<strong>en</strong>complex.<br />
Vanaf 1692 was hier de Admiraliteit<br />
van Westfriesland <strong>en</strong> het Noorderkwartier<br />
gevestigd met e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong><br />
scheepswerf <strong>en</strong> hav<strong>en</strong> (de naastgeleg<strong>en</strong><br />
Grashav<strong>en</strong>). In 1814 heringericht tot militaire<br />
gevang<strong>en</strong>is <strong>en</strong> daarna in gebruik<br />
als verbeteringsgesticht voor bedelaars,<br />
landlopers, alcoholist<strong>en</strong>, sout<strong>en</strong>eurs,<br />
<strong>en</strong>z. Vervolg<strong>en</strong>s weer gevang<strong>en</strong>is, o.a. na<br />
<strong>De</strong> voormalige zagerij van de gevang<strong>en</strong>is<br />
‘<strong>De</strong> Kr<strong>en</strong>t<strong>en</strong>tuin’ doet nu di<strong>en</strong>st als lig- <strong>en</strong><br />
werkplaats voor historische vissersschep<strong>en</strong>.<br />
Hier zijn o.a. de ijzer<strong>en</strong> schouw<strong>en</strong><br />
HN 1 van 1916 <strong>en</strong> de HN 20 van 1934<br />
te zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> uitgebreide verzameling<br />
van oude scheeps- <strong>en</strong> visserijattribut<strong>en</strong>.<br />
31<br />
de Tweede Wereldoorlog voor 500 collaborateurs<br />
<strong>en</strong> kortgestrafte politieke gevang<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
In de loop der eeuw<strong>en</strong> vele<br />
mal<strong>en</strong> verbouwd <strong>en</strong> uitgebreid. Na de<br />
huidige restauratie word<strong>en</strong> hier o.a. Woning<strong>en</strong><br />
het Filmhuis <strong>en</strong> het Museum van<br />
de Twintigste Eeuw gevestigd.<br />
37 Stichting <strong>De</strong> Hoornse Schouw <strong>en</strong> Ver<strong>en</strong>iging Botterbehoud<br />
Oostereiland zuidpunt<br />
38 Historische speelgoedverzameling<br />
Pakhuisstraat 10<br />
E<strong>en</strong> 17de-eeuws woonhuis met grot<strong>en</strong>deels<br />
nog aanwezig houtskelet, dat gedeeltelijk<br />
is te zi<strong>en</strong> in het op<strong>en</strong>gestelde<br />
39 Lutherse kerk<br />
Ram<strong>en</strong> 4<br />
In sobere Lodewijk XV- of rococostijl<br />
gebouwde kerk uit 1769. Rijkelijk van<br />
rococo snijwerk voorzi<strong>en</strong>e mahoniehout<strong>en</strong><br />
kansel. Dooptuin met messing doopboog.<br />
Oorspronkelijke bank<strong>en</strong>.<br />
Het orgel gebouwd door Pieter Müller,<br />
zoon van de befaamde orgelbouwer<br />
Christiaan Müller, wordt regelmatig bespeeld.<br />
<strong>De</strong> middelste van de drie uit-<br />
Mogelijkheid tot het mak<strong>en</strong> van korte<br />
vaartochtjes teg<strong>en</strong> geringe vergoeding.<br />
<strong>en</strong> als winkel ingerichte voorhuis. Hier<br />
bevindt zich e<strong>en</strong> uitgebreide verzameling<br />
historisch speelgoed <strong>en</strong> attribut<strong>en</strong> van<br />
niet meer gedane spel<strong>en</strong> <strong>en</strong> spelletjes.<br />
gebeelde figur<strong>en</strong> op het orgel stelt de<br />
harpspel<strong>en</strong>de koning David voor. <strong>De</strong><br />
her<strong>en</strong>bank onder het orgel heeft e<strong>en</strong><br />
rijkgesned<strong>en</strong> opzetstuk in Lodewijk XVstijl<br />
met klok.
40 Doopsgezinde vermaning<br />
Ram<strong>en</strong> 31 <strong>en</strong> 31a<br />
Voormalige doopsgezinde vermaning<br />
uit 1864-1865 gebouwd in rondboogstijl<br />
naar ontwerp van de Hoornse civieling<strong>en</strong>ieur<br />
H. Linse. K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d zijn de<br />
rondboogv<strong>en</strong>sters <strong>en</strong> de combinatie van<br />
rode bakste<strong>en</strong> met contraster<strong>en</strong>de gepleisterde<br />
onderdel<strong>en</strong> zoals v<strong>en</strong>steromlijsting<strong>en</strong>,<br />
pilasters <strong>en</strong> lijstwerk. <strong>De</strong> ingang<br />
wordt geacc<strong>en</strong>tueerd door e<strong>en</strong><br />
rondboogportaal waarin hardst<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
41 Westfries Museum<br />
Roode Ste<strong>en</strong> 1<br />
In het historische hart van Hoorn, aan<br />
het c<strong>en</strong>trale plein de Roode Ste<strong>en</strong>, staat<br />
het Westfries Museum. Gebouwd in<br />
1631/32 als vergaderplaats voor de Gecommitteerd<strong>en</strong><br />
van Westfriesland <strong>en</strong> het<br />
Noorderkwartier. Rijk geornam<strong>en</strong>teerde<br />
hardst<strong>en</strong><strong>en</strong> gevel in r<strong>en</strong>aissancestijl.<br />
Behalve de zeer uitgebreide vaste perman<strong>en</strong>t<br />
t<strong>en</strong>toongestelde collectie van<br />
voorwerp<strong>en</strong> met meer dan regionale betek<strong>en</strong>is<br />
is het gebouw ook inpandig zeer<br />
de moeite waard weg<strong>en</strong>s zijn nog oorspronkelijke<br />
r<strong>en</strong>aissance constructie <strong>en</strong><br />
inrichting van verschill<strong>en</strong>de historische<br />
(woon-)interieurs.<br />
42 Waag<br />
Roode Ste<strong>en</strong> 8<br />
32<br />
zuil<strong>en</strong> bekroond door zeldzame kapitel<strong>en</strong><br />
van gegot<strong>en</strong> zink, e<strong>en</strong> in de 19de<br />
eeuw nieuw bouwmateriaal. Het voorste<br />
gedeelte van de kerk werd tot 1935<br />
bekroond door e<strong>en</strong> achtkantig tor<strong>en</strong>tje<br />
op e<strong>en</strong> koepelachtige onderbouw. Tot<br />
1965 heeft het gebouw als vermaning<br />
di<strong>en</strong>st gedaan. Bij e<strong>en</strong> r<strong>en</strong>ovatie in 1995<br />
is e<strong>en</strong> verdiepingsvloer aangebracht. Op<br />
de eerste verdieping, bereikbaar via het<br />
buit<strong>en</strong>trapp<strong>en</strong>huis rechts, kunt u de oorspronkelijke<br />
gestucte wand- <strong>en</strong> plafondafwerking<br />
bekijk<strong>en</strong>.<br />
Het waaggebouw is in 1609 gebouwd<br />
naar ontwerp van de bek<strong>en</strong>de Amsterdamse<br />
architect <strong>en</strong> beeldhouwer H<strong>en</strong>drick<br />
de Keyser. Bij de restauratie van<br />
1912-1914 is de aangetaste buit<strong>en</strong>schil<br />
van arduinste<strong>en</strong> vervang<strong>en</strong> door hardste<strong>en</strong>.<br />
Thans ingericht tot café-restaurant.<br />
<strong>De</strong> weegschal<strong>en</strong> zijn op één na<br />
verwijderd, maar het mechaniek aan de<br />
zoldering dat de schal<strong>en</strong> naar buit<strong>en</strong> kon<br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, is nog aanwezig. Verder, ook de<br />
verdieping, nag<strong>en</strong>oeg auth<strong>en</strong>tiek. Aan<br />
de voorgevel b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> hangt nog het<br />
klokje dat de op<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> sluiting van de<br />
waag aankondigde.
43 Restaurant Ridderikhoff<br />
Roode Ste<strong>en</strong> 9 <strong>en</strong> Grote Oost 5<br />
Beide pand<strong>en</strong> van eind 16de-eeuwse<br />
oorsprong <strong>en</strong> in 2001 grondig gerestaureerd<br />
<strong>en</strong> ingericht tot café/restaurant<br />
met inzet van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> arbeidshandicap.<br />
Roode Ste<strong>en</strong> 9 heeft o.a. e<strong>en</strong><br />
eind 19de-eeuwse voorgevel <strong>en</strong> in de<br />
voorgang e<strong>en</strong> hout<strong>en</strong> tweelingpoortje.<br />
In gang st<strong>en</strong><strong>en</strong> r<strong>en</strong>aissance poortje. Alle<br />
44 Gebouw Roz<strong>en</strong>kruizers<br />
Roode Ste<strong>en</strong> 15<br />
Patriciërswoning ontstaan in 1744 na sam<strong>en</strong>voeging<br />
van drie bestaande huiz<strong>en</strong>.<br />
33<br />
verdieping<strong>en</strong> ton<strong>en</strong> del<strong>en</strong> van het houtskelet.<br />
Tijd<strong>en</strong>s periode café Dalmeijer<br />
werd de wintertuin van 1882 naar ontwerp<br />
van de Hoornse architect A.C. Bleijs<br />
gebouwd. Van 1924 tot 1995 was hier de<br />
landelijk bek<strong>en</strong>de kostuumverhuurderij<br />
‘de erv<strong>en</strong> Ridderikhoff’ gevestigd. Grote<br />
Oost 5 herbergt e<strong>en</strong> t<strong>en</strong>toonstellings-<br />
<strong>en</strong> verkoopruimte van werk<strong>en</strong> van geestelijk-<br />
of lichamelijk gehandicapt<strong>en</strong>.<br />
Ruimtelijke structuur nog aanwezig.<br />
Op de bov<strong>en</strong>ste verdieping <strong>en</strong> zolder<br />
(privé) is het houtskelet nog zichtbaar.<br />
Tuin geop<strong>en</strong>d, ook toegankelijk via het<br />
Achterom.<br />
Er word<strong>en</strong> lezing<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> om 11.00 uur, 12.30 uur <strong>en</strong> 14.00 uur.<br />
45 Monum<strong>en</strong>tale bruine beuk<br />
Westerblokker 125, Blokker<br />
Ruim 200 jaar oude bruine beuk die van<br />
geme<strong>en</strong>tewege beschermd is. Met e<strong>en</strong><br />
stamomtrek van ruim zev<strong>en</strong> meter is het<br />
de dikste bruine beuk in Noord-Holland.<br />
Lop<strong>en</strong>d bereikbaar via de inrit naast het<br />
huis.<br />
Breed 33, 1621 KA Hoorn<br />
Telefoon: (0229) 21 27 17<br />
Fax: (0229) 21 10 22<br />
E-mail: info@keizerskroonhoorn.nl<br />
Website: www.keizerskroonhoorn.nl
Fietsroutes<br />
Fietsroute door Hoorn-Noord, Zwaag, Blokker <strong>en</strong> Risdam<br />
<strong>De</strong>ze fietsroute br<strong>en</strong>gt u langs interessante object<strong>en</strong> <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>swaardighed<strong>en</strong>.<br />
Zie routekaart op binn<strong>en</strong>kant omslag.<br />
<strong>De</strong> lange fietsroute begint bij het Stoomtrammuseum in Hoorn <strong>en</strong> is 12 kilometer<br />
lang.<br />
<strong>De</strong> korte fietsroute begint bij de Nadorst, Westerblokker 171 in Blokker <strong>en</strong> is 5 kilometer<br />
lang.<br />
Museumstoomtram<br />
Van <strong>De</strong>demstraat 8, Noordzijde station Hoorn, (op<strong>en</strong>gesteld, zie tekst nr. 11 in gids)<br />
Woningbouwcomplex Goed Won<strong>en</strong><br />
Drieboomlaan 202-208, 234-280 <strong>en</strong> Liornestraat<br />
2-12, 13-23<br />
In 1920-1921 in opdracht van de “CoöperatieveArbeiderswoningbouwvere<strong>en</strong>iging<br />
‘Goed Won<strong>en</strong>’” gebouwd gelijknamig<br />
woningbouwcomplex. Het door de<br />
Amsterdamse architect<strong>en</strong> Z. Guld<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
M. Geldmaker ontworp<strong>en</strong> complex bestaat<br />
uit zes blokk<strong>en</strong> van in totaal veertig<br />
arbeiderswoning<strong>en</strong><br />
gesitueerd aan de zuidoostzijde van de Drieboomlaan <strong>en</strong><br />
ter weerszijd<strong>en</strong> van de Liornestraat. Het grootste blok telt twaalf<br />
woning<strong>en</strong> <strong>en</strong> is in e<strong>en</strong> U-vorm rond e<strong>en</strong> hof geleg<strong>en</strong>. <strong>De</strong> woning<strong>en</strong><br />
ton<strong>en</strong> invloed<strong>en</strong> van de Amsterdamse School in onder<br />
meer de verticaal gemetselde plint <strong>en</strong> de expressief vormgegev<strong>en</strong><br />
stijl<strong>en</strong> van de portiek<strong>en</strong>. Dat ‘Goed Won<strong>en</strong>’ voor haar eerste<br />
woningbouwcomplex koos voor twee architect<strong>en</strong> uit Amsterdam<br />
zal verband houd<strong>en</strong> met hun ruime ervaring op dit terrein:<br />
Guld<strong>en</strong> <strong>en</strong> Geldmaker hadd<strong>en</strong> in de hoofdstad al <strong>en</strong>kele grote<br />
woningbouwproject<strong>en</strong> op hun naam staan.<br />
Engelbewaarderskerk (niet toegankelijk)<br />
Johannes Poststraat 26, Hoorn<br />
R.-k. kerk van de H.H. Engelbewaarders<br />
uit 1960-1961. <strong>De</strong> kerk met achterligg<strong>en</strong>de<br />
sacristie <strong>en</strong> pastorie is gebouwd<br />
naar ontwerp van architect ir. W.A.S.<br />
Witlox van architect<strong>en</strong>bureau Van Oerle-Schrama-Bos<br />
in Leid<strong>en</strong>. Aanvankelijk<br />
ontwierp het bureau in de stijl van de<br />
bek<strong>en</strong>de architect Kropholler, maar eind<br />
jar<strong>en</strong> ’50 sloeg het bureau onder invloed<br />
van het Functionalisme geheel nieuwe<br />
weg<strong>en</strong> in. <strong>De</strong> Engelbewaarderskerk in<br />
Hoorn is hiervan e<strong>en</strong> duidelijk voorbeeld. Onder meer in de betonn<strong>en</strong> klokk<strong>en</strong>tor<strong>en</strong><br />
met zijn afgeronde vorm<strong>en</strong> is de invloed herk<strong>en</strong>baar van de wereldberoemde kapel<br />
Nôtre Dame du Haut (1953-1955) in Ronchamps (Fr.) van architect Le Corbusier.<br />
34
TSH (niet toegankelijk)<br />
Johannes Poststraat 71, Hoorn<br />
Voormalige op<strong>en</strong>bare lagere technische school, gebouwd in 1956-1959 in de stijl van<br />
het Nieuwe Bouw<strong>en</strong> naar ontwerp van Architect<strong>en</strong>bureau Kuiper, Gouwetor, <strong>De</strong> Ranitz<br />
<strong>en</strong> Bleeker uit Rotterdam. <strong>De</strong> nieuwe school bood ruimte aan 450 leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
verving de te klein geword<strong>en</strong> Ambachtsschool uit 1912 op de hoek van het Keern<br />
<strong>en</strong> de Provinciale weg (in 1995 gesloopt). Het geheel bestaat uit e<strong>en</strong> hoofdgebouw<br />
waarachter e<strong>en</strong> schoolplein met vrijstaande schoorste<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> aan de Liornestraat geleg<strong>en</strong><br />
praktijkvleugel met zaagtanddak <strong>en</strong>, aan de Sint Jozefstraat, e<strong>en</strong> westvleugel<br />
(rond 1990 met e<strong>en</strong> tweede verdieping verhoogd) met fiets<strong>en</strong>kelder <strong>en</strong> e<strong>en</strong> gymnastieklokaal<br />
annex stelloods. In de kelder onder het hoofdgebouw bevond zich de<br />
commandopost voor West-Friesland van de Bescherming Bevolking.<br />
R.-k. begraafplaats<br />
Drieboomlaan/Hol<strong>en</strong>weg, Hoorn (op<strong>en</strong>gesteld, zie tekst nr. 12 in gids)<br />
<strong>De</strong> Nadorst<br />
Westerblokker 171, Blokker<br />
Tot restaurant <strong>en</strong> partyboerderij verbouwde stolpboerderij van het West-Friese type<br />
dater<strong>en</strong>d uit omstreeks 1880. K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor e<strong>en</strong> West-Friese stolp is dat de darsdeur<strong>en</strong><br />
zich aan de voorzijde bevind<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> naam <strong>De</strong> Nadorst herinnert aan de<br />
op de hoek van de Westerblokker <strong>en</strong><br />
de Hol<strong>en</strong>weg geleg<strong>en</strong> gelijknamige<br />
uitspanning die eeuw<strong>en</strong>lang het klassieke<br />
eindpunt was van de zondagmiddagwandeling<strong>en</strong><br />
van de inwoners van<br />
Hoorn. In 1954 is deze gesloopt voor de<br />
aanleg van de Provinciale Weg.<br />
Kadetjesland (niet toegankelijk)<br />
tuss<strong>en</strong> Westerblokker 159 <strong>en</strong> 161, Blokker<br />
Perceel weiland met e<strong>en</strong> in oorsprong vermoedelijk uit de late middeleeuw<strong>en</strong> dater<strong>en</strong>d<br />
profiel bestaande uit vier bolle strok<strong>en</strong> land (“kadetjes”) gescheid<strong>en</strong> door drie in<br />
de l<strong>en</strong>gterichting van het perceel gegrav<strong>en</strong> (voormalige) greppels. <strong>De</strong> kadetjesstructuur<br />
is ontstaan door het eeuw<strong>en</strong>lang uitbagger<strong>en</strong> van de greppels <strong>en</strong> slot<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />
met de baggerspecie ophog<strong>en</strong> van het land ter verbetering van de afwatering. Vroeger<br />
was e<strong>en</strong> dergelijk microreliëf e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> verbreid landschapstype in Noord-<br />
Holland, maar door ruilverkaveling<strong>en</strong> <strong>en</strong> oprukk<strong>en</strong>de nieuwbouw is het inmiddels<br />
e<strong>en</strong> zeldzaam verschijnsel geword<strong>en</strong>. Binn<strong>en</strong> de geme<strong>en</strong>te Hoorn is dit perceel voor<br />
zover bek<strong>en</strong>d het laatst rester<strong>en</strong>de kadetjesland.<br />
Buit<strong>en</strong>rust (niet toegankelijk)<br />
Westerblokker 159, Blokker<br />
Stolpboerderij g<strong>en</strong>aamd Buit<strong>en</strong>rust, in<br />
zijn huidige vorm dater<strong>en</strong>d uit 1862. <strong>De</strong><br />
stolp is van het zog<strong>en</strong>aamde gekeerde<br />
West-Friese type. K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d hiervoor<br />
is dat de darsdeur<strong>en</strong> zich in de zijgevel<br />
bevind<strong>en</strong>. <strong>De</strong> voorgevel heeft twee deur<strong>en</strong>:<br />
links de daagse voordeur die toegang<br />
gaf tot de koestal, de trots van de<br />
35
oer, <strong>en</strong> rechts van het midd<strong>en</strong> de staatsiedeur voorzi<strong>en</strong> van twee rijke gietijzer<strong>en</strong><br />
deurroosters, e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>licht met dito rooster <strong>en</strong> ter weerszijd<strong>en</strong> pilasters. <strong>De</strong> riet<strong>en</strong><br />
kap heeft zowel aan de voor- als rechterzijde e<strong>en</strong> pann<strong>en</strong>spiegel. Rechtsvoor e<strong>en</strong> bijbehor<strong>en</strong>d<br />
ijzer<strong>en</strong> damhek <strong>en</strong> rechts op het achtererf e<strong>en</strong> voormalige veestal die bij<br />
e<strong>en</strong> storm in januari 2007 is ingestort.<br />
R<strong>en</strong>vooi<br />
Dars<br />
Woonruimte<br />
Koestal<br />
Vierkant hooiberging (tasruimte)<br />
Staart (verl<strong>en</strong>ging koestal)<br />
Boerderijtyp<strong>en</strong><br />
A Westfriese stolp<br />
B Afgeleide Westfriese stolp<br />
C Gekeerde Westfriese stolp<br />
D Noordhollandse stolp<br />
E Afgeleide Noordhollandse stolp<br />
bron: <strong>De</strong> Stolp te kijk door J.J. Schilstra e.a.<br />
Westerhout (niet toegankelijk)<br />
Westerblokker 125, Blokker<br />
Voormalige boerderij Westerhout bestaande uit e<strong>en</strong> woonhuis uit 1917 waarachter<br />
e<strong>en</strong> aangebouwde stolpschuur van ouder datum. Het in Jug<strong>en</strong>dstil opgetrokk<strong>en</strong><br />
woonhuis verving e<strong>en</strong> voorganger met klokgevel. Opdrachtgever voor de nieuwbouw<br />
war<strong>en</strong> veehouder Pieter Portegies <strong>en</strong> zijn vrouw Catharina Karst<strong>en</strong>. <strong>De</strong> stolpschuur<br />
is in 1917 verl<strong>en</strong>gd. Onder de rechter helft van het woonhuis bevindt zich e<strong>en</strong><br />
grote kelder uit de 17de of 18de eeuw met e<strong>en</strong> vloer van gro<strong>en</strong>e <strong>en</strong> gele plavuiz<strong>en</strong> in<br />
schaakbordpatroon. Bijzonder zijn het zorgvuldig gedetailleerde metselwerk van de<br />
voorgevel <strong>en</strong> de rolluik<strong>en</strong> uit 1917 die nog steeds functioner<strong>en</strong>. Links van het pand<br />
staat e<strong>en</strong> monum<strong>en</strong>tale bruine beuk (zie hierna).<br />
Monum<strong>en</strong>tale bruine beuk<br />
Westerblokker 125, Blokker<br />
Ruim 200 jaar oude bruine beuk die van geme<strong>en</strong>tewege beschermd is. Met e<strong>en</strong> stamomtrek<br />
van ruim zev<strong>en</strong> meter is het de dikste bruine beuk in Noord-Holland. Lop<strong>en</strong>d<br />
bereikbaar via de inrit naast het huis.<br />
36
Hervormde kerk Blokker<br />
(niet toegankelijk)<br />
Westerblokker 105, Blokker<br />
In oorsprong middeleeuwse kerk die in 1830<br />
herbouwd is met behoud van de laatgotische<br />
tor<strong>en</strong> <strong>en</strong> hergebruik van e<strong>en</strong> deel van de oude<br />
bouwmaterial<strong>en</strong> waaronder de middeleeuwse<br />
kapspant<strong>en</strong>. Bij e<strong>en</strong> verbouwing in 1863-1864<br />
is achterin het schip e<strong>en</strong> vergaderruimte gerealiseerd<br />
(in 1976-’78 vergroot) <strong>en</strong> het driezijdig<br />
geslot<strong>en</strong> koor, tot dan smaller dan het schip,<br />
verbreed. <strong>De</strong> gepleisterde noordgevel van de<br />
kerk wordt geleed door steunber<strong>en</strong>, de overige<br />
gevels door pilasters die in combinatie met de<br />
kroonlijst <strong>en</strong> de rondboogv<strong>en</strong>sters het kerkgebouw<br />
e<strong>en</strong> neoclassicistische uitstraling gev<strong>en</strong>,<br />
in de 19de eeuw e<strong>en</strong> populaire bouwstijl. In het<br />
interieur onder meer e<strong>en</strong> eik<strong>en</strong> preekstoel uit 1657 rijkelijk voorzi<strong>en</strong> van snijwerk <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> Ypma-orgel uit 1871. <strong>De</strong> tor<strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> ingesnoerde spits <strong>en</strong> telt drie geleding<strong>en</strong><br />
met in de eerste de oorspronkelijke <strong>en</strong>tree gevat in e<strong>en</strong> hoge spitsboog <strong>en</strong> in<br />
derde aan elke zijde twee gekoppelde galmgat<strong>en</strong>. In de tor<strong>en</strong> hangt e<strong>en</strong> door Goebel<br />
Zael gegot<strong>en</strong> klok uit 1537.<br />
Westerblokker 71 (niet toegankelijk)<br />
Westerblokker 71, Blokker<br />
Vrijstaand woonhuis dater<strong>en</strong>d uit omstreeks 1910. <strong>De</strong> woning heeft e<strong>en</strong> vooruitspring<strong>en</strong>de<br />
midd<strong>en</strong>partij van twee bouwlag<strong>en</strong> <strong>en</strong> lagere flanker<strong>en</strong>de zijdel<strong>en</strong>. In het begin<br />
van de vorige eeuw was dit e<strong>en</strong> populair woningtype onder de beter gesitueerd<strong>en</strong><br />
in Blokker <strong>en</strong> Zwaag. Het dakoverstek bov<strong>en</strong> de midd<strong>en</strong>partij wordt verfraaid door<br />
onder meer e<strong>en</strong> makelaar <strong>en</strong> e<strong>en</strong> sierspant dat de vorm volgt van de korfboog bov<strong>en</strong><br />
de balkondeur<strong>en</strong>. In het boogveld bruine <strong>en</strong> gele tegels in schaakbordpatroon.<br />
<strong>De</strong> Barmhartige Samaritaan (niet toegankelijk)<br />
Westerblokker 39, Blokker<br />
Stolpboerderij van het West-Friese type g<strong>en</strong>aamd <strong>De</strong> Barmhartige Samaritaan, in het<br />
gesned<strong>en</strong> deurkalf gedateerd 1659. K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor e<strong>en</strong> West-Friese stolp is dat<br />
de darsdeur<strong>en</strong> zich aan de voorzijde bevind<strong>en</strong>. Het niet uitstek<strong>en</strong>de voorhuis links is<br />
uitgevoerd als e<strong>en</strong> trapgevel<br />
met natuurst<strong>en</strong><strong>en</strong> waterlijst<strong>en</strong>,<br />
dekplat<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> toppilaster<br />
op kopje. In de boogveld<strong>en</strong><br />
bov<strong>en</strong> de deur <strong>en</strong> het<br />
verdiepingv<strong>en</strong>ster <strong>en</strong> in de<br />
schoorste<strong>en</strong> siermetselwerk.<br />
C<strong>en</strong>traal in het deurkalf e<strong>en</strong><br />
voorstelling van de Barmhartige<br />
Samaritaan. In 1988-1989<br />
is de boerderij in opdracht van<br />
Stichting Stadsherstel Hoorn<br />
gerestaureerd <strong>en</strong> in 1990<br />
overgedrag<strong>en</strong> aan de Ver<strong>en</strong>iging<br />
H<strong>en</strong>drick de Keyser.<br />
37
Schoorste<strong>en</strong> (niet toegankelijk)<br />
achter Kol<strong>en</strong>bergstraat 49, Blokker<br />
<strong>De</strong> Bangert was vroeger e<strong>en</strong> belangrijk c<strong>en</strong>trum van fruitteelt <strong>en</strong> glastuinbouw. <strong>De</strong>ze<br />
beeldbepal<strong>en</strong>de schoorste<strong>en</strong> is hieraan e<strong>en</strong> tastbare herinnering. Sam<strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />
kleiner exemplaar achter Bangert 16 is het zelfs de laatste van de vele fabrieksschoorst<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
voor kasverwarming die in dit gebied gestaan hebb<strong>en</strong>. <strong>De</strong> circa 18,5 meter<br />
hoge schoorste<strong>en</strong> behoorde bij e<strong>en</strong> aan de Bangert 60 geleg<strong>en</strong> glastuinbedrijf met<br />
elf druiv<strong>en</strong>kass<strong>en</strong> <strong>en</strong> is met het naastgeleg<strong>en</strong> ketelhuis gebouwd in 1929 of 1930 in<br />
opdracht van tuinder Klaas Balk. Volg<strong>en</strong>s overlevering is de schoorste<strong>en</strong> met behulp<br />
van e<strong>en</strong> vlieg<strong>en</strong>de steiger gemetseld door e<strong>en</strong> Duitse metselaar die naderhand is<br />
omgekom<strong>en</strong> bij de bouw van e<strong>en</strong> schoorste<strong>en</strong> in Waalwijk. <strong>De</strong> radiaalst<strong>en</strong><strong>en</strong> waaruit<br />
de schoorste<strong>en</strong> is opgetrokk<strong>en</strong> zijn vervaardigd door de NV Canoy-Herfk<strong>en</strong>s Ste<strong>en</strong>fabriek<strong>en</strong><br />
in V<strong>en</strong>lo.<br />
Historische fruitkwekerij<br />
Koewijz<strong>en</strong>d 4, Blokker (op<strong>en</strong>gesteld, zie tekst nr. 27 in gids)<br />
Lourdeskapel, Pastoor Nuij<strong>en</strong>straat 2, Zwaag<br />
Neogotische Lourdeskapel uit 1882 <strong>en</strong> daarmee e<strong>en</strong> van de oudste Lourdeskapell<strong>en</strong><br />
in Nederland. In de zeshoekige kapel e<strong>en</strong> kopie van de grot in Lourdes waar Bernadette<br />
Soubirous in 1858 Maria zag verschijn<strong>en</strong>. Gebouwd voor rek<strong>en</strong>ing van de<br />
to<strong>en</strong>malige pastoor Masker die Lourdes had bezocht <strong>en</strong> de grot ter plaatse door e<strong>en</strong><br />
deskundige exact had lat<strong>en</strong> natek<strong>en</strong><strong>en</strong>. Gebrandschilderde ram<strong>en</strong> met o.a. de Heilige<br />
Familie, votiefst<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> ged<strong>en</strong>kplaat van wit marmer. Naast de kapel de nieuw aangelegde<br />
tuin op het voormalige kerkhof. Dit kapel is dit jaar helaas niet geop<strong>en</strong>d.<br />
St. Martinuskerk Zwaag (niet toegankelijk)<br />
Pastoor Nuij<strong>en</strong>straat 3, Zwaag<br />
Rooms-katholieke kruiskerk met hoektor<strong>en</strong>, in 1932-1933 gebouwd in de stijl van<br />
de late Amsterdamse School naar ontwerp van de Haarlemse architect Jos. Bekkers.<br />
Links van de kerk twee beeld<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> priester <strong>en</strong> e<strong>en</strong> franciscaan, afkomstig uit de<br />
voorgevel van de gesloopte oude Martinuskerk die stond aan de Dorpsstraat.<br />
Hervormde kerk Blokker, Westerblokker 103, Blokker (niet toegankelijk)<br />
In oorsprong middeleeuwse kerk die in 1830 herbouwd is met behoud van de laatgotische<br />
tor<strong>en</strong> <strong>en</strong> hergebruik van e<strong>en</strong> deel van de oude bouwmaterial<strong>en</strong> waaronder<br />
de middeleeuwse kapspant<strong>en</strong>. Bij e<strong>en</strong> verbouwing in 1863-1864 is achterin het schip<br />
38
e<strong>en</strong> vergaderruimte gerealiseerd (in 1976-’78 vergroot) <strong>en</strong> het driezijdig geslot<strong>en</strong><br />
koor, tot dan smaller dan het schip, verbreed. <strong>De</strong> gepleisterde noordgevel van de<br />
kerk wordt geleed door steunber<strong>en</strong>, de overige gevels door pilasters die in combinatie<br />
met de kroonlijst <strong>en</strong> de rondboogv<strong>en</strong>sters het kerkgebouw e<strong>en</strong> neoclassicistische<br />
uitstraling gev<strong>en</strong>, in de 19de eeuw e<strong>en</strong> populaire bouwstijl. In het interieur onder<br />
meer e<strong>en</strong> eik<strong>en</strong> preekstoel uit 1657 rijkelijk voorzi<strong>en</strong> van snijwerk <strong>en</strong> e<strong>en</strong> Ypma-orgel<br />
uit 1871. <strong>De</strong> tor<strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> ingesnoerde spits <strong>en</strong> telt drie geleding<strong>en</strong> met in de eerste<br />
de oorspronkelijke <strong>en</strong>tree gevat in e<strong>en</strong> hoge spitsboog <strong>en</strong> in derde aan elke zijde<br />
twee gekoppelde galmgat<strong>en</strong>. In de tor<strong>en</strong> hangt e<strong>en</strong> door Goebel Zael gegot<strong>en</strong> klok<br />
uit 1537.<strong>De</strong> kerk is dit helaas niet geop<strong>en</strong>d.<br />
Raadhuis Zwaag (niet toegankelijk)<br />
Dorpsstraat 131, Zwaag<br />
Voormalig raadhuis van de geme<strong>en</strong>te<br />
Zwaag met onderwijzerswoning <strong>en</strong> achterligg<strong>en</strong>d<br />
schoollokaal, in 1869 gebouwd<br />
naar ontwerp van de Purmer<strong>en</strong>dse architect<br />
P. Mager. Tot de geme<strong>en</strong>telijke herindeling<br />
in 1979 heeft het gebouw di<strong>en</strong>st gedaan<br />
als raadhuis. Het school- <strong>en</strong> woongedeelte<br />
war<strong>en</strong> al eerder bij het raadhuis getrokk<strong>en</strong>.<br />
Bov<strong>en</strong>in de voorgevel bevindt zich het wap<strong>en</strong> van Zwaag, e<strong>en</strong> ooievaar met e<strong>en</strong> paling<br />
in zijn bek. Opvall<strong>en</strong>d zijn de overhoekse pilasters op de eerste verdieping.<br />
Hervormde kerk<br />
Kerkelaan 8, Zwaag (op<strong>en</strong>gesteld, zie tekst nr. 21 in gids)<br />
Beau Regard (niet toegankelijk)<br />
Dorpsstraat 111, Zwaag<br />
Voormalige tuinderswoning uit 1917 gebouwd<br />
in opdracht van tuinder P. van<br />
Kamp<strong>en</strong>. Vergelek<strong>en</strong> met andere tuinderswoning<strong>en</strong><br />
in Blokker <strong>en</strong> Zwaag is dit huis<br />
rijker uitgevoerd. Zo ligg<strong>en</strong> op het dak geglazuurde<br />
dakpann<strong>en</strong> <strong>en</strong> zijn de lekdorpels<br />
onder de parterrev<strong>en</strong>sters niet van hout,<br />
maar van hardste<strong>en</strong>. <strong>De</strong> voorgevel wordt<br />
verfraaid door oranje siermetselwerk, geel<br />
gefigureerd glas in de bov<strong>en</strong>licht<strong>en</strong> van de<br />
v<strong>en</strong>sters, kleurig tegelwerk bov<strong>en</strong> de balkondeur<strong>en</strong>, <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ruim dakoverstek met<br />
sierspant <strong>en</strong> makelaar. In de portiek links e<strong>en</strong> Jug<strong>en</strong>dstil paneeldeur met facetgeslep<strong>en</strong><br />
ruitjes <strong>en</strong> e<strong>en</strong> geëtst bov<strong>en</strong>licht ton<strong>en</strong>d e<strong>en</strong> schaal met bloem<strong>en</strong>. Rechts van<br />
de portiek e<strong>en</strong> witmarmer<strong>en</strong> eerste ste<strong>en</strong>. <strong>De</strong> naam Beau Regard (mooi uitzicht) is<br />
oorspronkelijk.<br />
d’ Hofstede Swaegh (niet toegankelijk)<br />
Dorpsstraat 14, Zwaag<br />
Stolpboerderij van het West-Friese type dater<strong>en</strong>d uit omstreeks 1840. K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d<br />
voor de bouwtijd zijn onder meer de neg<strong>en</strong>ruits schuifv<strong>en</strong>sters in de voorgevel. <strong>De</strong><br />
voordeur is uitgevoerd als e<strong>en</strong> kuss<strong>en</strong>deur verfraaid met gesned<strong>en</strong> ornam<strong>en</strong>t. Bov<strong>en</strong><br />
de deur e<strong>en</strong> geprofileerd kalf <strong>en</strong> e<strong>en</strong> gesned<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>licht. <strong>De</strong> hout<strong>en</strong> topgevel<br />
wordt bekroond door e<strong>en</strong> makelaar.<br />
39
Geertje-hoeve (niet toegankelijk)<br />
Dorpsstraat 7, Zwaag<br />
Stolpboerderij van het West-Friese type g<strong>en</strong>aamd Geertje-hoeve, in 1970 na brand<br />
herbouwd met behoud van de 19de-eeuwse voorgevel. K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor e<strong>en</strong> West-<br />
Friese stolp zijn de darsdeur<strong>en</strong> aan de voorzijde. Links hiervan heeft de voorgevel e<strong>en</strong><br />
symmetrische indeling met c<strong>en</strong>traal e<strong>en</strong> staatsiedeur. <strong>De</strong>ze door Ionische pilasters<br />
geflankeerde tweepaneelsdeur is verfraaid met e<strong>en</strong> rond <strong>en</strong> puntig ovaal kuss<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
gesned<strong>en</strong> ornam<strong>en</strong>t. Bov<strong>en</strong> de deur e<strong>en</strong> kalf <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s fraai gesned<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>licht.<br />
<strong>De</strong> halsgevel is in 1970 aangebracht.<br />
Missiehuis (niet toegankelijk)<br />
Blauwe Berg 5<br />
Voormalig kleinseminarie van de Sint Joseph’s Congregatie van Mill Hill (bij Lond<strong>en</strong>)<br />
waar missionariss<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> opgeleid voor Afrika, India <strong>en</strong> het Verre Oost<strong>en</strong>. Het Sint<br />
Bonifacius Missiehuis werd in 1927-1928 gebouwd naar ontwerp van de Hoornse<br />
architect S.W. Langius. Bisschop Callier had aan zijn goedkeuring de voorwaarde<br />
verbond<strong>en</strong> dat het nieuwe seminarie zeer ver van de bisschoppelijke seminaries in<br />
Heemstede <strong>en</strong> Warmond kwam te ligg<strong>en</strong>. Het gebouw bestaat uit vier vleugels rond<br />
e<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>hof. <strong>De</strong> voorgevel wordt geflankeerd door haakse uitbouw<strong>en</strong>: rechts de<br />
kapel <strong>en</strong> links het voormalige zusterhuis van de missiezusters van het Kostbaar Bloed.<br />
Zij war<strong>en</strong> belast met de huishoudelijke werkzaamhed<strong>en</strong>. Tot het complex behoorde<br />
ook de achterligg<strong>en</strong>de boerderij. In 1983 verhuisd<strong>en</strong> de paters van Mill Hill naar Obdam<br />
<strong>en</strong> werd het missiehuis verbouwd tot onderkom<strong>en</strong> van het Sam<strong>en</strong>werkingsorgaan<br />
Westfriesland (SOW).<br />
Rijkslandbouwproefstation (niet toegankelijk)<br />
Keern 33<br />
Dit voormalige proefstation is gebouwd tuss<strong>en</strong> 1899 <strong>en</strong> 1901 in sobere neor<strong>en</strong>aissancestijl<br />
naar ontwerp van de bek<strong>en</strong>de architect Jacobus van Lokhorst, rijksbouwkundige<br />
bij het ministerie van Binn<strong>en</strong>landse Zak<strong>en</strong>. Naast e<strong>en</strong> rijkslandbouwproefstation<br />
was hier tev<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> rijkszuivelstation gevestigd.<br />
Algem<strong>en</strong>e Begraafplaats<br />
Dampt<strong>en</strong>/Keern (op<strong>en</strong>gesteld, zie tekst nr. 10 in gids)<br />
Via de Van <strong>De</strong>demstraat komt u weer bij het Stoomtrammuseum uit wat tev<strong>en</strong>s het<br />
eindpunt van de fietsroute is.<br />
40
<strong>De</strong> restauratie van monum<strong>en</strong>tale boerderij<strong>en</strong>, woonhuiz<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> pand<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> kostbaar <strong>en</strong> gecompliceerd<br />
proces. Daardoor wordt vaak beslot<strong>en</strong> tot sloop <strong>en</strong><br />
nieuwbouw. Niet helemaal onbegrijpelijk, maar wél<br />
jammer. Want met het verdwijn<strong>en</strong> van historische,<br />
beeldbepal<strong>en</strong>de gebouw<strong>en</strong> gaat waardevol <strong>en</strong><br />
onvervangbaar cultuurgoed verlor<strong>en</strong>.<br />
IntermarisHoekste<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> ondernem<strong>en</strong>de woningcorporatie<br />
die werkt aan won<strong>en</strong> in Hoorn, West<br />
Friesland, Purmer<strong>en</strong>d <strong>en</strong> Waterland. Wij ontwikkel<strong>en</strong>,<br />
realiser<strong>en</strong> <strong>en</strong> beher<strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong> woning<strong>en</strong> maar<br />
restaurer<strong>en</strong> ook historische, monum<strong>en</strong>tale pand<strong>en</strong>.<br />
www.intermarishoekste<strong>en</strong>.nl<br />
41<br />
vestiging hoorn<br />
Maelsonstraat 12<br />
1624 NP Hoorn<br />
t (0229) 25 85 00<br />
f (0229) 24 53 24<br />
vestiging purmer<strong>en</strong>d<br />
Gorslaan 60E<br />
1441 RG Purmer<strong>en</strong>d<br />
t (0299) 31 37 00<br />
f (0299) 31 37 01<br />
postadres<br />
Postbus 554<br />
1620 AN Hoorn<br />
info@intermarishoekste<strong>en</strong>.nl
Overzicht van muziekoptred<strong>en</strong>s op zaterdag<br />
11 september 2010<br />
Lokaties: Tijd<strong>en</strong>: Optred<strong>en</strong> van:<br />
Noorderkerk 13.30-14.00 Gem<strong>en</strong>gd Slavisch koor<br />
15.20-15.50 Alkonost<br />
15.00-15.15 Start orgelwandeltocht langs historische<br />
gebouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> kerk<strong>en</strong> met demonstraties<br />
van het orgel door Rieuwert Blok<br />
21.15-22.00 Avondconcert; Jacob Lekkerkerker, Orgel<br />
<strong>en</strong> Afrikaans slagwerk, Toegangsprijs € 6,00<br />
Westfries Museum 11.30–11.50 A capellakoor Vivace met lieder<strong>en</strong> uit<br />
velerlei land<strong>en</strong> <strong>en</strong> velerlei tijd<strong>en</strong><br />
15.00-15.45 Binn<strong>en</strong>tuin: concert door Hoorns Harmonie<br />
Orkest<br />
Grote Kerk 13.00-13.30 Carillon concert i.s.m. Hoornse Brassband<br />
Oosterkerk 13.00-14.00 Programma voor kinder<strong>en</strong>: dans, spel <strong>en</strong><br />
Schilderkunst in de kerk <strong>en</strong> rond het orgel<br />
door Katrein Kunst <strong>en</strong> Mark Heerink<br />
16.30-16.45 Orgelwandeltocht met demonstratie van<br />
het orgel door Rieuwert Blok<br />
Lutherse Kerk 11.00-11.30 Blokfluitkwartet JG<br />
12.00-12.30<br />
13.30-14.00<br />
15.30-15.45 Orgelwandeltocht met demonstratie van<br />
het orgel door Rieuwert Blok<br />
20.00-20.45 Avondconcert; Wim Dijkstra met Das<br />
Wohltemperierte Klavier van J.S. Bach,<br />
Toegangsprijs € 6,00<br />
Maria- of Kruittor<strong>en</strong> 11.00-16.00 Afwissel<strong>en</strong>d optred<strong>en</strong> van:<br />
<strong>De</strong> Zoete Inval: anonieme Oud hollandse<br />
muziek Duo Noord-West: traditionele<br />
Zweedse dansmuziek uit de 19e eeuw<br />
Stat<strong>en</strong>poort 14.30-15.00 Mozart Sextet + Margret Wiering, sopraan<br />
speelt werk<strong>en</strong> van Händel, Bach,<br />
Boismortier Telemann, Mozart <strong>en</strong><br />
Beethov<strong>en</strong> onder de titel Barok <strong>en</strong> klassiek.<br />
Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> zingt Margret Wiering <strong>en</strong>ige<br />
Romantische lieder<strong>en</strong> uit de 19e eeuw!<br />
Foreest<strong>en</strong>huis 14.30-16.00 Kleinkoor Camerata Liocorno<br />
16.00-16.15 Orgelwandeltocht met demonstratie van<br />
het orgel door Rieuwert Blok<br />
Sint Pieterhof 13.00-15.00 Scala, vocaal <strong>en</strong>semble uit Amsterdam<br />
verzorg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> optred<strong>en</strong> in de stijl van het<br />
thema 19e eeuw<br />
Koepelkerk 14.00-15.00 Orgelestafette door amateur organist<strong>en</strong><br />
17.00 Afsluiting orgelwandeltocht met demon-<br />
stratie van van het orgel met Rieuwert Blok<br />
42
Colofon<br />
Comité Op<strong>en</strong> Monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>dag Hoorn<br />
Eddy Boom, Joost Buchner, Sandra <strong>De</strong><strong>en</strong>-Sijm, Anna Eising, Carel de Jong,<br />
Cécile de Jong, Hans L<strong>en</strong>sink, Kees van Louvezijn, Dick van der Pijl,<br />
Harm Stumpel, Ed Wagemaker.<br />
<strong>De</strong> op<strong>en</strong> Monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>dag Hoorn 2010 wordt mede mogelijk gemaakt<br />
door:<br />
- Geme<strong>en</strong>te Hoorn<br />
- Rabobank Vastgoed<br />
- alle adverteerders in dit boekje<br />
Met dank aan:<br />
- Eig<strong>en</strong>ar<strong>en</strong>, bewoners <strong>en</strong> beheerders van alle op<strong>en</strong>gestelde pand<strong>en</strong><br />
- Alle vrijwilligers<br />
- Bureau Erfgoed Geme<strong>en</strong>te Hoorn<br />
- Geo Informatie Geme<strong>en</strong>te Hoorn<br />
Tekstbijdrag<strong>en</strong><br />
Joost Buchner, Jos van der Lee, Pieter Meijers, Harm Stumpel<br />
Illustraties<br />
Bureau Erfgoed, Ronald Plak, Harm Stumpel, Westfries Archief<br />
Vormgeving<br />
Pieter Meijers, Yvonne Roos-Bakker, Van Vliet Printing<br />
Grafische afwerking <strong>en</strong> drukwerk<br />
Van Vliet Printing, Hoorn<br />
Overzicht ORGELWANDELTOCHT tijd<strong>en</strong>s Op<strong>en</strong> Monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>dag Hoorn op<br />
zaterdag 11 september 2010 georganiseerd door STICHTING CONCERT-<br />
FONDS HOORNSE ORGELS i.s.m. COMITE OPEN MONUMENTDAG HOORN<br />
Wandeling o.l.v. e<strong>en</strong> gids door Hoorn langs historische gebouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> kerk<strong>en</strong> met<br />
demonstraties van de orgels in de Noorderkerk, Lutherse Kerk, Foreest<strong>en</strong>huis,<br />
Oosterkerk <strong>en</strong> Koepelkerk door Rieuwert Blok met als aandachtspunt het thema<br />
van Op<strong>en</strong> Monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>dag: de <strong>smaak</strong> van de 19e eeuw.<br />
15.00 uur Noorderkerk<br />
15.15 uur wandeling<br />
15.30 uur Lutherse kerk<br />
15.45 uur wandeling<br />
16.00 uur Foreest<strong>en</strong>huis<br />
43<br />
16.15 uur wandeling<br />
16.30 uur Oosterkerk<br />
16.45 uur wandeling<br />
17.00 uur Koepelkerk
Verbouw<strong>en</strong> zonder zweetdruppels<br />
op uw voorhoofd? Dat is het idee.<br />
Als u gaat verbouw<strong>en</strong> doet u dat om er op vooruit te gaan. <strong>De</strong> Rabobank helpt u graag<br />
met de financiering. B<strong>en</strong>t u ook van plan om te gaan verbouw<strong>en</strong>? Neem dan contact op<br />
met onze Hypothek<strong>en</strong>desk. Zij zijn te bereik<strong>en</strong> op telefoonnummer 0229 - 280 830.<br />
www.rabobank.nl/hoorn<br />
of bel 0229 - 280 830<br />
Ontdek wat voor u financieel handig is.<br />
Let op! Geld l<strong>en</strong><strong>en</strong> kost geld<br />
44<br />
Rabobank. E<strong>en</strong> bank met ideeën.