Herman Ridderbos als exegeet en bijbels theoloog - Riemer Roukema
Herman Ridderbos als exegeet en bijbels theoloog - Riemer Roukema
Herman Ridderbos als exegeet en bijbels theoloog - Riemer Roukema
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
van dit koninkrijk, zo<strong>als</strong> Jezus die aankondigt, nog e<strong>en</strong> onvoltooid <strong>en</strong> voorlopig karakter<br />
heeft. Het is gekom<strong>en</strong>, <strong>en</strong> toch laat de vervulling nog op zich wacht<strong>en</strong> 14 . De Boze – de duivel<br />
– heeft op aarde immers nog e<strong>en</strong> zekere macht <strong>en</strong> de strijd met deze boze macht is nog niet<br />
volledig gestred<strong>en</strong> 15 . Jezus’ gelijk<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> getuig<strong>en</strong> ervan, vaak op verhulde wijze, dat het<br />
koninkrijk in al zijn volheid nog moet kom<strong>en</strong>. De beeldspraak die <strong>Ridderbos</strong> aan de gelijk<strong>en</strong>iss<strong>en</strong><br />
ontle<strong>en</strong>t, is die van het zaad dat eerst moet opkom<strong>en</strong> alvor<strong>en</strong>s de oogst kan aanbrek<strong>en</strong>.<br />
Hij spreekt dan van de heilshistorische betek<strong>en</strong>is van de gelijk<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> 16 . Zo<strong>als</strong> u weet was<br />
<strong>Ridderbos</strong> sterk geporteerd voor e<strong>en</strong> ‘heilshistorische’ uitleg van de Schrift; dit betek<strong>en</strong>t dat<br />
het evangelie staat in de ruimte van de geschied<strong>en</strong>is waarin Gods heil doorbreekt. Zo heeft<br />
Jezus het volg<strong>en</strong>s hem verkondigd <strong>en</strong> bedoeld. Het koninkrijk van God is dus in <strong>Ridderbos</strong>’<br />
visie niet alle<strong>en</strong> iets van het hed<strong>en</strong>, <strong>en</strong> het is ook niet iets dat in de naaste toekomst dit hele<br />
aardse bestel omver zou werp<strong>en</strong>; er komt eerst nog e<strong>en</strong> interim, e<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>tijd waarin het<br />
koninkrijk op verborg<strong>en</strong> wijze opbloeit, zo<strong>als</strong> zaad dat ontkiemt <strong>en</strong> opschiet <strong>en</strong> zo<strong>als</strong> zuurdeeg<br />
dat langzamerhand het deeg doortrekt <strong>en</strong> doet rijz<strong>en</strong> – aldus <strong>en</strong>kele van Jezus’ gelijk<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> 17 .<br />
Voor <strong>Ridderbos</strong> is – ik wees er al op – onlosmakelijk met het ‘evangelie van het koninkrijk’<br />
(vgl. Matteüs 4:23) verbond<strong>en</strong> dat Jezus <strong>als</strong> de Christus <strong>en</strong> Zoon des m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> tev<strong>en</strong>s de rol van<br />
de knecht des Her<strong>en</strong> op zich neemt; dit betek<strong>en</strong>t dat hij moest lijd<strong>en</strong>, sterv<strong>en</strong> <strong>en</strong> uit de dood<br />
opstaan om de uiteindelijke komst van dat koninkrijk langs die weg mogelijk te mak<strong>en</strong>.<br />
<strong>Ridderbos</strong> acht dit ‘van zeer groot belang (…) voor het rechte heilshistorische inzicht in de<br />
op<strong>en</strong>baring van het door Jezus gepredikte koninkrijk der hemel<strong>en</strong>’ 18 . Dankzij Jezus’ dood <strong>en</strong><br />
opstanding wordt Gods oordeel uitgesteld, kan dus ook de wereldtijd word<strong>en</strong> verl<strong>en</strong>gd <strong>en</strong> kan<br />
het evangelie van het koninkrijk pas t<strong>en</strong> volle in de wereld word<strong>en</strong> verkondigd 19 . Nadat <strong>Ridderbos</strong><br />
de beoogde heilsgeschied<strong>en</strong>is is deze zin heeft geschetst, gaat hij ertoe over dit door<br />
Jezus verkondigde ‘evangelie van het koninkrijk’ breed uite<strong>en</strong> te zett<strong>en</strong> 20 . Na ook de relatie<br />
tuss<strong>en</strong> de komst van dit koninkrijk <strong>en</strong> de kerk <strong>en</strong> het door Jezus ingestelde Avondmaal te<br />
hebb<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong> 21 , komt hij t<strong>en</strong> slotte terug op de tekst<strong>en</strong> die het krachtigst lijk<strong>en</strong> te pleit<strong>en</strong><br />
voor de visie, dat Jezus zelf toch wel degelijk de indruk heeft gewekt, dat de grote toekomst<br />
van Gods koninkrijk spoedig zou aanbrek<strong>en</strong>; dat is wat in theolog<strong>en</strong>-Duits de Naherwartung<br />
g<strong>en</strong>oemd wordt. Hier staat voor de gelovige <strong>theoloog</strong> die <strong>Ridderbos</strong> is veel op het spel, want<br />
<strong>als</strong> die visie juist zou zijn, dan zou Jezus zich hebb<strong>en</strong> vergist <strong>en</strong> zou hij e<strong>en</strong> illusie hebb<strong>en</strong><br />
aangekondigd. <strong>Ridderbos</strong> betoogt echter dat die tekst<strong>en</strong> die lijk<strong>en</strong> te sprek<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> spoedige<br />
algehele komst van dat koninkrijk toch niet daarop duid<strong>en</strong>, maar óf op ‘hetge<strong>en</strong> terstond na<br />
Jezus’ dood metterdaad plaats greep’ 22 , óf ‘op e<strong>en</strong> veel verder geleg<strong>en</strong> toekomst betrekking<br />
(…) hebb<strong>en</strong>’ 23 . Uit het feit dat hij lange beschouwing<strong>en</strong> nodig heeft om zijn visie teg<strong>en</strong>over<br />
andere exeget<strong>en</strong> te verdedig<strong>en</strong>, blijkt wel hoe diepgaand de kloof met h<strong>en</strong> is <strong>en</strong> hoeveel er<br />
<strong>Ridderbos</strong> aan geleg<strong>en</strong> is de indruk te weerlegg<strong>en</strong> dat Jezus zich in zijn aankondiging van het<br />
einde van dit bestel van de wereld zou hebb<strong>en</strong> vergist. Opvall<strong>en</strong>d g<strong>en</strong>oeg komt zijn verzet<br />
teg<strong>en</strong> de visie dat Jezus e<strong>en</strong> spoedige alomvatt<strong>en</strong>de komst van het koninkrijk van God heeft<br />
aangekondigd sterk overe<strong>en</strong> met die van de huidige paus B<strong>en</strong>edictus, ook al beklemtoont<br />
deze, anders dan <strong>Ridderbos</strong>, dat het koninkrijk met de persoon van Jezus geheel <strong>en</strong> al geko-<br />
14 <strong>Ridderbos</strong>, De komst van het Koninkrijk, 102-104.<br />
15 <strong>Ridderbos</strong>, De komst van het Koninkrijk, 104-117.<br />
16 <strong>Ridderbos</strong>, De komst van het Koninkrijk, 117-134; vgl. 20-22.<br />
17 <strong>Ridderbos</strong>, De komst van het Koninkrijk, 136-142.<br />
18 <strong>Ridderbos</strong>, De komst van het Koninkrijk, 149-161; citaat op p. 161.<br />
19 <strong>Ridderbos</strong>, De komst van het Koninkrijk, 163-166.<br />
20 <strong>Ridderbos</strong>, De komst van het Koninkrijk, 167-287.<br />
21 <strong>Ridderbos</strong>, De komst van het Koninkrijk, 288-372.<br />
22 <strong>Ridderbos</strong>, De komst van het Koninkrijk, 373-380; citaat op p. 380.<br />
23 <strong>Ridderbos</strong>, De komst van het Koninkrijk, 385.<br />
4