het artikel - Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV
het artikel - Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV
het artikel - Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
PROJECT NIEUWBOUW<br />
De bovenste drie bouwlagen van<br />
<strong>het</strong> multifunctionele complex<br />
Kaleidoscoop zijn bekleed<br />
met riet.<br />
44 // BOUWWERELD
TEKSTPRODUCTIE HENK WIND // FOTOGRAFIE LEVS ARCHITECTEN EN HENK WIND //<br />
TEKENWERK HENK HEUSINKVELD<br />
Rieten gevel met<br />
brandcertificaat<br />
Woonzorg/Kulturhus Kaleidoscoop<br />
// Locatie: Vaartsche Hoek/Achterweg<br />
// Opdrachtgever: Woningst. Nieuwkoop<br />
// Bouwperiode: sept. 2010 – mei 2012<br />
Kaleidoskoop in Nieuwkoop heeft op de bovenste drie bouwlagen een<br />
rieten gevel. De bouwhoogte en de achterliggende zorgappartementen<br />
vereisten een hoge brandveiligheid. Dat is bereikt met brandwerende<br />
beplating, geïmpregneerd riet en een compartimentering van de gevel.<br />
Kaleidoskoop is een combinatie van wonen, cultuur en zorg. In<br />
<strong>het</strong> midden van <strong>het</strong> complex bevindt zich <strong>het</strong> Kulturhus, met<br />
daarin een multifunctionele theaterzaal, bibliotheek, muzieklokalen<br />
en café-restaurant. Het vormt daarmee <strong>het</strong> hart van <strong>het</strong><br />
dorp Nieuwkoop. Maar <strong>het</strong> grootschalige gebouw moest wel<br />
zorgvuldig worden ingepast in de kleinschalige dorpsomgeving,<br />
vond architecte Marianne Loof van LEVS architecten. Ze week<br />
daarom af van <strong>het</strong> hoekige carré uit <strong>het</strong> stedenbouwkundige<br />
plan en koos voor een opbouw in verschillende hoogtes, met<br />
een gelaagdheid in de gevel. Aan de pleinzijde telt <strong>het</strong> gebouw<br />
vijf bouwlagen, opgedeeld in drie horizontale gevelstroken. Voor<br />
de bovenste drie bouwlagen koos Marianne Loof voor riet, want<br />
welk materiaal past er nu beter bij Nieuwkoop?<br />
Ondanks <strong>het</strong> enthousiasme van diverse kanten voor de rieten<br />
gevel, realiseerde Marianne Loof zich direct dat dit gemakkelijker<br />
gezegd dan gedaan was. “We waren toen bezig met de<br />
boerderij de Doggershoek in Den Helder, waarin jongerengroepen<br />
vanuit de penitentiaire inrichting worden gehuisvest.<br />
Die boerderij heeft een rieten dak waaraan vanwege de gebruiksfunctie<br />
hoge eisen van brandveiligheid werden gesteld.<br />
Daarvoor is <strong>het</strong> dak aan de buitenzijde voorzien van een sprinklerinstallatie.<br />
Nu wilden we een rieten gevel maken. De eisen<br />
voor een gevel zijn zwaarder dan voor een dak. Daarbij is de<br />
BOUWWERELD // 45
PROJECT NIEUWBOUW<br />
De rieten gevel kent vele doorbrekingen in de vorm van ramen en loggia’s.<br />
gebouwhoogte meer dan 13 meter en worden de appartemen -<br />
ten gebruikt voor zorg, waaronder zware zorg voor bedlegerige<br />
bewoners. Qua bouwvergunning is <strong>het</strong> een woonfunctie, maar<br />
voor de gebruiksvergunning stelde de brandweer zwaardere<br />
eisen vanwege ontruimingstijd en dergelijke.”<br />
Andere projecten<br />
LEVS wilde de problemen rondom rietgebruik zo snel mogelijk<br />
tackelen en vanwege bouwsnelheid niet wachten tot de uitvoe -<br />
ring. Daartoe werd een beroep gedaan op <strong>Cauberg</strong>-<strong>Huygen</strong><br />
Raad gevende <strong>Ingenieurs</strong>.<br />
Eerst is samen met de Vakfederatie Rietdekkers onderzocht of<br />
er in Nederland al vergelijkbare projecten waren uitgevoerd<br />
waarbij de brandveiligheid was onderbouwd. Dat bleek niet <strong>het</strong><br />
geval. Alle uitgevoerde projecten waren lager dan 13 meter en<br />
betroffen slechts één subbrandcompartiment. Met de regels<br />
voor rieten daken werd de brandveiligheid in deze projecten<br />
voldoende geacht: een geïm preg neerd rieten schroefdak (geen<br />
spouw direct achter <strong>het</strong> riet) en een minimale afstand van 15<br />
meter tot de perceelsgrens.<br />
Certificering<br />
Voor de rieten gevel van Kaleidoscoop was dit niet voldoende<br />
en moest gelijkwaardigheid aan brandvoortplantingsklasse 2<br />
worden aangetoond. Toepassing van een sprinkler bleek niet<br />
haalbaar. In een verticaal vlak is een sprinkler veel minder effectief<br />
dan op een dakvlak. De opdrachtgever gaf daarom groen<br />
licht aan LEVS en <strong>Cauberg</strong>-<strong>Huygen</strong> om een traject van certifice -<br />
ring in te gaan. Hiervoor zijn brandtesten uitgevoerd door Efectis.<br />
Daaruit bleek dat een geïmpregneerde rieten gevel aangebracht<br />
volgens de methode schroefdak (zonder luchtspouw dus)<br />
onvoldoende was. De vereiste veiligheid en brandklasse konden<br />
wel worden behaald door 12 mm Fermacell toe te voegen tussen<br />
<strong>het</strong> riet en de achterliggende hsb-gevel. De Fermacellplaat<br />
wordt tegen vocht beschermd door een spinvliesfolie. In de hsbconstructie<br />
is minerale wol aangebracht, die onbrandbaar is. Op<br />
“Er bleken geen vergelijkbare projecten te zijn waarbij de<br />
brandveiligheid al was aangetoond”<br />
46 // BOUWWERELD
1 // Een alternatieve detaillering met grote<br />
dagkanten werd afgekeurd door LEVS architecten.<br />
2-3 // De kozijnen zijn zorgvuldig afgeplakt;<br />
de neggen bestaan volledig uit riet. Aan<br />
de onderzijde is een aluminium schegplaat<br />
aangebracht. 4 // Bij de detaillering is ingezet<br />
op maximale rietbeleving, zowel van buitenaf<br />
als van binnenuit gezien. 5 // Het gebouw<br />
heeft verschillende hoogtes. Alleen voor <strong>het</strong><br />
hoogste gebouwdeel is riet gebruikt.<br />
1 2 3<br />
4<br />
5<br />
BOUWWERELD // 47
PROJECT NIEUWBOUW<br />
1 // Aan de pleinzijde is <strong>het</strong> gebouw <strong>het</strong> hoogst. De bovenste drie bouw -<br />
lagen zijn bekleed met riet. 2 // De gevel aan <strong>het</strong> binnenplein heeft me -<br />
talen plantenbakken aan diagonale spijlenhekwerken. 3 // Bijzondere<br />
elementen zijn de grote kaders van wit beton op de begane grond. Dit<br />
zijn prefab betonelementen van een Belgische fabrikant die <strong>het</strong> oppervlak<br />
met zuren behandelt, waardoor <strong>het</strong> <strong>het</strong> uiterlijk van zandsteen krijgt.<br />
48 // BOUWWERELD<br />
1<br />
2<br />
3<br />
dit systeem werd certificering afgegeven. Daarbij is wel een herhaling<br />
van <strong>het</strong> impregneren voorgeschreven, wat in de gebruiks -<br />
vergunning is opgenomen.<br />
In <strong>het</strong> bestek werd uitgegaan van riet dat vooraf fabrieksmatig<br />
werd geïmpregneerd. De aannemer heeft uiteindelijk gekozen<br />
voor <strong>het</strong> impregneren in <strong>het</strong> werk met de spuitmethode. De<br />
gelijkwaardigheid hiervan heeft hij laten aantonen door adviesbureau<br />
Nieman. In <strong>het</strong> werk impregneren zou de levensduur van<br />
<strong>het</strong> riet ten goede komen. Die levensduur is overigens minimaal<br />
gelijk aan die van een rieten dak (30 jaar). Door toepassing in<br />
<strong>het</strong> verticale vlak blijft <strong>het</strong> riet minder lang nat dan in een dak,<br />
wat gunstig is voor de levensduur.<br />
Compartimentering<br />
Vanwege de zware zorgfunctie van <strong>het</strong> gebouw wilde de brand -<br />
weer van Nieuwkoop nog een stapje verdergaan dan de maat -<br />
regelen uit <strong>het</strong> gecertificeerde systeem. Dit mede vanuit<br />
ervarin gen met <strong>het</strong> blussen van riet. Riet kan ‘onderhuids’ door -<br />
smeulen om ergens anders weer vlammend naar buiten te slaan.<br />
Om dat te voorkomen haalt de brandweer normaliter stroken riet<br />
weg rondom een brandend gedeelte. Bij Kaleidoscoop is geko -<br />
zen voor een compartimentering in de gevel, via verticale staalprofielen<br />
(L 200 x 100 x 12, brandwerend geschilderd). Deze<br />
profielen zijn niet zichtbaar in de gevel, doordat ze net onder <strong>het</strong><br />
oppervlak van <strong>het</strong> 288 mm dikke rietpakket blijven. De compartimentering<br />
beperkt branduitbreiding door onderhuids smeulen.<br />
Tevens is gemakkelijk een compartiment riet te verwijderen.<br />
Omwille van de gebruiksfunctie zijn overigens ook extra brandslanghaspels,<br />
een brandweerlift en droge blusleidingen aangebracht.<br />
Detaillering<br />
LEVS besteedde veel aandacht aan de detaillering van <strong>het</strong> riet.<br />
Ze wilde een maximale rietbeleving voor de bewoners bewerkstelligen.<br />
Om die reden is <strong>het</strong> kozijn achter <strong>het</strong> riet geplaatst. De<br />
neggen bestaan volledig uit riet. Aan de onderkant van <strong>het</strong> aluminium<br />
kozijn is een aluminium schegplaat aangebracht voor<br />
afvoer van <strong>het</strong> water. Deze schegplaat is breder dan <strong>het</strong> raam en<br />
loopt dus door achter <strong>het</strong> riet. Deze details waren vooraf ont -<br />
wikkeld in overleg met de Vakfederatie Rietdekkers, maar leidden<br />
niettemin nog wel tot discussie met de aannemer en de<br />
rietdekker. Die stelden een alternatief voor met afgetimmerde<br />
dagkanten. Dit werd door LEVS afgekeurd. Uiteindelijk bleken<br />
de oorspronkelijke details toch realiseerbaar.<br />
Kleur<br />
Een est<strong>het</strong>ische discussie werd nog gevoerd over de kleur van<br />
de houten gevelstrook, die tussen de gemetselde plint en <strong>het</strong><br />
riet is gelegd. “Riet vergrijst in de loop van de tijd. We hebben<br />
daarom voor <strong>het</strong> hout een kleur gekozen die nu mooi aansluit bij<br />
<strong>het</strong> riet, maar straks ook een mooie frisse scheiding blijft vormen<br />
tussen <strong>het</strong> metselwerk en <strong>het</strong> vergrijsde riet”, zegt Marian ne<br />
Loof.<br />
LEVS heeft overigens ook volop aandacht besteed aan de andere<br />
gevels. Een bijzonderheid daarin zijn de grote kaders van<br />
wit beton op de begane grond. Dit zijn prefab betonelementen<br />
van een Belgische fabrikant die <strong>het</strong> oppervlak met zuren behandelt,<br />
waardoor dit <strong>het</strong> uiterlijk van zandsteen krijgt. Maar ook de<br />
gevel aan <strong>het</strong> binnenplein is zorgvuldig ontworpen, met metalen<br />
plantenbakken aan diagonale spijlenhekwerken.
Projectgegevens // Locatie: Vaartsche Hoek/Achterweg, Nieuwkoop // Opdrachtgever: Woning -<br />
stichting Nieuwkoop, wst-nieuwkoop.nl, Latei Projectontwikkeling, Amersfoort, latei.nl //<br />
Ontwerp: LEVS architecten, Amsterdam, levs.nl // Bouwfysisch adviseur en gevelonderzoek: Cau -<br />
berg-<strong>Huygen</strong> <strong>Raadgevende</strong> <strong>Ingenieurs</strong>, Amsterdam, chri.nl // Constructieadviseur: F.Wiggers<br />
<strong>Ingenieurs</strong> bureau, Varsseveld, fwiggers.nl // Uitvoering: J.P. van Eesteren TBI Bouw, Bunnik,<br />
jpvaneesteren.nl (voorheen Heijmerink) // Rietdekker: H. van Ginkel, Lunteren, rietdekkervanginkel.nl<br />
// Bouwperiode: september 2010 – mei 2012<br />
17320+<br />
Gezette alu dakkap, op klangen<br />
Minerale wol<br />
Geïmpregneerd riet<br />
Noodoverstort<br />
Fermacel 12mm<br />
Waterkerende folie<br />
Knellat<br />
Gezette alu dagkant<br />
Verankering aan betonvloer<br />
Geïmpregneerd riet<br />
Alu dagkant<br />
Isolerende beglazing<br />
Alu kozijn<br />
Alu waterslag<br />
Geïmpregneerd riet<br />
8140+<br />
7450+<br />
288<br />
242<br />
152<br />
288 242<br />
Multiplex 15mm<br />
Isolatie 190mm<br />
Dampremmende laag<br />
Gipsplaat 2x12,5mm<br />
Kit op rugvulling<br />
Pur<br />
Holonite vensterbank<br />
Waterkerende folie<br />
Fermacel 12mm<br />
Multiplex 15mm<br />
Isolatie 190mm<br />
Dampremmende laag<br />
Gipsplaat 2x12,5mm<br />
Cementdekvloer 70mm<br />
Drukvaste isolatie 20mm<br />
Breedplaatvloer 250mm<br />
Isolatie 140mm<br />
Houten bekleding,<br />
brandvertragend en<br />
v.v. ventilatiesleuven<br />
Kunststof<br />
kozijn<br />
288 242<br />
288 242<br />
Geïmpregneerd<br />
riet<br />
Gipsplaat 2x12,5mm<br />
Dampremmende laag<br />
Isolatie 190mm<br />
Multiplex 15mm<br />
Fermacel 12mm<br />
Waterkerende folie<br />
Knellat Alu waterslag<br />
Alu kozijn Alu dagkant<br />
(gezet)<br />
Gipsplaat 2x12,5mm<br />
Dampremmende laag<br />
Isolatie 190mm<br />
Multiplex 15mm<br />
Fermacel 12mm<br />
Waterkerende folie<br />
Geïmpregneerd riet<br />
L-profiel 200x99x12, brandwerend geschilderd<br />
1:20<br />
BOUWWERELD //<br />
49