Het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika te Tervuren
Het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika te Tervuren
Het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika te Tervuren
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Gelede-masker.<br />
Wes<strong>te</strong>lijke Yoruba, Oost-Nigeria.<br />
Hoog<strong>te</strong> : 28, 5 cm,<br />
breed<strong>te</strong> : 19,3 cm.<br />
<strong>Koninklijk</strong> <strong>Museum</strong> <strong>voor</strong><br />
<strong>Midden</strong>-<strong>Afrika</strong>, <strong>Tervuren</strong>.<br />
Inventarisnummer : 63.28.5.<br />
Eén van de meest spectaculaire<br />
maskergenootschappen van de<br />
Yoruba is het Gelede dat <strong>voor</strong>al<br />
bij de zuidwes<strong>te</strong>lijke stammen<br />
van de Yoruba <strong>voor</strong>komt.<br />
<strong>Het</strong> oogmerk van het Gelede is<br />
de ambivalen<strong>te</strong> mystieke<br />
po<strong>te</strong>ntie die zich ingevolge de<br />
door de Oermoeder aan haar<br />
vrouwelijke nakomelingen<br />
nagela<strong>te</strong>n erfenis openbaart als<br />
vruchtbaarheid en hekserij, want<br />
ook deze laats<strong>te</strong> eigenschap<br />
wordt in alle vrouwen la<strong>te</strong>nt<br />
aanwezig geacht.<br />
De geïnitieerden van het Geledegenootschap<br />
he<strong>te</strong>n dan ook "aje"<br />
(heksen) ; door het opnemen van<br />
deze identi<strong>te</strong>it beschermen ze<br />
zich <strong>te</strong>gen de gevaren van<br />
beheksing.<br />
Hoewel een aantal rituelen van<br />
het Gelede gericht zijn op de<br />
verering van de Oermoeder, bron<br />
van de vruchtbaarheid en van de<br />
hekserij, zijn de maskers niet<br />
rechtstreeks een <strong>voor</strong>s<strong>te</strong>lling van<br />
dit mythisch wezen dat vaak ook<br />
met de aarde vereenzelvigd<br />
wordt. De eenvoudige maskers<br />
zouden eerder geïdealiseerde<br />
personages (<strong>voor</strong>al dan vrouwen)<br />
<strong>voor</strong>s<strong>te</strong>llen, de meer complexe<br />
ech<strong>te</strong>r roepen de herinnering op<br />
aan welbepaalde gestorven leden<br />
van het genootschap, <strong>voor</strong>al dan<br />
bij de jaarlijkse<br />
herdenkingsfees<strong>te</strong>n. <strong>Het</strong> masker<br />
dat hier getoond wordt, behoort<br />
zeker tot het eers<strong>te</strong> type.<br />
<strong>Het</strong> zou gebruikt worden om de<br />
heksen <strong>te</strong> vermaken en aldus<br />
hun schadelijke po<strong>te</strong>ntie <strong>te</strong><br />
bezweren en om <strong>te</strong> buigen in<br />
gunstige zin, met de zelfs vaak<br />
uitgesproken bedoeling om de<br />
vruchtbaarheid van de<br />
gemeenschap <strong>te</strong> bevorderen.<br />
De Gelede-maskers ech<strong>te</strong>r treden<br />
ook in andere gelegenheden op,<br />
wanneer het hoofd van het<br />
genootschap het nuttig oordeelt<br />
om bij <strong>voor</strong>beeld, de rust,<br />
het evenwicht <strong>te</strong> hers<strong>te</strong>llen,<br />
ook om bepaalde vrouwelijke<br />
orisha's (godheden) of de<br />
vrouwelijke <strong>voor</strong>ouders en de<br />
nog levende moeders <strong>te</strong> eren.<br />
Daarenboven beantwoorden de<br />
vaak spectaculaire Geledevertoningen<br />
ook duidelijk aan<br />
recreatieve en esthetische<br />
behoef<strong>te</strong>n.