Privacy en het landelijk Elektronisch Patiëntendossier
Privacy en het landelijk Elektronisch Patiëntendossier
Privacy en het landelijk Elektronisch Patiëntendossier
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> <strong>landelijk</strong> <strong>Elektronisch</strong><br />
Patiënt<strong>en</strong> Dossier (EPD)<br />
E<strong>en</strong> onderzoek naar <strong>het</strong> Landelijk EPD op basis van e<strong>en</strong> juridisch raamwerk van de Wet<br />
G<strong>en</strong>eeskundige Behandelingsovere<strong>en</strong>komst(beroepsgeheim), de Wet Bescherming<br />
Persoonsgegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> de NEN 7510.<br />
M.J. Bonthuis<br />
www.itsprivacy.nl<br />
info@itsprivacy.nl
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Inhoudsopgave<br />
Inleiding ............................................................................................................... 4<br />
1. <strong>Privacy</strong> in de zorg; juridisch kader in de traditionele situatie.................................... 6<br />
1.1 Inleiding....................................................................................................... 6<br />
1.2 Wet G<strong>en</strong>eeskundige Behandelingsovere<strong>en</strong>komst................................................ 6<br />
1.2.1 Goed hulpverl<strong>en</strong>erschap, professionele standaard ........................................ 7<br />
1.2.2 Het dossier ............................................................................................. 7<br />
1.2.3 Geheimhouding; <strong>het</strong> beroepsgeheim ........................................................ 10<br />
1.2.4 Doorbreking van <strong>het</strong> beroepsgeheim ........................................................ 12<br />
1.2.5 Toestemming ........................................................................................ 13<br />
1.2.6 Sam<strong>en</strong>vatting........................................................................................ 15<br />
1.3 Bescherming van persoonsgegev<strong>en</strong>s .............................................................. 16<br />
1.3.1 Inleiding ............................................................................................... 16<br />
1.3.2 Soort<strong>en</strong> persoonsgegev<strong>en</strong>s ..................................................................... 16<br />
1.3.3 Grondslag<strong>en</strong>.......................................................................................... 17<br />
1.3.4 Doelbepaling ......................................................................................... 17<br />
1.3.5 Informatieverplichting <strong>en</strong> recht<strong>en</strong> van betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> .................................... 17<br />
1.3.6 Toezicht................................................................................................ 18<br />
1.3.7 Beveiliging ............................................................................................ 18<br />
1.4. Norm<strong>en</strong> in de zorg...................................................................................... 19<br />
1.4.1. NEN 7510 ............................................................................................ 19<br />
1.4.2 De Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der G<strong>en</strong>eeskunst .. 20<br />
1.4.3 Nationale Patiënt<strong>en</strong> <strong>en</strong> Consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> Federatie ......................................... 21<br />
1.5 Conclusie.................................................................................................... 22<br />
2. Het EPD .......................................................................................................... 23<br />
2.1. De aanleiding voor de ontwikkeling van e<strong>en</strong> EPD ............................................ 23<br />
2.2. De inrichting van <strong>het</strong> EPD ............................................................................ 23<br />
2.3 Invoering ................................................................................................... 27<br />
2.4 Sam<strong>en</strong>vatting ............................................................................................. 28<br />
3. Het normatieve kader <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD ...................................................................... 30<br />
3.1 EPD <strong>en</strong> de WGBo ......................................................................................... 30<br />
3.1.1 Goed hulpverl<strong>en</strong>erschap, professionele standaard ...................................... 30<br />
3.1.2 Dossier ................................................................................................. 30<br />
3.1.2 Geheimhouding ..................................................................................... 33<br />
3.1.3 Toestemming ........................................................................................ 34<br />
3.1.4 Conclusie .............................................................................................. 35<br />
3.2 EPD <strong>en</strong> de WBP ........................................................................................... 35<br />
3.2.1 Verwerk<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s ........................................................................ 36<br />
3.2.2 Grondslag ............................................................................................. 36<br />
3.2.3 Doel ..................................................................................................... 37<br />
3.2.4 Informatieplicht van de zorgaanbieder...................................................... 37<br />
3.2.5 Recht<strong>en</strong> van de patiënt........................................................................... 37<br />
3.2.6 Toezicht................................................................................................ 38<br />
3.2.7 Beveiliging ............................................................................................ 39<br />
3.2.8 Conclusie .............................................................................................. 39<br />
3.3 Norm<strong>en</strong> uit de beroepsgroep......................................................................... 39<br />
3.3.1 NEN7510 .............................................................................................. 39<br />
3.3.2 KNMG................................................................................................... 40<br />
3.3.3 NPCF .................................................................................................... 40<br />
3.4 Nieuwe risico’s ............................................................................................ 40<br />
3.5 Aanvull<strong>en</strong>de wetgeving ................................................................................ 42<br />
3.5.1 Wet gebruik BSN in de zorg..................................................................... 42<br />
3.5.2 Wet EPD ............................................................................................... 42<br />
3.6 Conclusie.................................................................................................... 42<br />
Conclusie............................................................................................................ 44<br />
Literatuurlijst ...................................................................................................... 47<br />
3
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Inleiding<br />
Zorgverl<strong>en</strong>ers verzamel<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s omtr<strong>en</strong>t de gezondheid van patiënt<strong>en</strong>. Goede<br />
zorgverl<strong>en</strong>ing valt of staat met goede informatie over de patiënt. De vertrouwelijke<br />
omgang met de patiëntgegev<strong>en</strong>s is daarbij van ess<strong>en</strong>tieel belang. De patiënt moet<br />
kunn<strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> op e<strong>en</strong> verantwoorde omgang met zijn, grot<strong>en</strong>deels gevoelige,<br />
gegev<strong>en</strong>s. De patiënt zou immers niet onverkort alles aan de zorgverl<strong>en</strong>er meedel<strong>en</strong><br />
wanneer de geheimhouding daarvan niet kan word<strong>en</strong> gegarandeerd. De gegev<strong>en</strong>s<br />
kunn<strong>en</strong> dan opduik<strong>en</strong> in situaties waarin dat niet w<strong>en</strong>selijk is. Gezondheidsgegev<strong>en</strong>s van<br />
patiënt<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> bijvoorbeeld door de zorgverzekeraar kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gebruikt om op<br />
basis daarvan premies te berek<strong>en</strong><strong>en</strong>, of nog erger: de patiënt te weiger<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong><br />
bepaalde verzekering. Ook is de uitwisseling naar de bedrijfsarts als onw<strong>en</strong>selijk te<br />
beschouw<strong>en</strong>. De werkgever kan <strong>het</strong> functioner<strong>en</strong> koppel<strong>en</strong> met de gezondheidsgegev<strong>en</strong>s,<br />
waardoor bijvoorbeeld e<strong>en</strong> contract niet zou kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verl<strong>en</strong>gd.<br />
Het belang van de vertrouw<strong>en</strong>sbasis in de arts-patiëntrelatie k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> lange geschied<strong>en</strong>is<br />
<strong>en</strong> is uitgewerkt in wet- <strong>en</strong> regelgeving. De vertrouwelijke omgang met medische<br />
gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> de bescherming van persoonsgegev<strong>en</strong>s stoelt juridisch gezi<strong>en</strong> op twee<br />
principes, namelijk de al in 400 v Chr. door Hippocrates aangevoerde plicht tot<br />
geheimhouding <strong>en</strong> <strong>het</strong> zelfbeschikkingsrecht van de patiënt als <strong>het</strong> gaat om de<br />
bescherming van zijn persoonsgegev<strong>en</strong>s. De geheimhoudingsplicht van de arts, ook wel<br />
beroepsgeheim g<strong>en</strong>oemd, is geënt op e<strong>en</strong> zwijgplicht <strong>en</strong> e<strong>en</strong> verschoningsrecht. Door de<br />
zwijgplicht is verstrekking aan ander<strong>en</strong> dan de patiënt in beginsel niet mogelijk. Tev<strong>en</strong>s<br />
bevat <strong>het</strong> beroepsgeheim e<strong>en</strong> verschoningsrecht, <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beroep op geheimhouding<br />
bij gerechtelijke procedures omvat. Dit leidt in de meeste gevall<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> betrouwbare<br />
omgang met patiënt<strong>en</strong>gegev<strong>en</strong>s.<br />
T<strong>en</strong> tweede is voor de vertrouwelijkheid <strong>het</strong> zelfbeschikkingsrecht van belang, ook wel<br />
<strong>het</strong> recht op privacy g<strong>en</strong>oemd. De betrokk<strong>en</strong>e is zelf deg<strong>en</strong>e die beschikt over welke<br />
person<strong>en</strong> gemachtigd zijn gegev<strong>en</strong>s over hem te verwerk<strong>en</strong>.<br />
De zorg valt of staat dus bij de vertrouwelijke omgang met patiëntgegev<strong>en</strong>s. Toch kan,<br />
wanneer zorgverl<strong>en</strong>ers sneller <strong>en</strong> nauwkeuriger informatie met elkaar uitwissel<strong>en</strong>,<br />
efficiënter <strong>en</strong> kwalitatief beter gewerkt word<strong>en</strong> (bijvoorbeeld doordat bij <strong>het</strong> behandel<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> patiënt de zorgverl<strong>en</strong>er door zoveel mogelijk medische gegev<strong>en</strong>s beschikbaar te<br />
mak<strong>en</strong> optimaal geïnformeerd <strong>en</strong> ondersteund wordt). Als gevolg van <strong>het</strong> ontbrek<strong>en</strong> van<br />
informatie word<strong>en</strong> fout<strong>en</strong> gemaakt <strong>en</strong> vind<strong>en</strong> onnodige onderzoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> behandeling<strong>en</strong><br />
plaats.<br />
Uit e<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>te studie 1 in opdracht van <strong>het</strong> ministerie van Volksgezondheid, Welzijn <strong>en</strong><br />
Sport (VWS) blijkt dat als gevolg van vermijdbare medicatiefout<strong>en</strong> ruim 1.200 patiënt<strong>en</strong><br />
overlijd<strong>en</strong>. De helft is te vermijd<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> betere uitwisseling van medicatiegegev<strong>en</strong>s<br />
van patiënt<strong>en</strong>. Daarnaast levert e<strong>en</strong> gebrek aan uitwisseling van gegev<strong>en</strong>s e<strong>en</strong><br />
kost<strong>en</strong>post op.<br />
Het ministerie van VWS heeft ter verbetering van de kwaliteit van de zorg beslot<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
<strong>landelijk</strong> virtueel patiënt<strong>en</strong>dossier op te zett<strong>en</strong>: <strong>het</strong> elektronisch patiënt<strong>en</strong> dossier (EPD).<br />
Er zal op <strong>landelijk</strong>e schaal tuss<strong>en</strong> allerlei zorgaanbieders op e<strong>en</strong> veilige <strong>en</strong> betrouwbare<br />
manier patiëntgegev<strong>en</strong>s uitgewisseld kunn<strong>en</strong> gaan word<strong>en</strong>. Door middel van <strong>het</strong> EPD zal<br />
door e<strong>en</strong> doelmatiger gebruik van de beschikbare informatie, fout<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> do<strong>en</strong> van<br />
onnodig onderzoek voorkom<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. De gegev<strong>en</strong>s zijn immers elders al<br />
beschikbaar.<br />
Het behoeft nauwelijks betoog dat e<strong>en</strong> <strong>Elektronisch</strong> Patiënt<strong>en</strong>dossier (EPD) e<strong>en</strong> grote<br />
maatschappelijke betek<strong>en</strong>is heeft, maar dat <strong>het</strong> ook aanzi<strong>en</strong>lijke risico’s met zich mee<br />
kan br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Met name als <strong>het</strong> gaat om de vertrouwelijke omgang met de medische<br />
informatie door de verschill<strong>en</strong>de zorgaanbieders ontstaat door de invoerig van <strong>het</strong> EPD<br />
1 Ministerie van VWS 2007f<br />
4
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
e<strong>en</strong> nieuw risico. De vraag is of door de komst van <strong>het</strong> EPD de vertrouwelijke omgang op<br />
basis van de huidige wet- <strong>en</strong> regelgeving nog steeds gegarandeerd kan word<strong>en</strong>. Deze<br />
vraag zal in dit onderzoek word<strong>en</strong> behandeld.<br />
In <strong>het</strong> kader van dit onderzoek zijn voornamelijk de bepaling<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de<br />
vertrouwelijke omgang t<strong>en</strong> opzichte van <strong>het</strong> EPD bekek<strong>en</strong>. Het beroepsgeheim uit de wet<br />
G<strong>en</strong>eeskundige Behandelingsovere<strong>en</strong>komst (WGBo), die in beginsel stelt dat de medische<br />
gegev<strong>en</strong>s geheim di<strong>en</strong><strong>en</strong> te blijv<strong>en</strong>, staat hierin c<strong>en</strong>traal. De persoonsgegev<strong>en</strong>s van de<br />
patiënt zijn ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s onderworp<strong>en</strong> aan de bepaling<strong>en</strong> van de Wet Bescherming<br />
persoonsgegev<strong>en</strong>s (WBP). Volg<strong>en</strong>s de WBP word<strong>en</strong> medische gegev<strong>en</strong>s als gevoelige<br />
gegev<strong>en</strong>s beschouwd, aangezi<strong>en</strong> zij over de gezondheid van de patiënt gaan. De garantie<br />
dat er zorgvuldig met de bijzondere gegev<strong>en</strong>s wordt omgegaan, zorgt dus voor e<strong>en</strong><br />
optimale gang van de patiënt naar de zorg. Dit is zowel in zijn eig<strong>en</strong> individuele belang,<br />
alsmede in <strong>het</strong> belang van de volksgezondheid in zijn geheel, ook al zorgt e<strong>en</strong> grotere<br />
beschikbaarheid van die gegev<strong>en</strong>s voor e<strong>en</strong> hogere kwaliteit.<br />
Deze regelgeving zal ik in hoofdstuk 1 behandel<strong>en</strong>. Daarbij zal word<strong>en</strong> gekek<strong>en</strong> naar de<br />
wet g<strong>en</strong>eeskundige behandelingsovere<strong>en</strong>komst (WGBo), de wet bescherming<br />
persoonsgegev<strong>en</strong>s (WBP) <strong>en</strong> de norm<strong>en</strong> uit de beroepspraktijk. Vervolg<strong>en</strong>s zal in<br />
hoofdstuk 2 <strong>het</strong> EPD word<strong>en</strong> gesc<strong>het</strong>st. T<strong>en</strong>slotte zal in hoofdstuk 3 aandacht word<strong>en</strong><br />
besteed aan de nieuwe risico’s dat e<strong>en</strong> dergelijk EPD met zich meebr<strong>en</strong>gt. Uiteindelijk zal<br />
de vraag of met <strong>het</strong> EPD in voldo<strong>en</strong>de mate rek<strong>en</strong>ing is gehoud<strong>en</strong> met de<br />
privacyaspect<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> behandeld.<br />
Dit onderzoek is mede tot stand gekom<strong>en</strong> met behulp van dr. mr. J.J. Dijkstra van de<br />
sectie Recht & ICT van de Rijksuniversiteit Groning<strong>en</strong>.<br />
5
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
1. <strong>Privacy</strong> in de zorg; juridisch kader in de traditionele situatie<br />
1.1 Inleiding<br />
De vertrouw<strong>en</strong>srelatie tuss<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>er <strong>en</strong> patiënt is van evid<strong>en</strong>t belang. Het belang<br />
van <strong>het</strong> vertrouwelijke karakter van de relatie tuss<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>er <strong>en</strong> patiënt k<strong>en</strong>t al e<strong>en</strong><br />
lange geschied<strong>en</strong>is, aangezi<strong>en</strong> Hippocrates al in 400 voor Christus <strong>het</strong> volg<strong>en</strong>de in zijn<br />
eed aflegde:<br />
”…… In ieder huis waar ik binn<strong>en</strong>treed, zal ik slechts kom<strong>en</strong> in <strong>het</strong> belang van mijn<br />
patiënt<strong>en</strong>. (…)<br />
Al <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> mij ter k<strong>en</strong>nis komt in de uitoef<strong>en</strong>ing van mijn beroep of in <strong>het</strong> dagelijks<br />
verkeer met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat niet behoort te word<strong>en</strong> rondverteld, zal ik geheim houd<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
niemand op<strong>en</strong>bar<strong>en</strong>. “ 2<br />
In 1878 werd er in Nederland e<strong>en</strong> arts<strong>en</strong>eed ingevoerd, die was gebaseerd op deze eed<br />
van Hippocrates. Medische stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> legg<strong>en</strong> mom<strong>en</strong>teel nog steeds e<strong>en</strong> eed of gelofte af<br />
op <strong>het</strong> mom<strong>en</strong>t dat zij hun zorgverl<strong>en</strong>erbevoegdheid krijg<strong>en</strong>. De gelofte houdt globaal in<br />
dat de zorgverl<strong>en</strong>er de gegev<strong>en</strong>s die hij over de patiënt verzamelt in beginsel geheim<br />
houdt <strong>en</strong> niet verstrekt aan ander<strong>en</strong> dan de patiënt, behoud<strong>en</strong>s <strong>en</strong>kele uitzondering<strong>en</strong>.<br />
In de Wet G<strong>en</strong>eeskundige Behandelingsovere<strong>en</strong>komst (WGBo) zijn dergelijke bepaling<strong>en</strong><br />
gecodificeerd onder andere in de vorm van <strong>het</strong> ‘beroepsgeheim’. Het verzamel<strong>en</strong> van<br />
gegev<strong>en</strong>s over de patiënt door de zorgverl<strong>en</strong>er is noodzakelijk voor <strong>het</strong> verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van<br />
goede zorg <strong>en</strong> komt in de WGBo tot uitdrukking in <strong>het</strong> verplicht voer<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> dossier.<br />
Ondanks de noodzaak om medische gegev<strong>en</strong>s vast te legg<strong>en</strong> door zorgverl<strong>en</strong>ers is <strong>het</strong><br />
aan de patiënt om te bepal<strong>en</strong> aan wie deze word<strong>en</strong> verstrekt. Dit wordt ook wel<br />
zelfbeschikking g<strong>en</strong>oemd. Het moet voor de patiënt dus vooraf <strong>en</strong> te all<strong>en</strong> tijde k<strong>en</strong>baar<br />
zijn wat er met zijn gegev<strong>en</strong>s gebeurt <strong>en</strong> hoe hij zijn recht<strong>en</strong> kan uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
De belangrijkste regels omtr<strong>en</strong>t <strong>het</strong> vastlegg<strong>en</strong> <strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> van persoonsgegev<strong>en</strong>s is<br />
geregeld in de Wet bescherming persoonsgegev<strong>en</strong>s (WBP). De WBP stelt onder andere<br />
de eis om als organisatie pass<strong>en</strong>de technische <strong>en</strong> organisatorische maatregel<strong>en</strong> te<br />
implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>. Voor wat betreft de invulling van deze eis is de norm NEN 7510 door de<br />
Inspectie voor de Gezondheidszorg goed bevond<strong>en</strong>.<br />
In dit hoofdstuk zal <strong>het</strong> juridische kader vanuit de WGBo, de WBP <strong>en</strong> de norm<strong>en</strong> uit de<br />
beroepspraktijk word<strong>en</strong> gesc<strong>het</strong>st waarop de vastlegging van de medische gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong><br />
de vertrouwelijke omgang ervan is gestoeld.<br />
1.2 Wet G<strong>en</strong>eeskundige Behandelingsovere<strong>en</strong>komst<br />
De vertrouwelijke <strong>en</strong> transparante omgang met de medische gegev<strong>en</strong>s zijn onder andere<br />
uitgewerkt in de Wet G<strong>en</strong>eeskundige Behandelingsovere<strong>en</strong>komst (WGBo). De<br />
zorgverl<strong>en</strong>er verle<strong>en</strong>t als goed hulpverl<strong>en</strong>er op verzoek van de patiënt én op basis van<br />
e<strong>en</strong> overe<strong>en</strong>komst inzake de g<strong>en</strong>eeskundige behandeling, de zog<strong>en</strong>oemde<br />
behandelingsovere<strong>en</strong>komst, zorg. De WGBo is opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> als onderdeel van boek 7 van<br />
<strong>het</strong> Burgerlijk Wetboek. Afdeling 5, vanaf artikel 7:446 BW, bevat wettelijke regels<br />
omtr<strong>en</strong>t de behandelingsovere<strong>en</strong>komst. De regels dwing<strong>en</strong> zorgaanbieders onder andere<br />
tot <strong>het</strong> voer<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> dossier (artikel 7:454 BW). De medeaansprakelijkheid van <strong>het</strong><br />
ziek<strong>en</strong>huis voor wat betreft de uitvoering van de behandelingsovere<strong>en</strong>komst <strong>en</strong> <strong>het</strong><br />
dossier is geregeld in artikel 7:462 BW. Ook de informatieverplichting<strong>en</strong> jeg<strong>en</strong>s de<br />
patiënt <strong>en</strong> di<strong>en</strong>s recht<strong>en</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van <strong>het</strong> dossier zijn in de wet opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. De<br />
geheimhouding van de gegev<strong>en</strong>s van de patiënt is geregeld in artikel 7:457 BW <strong>en</strong> geeft<br />
2 KNMG, Richtlijn Nederlandse arts<strong>en</strong>eed<br />
6
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
tev<strong>en</strong>s regels omtr<strong>en</strong>t de doorbreking ervan. Zorg kan in beginsel slechts word<strong>en</strong><br />
verle<strong>en</strong>d met toestemming van de patiënt, <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> in artikel 7:450 is opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. In de<br />
meeste gevall<strong>en</strong> begint de behandelingsovere<strong>en</strong>komst dan ook op verzoek van de<br />
patiënt, de behandeling start pas met di<strong>en</strong>s toestemming. De toestemming moet zodanig<br />
zijn gegev<strong>en</strong>, dat de patiënt weet waarvoor hij toestemming geeft. Dit wordt ook wel de<br />
geïnformeerde toestemming g<strong>en</strong>oemd. De regels zijn van dwing<strong>en</strong>d recht (artikel 7:468<br />
BW). De bepaling<strong>en</strong> uit de WGBo di<strong>en</strong><strong>en</strong> onder toezicht te staan om de effectiviteit ervan<br />
te garander<strong>en</strong>. De Inspectie voor de gezondheidszorg (IGZ) is daarvoor de aangewez<strong>en</strong><br />
instantie.<br />
De bepaling<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t <strong>het</strong> goed hulpverl<strong>en</strong>erschap, de dossiervoering, aansprakelijkheid<br />
<strong>en</strong> de recht<strong>en</strong> van patiënt<strong>en</strong> zal ik hieronder als eerste behandel<strong>en</strong>. Vervolg<strong>en</strong>s komt <strong>het</strong><br />
beroepsgeheim aan de orde. Daarna wordt ingegaan op de voorwaard<strong>en</strong> voor de<br />
doorbreking van de geheimhoudingsplicht met de toestemming van de patiënt als<br />
belangrijkste optie. Tot slot zal <strong>het</strong> toezicht aan bod kom<strong>en</strong>.<br />
1.2.1 Goed hulpverl<strong>en</strong>erschap, professionele standaard<br />
Iedere zorgaanbieder heeft de verplichting zich als e<strong>en</strong> ‘goed hulpverl<strong>en</strong>er’ te gedrag<strong>en</strong>.<br />
Deze plicht staat bek<strong>en</strong>d als ‘zorgplicht’ <strong>en</strong> geldt zowel voor de zorgverl<strong>en</strong>er als voor de<br />
instelling 3 . De verplichting<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t <strong>het</strong> goed hulpverl<strong>en</strong>erschap betreff<strong>en</strong> onder andere<br />
de gebond<strong>en</strong>heid van de hulpverl<strong>en</strong>er aan de medische professionele standaard. De<br />
hulpverl<strong>en</strong>er richt zijn medische handel<strong>en</strong> dan in volg<strong>en</strong>s de laatste inzicht<strong>en</strong> van de<br />
medische wet<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> ervaring 4 . Het gaat daarbij om de eig<strong>en</strong> verantwoordelijkheid<br />
van de hulpverl<strong>en</strong>er die niet door de patiënt opzij kan word<strong>en</strong> gezet. Dit is bijzonder<br />
relevant in (psychische) noodsituaties waarin de zorgverl<strong>en</strong>er aan patiënt<strong>en</strong> zorg verle<strong>en</strong>t<br />
<strong>en</strong> de patiënt daarvoor ge<strong>en</strong> toestemming wil of kan gev<strong>en</strong>.<br />
Zodra van e<strong>en</strong> behandelingsovere<strong>en</strong>komst sprake is, wordt ook <strong>het</strong> dossier aangemaakt.<br />
1.2.2 Het dossier<br />
Het verzamel<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s over de patiënt door de zorgverl<strong>en</strong>er is noodzakelijk als<br />
geheug<strong>en</strong>steun, om te communicer<strong>en</strong> met <strong>het</strong> behandelteam <strong>en</strong> voor de verrek<strong>en</strong>ing van<br />
de zorg. De bepaling<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de omvang <strong>en</strong> de bewaartermijn<strong>en</strong>, de aansprakelijkheid<br />
voor de inhoud <strong>en</strong> <strong>het</strong> gebruik ervan <strong>en</strong> de recht<strong>en</strong> die patiënt<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> in deze paragraaf behandeld.<br />
Omvang<br />
Zorgaanbieders hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> dossierplicht. Het gaat dan om de vastlegging van díe<br />
gegev<strong>en</strong>s die voor e<strong>en</strong> goede hulpverl<strong>en</strong>ing aan de patiënt noodzakelijk zijn. De<br />
dossierplicht ziet op <strong>het</strong> belang dat e<strong>en</strong> patiënt heeft bij e<strong>en</strong> goede<br />
informatievoorzi<strong>en</strong>ing. E<strong>en</strong> patiënt heeft immers ook recht op inzage <strong>en</strong> afschrift van<br />
deze bescheid<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> curatief (g<strong>en</strong>ez<strong>en</strong>d) dossier bevat naast persoonsgebond<strong>en</strong><br />
gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> episodegebond<strong>en</strong> 5 gegev<strong>en</strong>s ook de werkaantek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> van de<br />
zorgverl<strong>en</strong>er. E<strong>en</strong> dossier kan tev<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> verpleegkundig dossier bevatt<strong>en</strong>.<br />
Correspond<strong>en</strong>tie, melding<strong>en</strong> aan de inspectie, keuringsgegev<strong>en</strong>s hor<strong>en</strong> niet in e<strong>en</strong><br />
dossier 6 .<br />
Het dossier moet zo weinig mogelijk id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong>de gegev<strong>en</strong>s bevatt<strong>en</strong> 7 aangezi<strong>en</strong> <strong>het</strong><br />
niet meer gegev<strong>en</strong>s mag bevatt<strong>en</strong> dan noodzakelijk is voor de behandeling. De<br />
rechtmatig verzamelde gegev<strong>en</strong>s mog<strong>en</strong> e<strong>en</strong>maal door de patiënt verstrekt uiteraard niet<br />
eeuwig word<strong>en</strong> bewaard.<br />
Bewaartermijn<strong>en</strong><br />
3 Nouwt 2007a<br />
4 Le<strong>en</strong><strong>en</strong> 2000,<br />
5 Gegev<strong>en</strong>s die hor<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> bepaalde behandeling binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bepaalde periode (episode).<br />
6 Nouwt 2007a, p. 9<br />
7 Nouwt <strong>en</strong> Lucieer 2006, p. 9<br />
7
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Het bewar<strong>en</strong> van (medische) gegev<strong>en</strong>s is onderworp<strong>en</strong> aan wettelijke bewaartermijn<strong>en</strong>.<br />
De bewaartermijn is ingesteld ter voorkoming van e<strong>en</strong> te actieve rol van de patiënt om<br />
zijn privacy te bescherm<strong>en</strong>. Hij moet erop kunn<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> dat na <strong>en</strong>ig og<strong>en</strong>blik zijn<br />
gegev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> vernietigd zonder dat hij dit zelf in de gat<strong>en</strong> hoeft te houd<strong>en</strong>. Deze<br />
vernietiging vindt veelal plaats als de gegev<strong>en</strong>s niet meer nodig zijn voor <strong>het</strong> doel<br />
waarvoor zij zijn vastgelegd. De gegev<strong>en</strong>s zull<strong>en</strong> na verloop van de bewaartermijn<br />
moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> vernietigd. Het kan voorkom<strong>en</strong> dat <strong>het</strong> onw<strong>en</strong>selijk is de gegev<strong>en</strong>s te<br />
vernietig<strong>en</strong>, bijvoorbeeld in <strong>het</strong> geval van e<strong>en</strong> zwaarweg<strong>en</strong>d belang. In <strong>het</strong> kader van<br />
erfelijke ziekt<strong>en</strong> of gegev<strong>en</strong>s over ander<strong>en</strong> dan de patiënt kan word<strong>en</strong> beslot<strong>en</strong> de<br />
gegev<strong>en</strong>s langer te bewar<strong>en</strong>. De bewaartermijn voor medische gegev<strong>en</strong>s is op 1-4-2004<br />
verl<strong>en</strong>gd van 10 naar 15 jaar 8 . Afwijk<strong>en</strong>de bewaartermijn<strong>en</strong> geld<strong>en</strong> er tev<strong>en</strong>s voor<br />
situaties die vall<strong>en</strong> onder <strong>het</strong> Besluit opneming psychiatrische ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong> (BOPZ), <strong>en</strong><br />
voor Universitaire medische c<strong>en</strong>tra. Voor UMC’s geldt e<strong>en</strong> bewaartermijn van 115 jaar<br />
voor kerngegev<strong>en</strong>s 9 te rek<strong>en</strong><strong>en</strong> vanaf de geboortedatum. Het beroepsgeheim vervalt<br />
echter niet na <strong>het</strong> aflop<strong>en</strong> van de bewaartermijn 10 .<br />
Aansprakelijkheid<br />
De wijze van <strong>het</strong> voer<strong>en</strong> van <strong>het</strong> dossier, alsook <strong>het</strong> vernietig<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s ervan, is<br />
primair de verantwoordelijkheid van de zorgverl<strong>en</strong>er. Binn<strong>en</strong> zorginstelling<strong>en</strong> zijn<br />
zorgverl<strong>en</strong>ers ofwel zelfstandig operer<strong>en</strong>d dan wel in loondi<strong>en</strong>st van de zorgaanbieder.<br />
De constructie is van belang als <strong>het</strong> gaat om de ev<strong>en</strong>tuele gedeelde verantwoordelijkheid<br />
van <strong>het</strong> dossier. Als de zorgverl<strong>en</strong>er zelfstandig werk<strong>en</strong>d is binn<strong>en</strong> de instelling, dan is<br />
alle<strong>en</strong> hij verantwoordelijk voor onder andere de beveiliging van <strong>het</strong> dossier <strong>en</strong> dus niet<br />
de instelling. Is de zorgverl<strong>en</strong>er in loondi<strong>en</strong>st dan is naast de zorgverl<strong>en</strong>er de instelling<br />
verantwoordelijk voor de dossiers als <strong>het</strong> gaat om de beveiliging ervan. Voor de inhoud is<br />
dat te all<strong>en</strong> tijde alle<strong>en</strong> de zorgverl<strong>en</strong>er. Zowel de zorgverl<strong>en</strong>er als de zorginstelling is<br />
verplicht e<strong>en</strong> dossier te voer<strong>en</strong> (artikel 7:454 BW). De zorginstelling kan dan word<strong>en</strong><br />
beschouwd als houder. Let wel, als patiënt is m<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>aar van <strong>het</strong> dossier, maar<br />
heeft wel zegg<strong>en</strong>schap over <strong>het</strong> dossier 11 . De zegg<strong>en</strong>schap uit zich voornamelijk in de<br />
informatieverplichting<strong>en</strong> van de zorgaanbieder <strong>en</strong> de recht<strong>en</strong> van de patiënt.<br />
Informatieverplichting <strong>en</strong> recht<strong>en</strong> van de patiënt<br />
Het zal voor de patiënt k<strong>en</strong>baar moet<strong>en</strong> zijn hoe de verwerking van zijn gegev<strong>en</strong>s<br />
geschiedt <strong>en</strong> hoe <strong>het</strong> beleid voor opslag, bewar<strong>en</strong> <strong>en</strong> toegang bij de zorgverl<strong>en</strong>er is<br />
ingericht.<br />
De vast te legg<strong>en</strong> informatie moet bij aanvang van de behandelingsovere<strong>en</strong>komst aan de<br />
patiënt word<strong>en</strong> medegedeeld door de verantwoordelijke dan wel de feitelijk zorgdrager,<br />
vanaf <strong>het</strong> eerste mom<strong>en</strong>t van vastlegging of de eerste verstrekking.<br />
De zorgaanbieder zal de patiënt periodiek moet<strong>en</strong> informer<strong>en</strong> welke gegev<strong>en</strong>s van hem<br />
vastgelegd zijn. Daarnaast heeft de patiënt e<strong>en</strong> aantal eig<strong>en</strong> recht<strong>en</strong>. De patiënt heeft<br />
onder andere <strong>het</strong> recht op inzage, aanvulling, correctie, vernietiging <strong>en</strong> kan zich t<strong>en</strong>slotte<br />
verzett<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> dan wel bepaalde uitwisseling<strong>en</strong> blokker<strong>en</strong>. In bepaalde gevall<strong>en</strong> kan<br />
hiervan word<strong>en</strong> afgewek<strong>en</strong>, met di<strong>en</strong> verstande dat hier strikt mee om moet word<strong>en</strong><br />
gegaan. Het geheel aan informatieverplichting<strong>en</strong> <strong>en</strong> recht<strong>en</strong> van de patiënt heeft<br />
betrekking op zowel de persoonsgebond<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s als op de episodegebond<strong>en</strong><br />
gegev<strong>en</strong>s.<br />
Informatie moet word<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> over <strong>het</strong> doel van de verwerking, de categorieën van<br />
de te verwerk<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s, de dossiervorming, de ev<strong>en</strong>tuele ontvangers, de bewaar- <strong>en</strong><br />
vernietigingstermijn<strong>en</strong> de mogelijkhed<strong>en</strong> voor bezwaar <strong>en</strong> beroep. Indi<strong>en</strong> er gebruik<br />
gemaakt wordt van elektronische dossiers zal <strong>het</strong> voor de patiënt tev<strong>en</strong>s k<strong>en</strong>baar moet<strong>en</strong><br />
zijn wie daarin inzage heeft of heeft gehad. Naast de beveiligingsmaatregel<strong>en</strong> die<br />
8 Staatsblad 837/2006<br />
9 De archiefwet voor academische ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong> sluit e<strong>en</strong> aantal gegev<strong>en</strong>s uit voor vernietiging, o.a<br />
<strong>het</strong> eerste hulpverslag, operatieverslag, anesthesieverslag <strong>en</strong> de ontslagbrief.<br />
10 Dute e.a. 2003, hoofdstuk 4 p. 9<br />
11 Nouwt 2005, p.66<br />
8
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
k<strong>en</strong>baar moet<strong>en</strong> zijn voor de patiënt heeft de patiënt ook ná de vastlegging te all<strong>en</strong> tijde<br />
recht<strong>en</strong> als inzage <strong>en</strong> vernietiging van zijn dossier.<br />
Het recht op inzage is te vind<strong>en</strong> in artikel 7:456 BW <strong>en</strong> in artikel 35 WBP. De patiënt<br />
heeft naast inzage ook recht op e<strong>en</strong> afschrift van <strong>het</strong> dossier. De inzage kan slechts<br />
word<strong>en</strong> geweigerd indi<strong>en</strong> dit schadelijk is voor ander<strong>en</strong> dan de patiënt. De derde moet<br />
e<strong>en</strong> zwaarweg<strong>en</strong>d belang hebb<strong>en</strong> bij de weigering van de inzage. Na inzage kan <strong>het</strong><br />
nodig blijk<strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>s aan te vull<strong>en</strong> dan wel te corriger<strong>en</strong>.<br />
Het recht op aanvulling is van belang indi<strong>en</strong> blijkt dat er gegev<strong>en</strong>s ontbrek<strong>en</strong>, <strong>het</strong> is te<br />
vind<strong>en</strong> in artikel 36 WBP. De patiënt heeft vervolg<strong>en</strong>s <strong>het</strong> recht zijn gegev<strong>en</strong>s te<br />
corriger<strong>en</strong>, indi<strong>en</strong> er gegev<strong>en</strong>s onjuist zijn (art. 36 WBP).<br />
De patiënt heeft daarnaast <strong>het</strong> recht zijn gegev<strong>en</strong>s al dan niet in zijn geheel te<br />
vernietig<strong>en</strong> 12 (artikel 7:455 lid 1 BW). Het gaat dan om de vernietiging van zowel de<br />
persoonsgebond<strong>en</strong> als de episodegebond<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s, ook binn<strong>en</strong> de wettelijke<br />
bewaartermijn. Het recht op vernietiging is echter niet onvoorwaardelijk. Wanneer e<strong>en</strong><br />
belang van ander<strong>en</strong> aanwezig is, de wet zich teg<strong>en</strong> vernietiging verzet, de zorgverl<strong>en</strong>er<br />
e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> procedureel belang heeft, er e<strong>en</strong> andere wettelijke termijn geldt óf vernietiging<br />
in <strong>het</strong> kader van de volksgezondheid niet gew<strong>en</strong>st is, kan dit recht op vernietiging<br />
word<strong>en</strong> beperkt (art. 7:455 lid 2 BW). Onder vernietig<strong>en</strong> wordt ook anonimiser<strong>en</strong><br />
verstaan, de gegev<strong>en</strong>s zijn dan immers niet meer tot de persoon herleidbaar.<br />
De werkaantek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> vall<strong>en</strong> niet onder de informatieplicht <strong>en</strong> de recht<strong>en</strong> van de patiënt<br />
strekk<strong>en</strong> zich er niet uit over uit.<br />
Medische gegev<strong>en</strong>s zull<strong>en</strong> in beginsel voor ander<strong>en</strong> dan de patiënt geheim moet<strong>en</strong><br />
blijv<strong>en</strong>, dit is bepaald in <strong>het</strong> zog<strong>en</strong>aamde beroepsgeheim. Het beroepsgeheim komt in<br />
paragraaf 1.4.1 aan de orde. In bepaalde gevall<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> medische gegev<strong>en</strong>s tóch<br />
word<strong>en</strong> verstrekt aan derd<strong>en</strong>, deze kom<strong>en</strong> in paragraaf 1.2.4 als doorbreking van <strong>het</strong><br />
beroepsgeheim uitgebreid aan bod. De patiënt kan zich echter wel verzett<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> de<br />
(rechtmatige) uitwisseling of verstrekking van zijn gegev<strong>en</strong>s wanneer hij dat onw<strong>en</strong>selijk<br />
vindt. Door middel van <strong>het</strong> absolute verzet kan de patiënt zich dan teg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e<br />
verstrekking verzett<strong>en</strong>, bijvoorbeeld in <strong>het</strong> kader van alle vorm<strong>en</strong> van direct marketing of<br />
wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek.<br />
Er kan tev<strong>en</strong>s sprake zijn van relatief verzet. Dit kan <strong>het</strong> geval zijn als <strong>het</strong> verzet zich<br />
richt op e<strong>en</strong> bepaalde verstrekking. De grondslag hiervoor ligt ook in artikel 8 onder e <strong>en</strong><br />
f WBP. Gesteld moet word<strong>en</strong> dat <strong>het</strong> verzet is gerechtvaardigd doordat deg<strong>en</strong>e e<strong>en</strong><br />
‘bek<strong>en</strong>de’ is die de gegev<strong>en</strong>s niet mag inzi<strong>en</strong> (artikel 45 WBP).<br />
De patiënt heeft tev<strong>en</strong>s <strong>het</strong> recht zijn gegev<strong>en</strong>s te blokker<strong>en</strong>, indi<strong>en</strong> de patiënt de eerste<br />
w<strong>en</strong>st te zijn die bijvoorbeeld na e<strong>en</strong> keuring zijn uitslag<strong>en</strong> ontvangt. Tot die tijd zijn de<br />
gegev<strong>en</strong>s voor ander<strong>en</strong> dan hijzelf geblokkeerd, inclusief de behandel<strong>en</strong>de zorgverl<strong>en</strong>er,<br />
zie daarvoor artikel 4:457 BW.<br />
Uitzondering<strong>en</strong><br />
De zorgaanbieder houdt, behoud<strong>en</strong>s <strong>en</strong>kele uitzondering<strong>en</strong>, de hem toevertrouwde<br />
informatie <strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>s die zijn vastgelegd in <strong>het</strong> dossier geheim voor ander<strong>en</strong> dan de<br />
patiënt. Toch kunn<strong>en</strong> situaties ontstaan waarin <strong>het</strong> w<strong>en</strong>selijk is de gegev<strong>en</strong>s te<br />
verstrekk<strong>en</strong> aan ander<strong>en</strong> dan de patiënt, bijvoorbeeld bij minderjarigheid, na overlijd<strong>en</strong>,<br />
bij <strong>het</strong> do<strong>en</strong> van wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek, de verstrekking aan verzekeraars,<br />
bedrijfszorgverl<strong>en</strong>er <strong>en</strong> justitie.<br />
Voor patiënt<strong>en</strong> in de leeftijd tot 12 jaar zijn de ouders of de voogd deg<strong>en</strong><strong>en</strong> die de<br />
recht<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong>. E<strong>en</strong> nuancering op de hoofdregel is door de Hoge Raad<br />
aangebracht als <strong>het</strong> gaat om zeer bijzondere omstandighed<strong>en</strong>. In <strong>het</strong> “Bolderkararrest”<br />
12 Nouwt 2005, p. 66<br />
9
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
heeft de rechter beslist dat <strong>het</strong> privacybelang van de kleuter prevaleerde bov<strong>en</strong> <strong>het</strong><br />
belang van de van incest verdachte vader 13 <strong>en</strong> werd de inzage door de vader geweigerd.<br />
Het uitwissel<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s over overled<strong>en</strong><strong>en</strong> kan volg<strong>en</strong>s de WGBo slechts geschied<strong>en</strong><br />
indi<strong>en</strong> er sprake is van e<strong>en</strong> veronderstelde toestemming, dan wel e<strong>en</strong> wettelijke plicht als<br />
<strong>het</strong> verricht<strong>en</strong> van onderzoek naar de doodsoorzaak 14 . Verstrekking is dus ook niet<br />
zonder meer toegestaan aan bijvoorbeeld nabestaand<strong>en</strong> 15 .<br />
Voor verstrekking van medische informatie aan verzekeraars kan verwez<strong>en</strong> word<strong>en</strong> naar<br />
<strong>het</strong> verstrekkingbesluit ziek<strong>en</strong>fondsverzekering. Het verwerkingsdoel is slechts e<strong>en</strong><br />
‘controle op de doelmatigheid van de verle<strong>en</strong>de zorg’. De verstrekte informatie moet zich<br />
daartoe dus beperk<strong>en</strong>. Ook zijn verzekeraars gebond<strong>en</strong> aan <strong>het</strong> door <strong>het</strong> CBP<br />
goedgekeurde Add<strong>en</strong>dum Zorgverzekeraars bij de bestaande Gedragscode Verwerking<br />
Persoonsgegev<strong>en</strong>s Financiële Instelling<strong>en</strong>. Hierbij di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> opgemerkt dat in <strong>het</strong><br />
kader van verstrekking weg<strong>en</strong>s de Diagnose Behandel Combinatie (codes over zorgvraag,<br />
diagnose <strong>en</strong> behandeling) <strong>het</strong> CBP van oordeel is dat dit e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>matige verwerking is<br />
<strong>en</strong> daarom strijdig is met <strong>het</strong> beroepsgeheim 16 .<br />
Verstrekking aan de bedrijfszorgverl<strong>en</strong>er dan wel de verzekeringszorgverl<strong>en</strong>er is slechts<br />
mogelijk indi<strong>en</strong> <strong>het</strong> gaat om e<strong>en</strong> verzuimbegeleiding of <strong>het</strong> beoordel<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
schadeclaim 17 . De verstrekking moet zich beperk<strong>en</strong> tot die specifieke taak.<br />
Er is altijd toestemming voor deze gegev<strong>en</strong>suitwisseling nodig.<br />
Politie <strong>en</strong> justitie kunn<strong>en</strong> in <strong>het</strong> kader van de opsporing behoefte hebb<strong>en</strong> aan bepaalde<br />
medische informatie. Doorbreking van <strong>het</strong> beroepsgeheim in <strong>het</strong> kader van opsporing in<br />
<strong>het</strong> algeme<strong>en</strong> is in beginsel verbod<strong>en</strong>. De verstrekking van medische gegev<strong>en</strong>s aan<br />
politie <strong>en</strong> justitie is alle<strong>en</strong> gerechtvaardigd als er sprake is van e<strong>en</strong> conflict van plicht<strong>en</strong>.<br />
De verstrekking is pas gerechtvaardigd als de zorgverl<strong>en</strong>er invloed kan uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong> op dit<br />
conflict én er kans is op ernstige schade.<br />
Wanneer de patiënt als slachtoffer wordt aangemerkt, kunn<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s t<strong>en</strong> behoeve van<br />
for<strong>en</strong>sisch onderzoek overig<strong>en</strong>s wel word<strong>en</strong> verstrekt. Indi<strong>en</strong> de patiënt als verdachte<br />
wordt aangemerkt is verstrekking van medische gegev<strong>en</strong>s alle<strong>en</strong> toegestaan met<br />
toestemming van de patiënt, uitgezonderd de gegev<strong>en</strong>sverstrekking in <strong>het</strong> kader van<br />
staande of aanhoud<strong>en</strong>. Er kan ge<strong>en</strong> beslag op patiënt<strong>en</strong>dossiers word<strong>en</strong> gelegd, t<strong>en</strong>zij er<br />
sprake is van e<strong>en</strong> noodtoestand of conflict van plicht<strong>en</strong>, <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> slechts in zeer<br />
uitzonderlijke omstandighed<strong>en</strong> <strong>het</strong> geval is.<br />
Sam<strong>en</strong>gevat heeft de zorgverl<strong>en</strong>er naast e<strong>en</strong> zorgplicht, de plicht e<strong>en</strong> dossier te voer<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> de patiënt te informer<strong>en</strong> over de verwerking hiervan. De patiënt heeft e<strong>en</strong> grote<br />
invloed op de uitwisseling van zijn gegev<strong>en</strong>s, behoud<strong>en</strong>s <strong>en</strong>kele uitzondering<strong>en</strong>, onder<br />
andere door <strong>het</strong> uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong> van zijn (toegangs-)recht<strong>en</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van zijn dossier.<br />
1.2.3 Geheimhouding; <strong>het</strong> beroepsgeheim<br />
Het beroepsgeheim is één van de belangrijkste fundam<strong>en</strong>t<strong>en</strong> om te kom<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong><br />
vertrouwelijke omgang met informatie over de patiënt. Het betreft de vrije toegang tot<br />
de gezondheidszorg, zodat de patiënt zonder schroom hulp kan inroep<strong>en</strong>. Het<br />
verstrekk<strong>en</strong> van vertrouwelijke informatie is daarbij namelijk vaak onvermijdelijk.<br />
Sommig<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> geheimhoudingsplicht op grond van hun beroep, ander<strong>en</strong> op<br />
grond van e<strong>en</strong> ambt dat zij bekled<strong>en</strong>, of vanwege e<strong>en</strong> wettelijk voorschrift dat de<br />
geheimhouding regelt. Op grond van artikel 88 Wet op de Beroep<strong>en</strong> in de Individuele<br />
Gezondheidszorg hebb<strong>en</strong> arts<strong>en</strong>, tandarts<strong>en</strong>, apothekers, gezondheidspsycholog<strong>en</strong>,<br />
13 Rechtbank Rotterdam, Rb 22-03-1989, KG 1989, 170<br />
14 Nouwt 2005, p. 71<br />
15 Idem, p. 96<br />
16 Idem, p. 110<br />
17 Idem, p.109<br />
10
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
psychotherapeut<strong>en</strong>, fysiotherapeut<strong>en</strong>, verloskundig<strong>en</strong> <strong>en</strong> verpleegkundig<strong>en</strong> e<strong>en</strong> medisch<br />
beroepsgeheim 18 .<br />
Het beroepsgeheim is e<strong>en</strong> recht van de patiënt 19 . Het is opgebouwd uit e<strong>en</strong> zwijgplicht <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> verschoningsrecht. De zwijgplicht dwingt de zorgverl<strong>en</strong>er dat zonder (schriftelijke)<br />
toestemming ge<strong>en</strong> informatie mag word<strong>en</strong> verstrekt aan ander<strong>en</strong> dan de patiënt. Het<br />
verschoningsrecht is de plicht van de zorgverl<strong>en</strong>er te zwijg<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>over e<strong>en</strong> derde.<br />
Het belang van <strong>het</strong> verschoningsrecht is geleg<strong>en</strong> in <strong>het</strong> feit dat iedere burger medische<br />
hulp moet kunn<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong>, zonder dat op<strong>en</strong>baring van informatie hierover voor<br />
bijvoorbeeld e<strong>en</strong> rechtbank kan word<strong>en</strong> afgedwong<strong>en</strong>. De Hoge Raad heeft beslist dat <strong>het</strong><br />
belang van waarheidsvinding moet wijk<strong>en</strong> voor <strong>het</strong> maatschappelijke belang <strong>en</strong> dat e<strong>en</strong><br />
ieder zich zonder vrees voor op<strong>en</strong>baarmaking van <strong>het</strong> toevertrouwde moet kunn<strong>en</strong><br />
w<strong>en</strong>d<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> verschoningsgerechtigde 20 . De geheimhouding is ook na lev<strong>en</strong><br />
gebod<strong>en</strong> 21 .<br />
Slechts in uitzonderlijke gevall<strong>en</strong> kan de inbreuk op <strong>het</strong> verschoningsrecht word<strong>en</strong><br />
gerechtvaardigd. Doorbreking is bijvoorbeeld mogelijk indi<strong>en</strong> er sprake is van e<strong>en</strong><br />
(ernstige) verd<strong>en</strong>king van de verschoningsgerechtigde, de aard <strong>en</strong> omvang van de<br />
gegev<strong>en</strong>s in de strafprocedure van belang (inhoud <strong>en</strong> frequ<strong>en</strong>tie) zijn én deze niet op<br />
andere wijze te verkrijg<strong>en</strong> zijn 22 .<br />
De WGBo is niet de <strong>en</strong>ige plaats waar <strong>het</strong> beroepsgeheim is geregeld. Artikel 88 van de<br />
wet Beroep<strong>en</strong> in de Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG) vereist tev<strong>en</strong>s<br />
geheimhouding bij de uitoef<strong>en</strong>ing van e<strong>en</strong> beroep op <strong>het</strong> gebied van de individuele<br />
gezondheidszorg. De sch<strong>en</strong>ding van de geheimhoudingsplicht is strafrechtelijk geregeld<br />
in artikel 272 van <strong>het</strong> wetboek van strafrecht (WvSr.) <strong>en</strong> in artikel 218 van <strong>het</strong> wetboek<br />
van strafvordering (WvSv.). In <strong>het</strong> bestuursrecht kan word<strong>en</strong> verwez<strong>en</strong> naar artikel 33<br />
van de algem<strong>en</strong>e wet bestuursrecht (Awb), dat verwijst naar artikel 191 van de Wet<br />
Rechtsvordering (WRv.). Dat betreft e<strong>en</strong> verschoningsrecht voor getuig<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
deskundig<strong>en</strong> op grond van hun ambts- of beroepsgeheim. Ook is voor de tuchtrechter<br />
<strong>het</strong> geheim e<strong>en</strong> te bescherm<strong>en</strong> norm 23 .<br />
De omvang van de geheim te houd<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s, de voorrang die <strong>het</strong> heeft op andere<br />
bepaling<strong>en</strong>, de inhoud <strong>en</strong> <strong>het</strong> afgeleide beroepsgeheim kom<strong>en</strong> hier aan bod.<br />
Het gaat bij <strong>het</strong> beroepsgeheim niet alle<strong>en</strong> om de geheimhouding van medische<br />
gegev<strong>en</strong>s. De geheimhouding geldt ook t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de logistieke gegev<strong>en</strong>s die zijn<br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in <strong>het</strong> dossier zoals de financiële gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> persoonlijke gegev<strong>en</strong>s. De wet<br />
spreekt immers over ‘inlichting<strong>en</strong>’ <strong>en</strong> ‘bescheid<strong>en</strong>’ van <strong>en</strong> over de patiënt. De<br />
behandelrelatie di<strong>en</strong>t ruim te word<strong>en</strong> geïnterpreteerd, zo valt de verle<strong>en</strong>de zorg in <strong>het</strong><br />
kader van e<strong>en</strong> vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong>di<strong>en</strong>st ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s onder <strong>het</strong> beroepsgeheim 24 .<br />
De primaire verantwoordelijkheid voor goede zorg inclusief de vertrouwelijke omgang<br />
met de patiëntgegev<strong>en</strong>s ligt bij de zorgverl<strong>en</strong>er zelf. Bij e<strong>en</strong> conflict van wettelijke<br />
regeling<strong>en</strong>, bijvoorbeeld als er volg<strong>en</strong>s de WBP informatie verstrekt móet word<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
volg<strong>en</strong>s de WGBo is dit niet toegestaan, gaat <strong>het</strong> beroepsgeheim in beginsel voor 25 .<br />
De zorgaanbieders die ge<strong>en</strong> zelfstandig beroepsgeheim bezitt<strong>en</strong>, maar wel toegang<br />
hebb<strong>en</strong> tot de gegev<strong>en</strong>s (zie hiervoor: doorbreking van <strong>het</strong> beroepsgeheim) vall<strong>en</strong> onder<br />
18<br />
Nouwt 2005, p. 71<br />
19<br />
KNMG 2004c, p. 17<br />
20<br />
HR 2 oktober 1990, Kg 1990, nr. 45/46, p. 1877<br />
21<br />
CBP 2006c<br />
22<br />
Nouwt <strong>en</strong> Lucieer 2005, p. 6<br />
23<br />
Le<strong>en</strong><strong>en</strong> 2000, p. 221<br />
24<br />
Nouwt <strong>en</strong> Lucieer 2005, p. 7<br />
25<br />
Hooghiemstra 2004c, p. 2<br />
11
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
e<strong>en</strong> afgeleide zwijgplicht. Het kan beschouwd word<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> beroep op <strong>het</strong><br />
verschoningsrecht van de zorgverl<strong>en</strong>er 26 .<br />
Er kunn<strong>en</strong> zich situaties voordo<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> doorbreking van <strong>het</strong> beroepsgeheim vereis<strong>en</strong>.<br />
De voorwaard<strong>en</strong> om <strong>het</strong> beroepsgeheim te kunn<strong>en</strong> doorbrek<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> hier aan bod.<br />
1.2.4 Doorbreking van <strong>het</strong> beroepsgeheim<br />
Er zijn <strong>en</strong>kele uitzondering<strong>en</strong> die <strong>het</strong> beroepsgeheim kunn<strong>en</strong> doorbrek<strong>en</strong>. Het<br />
verstrekk<strong>en</strong> van informatie is dan zonder (of met minder) toestemming gerechtvaardigd.<br />
In de volg<strong>en</strong>de gevall<strong>en</strong> kan <strong>het</strong> beroepsgeheim word<strong>en</strong> doorbrok<strong>en</strong>:<br />
-vanwege <strong>het</strong> algem<strong>en</strong>e belang,<br />
-vanwege <strong>het</strong> behor<strong>en</strong> tot <strong>het</strong>zelfde behandelteam of<br />
-weg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> conflict van plicht<strong>en</strong>.<br />
Op grond van <strong>het</strong> algem<strong>en</strong>e belang, zoals bijvoorbeeld <strong>het</strong> geval is bij e<strong>en</strong> <strong>landelijk</strong>e<br />
uitbraak van e<strong>en</strong> ziekte die voorkomt op de lijst van “Infectieziekt<strong>en</strong>” of bij e<strong>en</strong> wettelijke<br />
ontheffing kan <strong>het</strong> beroepsgeheim word<strong>en</strong> doorbrok<strong>en</strong>.<br />
De patiënt kan, gezi<strong>en</strong> de hulpvraag <strong>en</strong> de omstandighed<strong>en</strong>, in redelijkheid verwacht<strong>en</strong><br />
dat de gegev<strong>en</strong>s beschikbaar moet<strong>en</strong> zijn voor direct betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>. E<strong>en</strong> manier om <strong>het</strong><br />
beroepsgeheim te kunn<strong>en</strong> doorbrek<strong>en</strong> is dan ook <strong>het</strong> behor<strong>en</strong> tot <strong>het</strong>zelfde<br />
behandelteam. De zorgverl<strong>en</strong>er moet dan wel rechtstreeks betrokk<strong>en</strong> zijn bij de<br />
behandeling van de patiënt. De toestemming van de patiënt wordt stilzwijg<strong>en</strong>d verle<strong>en</strong>d,<br />
ofwel verondersteld 27 . Onder de categorie ‘direct betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>’ kunn<strong>en</strong> ook medewerkers<br />
voor intercollegiale toetsing <strong>en</strong> de administratieve of financiële afhandeling behor<strong>en</strong>.<br />
Van belang voor de omvang van inzage door <strong>het</strong> behandelteam is de mate van<br />
gevoeligheid van de gegev<strong>en</strong>s van doorslaggev<strong>en</strong>de betek<strong>en</strong>is. Het criterium voor<br />
rechtstreekse betrokk<strong>en</strong>heid is dat de medebehandelaar over de gegev<strong>en</strong>s op basis van<br />
noodzakelijkheid moet beschikk<strong>en</strong> Er moet dus sprake zijn van e<strong>en</strong> concrete<br />
behandeling, e<strong>en</strong> verwijzing of zorgoverdracht of van materiele verzorging.<br />
De zorgaanbieders die binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> behandelteam behor<strong>en</strong> maar ge<strong>en</strong> zelfstandig<br />
beroepsgeheim bezitt<strong>en</strong>, vall<strong>en</strong> onder e<strong>en</strong> afgeleid beroepsgeheim <strong>en</strong> zijn dan aan<br />
dezelfde bepaling<strong>en</strong> gebond<strong>en</strong>. Opgemerkt di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> dat <strong>het</strong> behandelteam als e<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong>heid gezi<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong>. Het kan voorkom<strong>en</strong> dat de e<strong>en</strong>heid bestaat uit<br />
behandelaars die niet tot dezelfde instelling behor<strong>en</strong>, bijvoorbeeld de verstrekking tuss<strong>en</strong><br />
de huiszorgverl<strong>en</strong>er <strong>en</strong> e<strong>en</strong> specialist in <strong>het</strong> ziek<strong>en</strong>huis, maar niet tuss<strong>en</strong> de<br />
huiszorgverl<strong>en</strong>er <strong>en</strong> de maatschappelijk werker 28 . De informatie over patiënt<strong>en</strong> binn<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> bepaalde instelling kan dus niet voor álle zorgverl<strong>en</strong>ers toegankelijk zijn 29 . Voor<br />
verstrekking aan álle ander<strong>en</strong> dan rechtstreeks betrokk<strong>en</strong> is immers toestemming<br />
vereist.<br />
De zwijgplicht kan ook word<strong>en</strong> doorbrok<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> conflict van plicht<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> voorbeeld<br />
van e<strong>en</strong> conflicter<strong>en</strong>de plicht is <strong>het</strong> geval bij e<strong>en</strong> zwaarweg<strong>en</strong>d belang van de patiënt zelf<br />
of e<strong>en</strong> ander. De doorbreking moet dan gerechtvaardigd zijn door dat zwaarweg<strong>en</strong>de<br />
belang, <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> in uitzonderlijke situaties <strong>het</strong> geval kan zijn. Het moet dus gaan om e<strong>en</strong><br />
noodsituatie. E<strong>en</strong> voorbeeld van e<strong>en</strong> zwaarweg<strong>en</strong>d belang kan <strong>het</strong> meld<strong>en</strong> van<br />
kindermishandeling zijn.<br />
Het verschoningsrecht kan ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> doorbrok<strong>en</strong> weg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> conflict van<br />
plicht<strong>en</strong>, <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> <strong>het</strong> geval kan zijn bij ernstige strafbare kwesties (beraamde moord,<br />
kindermisbruik) én de zorgverl<strong>en</strong>er is in staat om in te grijp<strong>en</strong> door bijvoorbeeld de<br />
26<br />
KNMG 2004c, p. 18<br />
27<br />
Roscam-Abbing 2000, p. 335<br />
28<br />
idem, p. 44<br />
29<br />
Dute e.a. 2003, hoofdstuk 4 p. 47<br />
12
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
politie te waarschuw<strong>en</strong> 30 . De zorgverl<strong>en</strong>er beroept zich dan op wettelijke overmacht. Er<br />
moet dus duidelijk sprake zijn van gewet<strong>en</strong>snood én e<strong>en</strong> kans op ernstige schade.<br />
De zorgaanbieder zal dus in beginsel aan ieder ander dan de patiënt de gegev<strong>en</strong>s geheim<br />
moet<strong>en</strong> houd<strong>en</strong>. Echter, de meest voorkom<strong>en</strong>de <strong>en</strong> belangrijkste doorbreking van <strong>het</strong><br />
beroepsgeheim is dat de patiënt toestemming verle<strong>en</strong>t. De bepaling<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />
verschill<strong>en</strong>de vorm<strong>en</strong> van toestemming word<strong>en</strong> hier apart behandeld.<br />
1.2.5 Toestemming<br />
Eén van de belangrijkste mogelijkhed<strong>en</strong> om <strong>het</strong> beroepsgeheim te doorbrek<strong>en</strong> is indi<strong>en</strong><br />
de patiënt toestemming geeft. Toestemming kan mondeling of schriftelijk gegev<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong>. Na de invoering van de WBP (in opvolging van de Wet Persoonsregistraties) is<br />
de schriftelijkheidseis verdw<strong>en</strong><strong>en</strong>. Op verzoek van de patiënt legt de hulpverl<strong>en</strong>er deze<br />
toestemming wél schriftelijk vast indi<strong>en</strong> er sprake is van e<strong>en</strong> ingrijp<strong>en</strong>de situatie (art.<br />
4:451 BW). Voor minderjarig<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de 12 <strong>en</strong> de 16 jar<strong>en</strong> geldt e<strong>en</strong> dubbel<br />
toestemmingsvereiste. Voor <strong>het</strong> aangaan van de behandelingsovere<strong>en</strong>komst <strong>en</strong> de<br />
verstrekking van patiëntinformatie aan ander<strong>en</strong> is naast de toestemming van de patiënt<br />
de toestemming van de ouders vereist (7:450 lid 2 BW). Voor jonger<strong>en</strong> ouder dan 16<br />
jar<strong>en</strong> geldt <strong>het</strong> dubbele toestemmingsvereiste alle<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> deze niet in staat is voor<br />
zichzelf op te kom<strong>en</strong> (lid 3). De verschill<strong>en</strong>de vorm<strong>en</strong> van toestemming komt hier aan<br />
bod. Uiteraard kan de toestemming te all<strong>en</strong> tijde weer word<strong>en</strong> ingetrokk<strong>en</strong>.<br />
Er kan sprake zijn <strong>het</strong> gev<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong>de gradaties van toestemming. De meest<br />
duidelijke is de geïnformeerde toestemming. De toestemming wordt dan uitdrukkelijk <strong>en</strong><br />
ondubbelzinnig gegev<strong>en</strong>. Er kan ook sprake zijn van e<strong>en</strong> minder uitgesprok<strong>en</strong> vorm,<br />
namelijk door <strong>het</strong> gev<strong>en</strong> van expliciete, veronderstelde of stilzwijg<strong>en</strong>de of g<strong>en</strong>erieke<br />
toestemming. De zorgverl<strong>en</strong>er kan er dan vanuit gaan dat de patiënt instemt door dit uit<br />
zijn gedrag te concluder<strong>en</strong>. Als de patiënt ge<strong>en</strong> bezwaar maakt, kan de toestemming als<br />
verle<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> beschouwd.<br />
Uiteraard moet <strong>het</strong> voor de patiënt k<strong>en</strong>baar (te overzi<strong>en</strong>) zijn waarvoor hij toestemming<br />
verle<strong>en</strong>t <strong>en</strong> de patiënt moet bewust zijn van <strong>het</strong> feit dát hij toestemming verle<strong>en</strong>t,<br />
uiteraard moet de toestemming in vrijheid zijn gegev<strong>en</strong>.<br />
De volg<strong>en</strong>de invulling<strong>en</strong> van <strong>het</strong> toestemmingsvereiste uit de WGBo word<strong>en</strong> gehanteerd<br />
binn<strong>en</strong> de zorgverl<strong>en</strong>er-patiëntrelatie die hieronder aan bod gaan kom<strong>en</strong> zijn:<br />
-geïnformeerde toestemming,<br />
-expliciete toestemming,<br />
veronderstelde toestemming <strong>en</strong><br />
-g<strong>en</strong>erieke toestemming.<br />
Geïnformeerde toestemming<br />
Onder geïnformeerde toestemming wordt e<strong>en</strong> vrije, specifieke <strong>en</strong> op informatieuitwisseling<br />
beruste wilsuiting verstaan. De patiënt aanvaardt daarmee de verwerking<br />
van zijn persoonsgegev<strong>en</strong>s.<br />
Bij <strong>het</strong> gev<strong>en</strong> van geïnformeerde toestemming, ook wel uitdrukkelijke of ondubbelzinnige<br />
toestemming g<strong>en</strong>oemd, is <strong>het</strong> van belang dat er ge<strong>en</strong> twijfel is over de verle<strong>en</strong>de<br />
toestemming door de patiënt. De afwezigheid van de twijfel kan ook blijk<strong>en</strong> uit <strong>het</strong><br />
gedrag van de patiënt. Bij twijfel moet de verantwoordelijke de gegev<strong>en</strong> toestemming<br />
bewijz<strong>en</strong>. De WBP spreekt van e<strong>en</strong> zwaardere eis van uitdrukkelijke toestemming als <strong>het</strong><br />
gaat om gegev<strong>en</strong>s betreff<strong>en</strong>de iemands gezondheid. E<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e machtiging voldoet<br />
dus niet aan voldo<strong>en</strong>de omschrev<strong>en</strong> doel 31 . Ondubbelzinnige toestemming moet word<strong>en</strong><br />
gegev<strong>en</strong> bij de verstrekking aan niet-hulpverl<strong>en</strong>ers of indi<strong>en</strong> sprake is van e<strong>en</strong> nieuwe<br />
behandelrelatie dan wel nieuwe behandelepisode. Daarnaast is bij de verwerking van<br />
30 Nouwt 2005, p. 87<br />
31 idem<br />
13
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
zeer gevoelige gegev<strong>en</strong>s ondubbelzinnige toestemming altijd vereist, zelfs als <strong>het</strong> gaat<br />
om wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek.<br />
Expliciete toestemming<br />
Van expliciete toestemming is sprake als de zorgverl<strong>en</strong>er de patiënt al k<strong>en</strong>t uit e<strong>en</strong><br />
eerdere behandelepisode. De zorgverl<strong>en</strong>er moet zich dan nog wel nadrukkelijk<br />
vergewiss<strong>en</strong> of de patiënt toestemming verle<strong>en</strong>t voor de nieuwe behandelepisode.<br />
De patiënt zal vooraf geïnformeerd moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> over <strong>het</strong> doel, de inhoud <strong>en</strong> mogelijke<br />
consequ<strong>en</strong>ties. De verwerking is ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s onderhevig aan de beperkte omvang<br />
(noodzakelijkheidsvereiste 32 ).<br />
Veronderstelde toestemming<br />
Als <strong>het</strong> gaat om e<strong>en</strong> actuele zorgvraag naar e<strong>en</strong> andere hulpverl<strong>en</strong>er, die dus<br />
rechtstreeks betrokk<strong>en</strong> is binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> functionele e<strong>en</strong>heid, dan kan de verstrekking op<br />
basis van veronderstelde toestemming plaatsvind<strong>en</strong>. De uitwisseling kan dan ook<br />
plaatsvind<strong>en</strong> in <strong>het</strong> kader van secundaire doel<strong>en</strong>, bijvoorbeeld <strong>het</strong> beheer van dossiers,<br />
de financiële afwikkeling, intercollegiale toetsing, intervisie, supervisie,<br />
kwaliteitsbewaking <strong>en</strong>/ of kwaliteitsbevordering. Met di<strong>en</strong> verstande dat zoveel mogelijk<br />
gegev<strong>en</strong>s geanonimiseerd di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong>.<br />
De voorwaard<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> verwerking op basis van veronderstelde toestemming zijn dat<br />
de toegang wordt verle<strong>en</strong>d in e<strong>en</strong> concrete situatie (inclusief spoedeis<strong>en</strong>de zorg), <strong>het</strong><br />
voor de patiënt redelijkerwijs te verwacht<strong>en</strong> is (k<strong>en</strong>baarheid), <strong>het</strong> om zorgdoeleind<strong>en</strong><br />
(ook secundair) gaat, er ge<strong>en</strong> sprake van bezwaar is door de patiënt <strong>en</strong> de verstrekking<br />
beperkt is tot noodzakelijkheid (bij de ontvanger).<br />
Indi<strong>en</strong> er sprake is van spoed kan er terug gegrep<strong>en</strong> word<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>oemde<br />
noodprocedure. Naast de eis van noodzakelijkheid wordt de verstrekking achteraf<br />
gecontroleerd door middel van logging. Dit om te kunn<strong>en</strong> controler<strong>en</strong> op ev<strong>en</strong>tueel<br />
misbruik.<br />
Ge<strong>en</strong> toestemming hoeft te word<strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d indi<strong>en</strong> sprake is van e<strong>en</strong> wettelijke<br />
verplichting. E<strong>en</strong> voorbeeld van e<strong>en</strong> doorbreking op basis van e<strong>en</strong> wettelijke verplichting<br />
is de verwerking van persoonsgegev<strong>en</strong>s naar aanleiding van e<strong>en</strong> uitbraak van e<strong>en</strong> ziekte<br />
die voorkomt op de lijst Infectieziekt<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> voorbeeld van e<strong>en</strong> onterechte doorbreking van <strong>het</strong> beroepsgeheim op basis van e<strong>en</strong><br />
wettelijke verplichting illustreert de volg<strong>en</strong>de casus:<br />
casus MRSA; In e<strong>en</strong> ziek<strong>en</strong>huis was e<strong>en</strong> epidemie ontstaan door de gevaarlijke ziek<strong>en</strong>huisbacterie<br />
MRSA. M<strong>en</strong> wilde medische gegev<strong>en</strong>s van werknemers inzi<strong>en</strong> <strong>en</strong> opslaan in e<strong>en</strong> nieuw bestand om<br />
te kunn<strong>en</strong> controler<strong>en</strong> of medewerkers besmet war<strong>en</strong>. Aangezi<strong>en</strong> er sprake was van e<strong>en</strong> structurele<br />
<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trale opslag <strong>en</strong> er ge<strong>en</strong> ontheffing was verle<strong>en</strong>d door <strong>het</strong> CBP (de bacterie kwam niet voor<br />
op de lijst Infectieziekt<strong>en</strong>), er ge<strong>en</strong> sprake was van rechtstreekse betrokk<strong>en</strong>heid, én er ge<strong>en</strong><br />
conflict van plicht<strong>en</strong> was (immers: structureel verwerkt), was deze verwerking niet toegestaan. 33<br />
De veronderstelde toestemming, bijvoorbeeld voor verstrekking binn<strong>en</strong> <strong>het</strong><br />
behandelteam, heeft de patiënt <strong>het</strong> recht om (achteraf) bezwaar te mak<strong>en</strong>, de<br />
zog<strong>en</strong>oemde opt-out. E<strong>en</strong> veelvoorkom<strong>en</strong>de <strong>en</strong> pragmatische uitwerking van de<br />
veronderstelde/ impliciete toestemming is de op<strong>en</strong> brief van de zorgverl<strong>en</strong>er die aan de<br />
patiënt wordt meegegev<strong>en</strong> 34 .<br />
32 Op 24 februari 2004 hebb<strong>en</strong> <strong>het</strong> CBP <strong>en</strong> <strong>het</strong> Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn <strong>en</strong> Sport<br />
Werkwijze in e<strong>en</strong> brief omtr<strong>en</strong>t privacyaspect<strong>en</strong> bij de invoering van DBC-systematiek onder meer<br />
<strong>het</strong> “noodzakelijkheidsvereiste” (doel van de verstrekking, aard <strong>en</strong> omvang van de gegev<strong>en</strong>s)<br />
nader uitgewerkt.<br />
33 CBP 2001<br />
34 Dute e.a., hoofdstuk 4 p. 9<br />
14
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
G<strong>en</strong>erieke toestemming<br />
G<strong>en</strong>erieke toestemming kan word<strong>en</strong> gebruikt indi<strong>en</strong> m<strong>en</strong> de toestemming wil gebruik<strong>en</strong><br />
voor toekomstige, althans nog niet concrete situaties, vooruitlop<strong>en</strong>d op e<strong>en</strong><br />
behandelrelatie.<br />
De criteria voor e<strong>en</strong> rechtmatige toepassing van g<strong>en</strong>erieke toestemming zijn dat de<br />
toestemming voldo<strong>en</strong>de specifiek moet word<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarnaast dat de<br />
verstrekking beperkt moet zijn tot noodzakelijke informatie, bijvoorbeeld als de<br />
zorgket<strong>en</strong> van tevor<strong>en</strong> vast staat 35 .<br />
Het CBP beoordeelde e<strong>en</strong> uitwisseling binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zorgregio in West-Brabant op basis van<br />
g<strong>en</strong>erieke toestemming als rechtmatig omdat toestemming voldo<strong>en</strong>de specifiek was<br />
gegev<strong>en</strong>. Zij kwam tot dit oordeel ook omdat de verstrekking op beperkte schaal<br />
plaatsvond <strong>en</strong> noodzakelijkheid was voor e<strong>en</strong> goede behandeling 36 . Tev<strong>en</strong>s was <strong>het</strong> voor<br />
patiënt<strong>en</strong> k<strong>en</strong>baar doordat zij goed geïnformeerd <strong>en</strong> geïd<strong>en</strong>tificeerd kond<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> belangrijk criterium bij <strong>het</strong> rechtmatige gebruik van de g<strong>en</strong>erieke toestemming is<br />
dus de specificiteit of bepaaldbaarheid, dat de verwerking is gericht op specifieke<br />
gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> de verstrekking aan specifieke zorgaanbieders. Ook de g<strong>en</strong>erieke<br />
toestemming kan altijd word<strong>en</strong> ingetrokk<strong>en</strong>.<br />
1.2.6 Sam<strong>en</strong>vatting<br />
De zorgverl<strong>en</strong>er heeft de plicht zich als e<strong>en</strong> goede hulpverl<strong>en</strong>er te gedrag<strong>en</strong> door zorg te<br />
verl<strong>en</strong><strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s de actuele professionele standaard, door e<strong>en</strong> dossier te voer<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />
patiënt over de opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s te informer<strong>en</strong>. Het dossier heeft beperking<strong>en</strong> qua<br />
omvang <strong>en</strong> de bewaartermijn. De zorgverl<strong>en</strong>er is te all<strong>en</strong> tijde verantwoordelijk voor de<br />
inhoud. De patiënt heeft op zijn beurt verschill<strong>en</strong>de mogelijkhed<strong>en</strong> door <strong>het</strong> uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
van zijn recht<strong>en</strong> de omvang van de verstrekking te beïnvloed<strong>en</strong>. De zorgverl<strong>en</strong>er is<br />
gehoud<strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>s geheim te houd<strong>en</strong> aan ieder aan ander dan de patiënt. De<br />
zorgverl<strong>en</strong>er kan de geheimhouding slechts doorbrek<strong>en</strong> op basis van verle<strong>en</strong>de<br />
toestemming van de patiënt, dat op verschill<strong>en</strong>de wijz<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d. Daarnaast<br />
kan <strong>het</strong> beroepsgeheim word<strong>en</strong> doorbrok<strong>en</strong> wanneer de verstrekking plaats vindt binn<strong>en</strong><br />
<strong>het</strong> behandelteam of als er sprake is van e<strong>en</strong> conflict van plicht<strong>en</strong>.<br />
Hoe qua bescherming volg<strong>en</strong>s de Wet bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s met medische<br />
gegev<strong>en</strong>s van de patiënt omgegaan zal moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, zal in de volg<strong>en</strong>de paragraaf<br />
word<strong>en</strong> behandeld.<br />
35 zoals bijvoorbeeld de ket<strong>en</strong> voor diabetes van tevor<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de vast staat.<br />
36 Nouwt 2005, p. 57<br />
15
1.3 Bescherming van persoonsgegev<strong>en</strong>s<br />
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Door de to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de automatisering kunn<strong>en</strong> steeds méér gegev<strong>en</strong>s over person<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> verzameld, gekopieerd, verstuurd, oftewel word<strong>en</strong> “verwerkt”. Hierdoor is de<br />
mogelijkheid van sch<strong>en</strong>ding van iemands privacy ook toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> aanpassing van<br />
wetgeving wordt gezi<strong>en</strong> de to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de digitalisering van persoonsgegev<strong>en</strong>s<br />
noodzakelijk. Digitaal beschikbare gegev<strong>en</strong>s zijn immers makkelijker <strong>en</strong> op grotere<br />
schaal te verspreid<strong>en</strong>. Ook in de zorg mak<strong>en</strong> vordering<strong>en</strong> van informatietechnologieën de<br />
verwerking <strong>en</strong> uitwisseling van gegev<strong>en</strong>s aanzi<strong>en</strong>lijk makkelijker. We sprek<strong>en</strong> in <strong>het</strong><br />
kader van de WBP over regels omtr<strong>en</strong>t de bescherming van persoonsgegev<strong>en</strong>s, ook wel<br />
informationele privacy.<br />
De Nederlandse Wet Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s (WBP) is gebaseerd op de Europese<br />
privacyrichtlijn 95/46/EG. De wet legt aan de verantwoordelijk<strong>en</strong> van de verwerking<strong>en</strong><br />
verplichting<strong>en</strong> op om garanties te kunn<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> voor de vastgestelde recht<strong>en</strong> van de<br />
betrokk<strong>en</strong> person<strong>en</strong>.<br />
Het is niet alle<strong>en</strong> de zorgverl<strong>en</strong>er die belang heeft bij e<strong>en</strong> goede verwerking <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
zorgvuldige omgang met de gegev<strong>en</strong>s. Dit treft ook zeker <strong>het</strong> individuele belang van de<br />
patiënt. De patiënt mag er op rek<strong>en</strong><strong>en</strong> dat de gegev<strong>en</strong>s die zijn opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> correct zijn<br />
<strong>en</strong> correct word<strong>en</strong> gebruikt. De recht<strong>en</strong> van de betrokk<strong>en</strong>e zijn daarom wettelijk<br />
verankerd.<br />
1.3.1 Inleiding<br />
De Wet Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s (WBP) is e<strong>en</strong> uitwerking van de Europese<br />
privacyrichtlijn 95/46/EG. Vanwege <strong>het</strong> vaak gr<strong>en</strong>soverschrijd<strong>en</strong>de karakter van<br />
verwerking<strong>en</strong> war<strong>en</strong> uniforme maatregel<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de gehele EU noodzakelijk. De<br />
Europese algem<strong>en</strong>e beginsel<strong>en</strong> zijn geïmplem<strong>en</strong>teerd in de Wet Bescherming<br />
persoonsgegev<strong>en</strong>s die op 1-9-2001 in werking is getred<strong>en</strong>. In 2001 verving de WBP de<br />
Wet persoonsregistraties. De grootste verandering was dat vanaf dat mom<strong>en</strong>t niet alle<strong>en</strong><br />
persoonsregistraties aan privacybepaling<strong>en</strong> moest<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>, maar álle handeling<strong>en</strong><br />
omtr<strong>en</strong>t persoonsgegev<strong>en</strong>s, van verzamel<strong>en</strong> tot <strong>en</strong> met <strong>het</strong> vernietig<strong>en</strong> <strong>en</strong> alles wat<br />
daartuss<strong>en</strong> zit. De wet spreekt dan ook over <strong>het</strong> verwerk<strong>en</strong> van persoonsgegev<strong>en</strong>s.<br />
Van belang is voor de mate van de bescherm<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> is <strong>het</strong> onderscheid dat de<br />
wet maakt tuss<strong>en</strong> gewone <strong>en</strong> bijzondere (ook wel gevoelige) gegev<strong>en</strong>s. Daarnaast is de<br />
omvang van die verwerking<strong>en</strong>, de grondslag<strong>en</strong>, de doelbepaling, <strong>het</strong> toezicht <strong>en</strong> de<br />
beveiliging van de persoonsgegev<strong>en</strong>s 37 van invloed op de te nem<strong>en</strong> maatregel<strong>en</strong>.<br />
1.3.2 Soort<strong>en</strong> persoonsgegev<strong>en</strong>s<br />
De WBP maakt onderscheid tuss<strong>en</strong> gewone <strong>en</strong> gevoelige persoonsgegev<strong>en</strong>s. Gevoelige<br />
gegev<strong>en</strong>s zijn gegev<strong>en</strong>s betreff<strong>en</strong>de iemands godsdi<strong>en</strong>st of lev<strong>en</strong>sovertuiging, ras,<br />
politieke gezindheid, lidmaatschap van e<strong>en</strong> vakbond, gezondheid <strong>en</strong> t<strong>en</strong> slotte de<br />
strafrechtelijke gegev<strong>en</strong>s. Alle andere gegev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> als gewone persoonsgegev<strong>en</strong>s<br />
aangemerkt. Aangezi<strong>en</strong> de meeste inbreuk op de informationele privacy wordt<br />
verondersteld bij de verwerking van gevoelige gegev<strong>en</strong>s verbiedt de WBP in artikel 16 de<br />
verwerking van die gegev<strong>en</strong>s. Medische gegev<strong>en</strong>s zijn bijzondere gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> vall<strong>en</strong> in<br />
beginsel onder <strong>het</strong> verwerkingsverbod. Aangezi<strong>en</strong> <strong>het</strong> in bepaalde situaties, bijvoorbeeld<br />
in de zorg, van belang is deze gegev<strong>en</strong>s te verwerk<strong>en</strong>, d<strong>en</strong>k ook aan de dossierplicht,<br />
zijn er <strong>en</strong>kele verplichte <strong>en</strong> facultatieve uitzondering<strong>en</strong> op <strong>het</strong> verwerkingsverbod. De<br />
uitzondering<strong>en</strong> zijn te vind<strong>en</strong> in de artikel<strong>en</strong> 21 <strong>en</strong> 23 van de WBP. Zorgverl<strong>en</strong>ers met<br />
e<strong>en</strong> BIG-registratie 38 vall<strong>en</strong> onder de uitzondering uit artikel 21 WBP voor zover de<br />
37 gegev<strong>en</strong>s die person<strong>en</strong> id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong> of tot person<strong>en</strong> te herleid<strong>en</strong> zijn.<br />
38 De Wet op de beroep<strong>en</strong> in de individuele gezondheidszorg, de Wet BIG, regelt de zorgverl<strong>en</strong>ing<br />
door beroepsbeoef<strong>en</strong>ar<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> wie in <strong>het</strong> register is ingeschrev<strong>en</strong>, mag de door de wet<br />
beschermde titel voer<strong>en</strong>. De deskundigheid van de geregistreerde beroepsbeoef<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> is hiermee<br />
voor iedere<strong>en</strong> herk<strong>en</strong>baar.<br />
16
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
verwerking van medische gegev<strong>en</strong>s met <strong>het</strong> oog op e<strong>en</strong> goede behandeling noodzakelijk<br />
is. Ook als de verwerking geschiedt voor doeleind<strong>en</strong> van prev<strong>en</strong>tieve g<strong>en</strong>eeskunde,<br />
bijvoorbeeld t<strong>en</strong> behoeve van e<strong>en</strong> medische diagnose, kunn<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>ers medische<br />
gegev<strong>en</strong>s verwerk<strong>en</strong>. Daarnaast is <strong>het</strong> toegestaan in <strong>het</strong> belang van <strong>het</strong> beheer van<br />
gezondheidsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> medische gegev<strong>en</strong>s te verwerk<strong>en</strong>. De bijzondere persoonsgegev<strong>en</strong>s<br />
moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verwerkt door zorgverl<strong>en</strong>ers die zijn onderworp<strong>en</strong> aan <strong>het</strong> in wet- <strong>en</strong><br />
regelgeving vastgelegde beroepsgeheim of door e<strong>en</strong> andere persoon voor wie e<strong>en</strong><br />
gelijkwaardige geheimhoudingsplicht geldt 39 (art. 12 WBP).<br />
Het verbod om medische gegev<strong>en</strong>s te verwerk<strong>en</strong>, wordt kort sam<strong>en</strong>gevat dus opgehev<strong>en</strong><br />
voor instanties die gehoud<strong>en</strong> zijn aan bepaling<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t <strong>het</strong> beroepsgeheim. Tev<strong>en</strong>s<br />
moet<strong>en</strong> verwerking<strong>en</strong>, uitgaande van de doeleind<strong>en</strong> waarvoor zij word<strong>en</strong> verzameld, ter<br />
zake di<strong>en</strong><strong>en</strong>d <strong>en</strong> mog<strong>en</strong> niet bov<strong>en</strong>matig zijn (art. 6 WBP). De gegev<strong>en</strong>s moet<strong>en</strong><br />
bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> nauwkeurig zijn <strong>en</strong> waar nodig word<strong>en</strong> bijgewerkt.<br />
Zorgverl<strong>en</strong>ers kunn<strong>en</strong> de medische gegev<strong>en</strong>s niet zomaar verwerk<strong>en</strong>, daarvoor is e<strong>en</strong><br />
wettelijke grondslag vereist.<br />
1.3.3 Grondslag<strong>en</strong><br />
In artikel 8 van de WBP word<strong>en</strong> de grondslag<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> rechtmatige verwerking<br />
limitatief opgesomd. T<strong>en</strong> eerste mog<strong>en</strong> persoonsgegev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> verwerkt door middel<br />
van uitdrukkelijke toestemming, t<strong>en</strong> tweede kan de verwerking geschied<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> dit in<br />
<strong>het</strong> vitale belang van de betrokk<strong>en</strong>e is. De overige grondslag<strong>en</strong>, namelijk de verstrekking<br />
in <strong>het</strong> belang van e<strong>en</strong> wettelijke taak of voor de uitvoering van e<strong>en</strong> overe<strong>en</strong>komst zulle<br />
verder onbesprok<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong>, aangezi<strong>en</strong> zij voor de zorg niet relevant zijn.<br />
De toestemmingsgrondslag komt neer op e<strong>en</strong> vrije, specifieke <strong>en</strong> op informatie<br />
berust<strong>en</strong>de wilsuiting. Indi<strong>en</strong> deze wordt gegev<strong>en</strong> onder dreiging van niet-behandeling of<br />
e<strong>en</strong> minder goede behandeling in e<strong>en</strong> medische situatie, dan kan <strong>het</strong> gev<strong>en</strong> van<br />
toestemming niet als vrij word<strong>en</strong> beschouwd.<br />
De “specifieke toestemming” moet betrekking hebb<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> welbepaalde, concrete<br />
situatie waarin <strong>het</strong> voornem<strong>en</strong> bestaat medische gegev<strong>en</strong>s te verwerk<strong>en</strong>.<br />
Dat wil zegg<strong>en</strong> dat de specifieke toestemming op informatie berust, volledig <strong>en</strong><br />
nauwkeurig is, informatie verschaft over de aard, de doeleind<strong>en</strong>, de ontvangers van<br />
mogelijke doorgifte, de recht<strong>en</strong> van de patiënt, <strong>en</strong> dat de patiënt bewust is van gevolg<strong>en</strong><br />
van <strong>het</strong> onthoud<strong>en</strong> van de toestemming.<br />
T<strong>en</strong> tweede kan de verwerking voor de zorg geschied<strong>en</strong> wanneer dit in <strong>het</strong> vitale belang<br />
van de betrokk<strong>en</strong>e is, bijvoorbeeld indi<strong>en</strong> deze lichamelijk of juridisch niet in staat zijn<br />
toestemming te verl<strong>en</strong><strong>en</strong>, d<strong>en</strong>k bijvoorbeeld aan bewusteloosheid na e<strong>en</strong> ongeluk.<br />
De persoonsgegev<strong>en</strong>s die rechtmatig zijn verkreg<strong>en</strong>, dus op basis van e<strong>en</strong> hiervoor<br />
omschrev<strong>en</strong> grondslag, mog<strong>en</strong> daarna echter niet voor ieder doel word<strong>en</strong> aangew<strong>en</strong>d.<br />
1.3.4 Doelbepaling<br />
De gebruiksbeperking of doelbepaling van artikel 7 <strong>en</strong> 9 van de WBP verbiedt onder meer<br />
verdere verwerking die onver<strong>en</strong>igbaar is met <strong>het</strong> doel of de doeleind<strong>en</strong> waarvoor de<br />
gegev<strong>en</strong>s zijn verzameld. De gegev<strong>en</strong>s die voor zorgdoeleind<strong>en</strong> zijn verzameld kunn<strong>en</strong><br />
dus ook <strong>en</strong>kel voor dat doel word<strong>en</strong> gebruikt.<br />
Artikel 10 van de WBP stelt dat persoonsgegev<strong>en</strong>s niet langer mog<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bewaard<br />
dan voor de verwez<strong>en</strong>lijking van de doeleind<strong>en</strong> waarvoor zij word<strong>en</strong> verzameld of<br />
vervolg<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> verwerkt, noodzakelijk is. Naast de beperking<strong>en</strong> die zorgverl<strong>en</strong>ers in<br />
acht moet<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van <strong>het</strong> verwerk<strong>en</strong> van medische gegev<strong>en</strong>s, hebb<strong>en</strong> zij<br />
tev<strong>en</strong>s de plicht de patiënt te informer<strong>en</strong>, t<strong>en</strong>einde zijn recht<strong>en</strong> uit te kunn<strong>en</strong> oef<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
1.3.5 Informatieverplichting <strong>en</strong> recht<strong>en</strong> van betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Ev<strong>en</strong>als de WGBo vereist de WBP dat de verantwoordelijke van de verwerking, in dit<br />
geval de zorgverl<strong>en</strong>er, bepaalde informatie moet verstrekk<strong>en</strong> aan de patiënt (art. 33<br />
39 Roscam-Abbing 2000, p. 336<br />
17
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
WBP), waaronder begrep<strong>en</strong> de doeleind<strong>en</strong> van de verwerking, de ontvangers van de<br />
gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> <strong>het</strong> bestaan van e<strong>en</strong> recht op toegang.<br />
Het recht van toegang uit artikel 36 WBP geeft de patiënt <strong>het</strong> recht de juistheid van de<br />
gegev<strong>en</strong>s na te gaan <strong>en</strong> erop toe te zi<strong>en</strong> dat de gegev<strong>en</strong>s bijgewerkt word<strong>en</strong>.<br />
1.3.6 Toezicht<br />
Het College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s (CBP) is de onafhankelijke toezichthouder<br />
met betrekking tot de naleving van de WBP <strong>en</strong> ziet erop toe dat de (informationele)<br />
privacy burgers, <strong>en</strong> dus ook van patiënt<strong>en</strong>, gewaarborgd blijft. Het CBP houdt op basis<br />
van artikel 51 e.v. WBP toezicht op de naleving ervan. Zorgverl<strong>en</strong>ers di<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
verwerking<strong>en</strong> aan <strong>het</strong> CBP te meld<strong>en</strong>. Daarnaast geeft <strong>het</strong> CBP adviez<strong>en</strong> over <strong>en</strong><br />
antwoord<strong>en</strong> op vrag<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t privacykwesties. Ook doet <strong>het</strong> CBP onderzoek binn<strong>en</strong><br />
bepaalde maatschappelijke sector<strong>en</strong> <strong>en</strong> publiceert daarover achtergrondstudies.<br />
Aangezi<strong>en</strong> de verwerking<strong>en</strong> niet beperkt zijn tot de nationale landsgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> is tev<strong>en</strong>s<br />
aandacht voor <strong>het</strong> Europese kader. Het CBP neemt sam<strong>en</strong> met andere nationale<br />
toezichthoud<strong>en</strong>de autoriteit<strong>en</strong> deel in de Artikel 29 Werkgroep van de EU (WP29) 40 om<br />
gezam<strong>en</strong>lijk beleid te ontwikkel<strong>en</strong> als <strong>het</strong> gaat om de bescherming van<br />
persoonsgegev<strong>en</strong>s onder andere in <strong>het</strong> digitale tijdperk. Verwerking<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> door deze<br />
digitalisering <strong>en</strong> de daardoor to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de risico’s van onrechtmatige verspreiding<strong>en</strong> op<br />
pass<strong>en</strong>de wijze beveiligd te word<strong>en</strong>.<br />
1.3.7 Beveiliging<br />
De zorgverl<strong>en</strong>er di<strong>en</strong>t volg<strong>en</strong>s art. 13 van de WBP t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de verwerking<strong>en</strong> met<br />
patiëntgegev<strong>en</strong>s pass<strong>en</strong>de technische <strong>en</strong> organisatorische maatregel<strong>en</strong> te nem<strong>en</strong>. De<br />
medische gegev<strong>en</strong>s di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> beveiligd teg<strong>en</strong> vernietiging, <strong>het</strong>zij per ongeluk,<br />
<strong>het</strong>zij onrechtmatig. Tev<strong>en</strong>s zull<strong>en</strong> de maatregel<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong> dat de verwerking<br />
op niet toegelat<strong>en</strong> wijze kan word<strong>en</strong> verspreid. Het CBP spreekt e<strong>en</strong> voorkeur uit voor<br />
technische method<strong>en</strong>, gezi<strong>en</strong> <strong>het</strong> gemak ervan betreff<strong>en</strong>de de controle <strong>en</strong> werkingsfeer 41 .<br />
De beveiliging van medische persoonsgegev<strong>en</strong>s is ge<strong>en</strong> doel op zich, maar e<strong>en</strong> middel ter<br />
realisatie van de vertrouwelijkheid, integriteit <strong>en</strong> beschikbaarheid van medische<br />
gegev<strong>en</strong>s 42 . De vereiste mate van beveiliging hangt onder andere af van stand van de<br />
informatie- <strong>en</strong> communicatietechnologie 43 <strong>en</strong> de aard <strong>en</strong> omvang van de gegev<strong>en</strong>s.<br />
Medische gegev<strong>en</strong>s moet<strong>en</strong> als bijzondere of gevoelige gegev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> beschouwd <strong>en</strong><br />
vereis<strong>en</strong> dan ook e<strong>en</strong> hoger beschermingsniveau.<br />
40 http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/privacy/workinggroup/index_<strong>en</strong>.htm<br />
41 CBP zelfreguleringinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, http://www.cbpweb.nl<br />
42 Nouwt 2007a, p. 3<br />
43 idem, p. 15<br />
18
1.4. Norm<strong>en</strong> in de zorg<br />
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
De WGBo <strong>en</strong> de WBP lat<strong>en</strong> ruimte voor de praktijk om bepaalde begripp<strong>en</strong> nader in te<br />
vull<strong>en</strong>. Het draagt bij aan e<strong>en</strong> zo uniform mogelijke garantie van de vertrouwelijke<br />
omgang met gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> de bescherming van de privacy. De NEN 7510 is bijvoorbeeld<br />
e<strong>en</strong> uitwerking van de beveiligingseis uit artikel 13 WBP. De Koninklijke Nederlandse<br />
Maatschappij ter bevordering van de G<strong>en</strong>eeskunst (KNMG) heeft <strong>het</strong> begrip ‘goed<br />
hulpverl<strong>en</strong>erschap’ uit de WGBo nader uitgewerkt in verschill<strong>en</strong>de richtlijn<strong>en</strong>. De<br />
belang<strong>en</strong>organisatie van de patiënt, de Nederlandse Patiënt<strong>en</strong> <strong>en</strong> Consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> Federatie<br />
(NPCF) ontwikkelt beleid dat <strong>het</strong> patiënt<strong>en</strong>belang behartigt. De drie normer<strong>en</strong>de<br />
instelling<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> hieronder aan bod.<br />
1.4.1. NEN 7510<br />
De norm NEN 7510 44 bevat regels over informatiebeveiliging binn<strong>en</strong> de zorgsector. Onder<br />
informatiebeveiliging in de zorg wordt verstaan dat de beschikbaarheid, integriteit <strong>en</strong><br />
vertrouwelijkheid van alle informatie die nodig is om patiënt<strong>en</strong> verantwoorde zorg te<br />
kunn<strong>en</strong> bied<strong>en</strong> wordt gewaarborgd. Instelling<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door de IGZ gecontroleerd op<br />
e<strong>en</strong> deugdelijke implem<strong>en</strong>tatie van deze norm.<br />
De norm kan word<strong>en</strong> beschouwd als e<strong>en</strong> kader. Binn<strong>en</strong> dit kader kan elke proceseig<strong>en</strong>aar<br />
de voor zijn/haar proces relevant geachte informatiebeveiliging specificer<strong>en</strong>, inclusief de<br />
daarbij behor<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong>. De zorginstelling kan per hoofdstuk nadere invulling<br />
gev<strong>en</strong> aan de opsomming die daarin gegev<strong>en</strong> is. Wanneer m<strong>en</strong> aandacht besteedt aan<br />
deze punt<strong>en</strong> wordt m<strong>en</strong> geacht e<strong>en</strong> compleet pakket aan beveiligingsmaatregel<strong>en</strong> te<br />
hebb<strong>en</strong>.<br />
De norm bevat onder andere bepaling<strong>en</strong> over beveiligingseis<strong>en</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van<br />
personeel <strong>en</strong> toegang. Aspect<strong>en</strong> als <strong>het</strong> lat<strong>en</strong> afgev<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> verklaring omtr<strong>en</strong>t <strong>het</strong><br />
gedrag door personeel dat met gevoelige informatie werkt, <strong>het</strong> hebb<strong>en</strong> van<br />
beschrijving<strong>en</strong> van functies met di<strong>en</strong>s roll<strong>en</strong>, verantwoordelijkhed<strong>en</strong>, toegangsrecht<strong>en</strong>,<br />
zwijgplicht<strong>en</strong> <strong>en</strong> geheimhouding, maar ook <strong>het</strong> uitvoer<strong>en</strong> van beleid omtr<strong>en</strong>t<br />
bewustwording over de beveiligingseis<strong>en</strong> word<strong>en</strong> in de norm behandeld.<br />
De norm bevat tev<strong>en</strong>s richtlijn<strong>en</strong> om <strong>het</strong> fysieke beveiligingsbeleid deugdelijk op te<br />
zett<strong>en</strong> <strong>en</strong> gaat daarbij voornamelijk over de beveiliging van de omgeving. Aspect<strong>en</strong> als<br />
versleuteling, toegangsbeheer, firewalls, virusscanners (naast de fysieke beveiliging als<br />
slot<strong>en</strong> op kantoorruimtes ) kom<strong>en</strong> in de norm aan bod.<br />
Met betrekking tot <strong>het</strong> onderdeel ‘operationeel beheer van ICT’ gaat de norm<br />
voornamelijk in op aspect<strong>en</strong> als functionaliteit, betrouwbaarheid, doelmatigheid,<br />
onderhoudbaarheid <strong>en</strong> overdraagbaarheid van ICT. Ook schrijft de norm bepaling<strong>en</strong> voor<br />
omtr<strong>en</strong>t functiescheiding<strong>en</strong>, ISO 9126, de norm om kwaliteitseis<strong>en</strong> aan ICT-di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> of<br />
product<strong>en</strong> te operationaliser<strong>en</strong>, de te nem<strong>en</strong> maatregel<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> kwaadaardige<br />
apparatuur, <strong>het</strong> mak<strong>en</strong> van reservekopieën, de keuze <strong>en</strong> beveiliging van gebruikte media<br />
<strong>en</strong> systeemdocum<strong>en</strong>tatie, maar bevat vooral beleid omtr<strong>en</strong>t gegev<strong>en</strong>suitwisseling.<br />
De norm is gebaseerd op de eis<strong>en</strong> uit de relevante wetgeving. Zij noemt daarbij de<br />
hiervoor beschrev<strong>en</strong> WGBo, de WBP, maar ook de Wet Computercriminaliteit (WCC) <strong>en</strong><br />
de Wet Id<strong>en</strong>tificatie bij Di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing (WID).<br />
Naast <strong>het</strong> borg<strong>en</strong> van de kwaliteitscriteria vereist de norm ook dat de<br />
informatiebeveiligingsmaatregel<strong>en</strong> op controleerbare wijze zijn ingericht voordat kan<br />
word<strong>en</strong> gesprok<strong>en</strong> over adequate informatiebeveiliging. De norm is voornamelijk gespitst<br />
op technische maatregel<strong>en</strong>, voor de organisatorische maatregel<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> we kijk<strong>en</strong> naar<br />
de norm<strong>en</strong> zoals opgesteld door de praktijk.<br />
44 http://www.n<strong>en</strong>7510.org<br />
19
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
1.4.2 De Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der<br />
G<strong>en</strong>eeskunst<br />
De Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der G<strong>en</strong>eeskunst (KNMG) is e<strong>en</strong><br />
federatieve organisatie van <strong>en</strong> voor zorgverl<strong>en</strong>ers die staat voor de bevordering van de<br />
kwaliteit van de beroepsuitoef<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> van de kwaliteit van de volksgezondheid. De<br />
norm<strong>en</strong> zijn opgesteld door de beroepsgroep zelf <strong>en</strong> zijn voor zowel zorgverl<strong>en</strong>ers die zijn<br />
aangeslot<strong>en</strong> bij de KNMG van toepassing, als van toepassing op niet-led<strong>en</strong> 45 . De KNMG<br />
heeft verscheid<strong>en</strong>e uitwerking<strong>en</strong> opgesteld zoals bijvoorbeeld de Gedragsregels voor<br />
arts<strong>en</strong> 46 , de Richtlijn inzake <strong>het</strong> omgaan met medische gegev<strong>en</strong>s 47 <strong>en</strong> de Richtlijn online<br />
arts-patiënt contact 48 .<br />
Gedragsregels voor arts<strong>en</strong><br />
De richtlijn ‘Gedragsregels voor arts<strong>en</strong>’ kan word<strong>en</strong> gezi<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> richtlijn voor de arts,<br />
maar richt zich op de relatie arts-patiënt. De uitwerking<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beschouwd als<br />
e<strong>en</strong> nadere invulling van <strong>het</strong> begrip ‘zorg van e<strong>en</strong> goed hulpverl<strong>en</strong>er’ uit de WGbo,<br />
danwel de ‘professionele standaard’. De bepaling<strong>en</strong> die toezi<strong>en</strong> op de privacyaspect<strong>en</strong><br />
zull<strong>en</strong> hieronder word<strong>en</strong> behandeld.<br />
De richtlijn bestaat uit e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> gedeelte dat gedragsregels bevat over <strong>het</strong><br />
zelfbeschikkingsrecht. De zorgverl<strong>en</strong>er laat zich bij zijn beroepsuitoef<strong>en</strong>ing leid<strong>en</strong> door<br />
<strong>het</strong> respect voor zelfbeschikking van de patiënt. Naast <strong>het</strong> algem<strong>en</strong>e gedeelte bevind<strong>en</strong><br />
zich in de richtlijn gedragsregels voor de zorgverl<strong>en</strong>er in relatie tot de patiënt. Er is onder<br />
andere in opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> dat de zorgverl<strong>en</strong>er slechts na <strong>het</strong> verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van gerichte<br />
toestemming <strong>en</strong> nadat de patiënt voldo<strong>en</strong>de geïnformeerd is, kan overgaan tot de<br />
behandeling. Daarnaast is de plicht te zwijg<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ieder die niet bij de behandeling<br />
betrokk<strong>en</strong> is, uitgezonderd de doorbreking op basis van e<strong>en</strong> conflict van plicht<strong>en</strong>,<br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in de richtlijn. Het derde onderdeel van de richtlijn betreff<strong>en</strong> de<br />
gedragsregels omtr<strong>en</strong>t de zorgverl<strong>en</strong>er in relatie tot collegae <strong>en</strong> andere hulpverl<strong>en</strong>ers.<br />
Medische <strong>en</strong>/of andere privacygevoelige gegev<strong>en</strong>s, die gericht zijn aan zorgverl<strong>en</strong>ers die<br />
werkzaam binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> organisatorisch verband, di<strong>en</strong><strong>en</strong> uitsluit<strong>en</strong>d te word<strong>en</strong> geop<strong>en</strong>d<br />
door <strong>en</strong> onder og<strong>en</strong> te kom<strong>en</strong> van de zorgverl<strong>en</strong>er voor wie deze gegev<strong>en</strong>s zijn bestemd<br />
of door person<strong>en</strong> die door de zorgverl<strong>en</strong>er daartoe uitdrukkelijk zijn geautoriseerd (III.5).<br />
De richtlijn bevat tev<strong>en</strong>s gedragsregels over de relatie tuss<strong>en</strong> de zorgverl<strong>en</strong>er <strong>en</strong><br />
wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek, de publiciteit <strong>en</strong> <strong>het</strong> bedrijfslev<strong>en</strong>. T<strong>en</strong>slotte bevat de<br />
richtlijn regels die te mak<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> met de volksgezondheid <strong>en</strong> de sam<strong>en</strong>leving in <strong>het</strong><br />
algeme<strong>en</strong>.<br />
Richtlijn omgaan met medische gegev<strong>en</strong>s<br />
De KNMG heeft naar aanleiding van verandering<strong>en</strong> in privacywetgeving, de verplichting<strong>en</strong><br />
tot <strong>het</strong> informer<strong>en</strong> van patiënt<strong>en</strong>, de verandering<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de uitwisseling van<br />
gegev<strong>en</strong>s de richtlijn ‘omgaan met medische gegev<strong>en</strong>s’ opgesteld. De richtlijn, in de zorg<br />
ook wel bek<strong>en</strong>d als <strong>het</strong> gro<strong>en</strong>e boekje, bevat regels over de uitwisseling, opslag <strong>en</strong><br />
vernietiging van gegev<strong>en</strong>s. De richtlijn is onderverdeeld in regels omtr<strong>en</strong>t de<br />
dossierplicht <strong>en</strong> di<strong>en</strong>s bewaartermijn<strong>en</strong>, recht<strong>en</strong> van patiënt<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> beroepsgeheim in<br />
algem<strong>en</strong>e <strong>en</strong> bijzondere situaties. De regels kom<strong>en</strong> overe<strong>en</strong> met de bepaling<strong>en</strong> uit de<br />
WGbo <strong>en</strong> zijn daar waar nodig meer expliciet gemaakt. De regels omtr<strong>en</strong>t <strong>het</strong><br />
beroepsgeheim in specifieke situaties zi<strong>en</strong> op regels bij de doorbreking van <strong>het</strong><br />
beroepsgeheim, door bijvoorbeeld de toestemming van de patiënt, <strong>het</strong> behor<strong>en</strong> tot de<br />
behandelrelatie, de wettelijke plicht <strong>en</strong> <strong>het</strong> conflict van plicht<strong>en</strong>. Bij de bepaling over de<br />
toestemming wordt bepaald dat deze geïnformeerd moet zijn gegev<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> schriftelijk<br />
verle<strong>en</strong>de toestemming is niet altijd nodig. Ook mondeling gegev<strong>en</strong> toestemming kan<br />
door middel van e<strong>en</strong> aantek<strong>en</strong>ing in <strong>het</strong> dossier word<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Voor wat betreft de<br />
45<br />
KNMG 2002<br />
46<br />
KNMG, Gedragsregels voor arts<strong>en</strong><br />
47<br />
KNMG 2004c<br />
48<br />
KNMG/ NPCF 1998<br />
20
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
rechtstreekse betrokk<strong>en</strong>heid (behandelrelatie) zal de zorgverl<strong>en</strong>er na moet<strong>en</strong> gaan welke<br />
gegev<strong>en</strong>s relevant zijn <strong>en</strong> verstrekt mog<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Er wordt e<strong>en</strong> onderscheid gemaakt<br />
tuss<strong>en</strong> gewone <strong>en</strong> privacygevoelige gegev<strong>en</strong>s én gegev<strong>en</strong>s die extra gevoelig zijn, met<br />
name de gegev<strong>en</strong>s omtr<strong>en</strong>t seksuele geaardheid, mishandeling, incestverled<strong>en</strong> of<br />
kunstmatige inseminatie 49 .<br />
De richtlijn bevat tev<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> gedeelte over elektronische gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> gaat daarbij ook in<br />
op <strong>het</strong> EPD. De uitwisseling zal in de elektronische omgeving aan dezelfde voorwaard<strong>en</strong><br />
moet<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> als in de papier<strong>en</strong> omgeving, met di<strong>en</strong> verstande dat de beveiliging<br />
zodanig ingericht moet zijn dat onrechtmatig gebruik zoveel mogelijk wordt voorkom<strong>en</strong>.<br />
Er wordt in <strong>het</strong> kader van de uitwisseling dan ook gesteld dat vooraf duidelijk moet zijn<br />
welke zorgverl<strong>en</strong>ers toegang hebb<strong>en</strong> tot welke onderdel<strong>en</strong> van <strong>het</strong> dossier. Wanneer<br />
vervolg<strong>en</strong>s gegev<strong>en</strong>s verzond<strong>en</strong> word<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> deze versleuteld moet<strong>en</strong> zijn.<br />
De KNMG heeft tev<strong>en</strong>s norm<strong>en</strong> opgesteld voor <strong>het</strong> online zorgverl<strong>en</strong>er-pati<strong>en</strong>t contact.<br />
Richtlijn online arts-patiënt contact<br />
De richtlijn ‘online arts-patiënt contact’ ziet niet op e<strong>en</strong> <strong>landelijk</strong>e uitwisseling van<br />
medische gegev<strong>en</strong>s tuss<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>ers, maar op e<strong>en</strong> gerichte vraag van e<strong>en</strong> patiënt<br />
die online wordt gesteld. E<strong>en</strong> voorbeeld hiervan is e<strong>en</strong> e-consult of <strong>het</strong> digitaal aanvrag<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> herhaalrecept. De belangrijkste regel voor wat betreft de vertrouwelijkheid is dat<br />
<strong>het</strong> uitgangspunt moet zijn dat de online contact<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> te zijn ingebed in e<strong>en</strong><br />
bestaande behandelrelatie, dat wil zegg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> relatie waarin beide partners elkaar<br />
k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, elkaar hebb<strong>en</strong> ontmoet <strong>en</strong> zo nodig elkaar weer kunn<strong>en</strong> ontmoet<strong>en</strong>. Daarnaast<br />
di<strong>en</strong><strong>en</strong> zowel de zorgverl<strong>en</strong>er als de patiënt zich te realiser<strong>en</strong> dat online communicatie<br />
vooralsnog niet volledig veilig is.<br />
1.4.3 Nationale Patiënt<strong>en</strong> <strong>en</strong> Consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> Federatie<br />
De Nationale Patiënt<strong>en</strong> <strong>en</strong> Consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> Federatie (NPCF) is e<strong>en</strong> organisatie die <strong>het</strong><br />
belang behartigt van de patiënt 50 . Zij doet dit onder andere door <strong>het</strong> ontwikkel<strong>en</strong> van<br />
visies <strong>en</strong> beleid op verschill<strong>en</strong>de gebied<strong>en</strong>. Daarnaast bewerkstelligt de NPCF innovatie<br />
<strong>en</strong> organiseert activiteit<strong>en</strong> t<strong>en</strong> behoeve van de geme<strong>en</strong>schappelijke belang<strong>en</strong> van<br />
aangeslot<strong>en</strong> patiënt<strong>en</strong> <strong>en</strong> consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. De NPCF heeft ook ICT (<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD) als thema<br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
De NPCF is van m<strong>en</strong>ing dat alle<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> deugdelijke autorisatie <strong>en</strong> auth<strong>en</strong>ticatie van<br />
patiënt<strong>en</strong> de toepassing van ICT in de zorg e<strong>en</strong> bijdrage kan lever<strong>en</strong> aan de ontwikkeling<br />
van e<strong>en</strong> EPD 51 . De NPCF heeft tev<strong>en</strong>s onderzoek verricht naar de w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> van patiënt<strong>en</strong><br />
over <strong>het</strong> EPD. Deze uitkomst<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> in hoofdstuk 3 word<strong>en</strong> behandeld.<br />
49 KNMG 2004c, p. 22<br />
50 http://www.npcf.nl<br />
51 idem<br />
21
1.5 Conclusie<br />
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Het belang van de bescherming van de (informationele) privacy is gestoeld op <strong>het</strong><br />
zelfbeschikkingsrecht. De patiënt beslist dan ook voor e<strong>en</strong> groot deel de omvang van de<br />
verstrekking <strong>en</strong> de verstrekking van zijn gegev<strong>en</strong>s aan ander<strong>en</strong>. De WGbo spreekt over<br />
patiënt<strong>en</strong>recht<strong>en</strong> die de patiënt e<strong>en</strong> zekere mate tot zelfbeschikking over zijn gegev<strong>en</strong>s 52<br />
t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van zijn dossier gev<strong>en</strong>. Het doel van de WGBo is dan ook <strong>het</strong> versterk<strong>en</strong> van<br />
de positie van de patiënt. E<strong>en</strong> patiënt kan de naleving van deze wet via de rechter<br />
afdwing<strong>en</strong>. Zowel in de Wet G<strong>en</strong>eeskundige behandelingsovere<strong>en</strong>komst (WGBO; Boek 7<br />
BW) als de Wet Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s is <strong>het</strong> zelfbeschikkingsrecht van de<br />
patiënt <strong>het</strong> uitgangspunt t<strong>en</strong>einde de bescherming van de informationele privacy te<br />
waarborg<strong>en</strong>. Patiënt<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>sverwerking in te kunn<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>, deze te<br />
corriger<strong>en</strong> of zelfs te verwijder<strong>en</strong>.<br />
De WBP stelt qua omvang <strong>en</strong> doel eis<strong>en</strong> aan de verwerking<strong>en</strong> van persoonsgegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong><br />
de patiënt moet over de verwerking word<strong>en</strong> geïnformeerd. Beide wett<strong>en</strong> bewak<strong>en</strong> <strong>het</strong><br />
privacybelang van de patiënt.<br />
E<strong>en</strong> fundam<strong>en</strong>t uit <strong>het</strong> gezondheidsrecht dat tegemoet komt aan deze zelfbeschikking is<br />
<strong>het</strong> beroepsgeheim. Het beroepsgeheim (als recht van de patiënt) bestaat uit e<strong>en</strong><br />
zwijgplicht <strong>en</strong> e<strong>en</strong> verschoningsrecht. Het beroepsgeheim kan echter om vooraf bepaalde<br />
(zwaarweg<strong>en</strong>de) red<strong>en</strong><strong>en</strong> word<strong>en</strong> doorbrok<strong>en</strong>. Voor verstrekking<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> de<br />
uitzondering<strong>en</strong> om is toestemming vereist. Dit kan op verschill<strong>en</strong>de manier<strong>en</strong> blijk<strong>en</strong> uit<br />
<strong>het</strong> gedrag van de patiënt. Toestemming mag echter niet zomaar word<strong>en</strong> verondersteld.<br />
Teg<strong>en</strong>over de zelfbeschikking staat de dossierplicht van de zorgverl<strong>en</strong>er uit de WGBo. De<br />
behandelingsovere<strong>en</strong>komst vereist <strong>het</strong> opstell<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> (medisch) dossier door de<br />
zorgverl<strong>en</strong>er <strong>en</strong> verplicht deze tot geheimhouding van de verstrekte informatie. Het<br />
medisch dossier is niet alle<strong>en</strong> in <strong>het</strong> belang van de patiënt, maar di<strong>en</strong>t ook om de<br />
zorgverl<strong>en</strong>er zijn verantwoordelijkheid waar te lat<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>. Van volledige<br />
zelfbeschikking is dus ge<strong>en</strong> sprake, wel moet <strong>het</strong> voor de patiënt mogelijk zijn te kunn<strong>en</strong><br />
voorkom<strong>en</strong> dat de medische gegev<strong>en</strong>s die zin verzameld door e<strong>en</strong> bepaalde zorgverl<strong>en</strong>er<br />
aan ander<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verstrekt.<br />
Medische gegev<strong>en</strong>s zijn volg<strong>en</strong>s de WBP gevoelige (of bijzondere) gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong><br />
verdi<strong>en</strong><strong>en</strong>, ook vanwege de to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de digitalisering, e<strong>en</strong> adequaat<br />
beschermingsniveau. De regels over de grondslag, de omvang van de te verwerk<strong>en</strong><br />
gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> de beveiliging ervan zijn te vind<strong>en</strong> in de WBP.<br />
De beide wett<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> ruimte voor de beroepsgroep bepaalde begripp<strong>en</strong> nader in te<br />
vull<strong>en</strong>. Dit is van belang om e<strong>en</strong> uniforme werkwijze te bewerkstellig<strong>en</strong>.<br />
Het wettelijke kader is tev<strong>en</strong>s van toepassing op elektronische gegev<strong>en</strong>sverzameling<strong>en</strong>,<br />
zoals <strong>het</strong> in ontwikkeling zijnde <strong>landelijk</strong> <strong>Elektronisch</strong> Patiënt<strong>en</strong> Dossier (EPD). In <strong>het</strong><br />
volg<strong>en</strong>de hoofdstuk zal <strong>het</strong> EPD nader word<strong>en</strong> beschouwd, waarna <strong>het</strong> in hoofdstuk 3<br />
geconfronteerd wordt met dit wettelijke kader.<br />
52 Hooghiemstra 2007, p. 207<br />
22
2. Het EPD<br />
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
In dit hoofdstuk zal aandacht word<strong>en</strong> geschonk<strong>en</strong> aan de totstandkoming van <strong>het</strong><br />
<strong>landelijk</strong> <strong>Elektronisch</strong> Patiënt<strong>en</strong> Dossier (EPD). Met name de inrichting van de <strong>landelijk</strong>e<br />
structuur van <strong>het</strong> EPD, de id<strong>en</strong>tificatie <strong>en</strong> auth<strong>en</strong>ticatie van de deelnemers kom<strong>en</strong> aan<br />
bod. Daarnaast kom<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de onderdel<strong>en</strong> op <strong>landelijk</strong> <strong>en</strong> lokaal niveau, de<br />
aansprakelijkheid <strong>en</strong> de invoering van <strong>het</strong> EPD aan bod.<br />
2.1. De aanleiding voor de ontwikkeling van e<strong>en</strong> EPD<br />
Uit e<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>t gepubliceerde studie 53 blijkt dat jaarlijks ongeveer 19.000<br />
ziek<strong>en</strong>huisopnames plaatsvind<strong>en</strong> als gevolg van vermijdbare medicatiefout<strong>en</strong>, waarvan<br />
ruim 1.200 patiënt<strong>en</strong> overlijd<strong>en</strong>. De helft van dit aantal is te vermijd<strong>en</strong> door meer inzicht<br />
te hebb<strong>en</strong> in de medicatiegegev<strong>en</strong>s van patiënt<strong>en</strong> bij <strong>het</strong> voorschrijv<strong>en</strong> van medicatie.<br />
Tev<strong>en</strong>s wordt in de studie van <strong>het</strong> ministerie vermeld dat als gevolg van <strong>het</strong> ontbrek<strong>en</strong><br />
van informatie bij huisarts<strong>en</strong>post<strong>en</strong> <strong>en</strong> de spoedeis<strong>en</strong>de hulp onnodige onderzoek<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
behandeling<strong>en</strong> plaatsvind<strong>en</strong> ter waarde van € 36 miljo<strong>en</strong> per jaar.<br />
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn <strong>en</strong> Sport (VWS) beschouwt de invoering van<br />
e<strong>en</strong> <strong>landelijk</strong> EPD als mogelijke oplossing om zowel de kwaliteit van de zorg als de<br />
effici<strong>en</strong>cy aanzi<strong>en</strong>lijk te verbeter<strong>en</strong>. Ook de sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> zorgaanbieders zal<br />
kunn<strong>en</strong> verbeter<strong>en</strong> door onder andere <strong>het</strong> versterk<strong>en</strong> van de communicatie tuss<strong>en</strong><br />
zorgverl<strong>en</strong>ers; m<strong>en</strong> zal sneller <strong>en</strong> nauwkeuriger informatie met elkaar kunn<strong>en</strong><br />
uitwissel<strong>en</strong>. Het Ministerie beoogt met <strong>het</strong> EPD e<strong>en</strong> administratieve last<strong>en</strong>verlichting te<br />
bewerkstellig<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>malige invoer van gegev<strong>en</strong>s.<br />
Zorginstelling<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> al veelvuldig gebruik van lokale elektronische patiënt<strong>en</strong>dossiers<br />
(epd’s). Deze di<strong>en</strong><strong>en</strong> niet met <strong>het</strong> <strong>landelijk</strong> EPD verward te word<strong>en</strong>. Het (<strong>landelijk</strong>) EPD<br />
voorziet in e<strong>en</strong> situatie dat e<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>er bij <strong>het</strong> behandel<strong>en</strong> van de patiënt optimaal<br />
<strong>en</strong> vanuit <strong>landelijk</strong> perspectief geïnformeerd <strong>en</strong> ondersteund is, waardoor efficiënter <strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> hogere kwaliteit gewerkt kan word<strong>en</strong>. Dit in teg<strong>en</strong>stelling tot e<strong>en</strong> ‘epd’ dat<br />
slechts op lokaal niveau gegev<strong>en</strong>s binn<strong>en</strong> de instelling inzichtelijk maakt.<br />
Onder e<strong>en</strong> EPD wordt verstaan:<br />
E<strong>en</strong> volledig medisch dossier of soortgelijke docum<strong>en</strong>tatie van de fysieke <strong>en</strong> m<strong>en</strong>tale<br />
gezondheidstoestand van e<strong>en</strong> individu in <strong>het</strong> hed<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> verled<strong>en</strong>, dat in elektronische<br />
vorm is opgezet <strong>en</strong> deze gegev<strong>en</strong>s onmiddellijk beschikbaar maakt t<strong>en</strong> behoeve van<br />
medische behandeling <strong>en</strong> andere nauw daarmee sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de doeleind<strong>en</strong>’ 54<br />
De doelstelling van <strong>het</strong> ministerie is dat in de tweede helft van 2008 in ieder geval 50%<br />
van alle ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong>, apothekers <strong>en</strong> huisarts<strong>en</strong> in Nederland zijn aangeslot<strong>en</strong> op <strong>het</strong><br />
EPD 55 .<br />
2.2. De inrichting van <strong>het</strong> EPD<br />
Om de uitwisseling van patiëntgegev<strong>en</strong>s te bewerkstellig<strong>en</strong>, zal voor <strong>het</strong> EPD e<strong>en</strong><br />
<strong>landelijk</strong>e infrastructuur gebouwd moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Er zal e<strong>en</strong> beheerorganisatie ingericht<br />
moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> verwijsindex die de toegang mogelijk maakt <strong>en</strong> controleert.<br />
Daarnaast zull<strong>en</strong> op lokaal niveau verschill<strong>en</strong>de aanpassing<strong>en</strong> gerealiseerd moet<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong>.<br />
AORTA: Landelijk schakelpunt <strong>en</strong> verwijsindex<br />
Voor de bouw van de <strong>landelijk</strong>e infrastructuur van <strong>het</strong> EPD heeft <strong>het</strong> ministerie NICTIZ 56<br />
de opdracht gegev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> technische infrastructuur (AORTA) te ontwikkel<strong>en</strong>. De structuur<br />
zal de uitwisseling van patiënt<strong>en</strong>gegev<strong>en</strong>s tuss<strong>en</strong> de zorginstelling<strong>en</strong> mogelijk mak<strong>en</strong>. Als<br />
53 Squarewise 2007<br />
54 Artikel 29 werkgroep 2007a<br />
55 NICTIZ, 2006a, p.4<br />
56 www.nictiz.nl<br />
23
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
spin in <strong>het</strong> web zal er e<strong>en</strong> Landelijk Schakelpunt (LSP), word<strong>en</strong> ingericht. Deze draagt<br />
zorg voor de vertrouwelijkheid <strong>en</strong> sturing van de uitwisseling.<br />
Het <strong>landelijk</strong> schakelpunt (LSP) zal als verkeerstor<strong>en</strong> funger<strong>en</strong> <strong>en</strong> bewaakt de<br />
rechtmatigheid van de uitwisseling.<br />
Zorgaanbieders wordt toegang tot <strong>het</strong> LSP verle<strong>en</strong>d op basis van hun registratie<br />
Beroepsbeoef<strong>en</strong>aars in de Individuele Gezondheidszorg (BIG). De registratie is onder<br />
andere gebaseerd op <strong>het</strong> bezit van e<strong>en</strong> geldig diploma. Ook <strong>het</strong> niet onder toezicht<br />
(curatele) staan vanwege e<strong>en</strong> geestelijke stoornis <strong>en</strong> <strong>het</strong> feit dat de zorgverl<strong>en</strong>er nog<br />
steeds <strong>het</strong> beroep zonder beperking<strong>en</strong> mag uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong> wordt in <strong>het</strong> register bijgehoud<strong>en</strong>.<br />
De toegang wordt dus verle<strong>en</strong>d op basis van <strong>het</strong> functieprofiel.<br />
Het LSP toetst daarnaast de toegang op basis van <strong>het</strong> autorisatieprofiel. Deze is<br />
afkomstig van de patiënt die in dit profiel heeft aangegev<strong>en</strong> welke zorgverl<strong>en</strong>ers hij ge<strong>en</strong><br />
toegang verle<strong>en</strong>t.<br />
De verwijsindex zorgt voor e<strong>en</strong> doelmatig zoeksysteem naar de relevante stukk<strong>en</strong>. Het<br />
moet ervoor zorg<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> doelmatig gebruik van de gegev<strong>en</strong>s bewerkstelligd wordt<br />
<strong>en</strong> di<strong>en</strong>t te voorkom<strong>en</strong> dat er teveel informatie wordt opgevraagd. De verwijsindex<br />
verschaft ge<strong>en</strong> daadwerkelijke toegang tot patiënt<strong>en</strong>informatie, maar toont slechts de<br />
beschikbaarheid ervan. Het gereguleerd zoek<strong>en</strong> is van belang omdat de grote strom<strong>en</strong><br />
informatie die uit <strong>het</strong> EPD voortvloei<strong>en</strong>, beheersbaar moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
Zorgaanbieders kunn<strong>en</strong> hele dossiers of gedeeltes daarvan in de vorm van<br />
patiëntstukk<strong>en</strong> aanmeld<strong>en</strong> bij de verwijsindex van <strong>het</strong> LSP.<br />
Aansprakelijkheid<br />
De gegev<strong>en</strong>s blijv<strong>en</strong> dec<strong>en</strong>traal opgeslag<strong>en</strong> bij de zorginstelling<strong>en</strong>, waardoor deze zelf<br />
verantwoordelijk blijv<strong>en</strong> voor de dossiers. Op lokaal niveau zull<strong>en</strong> de zorgverl<strong>en</strong>ers<br />
moet<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> aan bepaalde eis<strong>en</strong> om de <strong>landelijk</strong>e uitwisseling mogelijk te mak<strong>en</strong>.<br />
Om aan te mog<strong>en</strong> sluit<strong>en</strong> op <strong>het</strong> LSP <strong>en</strong> om patiëntstukk<strong>en</strong> veilig <strong>en</strong> betrouwbaar aan te<br />
kunn<strong>en</strong> meld<strong>en</strong> bij de verwijsindex zal <strong>het</strong> informatiesysteem (intern) van de<br />
zorgaanbieder moet<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> aan de eis<strong>en</strong> van <strong>het</strong> goed beheerd zorgsysteem (GBZ) 57 .<br />
Goed Beheerd Zorgsysteem <strong>en</strong> Zorg Service Provider<br />
Er wordt door <strong>het</strong> LSP veel medische informatie beschikbaar gemaakt. Om tot e<strong>en</strong><br />
betrouwbare uitwisseling te kunn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> vereist dit ook op lokaal niveau de nodige<br />
aanpassing<strong>en</strong>. Het is vanwege de <strong>landelijk</strong>e uitwisseling door <strong>het</strong> LSP noodzakelijk dat de<br />
eis<strong>en</strong> die aan de lokale system<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gesteld <strong>en</strong>igszins gestandaardiseerd zijn. Het<br />
NICTIZ heeft daarom de eis<strong>en</strong> uitgewerkt in <strong>het</strong> docum<strong>en</strong>t ‘Specificaties van e<strong>en</strong> Goed<br />
Beheerd Zorgsysteem’ (GBZ) waar iedere zorgverl<strong>en</strong>er die aangeslot<strong>en</strong> zal word<strong>en</strong> op <strong>het</strong><br />
LSP aan moet voldo<strong>en</strong>. Als onderdeel van <strong>het</strong> GBZ is onder andere de implem<strong>en</strong>tatie van<br />
de NEN7510 e<strong>en</strong> vereiste 58 . De eis<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> GBZ zijn naast de informatiebeveiliging<br />
gericht op de externe communicatie. Het gaat dan om de uitwisseling van bericht<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>ers. Deze extern gerichte communicatie di<strong>en</strong>t te voldo<strong>en</strong> aan de<br />
zog<strong>en</strong>oemde Health level 7-standaard (HL7) 59 . HL7 is e<strong>en</strong> internationale standaard voor<br />
elektronische uitwisseling van medische, financiële <strong>en</strong> administratieve gegev<strong>en</strong>s tuss<strong>en</strong><br />
zorginformatiesystem<strong>en</strong>. De standaard wordt gedefinieerd door de gelijknamige<br />
organisatie. De zorgverl<strong>en</strong>er tek<strong>en</strong>t hiervoor de e<strong>en</strong> Eig<strong>en</strong> Verklaring GBZ 60 <strong>en</strong> geeft<br />
daarmee aan te voldo<strong>en</strong> aan de eis<strong>en</strong>.<br />
57 NICTIZ 2007a, p.5<br />
58 NICTIZ 2007a, p. 9<br />
59 HL7 is e<strong>en</strong> internationale standaard voor elektronische uitwisseling van medische, financiële <strong>en</strong><br />
administratieve gegev<strong>en</strong>s tuss<strong>en</strong> zorginformatiesystem<strong>en</strong>. De standaard wordt gedefinieerd door<br />
de gelijknamige organisatie.<br />
60 NICTIZ 2007f<br />
24
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Als onderdeel van de infrastructuur AORTA funger<strong>en</strong> de zog<strong>en</strong>oemde<br />
zorgserviceproviders 61 (ZSP). Het NICTIZ heeft in dat kader e<strong>en</strong> docum<strong>en</strong>t opgesteld dat<br />
de eis<strong>en</strong> specificeert waaraan e<strong>en</strong> datacommunicati<strong>en</strong>etwerk (DCN) moet voldo<strong>en</strong>, opdat<br />
dit mag word<strong>en</strong> toegepast voor de verbinding tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> goed beheerd zorgsysteem <strong>en</strong><br />
<strong>het</strong> Landelijk schakelpunt (LSP). De eis<strong>en</strong> in <strong>het</strong> docum<strong>en</strong>t omvatt<strong>en</strong> zowel<br />
organisatorische, procedurele, functionele als technische aspect<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
datacommunicatiedi<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>er die voldoet aan deze eis<strong>en</strong> kan zich lat<strong>en</strong> kwalificer<strong>en</strong><br />
als ZSP 62 . De ICT-leverancier van de zorgaanbieder zal ervoor moet<strong>en</strong> zorgdrag<strong>en</strong> dat<br />
<strong>het</strong> netwerk voldoet aan de eis<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> ZSP. Het NICTIZ zal dit <strong>landelijk</strong> faciliter<strong>en</strong>,<br />
met name voor wat betreft de contractering tuss<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>ers <strong>en</strong> de ICT-lev<strong>en</strong>aciers.<br />
Waar <strong>het</strong> bij e<strong>en</strong> GBZ veelal om informatiebeveiliging <strong>en</strong> externe communicatie gaat,<br />
spits<strong>en</strong> de eis<strong>en</strong> van de ZSP zich op <strong>het</strong> datacommunicati<strong>en</strong>etwerk.<br />
Nu intern <strong>en</strong> extern de eis<strong>en</strong> qua system<strong>en</strong> helder zijn zal nu ingegaan word<strong>en</strong> op <strong>het</strong><br />
beschikbaar stell<strong>en</strong> van patiëntgegev<strong>en</strong>s via <strong>het</strong> LSP <strong>en</strong> de Verwijsindex.<br />
De dec<strong>en</strong>trale patiënt<strong>en</strong>dossiers bevatt<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de patiëntstukk<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> geheel van<br />
sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de patiëntgegev<strong>en</strong>s die door middel van e<strong>en</strong> patiëntbericht word<strong>en</strong><br />
verstuurd. Hiervan bestaan verschill<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong>.<br />
Zorgaanbieders gaan voor <strong>het</strong> verstur<strong>en</strong> van patiëntbericht<strong>en</strong>, die één of meerdere<br />
patiëntstukk<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong>, gebruik mak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> virtuele zorgaanbiederpostbus;<br />
e<strong>en</strong> verzameling van organisatorisch <strong>en</strong> geografisch verspreide postbuss<strong>en</strong> die op e<strong>en</strong><br />
willekeurige plaats bereikbaar zijn. De zorgaanbiederpostbus is e<strong>en</strong> verzameling van<br />
verzoek<strong>en</strong>, antwoord<strong>en</strong> <strong>en</strong> melding<strong>en</strong> gericht aan één zorgaanbieder. Alle verzoek<strong>en</strong>,<br />
antwoord<strong>en</strong> <strong>en</strong> melding<strong>en</strong> m.b.t. tot e<strong>en</strong> patiënt zijn patiëntgegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> vastgelegd in<br />
patiëntbericht<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> patiëntbericht is dus e<strong>en</strong> geheel van sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de<br />
patiëntgegev<strong>en</strong>s dat in <strong>het</strong> kader van sam<strong>en</strong>werking wordt uitgewisseld tuss<strong>en</strong><br />
zorgaanbieders.<br />
Tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> patiëntstuk <strong>en</strong> e<strong>en</strong> patiëntbericht kunn<strong>en</strong> de volg<strong>en</strong>de relaties bestaan:<br />
E<strong>en</strong> patiëntbericht kan patiëntstukk<strong>en</strong> als uittreksel uit e<strong>en</strong> dossier bevatt<strong>en</strong> of e<strong>en</strong><br />
patiëntbericht kan zelf als patiëntstuk word<strong>en</strong> beschouwd <strong>en</strong> als zodanig<br />
word<strong>en</strong> opgeborg<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> dossier.<br />
Ook de bericht<strong>en</strong> zelf zull<strong>en</strong> ooit terechtkom<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> dossier, maar voor zover ze nog<br />
niet zijn verwerkt <strong>en</strong> toegedeeld aan <strong>het</strong> juiste dossier, vorm<strong>en</strong> deze als <strong>het</strong> ware e<strong>en</strong><br />
postbus met werkvoorraad voor de desbetreff<strong>en</strong>de zorgaanbieder. De toedeling van de<br />
patiëntstukk<strong>en</strong> aan <strong>het</strong> juiste dossier vereist e<strong>en</strong> grote mate van precisie voor wat betreft<br />
de id<strong>en</strong>tificatie <strong>en</strong> auth<strong>en</strong>ticatie.<br />
Id<strong>en</strong>tificatie <strong>en</strong> auth<strong>en</strong>ticatie<br />
Om zeker te kunn<strong>en</strong> wet<strong>en</strong> dat de patiënt is wie hij zegt dat hij is, <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> zeer<br />
belangrijk is als <strong>het</strong> gaat om de toedeling van bepaalde gegev<strong>en</strong>s aan <strong>het</strong> juiste dossier<br />
alswel bij de koppeling <strong>en</strong> uitwisseling ervan, moet de patiënt uniek geïd<strong>en</strong>tificeerd<br />
kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Mom<strong>en</strong>teel mak<strong>en</strong> zorgaanbieders gebruik van zog<strong>en</strong>oemde<br />
patiëntnummers. Omdat iedere zorgaanbieder zijn eig<strong>en</strong> stelsel van patiëntnummers<br />
hanteert is dit niet geschikt voor uniform gebruik <strong>en</strong> de koppeling van gegev<strong>en</strong>s tuss<strong>en</strong><br />
verschill<strong>en</strong>de zorgaanbieders. De zorgaanbieders di<strong>en</strong><strong>en</strong> dus all<strong>en</strong> gebruik te mak<strong>en</strong> van<br />
e<strong>en</strong>zelfde nummer. Binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD is gekoz<strong>en</strong> voor <strong>het</strong> gebruik van <strong>het</strong><br />
Burgerservic<strong>en</strong>ummer (BSN), <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> in de plaats is gekom<strong>en</strong> van <strong>het</strong> SoFi-nummer.<br />
Aangezi<strong>en</strong> <strong>het</strong> BSN mom<strong>en</strong>teel slechts gebruikt mag word<strong>en</strong> door overhed<strong>en</strong>, is voor<br />
ander gebruik (door niet-overhed<strong>en</strong>) e<strong>en</strong> wettelijke grondslag vereist. De grondslag om<br />
dit nummer in de zorg te gaan gebruik<strong>en</strong> is te vind<strong>en</strong> in <strong>het</strong> Wetsvoorstel Gebruik BSN in<br />
de zorg (WBSN-z). Het wetsvoorstel is inmiddels aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong> door de Tweede Kamer.<br />
Ondanks <strong>het</strong> feit dat de koploperregio’s al met de invoering zijn begonn<strong>en</strong> is <strong>het</strong> officiële<br />
“go-mom<strong>en</strong>t” afhankelijk van de zekerheid omtr<strong>en</strong>t de invoering van <strong>het</strong> BSN in de zorg.<br />
61 Marktpartij die e<strong>en</strong> beveiligde verbinding aanbiedt tuss<strong>en</strong> GBZ <strong>en</strong> LSP <strong>en</strong> die de beheerder van<br />
<strong>het</strong> GBZ inhoudelijke ondersteuning geeft.<br />
62 NICTIZ<br />
25
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Het gebruik van e<strong>en</strong> sofinummer als id<strong>en</strong>tificatie is echter niet voldo<strong>en</strong>de. Om<br />
id<strong>en</strong>titeitsfraude teg<strong>en</strong> te gaan alsook om <strong>het</strong> risico op de vervuiling van de<br />
patiënt<strong>en</strong>dossiers door e<strong>en</strong> onjuiste koppeling van e<strong>en</strong> persoon aan e<strong>en</strong> BSN zoveel<br />
mogelijk te voorkom<strong>en</strong> di<strong>en</strong>t er sprake te zijn van auth<strong>en</strong>ticatie. De burger legitimeert<br />
zich dan ook met e<strong>en</strong> wettelijk legitimatiemiddel, bijvoorbeeld <strong>het</strong> paspoort<br />
(auth<strong>en</strong>ticatie) waar naast e<strong>en</strong> pasfoto ook <strong>het</strong> BSN op vermeld staat.<br />
De verscherpte id<strong>en</strong>tificatieplicht door de Wbsn-z voor zorgaanbieders is verplicht bij <strong>het</strong><br />
eerste bezoek, daarna kan word<strong>en</strong> volstaan met e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>oemde vergewisplicht. De<br />
zorgaanbieder hoeft dan alle<strong>en</strong> bij twijfel vrag<strong>en</strong> aan de patiënt of deze zich kan<br />
legitimer<strong>en</strong>. De Sectorale Bericht<strong>en</strong> Voorzi<strong>en</strong>ing (SBV) is de toegangspoort tot de<br />
beheervoorzi<strong>en</strong>ing van <strong>het</strong> BSN. Deze geeft op basis van de Geme<strong>en</strong>telijke<br />
Basisadministratie (GBA) <strong>het</strong> burgerservic<strong>en</strong>ummer uit <strong>en</strong> beheert deze.<br />
Naast de patiënt di<strong>en</strong>t ook de zorgverl<strong>en</strong>er zich te id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong>. Zij doet dit door middel<br />
van e<strong>en</strong> Unieke Zorgverl<strong>en</strong>ers Id<strong>en</strong>tificatie (UZI)-pas. Het C<strong>en</strong>traal Informatiepunt voor<br />
Beroep<strong>en</strong> in de gezondheidszorg (CIBG) beheert de certificat<strong>en</strong> <strong>en</strong> houdt de geldigheid<br />
ervan in de gat<strong>en</strong>. Er is e<strong>en</strong> koppeling gemaakt met <strong>het</strong> BIG-register. De toegang tot <strong>het</strong><br />
systeem wordt verle<strong>en</strong>d op basis van <strong>het</strong> functieprofiel vanuit <strong>het</strong> BIG-register <strong>en</strong> <strong>het</strong><br />
door de zorgaanbieder opgestelde autorisatieprotocol. Het protocol bevat de<br />
bevoegdhed<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de toegang tot <strong>het</strong> EPD-systeem.<br />
Zorgaanbieders, indicatieorgan<strong>en</strong> <strong>en</strong> verzekeraars kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> BSN van e<strong>en</strong> patiënt<br />
opvrag<strong>en</strong>, opzoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> verifiër<strong>en</strong>. Voor zorgverzekeraars is er de Unieke<br />
Zorgverzekeraars Id<strong>en</strong>tificatie (UZOVI).<br />
Alle toegang wordt automatisch gelogd bij <strong>het</strong> LSP. Nu de patiënt <strong>en</strong> de zorgverl<strong>en</strong>er zijn<br />
geïd<strong>en</strong>tificeerd, zull<strong>en</strong> ook de system<strong>en</strong> van de zorgaanbieders aan bepaalde<br />
veiligheidseis<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>. Zowel de interne structuur zal betrouwbaar <strong>en</strong> integer<br />
moet<strong>en</strong> functioner<strong>en</strong>, alsook <strong>het</strong> netwerk dat communicatie met andere zorgverl<strong>en</strong>ers<br />
mogelijk maakt (extern).<br />
26
Schematisch ziet één <strong>en</strong> ander er als volgt uit<br />
Figuur ”Informatiesysteemarchitectuur AORTA” (NICTIZ) 63<br />
Gebruikte afkorting<strong>en</strong>:<br />
CIBG= C<strong>en</strong>traal Informatiepunt Beroep<strong>en</strong> Gezondheidszorg<br />
SBV= Sectorale Bericht<strong>en</strong>voorzi<strong>en</strong>ing<br />
UZI= Unieke zorgverl<strong>en</strong>er Id<strong>en</strong>tificatie<br />
LSP= Landelijk Schakelpunt<br />
VWI= Verwijsindex<br />
ZSP= Zorg Service Provider<br />
DCN= Data Communicatie Netwerk<br />
HIS= Huisartsinformatiesysteem<br />
AIS= Apotheekinformatiesysteem<br />
ZIS= Ziek<strong>en</strong>huisinformatiesysteem<br />
2.3 Invoering<br />
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD is gekoz<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> gefaseerde invoering van verschill<strong>en</strong>de<br />
hoofdstukk<strong>en</strong>. De eerste twee hoofdstukk<strong>en</strong> zijn <strong>het</strong> waarneemdossier voor huisarts<strong>en</strong><br />
(WDH) <strong>en</strong> <strong>het</strong> <strong>Elektronisch</strong> medicatiedossier (EMD). Bij <strong>het</strong> eerste hoofdstuk ontsluit<strong>en</strong><br />
huisarts<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>oemde professionele sam<strong>en</strong>vatting zodat de huisarts<strong>en</strong>post (HAP)<br />
inzage krijgt in de dossiers van alle patiënt<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de regio 64 . De vaste huisarts van de<br />
63 NICTIZ 2007e<br />
64 van Ard<strong>en</strong>ne 2007<br />
27
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
patiënt ontvangt na e<strong>en</strong> consult door de HAP, dat in de avond<strong>en</strong>, nacht of week<strong>en</strong>d<strong>en</strong><br />
heeft plaatsgevond<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> retourbericht.<br />
Het tweede hoofdstuk, <strong>het</strong> elektronisch medicatiedossier (EMD) voorziet in e<strong>en</strong> behoefte<br />
van meerdere zorgaanbieders door <strong>het</strong> beschikbaar stell<strong>en</strong> van informatie over <strong>het</strong><br />
medicatieverled<strong>en</strong> van patiënt<strong>en</strong>. Het EMD zal uit twee del<strong>en</strong> bestaan, namelijk e<strong>en</strong><br />
overzicht van <strong>het</strong> medicatieverled<strong>en</strong> van de patiënt (EMD) <strong>en</strong> e<strong>en</strong> elektronisch<br />
voorschrijfsysteem (EVS).<br />
De hoofdstukk<strong>en</strong> die in de toekomst zull<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>, zijn <strong>het</strong> e-Laboratoriumdossier,<br />
waarbij informatie over de aanvraag, uitslag<strong>en</strong> <strong>en</strong> inzage van laboratorisch onderzoek<br />
ontslot<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>en</strong> op afstand raadpleegbaar is. Zonder contextuele informatie hebb<strong>en</strong><br />
deze gegev<strong>en</strong>s echter weinig betek<strong>en</strong>is 65 .<br />
E<strong>en</strong> ander hoofdstuk betreft <strong>het</strong> elektronisch kinddossier (EKD). Dit dossier zal als<br />
hoofddoel e<strong>en</strong> signaleringsfunctie hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> zal beschikbaar zijn binn<strong>en</strong> de hele ket<strong>en</strong><br />
van de jeugdzorg 66 . De integrale werkwijze is voor jeugdzorg niet nieuw, maar zal<br />
gedigitaliseerd word<strong>en</strong> voortgezet 67 . Op dit mom<strong>en</strong>t is de discussie over de omvang van<br />
de beschikbaarheid <strong>en</strong> de ev<strong>en</strong>tuele uitbreiding naar andere sector<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de <strong>het</strong><br />
kabinet onderwerp van gesprek. Verschill<strong>en</strong>de politieke partij<strong>en</strong> gav<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> kamerdebat<br />
aan dat ook hulpverl<strong>en</strong>ers van Bureau Jeugdzorg, School Maatschappelijk Werk <strong>en</strong><br />
Geestelijke Gezondheidszorg voor de jeugd zoud<strong>en</strong> <strong>het</strong> dossier moet<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
raadpleg<strong>en</strong> 68 .<br />
Tot slot wordt gedacht aan e<strong>en</strong> elektronisch dossier dat informatie binn<strong>en</strong> de ket<strong>en</strong><br />
diabetes beschikbaar maakt. Ieder dossier wordt geïmplem<strong>en</strong>teerd vanuit zijn eig<strong>en</strong><br />
invalshoek.<br />
In 2008 verwacht de minister de <strong>landelijk</strong>e uitrol van de eerste twee hoofdstukk<strong>en</strong> te<br />
kunn<strong>en</strong> realiser<strong>en</strong>. Mom<strong>en</strong>teel zijn er koplopers (zorgaanbieders) al aan e<strong>en</strong> uitrol<br />
hiervan begonn<strong>en</strong>.<br />
2.4 Sam<strong>en</strong>vatting<br />
Het EPD als virtueel patiënt<strong>en</strong>dossier zal e<strong>en</strong> verzameling van organisatorisch <strong>en</strong><br />
geografisch verspreide patiënt<strong>en</strong>dossiers zijn die zodanig toegankelijk zijn, als ware zij<br />
één groot patiënt<strong>en</strong>dossier. Het LSP fungeert als belangrijke speler in de <strong>landelijk</strong>e<br />
structuur, <strong>het</strong> controleert immers de rechtmatigheid van de toegang door middel van<br />
autorisatie op basis van <strong>het</strong> functieprofiel opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in <strong>het</strong> autorisatieprotocol. Door<br />
logging is achteraf te controler<strong>en</strong> wie inzage heeft gehad <strong>en</strong> of deze rechtmatig is<br />
geweest. De verwijsindex zorgt voor e<strong>en</strong> doelmatige zoekmethode. De zorgverl<strong>en</strong>er<br />
id<strong>en</strong>tificeert <strong>en</strong> auth<strong>en</strong>ticeert zichzelf door middel van de UZI-pas, de patiënt doet dat op<br />
basis van <strong>het</strong> BSN. Daarvoor is de SBV als beheerorganisatie ingesteld. Op lokaal niveau<br />
zull<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>ers moet<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> aan de eis<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> GBZ. Daarnaast zal <strong>het</strong><br />
datacommunicati<strong>en</strong>etwerk waarover de uitwisseling plaatsvindt als ZSP moet<strong>en</strong> zijn<br />
aangemerkt. De dossiers zull<strong>en</strong> niet c<strong>en</strong>traal word<strong>en</strong> opgeslag<strong>en</strong>, maar blijv<strong>en</strong> dec<strong>en</strong>traal<br />
onder de verantwoordelijkheid van de zorgaanbieders. Er is gekoz<strong>en</strong> voor de dec<strong>en</strong>trale<br />
variant omdat e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trale opslag van medische gegev<strong>en</strong>s sowieso in strijd is met de<br />
reikwijdte van <strong>het</strong> medisch beroepsgeheim 69 . Het EPD wordt gefaseerd ingevoerd <strong>en</strong> m<strong>en</strong><br />
begint met <strong>het</strong> EMD <strong>en</strong> <strong>het</strong> WDH. In de toekomst zal de directe toegang door de patiënt<br />
word<strong>en</strong> gerealiseerd.<br />
In 2009 zal <strong>het</strong> grootse deel van de zorgaanbieders aangeslot<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> zijn op <strong>het</strong> LSP.<br />
65<br />
van Ard<strong>en</strong>ne 2007<br />
66<br />
Stichting EKD 2007<br />
67<br />
Idem<br />
68<br />
nieuws.nl 2007<br />
69<br />
Dute e.a. 2003, hoofdstuk 4, p. 47<br />
28
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Schematisch ziet <strong>het</strong> EPD er op zorgverl<strong>en</strong>ersniveau als volgt uit:<br />
Figuur “Basisspecificaties in de zorg” (NICTIZ) 70<br />
In hoofdstuk 1 is <strong>het</strong> juridische kader gesc<strong>het</strong>st. In hoofdstuk 2 is <strong>het</strong> EPD aan de orde<br />
geweest. In hoofdstuk 3 wordt <strong>het</strong> EPD met <strong>het</strong> juridische kader vergelek<strong>en</strong>. Er zal<br />
word<strong>en</strong> ingegaan op de verander<strong>en</strong>de begripp<strong>en</strong> <strong>en</strong> de keuzes die de initiatiefnemers<br />
daarbij hebb<strong>en</strong> gemaakt. Daarnaast kom<strong>en</strong> de nieuwe risico’s die e<strong>en</strong> EPD met zich<br />
meebr<strong>en</strong>gt aan bod. Daarna kan geconcludeerd word<strong>en</strong> of met de komst van <strong>het</strong><br />
voorgestelde EPD de vertrouwelijke omgang met gegev<strong>en</strong>s gewaarborgd blijft.<br />
70 NICTIZ 2007b<br />
29
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
3. Het normatieve kader <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD<br />
Om de vertrouwelijke omgang met patiëntgegev<strong>en</strong>s te kunn<strong>en</strong> garander<strong>en</strong> is <strong>het</strong> van<br />
belang dat er e<strong>en</strong> transparante regeling is voor de omgang met de gegev<strong>en</strong>s. Dit geldt<br />
ook t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de gegev<strong>en</strong>s die binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD word<strong>en</strong> vastgelegd, ontvang<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
uitgewisseld. De regelgeving met betrekking tot de dossierplicht <strong>en</strong> de geheimhouding<br />
van de medische gegev<strong>en</strong>s, zoals beschrev<strong>en</strong> in hoofdstuk 1, zijn dan ook onverkort van<br />
toepassing op <strong>het</strong> EPD. In dit hoofdstuk wordt bekek<strong>en</strong> hoe de privacyregels die in de<br />
huidige omgang met medische gegev<strong>en</strong>s gehanteerd word<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de context van <strong>het</strong><br />
EPD e<strong>en</strong> andere invulling gaan krijg<strong>en</strong>. Daarnaast wordt bezi<strong>en</strong> of door de grootschalige<br />
uitwisseling sprake is van nieuwe risico’s. Daarbij word<strong>en</strong> de keuzes die de<br />
initiatiefnemers hebb<strong>en</strong> gemaakt als uitgangspunt g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
Tot slot wordt ingegaan op de aanvull<strong>en</strong>de wetgeving die in aantocht is in <strong>het</strong> kader van<br />
<strong>het</strong> EPD. We hebb<strong>en</strong> <strong>het</strong> dan voornamelijk over de ‘Wet BSN in de zorg’ <strong>en</strong> de ‘Wet EPD’,<br />
die mom<strong>en</strong>teel in de Eerste Kamer ter goedkeuring ligg<strong>en</strong>. Beide zull<strong>en</strong> in dit kader<br />
word<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong>, waarna de vraag kan word<strong>en</strong> beantwoord of binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD<br />
voldo<strong>en</strong>de rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> wordt met de privacyaspect<strong>en</strong> van de patiënt.<br />
3.1 EPD <strong>en</strong> de WGBo<br />
Zoals we in hoofdstuk 1 hebb<strong>en</strong> gezi<strong>en</strong>, heeft de WGBo onder andere als doel <strong>het</strong><br />
versterk<strong>en</strong> van de positie van de patiënt. De basis daarvoor is te vind<strong>en</strong> in de<br />
geheimhouding van zijn gegev<strong>en</strong>s door de arts. Deze geheimhouding is <strong>het</strong> recht van de<br />
patiënt. Daarnaast stelt de WGBo eis<strong>en</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van <strong>het</strong> goed hulpverl<strong>en</strong>erschap <strong>en</strong><br />
<strong>het</strong> dossier. De toestemming van de patiënt is één van de mogelijkhed<strong>en</strong> om de<br />
geheimhouding te mog<strong>en</strong> doorbrek<strong>en</strong> <strong>en</strong> beheers<strong>en</strong> de toegang door ander<strong>en</strong> dan de<br />
patiënt.<br />
De patiënt zal binn<strong>en</strong> de huidige situatie, maar ook bij <strong>het</strong> EPD goede <strong>en</strong> volledige<br />
informatie over de vastgelegde gegev<strong>en</strong>s van de zorgverl<strong>en</strong>er moet<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>. De<br />
vereist<strong>en</strong> uit de WGBo zijn onverkort van toepassing op <strong>het</strong> EPD <strong>en</strong> kom<strong>en</strong> in deze<br />
paragraaf aan bod.<br />
3.1.1 Goed hulpverl<strong>en</strong>erschap, professionele standaard<br />
De plicht voor zorgverl<strong>en</strong>ers én instelling<strong>en</strong> om in overe<strong>en</strong>stemming te handel<strong>en</strong> met<br />
verantwoordelijkhed<strong>en</strong> die voortvloei<strong>en</strong> uit de professionele standaard staat ook wel<br />
bek<strong>en</strong>d als ‘zorgplicht’. Door de komst van <strong>het</strong> EPD zal dit als gevolg hebb<strong>en</strong> dat de<br />
zorgverl<strong>en</strong>er niet alle<strong>en</strong> gebond<strong>en</strong> is aan de professionele standaard, maar hij ine<strong>en</strong>s ook<br />
gebond<strong>en</strong> is aan de lokale zoekfaciliteit<strong>en</strong> van de ICT binn<strong>en</strong> zijn instelling. Deze zull<strong>en</strong><br />
dus aan bepaalde kwaliteitseis<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>.<br />
Zoals in hoofdstuk 1 al aan de orde kwam, kunn<strong>en</strong> weg<strong>en</strong>s goed hulpverl<strong>en</strong>erschap aan<br />
bepaalde inzageverzoek<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> gehoor word<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> of word<strong>en</strong> bepaalde<br />
bewaartermijn<strong>en</strong> opgerekt. Beide aspect<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> complex word<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> <strong>landelijk</strong>e<br />
uitwisseling. Hoe met de vereist<strong>en</strong> in de virtuele omgeving omtr<strong>en</strong>t de verl<strong>en</strong>gde<br />
bewaartermijn op basis van goed hulpverl<strong>en</strong>erschap omgegaan zal moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> zal<br />
per arts ingevuld moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>en</strong> zal dus niet voor de hele ket<strong>en</strong> geld<strong>en</strong>. Binn<strong>en</strong> <strong>het</strong><br />
EPD is de informatie in beginsel wel voor alle zorgverl<strong>en</strong>ers beschikbaar.<br />
Daarnaast kan de inzage door de <strong>en</strong>e zorgverl<strong>en</strong>er word<strong>en</strong> geweigerd, bijvoorbeeld op<br />
basis van gegev<strong>en</strong>s uit de eig<strong>en</strong> werkaantek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>. De patiënt zou e<strong>en</strong> andere arts<br />
kunn<strong>en</strong> beweg<strong>en</strong> de inzage wel te honorer<strong>en</strong>.<br />
3.1.2 Dossier<br />
Zoals bij de behandeling van de WGBo in hoofdstuk 1 bleek, is in de traditionele omgang<br />
met patiëntgegev<strong>en</strong>s de zorgverl<strong>en</strong>er verantwoordelijk voor de inhoud. De instelling is<br />
houder van <strong>het</strong> dossier. Binn<strong>en</strong> de zorg wordt lokaal al op geringe schaal gebruik<br />
gemaakt van elektronische patiënt<strong>en</strong>dossiers (epd’s). Uit onderzoek 71 is geblek<strong>en</strong> dat <strong>het</strong><br />
71 Spaink 2005<br />
30
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
gebruik van digitale gegev<strong>en</strong>s op deze schaal al tot grote problem<strong>en</strong> kan leid<strong>en</strong>. Met de<br />
komst van <strong>het</strong> EPD zull<strong>en</strong> deze problem<strong>en</strong> vergroot terug ker<strong>en</strong>. Daarnaast zull<strong>en</strong><br />
begripp<strong>en</strong> als omvang, verantwoordelijkheid <strong>en</strong> aansprakelijkheid in e<strong>en</strong> ander licht<br />
moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bezi<strong>en</strong>. Ik zal dit hieronder toelicht<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> goed voorbeeld van problem<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de digitalisering van medische gegev<strong>en</strong>s is<br />
te vind<strong>en</strong> in <strong>het</strong> boek ‘Medische Geheim<strong>en</strong>’ van Karin Spaink 72 . Daarin uit zij kritiek op de<br />
huidige stand van informatiebeveiliging binn<strong>en</strong> de zorg. Naar aanleiding van <strong>het</strong><br />
onderzoek waarop deze stelling is gebaseerd is geblek<strong>en</strong> dat <strong>het</strong> vrij e<strong>en</strong>voudig is op<br />
onrechtmatige wijze aan medische gegev<strong>en</strong>s te kom<strong>en</strong>. De huidige problem<strong>en</strong> met <strong>het</strong><br />
digitaliser<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s zull<strong>en</strong> met de komst van e<strong>en</strong> EPD dan ook in vergrote vorm<br />
ontstaan. Daarbij komt dat door e<strong>en</strong> (handmatige) overgang van papier<strong>en</strong> dossiers naar<br />
digitale invoerfout<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> optred<strong>en</strong>. Aangezi<strong>en</strong> met deze problem<strong>en</strong> is de WGbo ge<strong>en</strong><br />
rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> is, schiet<strong>en</strong> de bepaling<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de in de WGBo vereiste<br />
dossierplicht van zorgaanbieders tekort bij digitale dossiers 73 . Extra waarborg<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t<br />
de patiënt<strong>en</strong>recht<strong>en</strong> zijn dan ook van groot belang.<br />
Het EPD functioneert niet of nauwelijks indi<strong>en</strong> sprake is van allerlei verschill<strong>en</strong>de vorm<strong>en</strong><br />
van digitale dossiers. Het is dan ook van belang dat er gewerkt wordt met<br />
gestandaardiseerde informatiesystem<strong>en</strong> om de ‘overdracht’ zo soepel mogelijk te lat<strong>en</strong><br />
verlop<strong>en</strong>.<br />
Er zijn meer problem<strong>en</strong> te constater<strong>en</strong> als <strong>het</strong> gaat om de digitalisering van gegev<strong>en</strong>s.<br />
Gedigitaliseerde gegev<strong>en</strong>s zijn namelijk makkelijker <strong>en</strong> sneller op grote schaal te<br />
kopiër<strong>en</strong> dan de gegev<strong>en</strong>s in de papier<strong>en</strong> dossiers.<br />
Daarnaast is de verstrekking van patiënt<strong>en</strong>gegev<strong>en</strong>s aan derd<strong>en</strong> in de huidige situatie<br />
controleerbaar doordat de zorgaanbieder zich fysiek <strong>en</strong> zichtbare toegang moet<br />
verschaff<strong>en</strong> tot de dossiers. E<strong>en</strong> mogelijke inbreuk blijft qua omvang beperkt omdat de<br />
dossiers, gezi<strong>en</strong> de kleinschaligheid van de beschikbaarheid van de medische gegev<strong>en</strong>s<br />
maar e<strong>en</strong> gedeelte beslaan van <strong>het</strong> geheel van wat er over iemand bek<strong>en</strong>d is. Dit geldt<br />
echter niet voor digitale gegev<strong>en</strong>s. Zorgaanbieders zull<strong>en</strong> dus door de uitwisseling<br />
<strong>landelijk</strong> mogelijk te mak<strong>en</strong> de huidige papier<strong>en</strong> dossiers zoveel mogelijk moet<strong>en</strong><br />
digitaliser<strong>en</strong>. Bij <strong>het</strong> ontwikkel<strong>en</strong> van beveiligingsmaatregel<strong>en</strong> zal daarmee rek<strong>en</strong>ing<br />
gehoud<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Uit meerdere onderzoek<strong>en</strong> is geblek<strong>en</strong> dat de implem<strong>en</strong>tatie<br />
van de beveiligingsmaatregel<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> zorginstelling<strong>en</strong> tot nu toe onder de maat is 74 .<br />
Omvang<br />
Het onderscheid tuss<strong>en</strong> persoonsgebond<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> episodegebond<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s,<br />
zoals in hoofdstuk 1 aan de orde kwam, is van belang voor <strong>het</strong> bepal<strong>en</strong> van de<br />
bewaartermijn <strong>en</strong> de toegang 75 . Om dit onderscheid technisch aan te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> hoeft niet<br />
ingewikkeld te zijn. Wel moet e<strong>en</strong> heldere indeling kom<strong>en</strong> waaruit blijkt welke soort<br />
gegev<strong>en</strong>s bijvoorbeeld op grond van ´goed hulpverl<strong>en</strong>erschap´ langer bewaard moet<strong>en</strong><br />
blijv<strong>en</strong>. De werkaantek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> van de zorgverl<strong>en</strong>er behor<strong>en</strong> niet tot <strong>het</strong> dossier <strong>en</strong> zull<strong>en</strong><br />
elders moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgeslag<strong>en</strong>, <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> tot <strong>het</strong> up-to-date houd<strong>en</strong> van twee<br />
system<strong>en</strong> kan leid<strong>en</strong>.<br />
Niet alle ontvangers hebb<strong>en</strong> recht op dezelfde set gegev<strong>en</strong>s. Daarbij komt dat de per<br />
zorgverl<strong>en</strong>er de rol waarin hij de gegev<strong>en</strong>s opvraagt per geval kan verschill<strong>en</strong>. De wet<br />
vereist dan ook e<strong>en</strong> selectieve uitwisseling van medische gegev<strong>en</strong>s. De huidige dossiers<br />
zijn niet of niet goed geschikt voor deze selectieve informatie-uitwisseling 76 . Door ICT<br />
kan dit manco wellicht word<strong>en</strong> opgelost. Echter, de huidige toegang tot de gegev<strong>en</strong>s is<br />
mom<strong>en</strong>teel aan de royale kant 77 . Daarbij zijn zorgverl<strong>en</strong>ers niet bek<strong>en</strong>d met de<br />
72 Spaink 2005<br />
73 Nouwt 2005<br />
74 IGZ 2007a<br />
75 KNMG 2004a, deel 3, p. 43<br />
76 KNMG 2004a, deel 3, p. 44<br />
77 Nouwt 2005<br />
31
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
selectieve verstrekking 78 . De gegev<strong>en</strong>s zull<strong>en</strong> dan ook moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> onderverdeeld<br />
word<strong>en</strong> in categorieën zodat per soort zorgverl<strong>en</strong>er de beschikking over de juiste set<br />
gegev<strong>en</strong>s kan word<strong>en</strong> gerealiseerd <strong>en</strong> niet beschikking krijgt over alles of niets. Er zal<br />
dus sprake moet<strong>en</strong> zijn van modulaire toegangsrecht<strong>en</strong>.<br />
Het EPD zal dan ook aan moet<strong>en</strong> sluit<strong>en</strong> bij deugdelijk uitgewerkte (wettelijke)<br />
selectiecriteria. Vooral bij de ket<strong>en</strong>zorg (e-Diabetes, EKD) waarbij sprake is van e<strong>en</strong><br />
(echt) gedeeld dossier, zull<strong>en</strong> de regels omtr<strong>en</strong>t de uitwisseling goed moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
uitgewerkt.<br />
Aansprakelijkheid<br />
Er is ook binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD, net als in de traditionele situatie, sprake van e<strong>en</strong> dec<strong>en</strong>trale<br />
opslag. De zorgverl<strong>en</strong>er is <strong>en</strong> blijft verantwoordelijk voor de opslag <strong>en</strong> de inhoud, zoals<br />
reeds eerder is geblek<strong>en</strong> bij de behandeling van de WGBo in hoofdstuk 1. De<br />
verantwoordelijke zorgaanbieder is ook voor de naleving van de termijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> de daaruit<br />
volg<strong>en</strong>de vernietiging verantwoordelijk. Dit vloeit voort uit de dossierplicht.<br />
Zorgverl<strong>en</strong>ers zull<strong>en</strong> met de komst van <strong>het</strong> EPD echter wel <strong>het</strong> dossier kunn<strong>en</strong> gaan<br />
aanvull<strong>en</strong> met gegev<strong>en</strong>s van ander<strong>en</strong>, aangezi<strong>en</strong> deze <strong>landelijk</strong> beschikbaar zijn. Er kan<br />
dan tóch word<strong>en</strong> gesprok<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>traal virtueel dossier. De grotere<br />
beschikbaarheid van de gegev<strong>en</strong>s levert e<strong>en</strong> extra verantwoordelijkheid op. De<br />
aansprakelijkheidsvraag wordt bij <strong>het</strong> gebruik van de gegev<strong>en</strong>s door meerdere<br />
zorgverl<strong>en</strong>ers complex. Het gaat dan met name om vraagstukk<strong>en</strong> in welke mate de<br />
zorgaanbieder <strong>het</strong> EPD moet bestuder<strong>en</strong> <strong>en</strong> welke consequ<strong>en</strong>ties <strong>het</strong> heeft als er om<br />
technische red<strong>en</strong><strong>en</strong> ge<strong>en</strong> toegang is. Er zal grondig onderzoek gedaan moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
naar de nieuwe aansprakelijkheidsvraagstukk<strong>en</strong>. Daarnaast zal de verantwoordelijkheid<br />
voor de juistheid van de opgeslag<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s is lastig als e<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>er e<strong>en</strong> diagnose<br />
stelt op basis van e<strong>en</strong> onjuiste interpretatie van de door derd<strong>en</strong> ingevoerde gegev<strong>en</strong>s.<br />
Ook zal door de vergrote kans op inbreuk<strong>en</strong> op de persoonlijke lev<strong>en</strong>ssfeer van de<br />
patiënt als gevolg van de opslag <strong>en</strong> verstrekking gecomp<strong>en</strong>seerd moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door de<br />
aansprakelijkheid voor schade door onjuist of onbevoegd gebruik van <strong>het</strong> EPD vast te<br />
stell<strong>en</strong>. Door raadpleging van de toegangslog kan e<strong>en</strong> situatie gereconstrueerd word<strong>en</strong>,<br />
waardoor kan word<strong>en</strong> bepaald of de gegev<strong>en</strong>s van cruciaal belang war<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />
zorgverl<strong>en</strong>er hierop aangesprok<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong>.<br />
Opslaan <strong>en</strong> vernietig<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s<br />
Er zull<strong>en</strong> uit praktische overweging<strong>en</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> ontstaan om de gegev<strong>en</strong>s elders te<br />
bewerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> op te slaan, bijvoorbeeld via e<strong>en</strong> Application Service Provider (APS) 79 . De<br />
kans bestaat dus dat bepaalde stukk<strong>en</strong> op meerdere locaties zijn opgeslag<strong>en</strong>. Wanneer<br />
de opslag buit<strong>en</strong> Nederland gaat plaatsvind<strong>en</strong>, kan <strong>het</strong> probleem ontstaan dat de<br />
gegev<strong>en</strong>s onder e<strong>en</strong> niet-Nederlandse wetgever zull<strong>en</strong> vall<strong>en</strong>. Binn<strong>en</strong> Europa is de<br />
privacywetgeving geharmoniseerd, daarbuit<strong>en</strong> kan <strong>het</strong> echter voorkom<strong>en</strong> dat er sprake is<br />
van e<strong>en</strong> lager beschermingsniveau <strong>en</strong> e<strong>en</strong> soepeler uitwisselingsbeleid. Dit br<strong>en</strong>gt risico’s<br />
met zich mee als <strong>het</strong> gaat om de vertrouwelijke omgang met de patiëntgegev<strong>en</strong>s.<br />
Het vernietig<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> papier<strong>en</strong> dossier is vrij e<strong>en</strong>voudig. Het vernietig<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
digitaal dossier niet. Voor <strong>het</strong> (elektronisch) vernietig<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s moet de harde<br />
schijf van <strong>het</strong> systeem overschrev<strong>en</strong> of geformatteerd word<strong>en</strong>. De verwijderde bestand<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> anders gemakkelijk aan elkaar geplakt word<strong>en</strong> of softwarematig word<strong>en</strong><br />
hersteld 80 . Ook is hiermee niet te garander<strong>en</strong> dat alle aftreksels of back-ups zijn<br />
verwijderd. Het kan dus voorkom<strong>en</strong>, dat, als gevolg van <strong>het</strong> verstrijk<strong>en</strong> van de<br />
bewaartermijn of op verzoek van de patiënt, de gegev<strong>en</strong>s zijn verwijderd, terwijl deze<br />
nog op allerlei plaats<strong>en</strong> (digitaal of op papier) kunn<strong>en</strong> “opduik<strong>en</strong>”.<br />
In <strong>het</strong> EPD is e<strong>en</strong> herstelmogelijkheid ingebouwd als er e<strong>en</strong> vernietiging op verzoek van<br />
de patiënt plaatsvindt. De patiënt is daarbij wel de sleutelbewaker. Dit vergt e<strong>en</strong> actieve<br />
78 KNMG 2004a, deel 4<br />
79 Via <strong>het</strong> internet software van e<strong>en</strong> derde op basis van e<strong>en</strong> abonnem<strong>en</strong>t gebruik<strong>en</strong>.<br />
80 KNMG 2004a, deel 3, p. 41<br />
32
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
rol van de patiënt als hij moet controler<strong>en</strong> waar zijn te vernietig<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s zich<br />
allemaal bevind<strong>en</strong>.<br />
Daarnaast stelt de KNMG in de richtlijn ‘omgaan met medische gegev<strong>en</strong>s’ dat wanneer er<br />
sprake is van e<strong>en</strong> behandelrelatie met e<strong>en</strong> zelfstandige zorgverl<strong>en</strong>er, deze bij overdracht<br />
van de verantwoordelijkheid <strong>en</strong> dus ook <strong>het</strong> dossier géén kopie mag achterhoud<strong>en</strong>.<br />
Hiervan mag slechts word<strong>en</strong> afgewek<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> deze gegev<strong>en</strong>s nodig zijn voor e<strong>en</strong><br />
juridische procedure. Echter, er wordt door <strong>het</strong> NICTIZ e<strong>en</strong> procedure gesc<strong>het</strong>st dat<br />
wanneer bij e<strong>en</strong> overdracht van e<strong>en</strong> dossier de status van <strong>het</strong> patiëntstuk wijzigt van<br />
origineel naar kopie 81 . Het EPD maakt <strong>het</strong> dus mogelijk dat na overdracht kopieën<br />
achterblijv<strong>en</strong> bij de eerstverantwoordelijke. Daarbij di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> opgemerkt dat er<br />
ge<strong>en</strong> sprake meer is van e<strong>en</strong> overdracht van e<strong>en</strong> dossier. In plaats van de overdracht<br />
van gegev<strong>en</strong>s is bij <strong>het</strong> EPD sprake van autorisatie.<br />
3.1.2 Geheimhouding<br />
Het EPD di<strong>en</strong>t rek<strong>en</strong>ing te houd<strong>en</strong> met de geheimhoudingsplicht uit de WGBo. Voor wat<br />
betreft de geheimhoudingsplicht van art 7:457 BW oordeelde <strong>het</strong> CBP dat de verplichte<br />
aansluiting van zorgaanbieders op <strong>het</strong> LSP als e<strong>en</strong> doorbreking van <strong>het</strong> beroepsgeheim<br />
opgevat moet word<strong>en</strong>.<br />
Zoals in <strong>het</strong> wettelijk kader uit hoofdstuk 1 al aan de orde kwam, kan de<br />
geheimhoudingsplicht alle<strong>en</strong> word<strong>en</strong> doorbrok<strong>en</strong> in de in de WGBo opgesomde situaties.<br />
De mogelijkhed<strong>en</strong> om <strong>het</strong> beroepsgeheim te doorbrek<strong>en</strong> zijn <strong>het</strong> gev<strong>en</strong> van toestemming<br />
door de patiënt, <strong>het</strong> behor<strong>en</strong> tot dezelfde functionele e<strong>en</strong>heid, weg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> conflict van<br />
plicht<strong>en</strong> of op basis van e<strong>en</strong> wettelijke plicht. Eén van de mogelijkhed<strong>en</strong> in de traditionele<br />
situatie is <strong>het</strong> behor<strong>en</strong> tot dezelfde functionele e<strong>en</strong>heid, ook wel behandelrelatie<br />
g<strong>en</strong>oemd. Als ander<strong>en</strong> dan de zorgverl<strong>en</strong>er inzage wild<strong>en</strong>, moest dit aangevraagd word<strong>en</strong><br />
bij de verantwoordelijke, die op deze manier zicht had op wie de dossiers had<br />
geraadpleegd. Zo is vooraf te controler<strong>en</strong> of op basis van <strong>het</strong> behor<strong>en</strong> tot dezelfde<br />
behandelrelatie toegang kon word<strong>en</strong> verschaft. We sprek<strong>en</strong> hier over <strong>het</strong> zog<strong>en</strong>oemde<br />
haalprincipe, <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> <strong>het</strong> uitgangspunt is van de WGBo.<br />
Bij <strong>het</strong> EPD plaatst e<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>er de relevante gegev<strong>en</strong>s die de behandeling van de<br />
patiënt heeft opgeleverd in e<strong>en</strong> <strong>landelijk</strong> ontsluitbaar systeem. E<strong>en</strong> andere zorgverl<strong>en</strong>er<br />
die bijvoorbeeld bij e<strong>en</strong> latere behandeling gegev<strong>en</strong>s nodig heeft over de betreff<strong>en</strong>de<br />
patiënt, stelt vast of de patiënt instemt met <strong>het</strong> ophal<strong>en</strong> van de gegev<strong>en</strong>s dan wel of<br />
sprake is van spoed. De zorgverl<strong>en</strong>er die de patiëntgegev<strong>en</strong>s nodig heeft, moet wet<strong>en</strong><br />
wie de gegev<strong>en</strong>s beschikbaar heeft én dieg<strong>en</strong>e kunn<strong>en</strong> bereik<strong>en</strong> om aan de gegev<strong>en</strong>s te<br />
kom<strong>en</strong>. Er is dus sprake van e<strong>en</strong> br<strong>en</strong>gprincipe. Bij <strong>het</strong> br<strong>en</strong>gprincipe is e<strong>en</strong> extra<br />
beslissing vereist, namelijk die van de ‘br<strong>en</strong>ger’ van de gegev<strong>en</strong>s. Dit is e<strong>en</strong> novum <strong>en</strong> de<br />
WGBo houdt daarmee ge<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>ing 82 .<br />
In plaats van de overdracht van gegev<strong>en</strong>s is bij <strong>het</strong> EPD dus sprake van autorisatie. Dit<br />
heeft gevolg<strong>en</strong> voor de doorbreking van <strong>het</strong> beroepsgeheim zoals in de paragraaf over de<br />
autorisatie blijkt.<br />
Autorisatie<br />
De meest bruikbare optie voor <strong>het</strong> waarborg<strong>en</strong> van de rechtmatige toegang vooraf is de<br />
autorisatie van zorgaanbieders <strong>en</strong> patiënt<strong>en</strong>. Autorisatie geschiedt in <strong>het</strong> EPD op basis<br />
van id<strong>en</strong>tificatie <strong>en</strong> auth<strong>en</strong>ticatie. Dit houdt in dat m<strong>en</strong> er zeker van moet zijn dat er<br />
toegang wordt verle<strong>en</strong>d als met zekerheid kan word<strong>en</strong> vastgesteld dat m<strong>en</strong> met de juiste<br />
zorgverl<strong>en</strong>er <strong>en</strong> patiënt te mak<strong>en</strong> heeft. Dit moet betrouwbaar zijn vanwege de kans op<br />
<strong>het</strong> behandel<strong>en</strong> van de verkeerde persoon of <strong>het</strong> verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van onrechtmatige toegang<br />
aan de zorgverl<strong>en</strong>er. Daarnaast zal de autorisatie van de zorgverl<strong>en</strong>er moet<strong>en</strong> afhang<strong>en</strong><br />
van de rol die de zorgverl<strong>en</strong>er op dat mom<strong>en</strong>t heeft. Het hangt er dan bijvoorbeeld vanaf<br />
81 NICTIZ 2007b<br />
82 van der Wel 2005, p. 3<br />
33
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
of er sprake is van e<strong>en</strong> psychiater of verpleger, behandel<strong>en</strong>d zorgverl<strong>en</strong>er of supervisor,<br />
dit moet ondubbelzinnig vast te stell<strong>en</strong> zijn. Vervolg<strong>en</strong>s zal moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gewerkt met<br />
verschill<strong>en</strong>de gegev<strong>en</strong>smodules met aparte toegangsvereist<strong>en</strong> <strong>en</strong> beveiliging.<br />
Het autorisatieprotocol van <strong>het</strong> LSP bepaalt welke zorgaanbieders op grond van hun<br />
functie welke gegev<strong>en</strong>s mog<strong>en</strong> inzi<strong>en</strong>. De verschill<strong>en</strong> per rol kunn<strong>en</strong> daarbij niet word<strong>en</strong><br />
aangegev<strong>en</strong>. De behandelrelatie ev<strong>en</strong>min.<br />
De patiënt bepaalt vervolg<strong>en</strong>s door middel van <strong>het</strong> autorisatieprofiel welke<br />
zorgaanbieders de toegang niet wordt verle<strong>en</strong>d. Het bijwerk<strong>en</strong> van <strong>het</strong> autorisatieprofiel<br />
van de patiënt zal in de praktijk niet plaatsvind<strong>en</strong> bij de zorgaanbieder. E<strong>en</strong> derde<br />
onafhankelijke <strong>en</strong> betrouwbare partij zou deze taak kunn<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong>. In de toekomst<br />
kan de patiënt dit ev<strong>en</strong>tueel zelf gaan do<strong>en</strong>.<br />
Controle op de toegang tot <strong>het</strong> EPD di<strong>en</strong>t zoveel mogelijk vooraf <strong>en</strong> automatisch te<br />
geschied<strong>en</strong>. Echter, alle toegang tot <strong>het</strong> EPD wordt gelogd, t<strong>en</strong>einde achteraf te kunn<strong>en</strong><br />
controler<strong>en</strong> of de toegang rechtmatig is geweest. Het CBP geeft aan dat de toegang op<br />
basis van deze autorisatie op basis van <strong>het</strong> functieprofiel niet conform de wet- <strong>en</strong><br />
regelgeving is. Om toegang te mog<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> moet m<strong>en</strong> immers tot dezelfde functionele<br />
e<strong>en</strong>heid behor<strong>en</strong>, ook wel behandelrelatie g<strong>en</strong>oemd. E<strong>en</strong> logging achteraf wordt niet als<br />
e<strong>en</strong> pass<strong>en</strong>de waarborg beschouwd. Deze constructie is dan ook meer geschikt als <strong>het</strong><br />
om spoedeis<strong>en</strong>de gevall<strong>en</strong> gaat, waarbij de behandelrelatie van tevor<strong>en</strong> moeilijk vast te<br />
stell<strong>en</strong> is <strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>s op dat mom<strong>en</strong>t noodzakelijk zijn. Het CBP heeft dit standpunt<br />
al eerder verkondigd in e<strong>en</strong> achtergrondverk<strong>en</strong>ning 83 waarbij de toegang op basis van<br />
functie e<strong>en</strong> goede eerste stap is, maar niet voldo<strong>en</strong>de pass<strong>en</strong>d. De tweede stap van de<br />
toegang moet namelijk ‘rechtmatige’ toegang zijn, <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> betek<strong>en</strong>t dat er toegang is op<br />
basis van de behandelrelatie of wanneer dit voor de behandeling noodzakelijk is.<br />
“(…) om van de autorisatie ook gebruik te mog<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>, moet aan voorwaard<strong>en</strong> zijn<br />
voldaan, wil de in principe geautoriseerde raadpleger, gelet op zijn positie, ook<br />
rechtmatig toegang krijg<strong>en</strong>. Met andere woord<strong>en</strong> <strong>het</strong> gaat hier om de<br />
rechtmatigheidsvraag. Deze vraag staat in relatie tot de zegg<strong>en</strong>schap van de patiënt over<br />
di<strong>en</strong>s medische persoonsgegev<strong>en</strong>s.” 84<br />
Ook vanuit <strong>het</strong> perspectief van de patiënt kan geconcludeerd word<strong>en</strong> dat de toegang te<br />
ruim wordt bevond<strong>en</strong>. Het NPCF heeft namelijk onderzocht dat maar liefst 85% van de<br />
ondervraagd<strong>en</strong> 85 alle<strong>en</strong> inzage wil toestaan voor noodzakelijke gegev<strong>en</strong>s voor<br />
daadwerkelijk bij de behandeling betrokk<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>ers.<br />
Van de ondervraagd<strong>en</strong> wil 37% del<strong>en</strong> van <strong>het</strong> dossier kunn<strong>en</strong> afscherm<strong>en</strong> <strong>en</strong> person<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> uitsluit<strong>en</strong>, 59% van de ondervraagd<strong>en</strong> laat alle informatie zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> 71% heeft<br />
bezwaar teg<strong>en</strong> inzage door zorgverzekeraars 86 .<br />
3.1.3 Toestemming<br />
Eén van de mogelijkhed<strong>en</strong> om <strong>het</strong> beroepsgeheim te mog<strong>en</strong> doorbrek<strong>en</strong>, naast de<br />
hiervoor behandelde behor<strong>en</strong> tot <strong>het</strong> behandelteam, is door middel van <strong>het</strong> gev<strong>en</strong> van<br />
toestemming door de patiënt. Er mag namelijk slechts toegang word<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> tot dát<br />
deel van <strong>het</strong> dossier dat noodzakelijk is voor de behandeling. In andere gevall<strong>en</strong> is<br />
toestemming van de patiënt vereist.<br />
In <strong>het</strong> EPD wil m<strong>en</strong> gebruik gaan mak<strong>en</strong> van de g<strong>en</strong>erieke toestemming met e<strong>en</strong><br />
bezwaarmogelijkheid (opt-out) 87 . De toestemmingsvorm zou dan bijdrag<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong><br />
verbetering van de kwaliteit van de zorg, doordat de patiënt<strong>en</strong>gegev<strong>en</strong>s op deze wijze<br />
gemakkelijker bije<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gebracht in één virtueel patiënt<strong>en</strong>dossier.<br />
83<br />
Hooghiemstra 2002, p. 52<br />
84<br />
idem<br />
85<br />
Patiënt<strong>en</strong> <strong>en</strong> ‘gemiddelde Nederlanders’<br />
86<br />
NPCF 2004<br />
87<br />
Taakgroep Toegang tot Patiënt<strong>en</strong>gegev<strong>en</strong>s 2005, p. 1<br />
34
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Het CBP heeft echter in de casus Zorggroep West-Brabant beslist dat g<strong>en</strong>erieke<br />
toestemming, oftewel toestemming afgegev<strong>en</strong> voor toekomstige situaties, alle<strong>en</strong> kan<br />
word<strong>en</strong> toegepast op beperkte schaal, de toestemming voldo<strong>en</strong>de specifiek is <strong>en</strong> gebruikt<br />
wordt in gevall<strong>en</strong> waarin de ket<strong>en</strong> vooraf vaststaat. Daarnaast moet word<strong>en</strong> opgemerkt<br />
dat m<strong>en</strong> ervoor moet wak<strong>en</strong> door de logging niet e<strong>en</strong> ongek<strong>en</strong>de hoeveelheid<br />
persoonsgegev<strong>en</strong>s extra wordt opgeslag<strong>en</strong>.<br />
Het gebruik van de veronderstelde of expliciete toestemming zal nader moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
bezi<strong>en</strong> als <strong>het</strong> gaat om <strong>het</strong> gebruik ervan binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD. Zoals in hoofdstuk 1 aan de<br />
orde is geweest, kan toestemming alle<strong>en</strong> om praktische red<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verondersteld <strong>en</strong><br />
t<strong>en</strong>zij de patiënt daarteg<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> bezwaar heeft gemaakt. De zorgverl<strong>en</strong>er kan daarbij in<br />
verschill<strong>en</strong>de mate zijn oordeel do<strong>en</strong> geld<strong>en</strong>. Door deze flexibiliteit in beschermingsgraad,<br />
die afhankelijk is van de schadelijkheid <strong>en</strong> gevoeligheid van de gegev<strong>en</strong>s, is de<br />
praktische uitvoerbaarheid van de behandelingsovere<strong>en</strong>komst gewaarborgd. De patiënt<br />
heeft op zijn beurt de mogelijkheid om te voorkom<strong>en</strong> dat verstrekking aan bepaalde<br />
zorgaanbieders plaatsvindt. Hij kan dit do<strong>en</strong> door de toegang in te trekk<strong>en</strong> of <strong>het</strong><br />
afscherm<strong>en</strong> van bepaalde gegev<strong>en</strong>s.<br />
Het NPCF heeft vanuit <strong>het</strong> perspectief van de patiënt tev<strong>en</strong>s onderzocht dat slechts 37%<br />
van de ondervraagd<strong>en</strong> akkoord zou will<strong>en</strong> gaan met <strong>het</strong> verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van g<strong>en</strong>erieke<br />
toestemming. De overige groep (63%) wil de toestemming alle<strong>en</strong> per situatie of per<br />
groep zorgverl<strong>en</strong>ers verl<strong>en</strong><strong>en</strong> 88 .<br />
Het afscherm<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s door de patiënt voor e<strong>en</strong> bepaalde zorgverl<strong>en</strong>er gebeurt<br />
op basis van “alles-of-niets”. Zou de blokkade gedeeltelijke toegang tot <strong>het</strong> dossier<br />
inhoud<strong>en</strong>, dan zou de zorgaanbieder geconfronteerd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met onvolledige<br />
gegev<strong>en</strong>s. E<strong>en</strong> praktisch ongemak is dat de blokkade niet direct bij <strong>het</strong> bezoek van e<strong>en</strong><br />
nieuwe zorgaanbieder ongedaan gemaakt kan word<strong>en</strong>. Daarvoor zal hij zich moet<strong>en</strong><br />
w<strong>en</strong>d<strong>en</strong> tot de vertrouwde derde of de geautoriseerde zorgaanbieder.<br />
3.1.4 Conclusie<br />
De WGBo stelt de norm<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> goede behandeling van de patiënt door de<br />
zorgverl<strong>en</strong>er. Aan de <strong>en</strong>e kant is er voor de zorgverl<strong>en</strong>er de plicht e<strong>en</strong> dossier te voer<strong>en</strong>,<br />
aan de andere kant heeft de patiënt daarover zegg<strong>en</strong>schap. Het meest elem<strong>en</strong>taire<br />
begrip dat de noodzaak tot e<strong>en</strong> vertrouwelijke omgang behelst is <strong>het</strong> beroepsgeheim als<br />
recht van de patiënt. De zorgverl<strong>en</strong>er kan, behoud<strong>en</strong>s <strong>en</strong>kele uitzondering<strong>en</strong>, slechts met<br />
de toestemming van de patiënt de gegev<strong>en</strong>s aan ander<strong>en</strong> verstrekk<strong>en</strong>.<br />
We kunn<strong>en</strong> echter concluder<strong>en</strong> dat <strong>het</strong> beroepsgeheim <strong>en</strong> de toestemming binn<strong>en</strong> <strong>het</strong><br />
EPD behoorlijk word<strong>en</strong> opgerekt, terwijl de gevar<strong>en</strong> onder andere door de<br />
grootschaligheid groter word<strong>en</strong>. Hieronder zal gekek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> hoe er met de<br />
privacyregels uit de WBP binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD wordt omgegaan.<br />
3.2 EPD <strong>en</strong> de WBP<br />
Zoals we hoofdstuk 1 hebb<strong>en</strong> gezi<strong>en</strong>, heeft de Wet Bescherming persoonsgegev<strong>en</strong>s<br />
(WBP) als doel <strong>het</strong> bewerkstellig<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> zorgvuldige omgang met persoonsgegev<strong>en</strong>s.<br />
Dit wordt ook wel de bescherming van de informationele privacy g<strong>en</strong>oemd. Met name in<br />
e<strong>en</strong> elektronische omgeving zijn deze regels van belang, gezi<strong>en</strong> <strong>het</strong> vergrote risico op<br />
inbreuk<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> word<strong>en</strong> patiëntgegev<strong>en</strong>s als bijzondere of gevoelige gegev<strong>en</strong>s<br />
beschouwd <strong>en</strong> verdi<strong>en</strong><strong>en</strong> e<strong>en</strong> hoog beschermingsniveau. Voor e<strong>en</strong> doelmatige<br />
bedrijfsvoering wordt ook bij <strong>het</strong> EPD op int<strong>en</strong>sieve schaal gebruik gemaakt van<br />
verwerking<strong>en</strong> van gevoelige persoonsgegev<strong>en</strong>s.<br />
In deze paragraaf zal word<strong>en</strong> ingegaan op <strong>en</strong>kele aanbeveling<strong>en</strong> die <strong>het</strong> CBP op verzoek<br />
van <strong>het</strong> NICTIZ heeft gedaan voor wat betreft de inrichting van <strong>het</strong> EPD. Vervolg<strong>en</strong>s<br />
88 NPCF 2006<br />
35
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
zull<strong>en</strong> de begripp<strong>en</strong> uit <strong>het</strong> wettelijke kader <strong>en</strong> de keuzes die de initiatiefnemers van <strong>het</strong><br />
EPD daarbij hebb<strong>en</strong> gemaakt aan bod kom<strong>en</strong>. Er wordt in dat kader ingegaan op <strong>het</strong><br />
verwerk<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s, de grondslag, de doelbepaling, de recht<strong>en</strong> van de patiënt, <strong>het</strong><br />
toezicht <strong>en</strong> de beveiliging binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD.<br />
3.2.1 Verwerk<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s<br />
Met de komst van <strong>het</strong> EPD kunn<strong>en</strong> steeds méér gegev<strong>en</strong>s over patiënt<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
verzameld, gekopieerd, verstuurd, oftewel word<strong>en</strong> “verwerkt”.<br />
Indi<strong>en</strong> de opslag c<strong>en</strong>traal plaatsvindt zull<strong>en</strong> zak<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>ers de dossiers als <strong>het</strong> ware<br />
uit hand<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>, aspect<strong>en</strong> als aansprakelijkheid <strong>en</strong> de bescherming van de<br />
gegev<strong>en</strong>s kan daardoor complex word<strong>en</strong>. Het CBP is daarom ook positief gestemd over<br />
de keuze van de dec<strong>en</strong>trale opslag bij <strong>het</strong> EPD, aangezi<strong>en</strong> dat <strong>het</strong><br />
verantwoordelijkheidsvraagstuk t<strong>en</strong> goede komt. De bestaande docum<strong>en</strong>tstructuur blijft<br />
ongewijzigd <strong>en</strong> de zorgverl<strong>en</strong>er blijft ‘onverkort’ verantwoordelijk voor <strong>het</strong> dossier 89 .<br />
Hoewel de dossiers dec<strong>en</strong>traal blijv<strong>en</strong> opgeslag<strong>en</strong> <strong>en</strong> de verantwoordelijkheid bij de<br />
betreff<strong>en</strong>de zorgverl<strong>en</strong>er ongewijzigd blijft, spreekt m<strong>en</strong> toch van e<strong>en</strong> <strong>landelijk</strong> virtueel<br />
dossier. De aangemelde stukk<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bij de verwijsindex aangemeld <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> door<br />
ander<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgevraagd. In dat geval is <strong>het</strong> niet w<strong>en</strong>selijk dat er gemuteerd kan<br />
word<strong>en</strong> in de docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, aangezi<strong>en</strong> er dan verschill<strong>en</strong>de versies in omloop rak<strong>en</strong>.<br />
Het is niet de bedoeling om opgevraagde stukk<strong>en</strong> vanuit <strong>het</strong> EPD lokaal op te slaan.<br />
Wanneer dit wel gebeurt, zal dat alle<strong>en</strong> met toevoeging<strong>en</strong> als ‘alle<strong>en</strong>-lez<strong>en</strong>’ of ‘kopie’<br />
kunn<strong>en</strong> <strong>en</strong> met de naam van de verantwoordelijke erbij vermeld. Zo min mogelijk<br />
kopiër<strong>en</strong>, dan wel lokaal opslaan vereist echter wel e<strong>en</strong> behoorlijke beschikbaarheid,<br />
aangezi<strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>s steeds weer opnieuw moet<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgevraagd.<br />
Beslot<strong>en</strong> is dan ook om de e<strong>en</strong>maal aan de verwijsindex toegevoegde stukk<strong>en</strong> niet meer<br />
te kunn<strong>en</strong> wijzig<strong>en</strong> 90 . Wanneer de zorgverl<strong>en</strong>er gegev<strong>en</strong>s wil verander<strong>en</strong>, zal dat moet<strong>en</strong><br />
gebeur<strong>en</strong> door middel van e<strong>en</strong> nieuwe toevoeging aan de verwijsindex, die de validiteit<br />
van <strong>het</strong> eerste aangebod<strong>en</strong> stuk intrekt. Het eerste stuk of dossier inclusief de refer<strong>en</strong>ties<br />
zull<strong>en</strong> dan word<strong>en</strong> vernietigd. Het systeem kan echter niet garander<strong>en</strong> dat dit met één<br />
druk op de knop zal kunn<strong>en</strong> <strong>en</strong> sluit niet uit dat de patiënt of de zorgverl<strong>en</strong>er <strong>het</strong> verzoek<br />
om eerdere versies te lat<strong>en</strong> vernietig<strong>en</strong> aan iedere zorgverl<strong>en</strong>er gedaan zal moet<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong>.<br />
De verwijsindex zorgt binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> LSP voor de doelmatige zoekfunctie. Als doel wordt<br />
gesteld dat de verwijsindex bijdraagt aan e<strong>en</strong> doelmatig uitvrag<strong>en</strong> van alle<strong>en</strong> díe dossiers<br />
die de gevraagde gegev<strong>en</strong>s bevatt<strong>en</strong>. De verwijsindex is aan te merk<strong>en</strong> als e<strong>en</strong><br />
verwerking die dus niet meer persoonsgegev<strong>en</strong>s mag bevatt<strong>en</strong> dan nodig is. Daarbij<br />
wordt opgemerkt dat niet alle bestaande, <strong>en</strong> lokaal opgestelde, patiënt<strong>en</strong>dossiers deze<br />
karakteristiek<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>.<br />
3.2.2 Grondslag<br />
Zoals we in hoofdstuk 1 zag<strong>en</strong>, verbiedt artikel 16 van de WBP <strong>het</strong> verwerk<strong>en</strong> van<br />
bijzondere gegev<strong>en</strong>s waaronder de gegev<strong>en</strong>s omtr<strong>en</strong>t de gezondheid. Dit kan word<strong>en</strong><br />
gepareerd met de uitzondering<strong>en</strong> van artikel 21 WBP dan wel artikle 23 WBP. Grofweg<br />
behelst artikel 21 de uitzondering op <strong>het</strong> verwerkingsverbod voor zorginstelling<strong>en</strong>.<br />
Artikel 23 is de uitzondering op <strong>het</strong> verwerkingsverbod vanwege e<strong>en</strong> zwaarweg<strong>en</strong>d<br />
algeme<strong>en</strong> belang.<br />
De initiatiefnemers van <strong>het</strong> EPD zijn ervan uitgegaan dat de verwerking van <strong>het</strong> LSP<br />
onder de werkingssfeer van artikel 21 zou vall<strong>en</strong>. Als de verwerking niet onder die<br />
werkingssfeer zou vall<strong>en</strong>, is e<strong>en</strong> andere of nieuwe wettelijke grondslag vereist.<br />
89 CBP 2006a<br />
90 NICTIZ 2007b, p. 50<br />
36
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Het CBP heeft zich in dat kader uitgebreid uitgelat<strong>en</strong> over <strong>het</strong> voorstel tot wijziging van<br />
de wet BSN in de zorg 91 . In dit voorstel ging m<strong>en</strong> er van uit dat er ge<strong>en</strong> formele wet op<br />
<strong>het</strong> EPD hoefde te kom<strong>en</strong>, aangezi<strong>en</strong> de initiatiefnemers verwachtt<strong>en</strong> dat <strong>het</strong> LSP onder<br />
de werkingssfeer van artikel 16 jo 21 danwel 23 WBP zou vall<strong>en</strong>. Daarom zijn er e<strong>en</strong><br />
groot aantal norm<strong>en</strong> voor <strong>het</strong> EPD in de Wet BSN-z opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Het CBP was echter e<strong>en</strong><br />
andere m<strong>en</strong>ing toegedaan.<br />
Over de gekoz<strong>en</strong> grondslag, namelijk artikel 21 lid 1 sub a WBP, waarop <strong>het</strong> LSP zich<br />
wilde beroep<strong>en</strong>, oordeelde <strong>het</strong> CBP negatief. De voorg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>sverwerking kan<br />
volg<strong>en</strong>s <strong>het</strong> CBP niet op de uitzondering van artikel 21 word<strong>en</strong> gebaseerd 92 , <strong>het</strong>ge<strong>en</strong> de<br />
WP29 ook al eerder had vastgesteld. De grondslag geldt namelijk voor instanties die<br />
medische gegev<strong>en</strong>s verwerk<strong>en</strong> met <strong>het</strong> oog op e<strong>en</strong> goede behandeling of verzorging, dan<br />
wel voor <strong>het</strong> beheer van de betreff<strong>en</strong>de instelling of beroepspraktijk noodzakelijk is 93 .<br />
Daarmee wordt aangeslot<strong>en</strong> bij de diverse functies van gegev<strong>en</strong>sverwerking<strong>en</strong> die,<br />
afgezi<strong>en</strong> van wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek, meestal binn<strong>en</strong> de gezondheidszorg word<strong>en</strong><br />
onderscheid<strong>en</strong> 94 . Het EPD valt daar niet onder.<br />
De uitzondering van artikel 23 WBP, dat kan word<strong>en</strong> beschouwd als e<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e<br />
restbepaling, namelijk dat de verwerking noodzakelijk moet zijn met <strong>het</strong> oog op e<strong>en</strong><br />
zwaarweg<strong>en</strong>d algeme<strong>en</strong> belang <strong>en</strong> met di<strong>en</strong> verstande dat pass<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, werd vervolg<strong>en</strong>s door <strong>het</strong> CBP teg<strong>en</strong> <strong>het</strong> licht gehoud<strong>en</strong>. Het CBP oordeelde<br />
dat, vanwege de voordel<strong>en</strong> die <strong>het</strong> EPD met zich meebr<strong>en</strong>gt, sprake is van e<strong>en</strong><br />
zwaarweg<strong>en</strong>d belang. De voorwaarde is echter wel dat <strong>het</strong> EPD aan pass<strong>en</strong>de<br />
voorwaard<strong>en</strong> moet voldo<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> CBP bij beschikking met de verwerking heeft<br />
ingestemd 95 .<br />
Dit betek<strong>en</strong>t dat naast de wettelijke grondslag <strong>en</strong> e<strong>en</strong> verantwoordelijke voor <strong>het</strong> LSP als<br />
aandachtspunt in de nieuwe wet EPD zal moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
3.2.3 Doel<br />
Zoals in hoofdstuk 1 aan de orde kwam, zal de verwerking zich moet<strong>en</strong> beperk<strong>en</strong> tot <strong>het</strong><br />
doel waarvoor de gegev<strong>en</strong>s zijn verzameld, namelijk e<strong>en</strong> succesvolle medische<br />
behandeling door betere informatievoorzi<strong>en</strong>ing. Het CBP onderschrijft dat <strong>het</strong> belang én<br />
<strong>het</strong> succes van e<strong>en</strong> EPD afhankelijk is van <strong>het</strong> feit of <strong>het</strong> systeem vertrouwelijk omgaat<br />
met de patiëntgegev<strong>en</strong>s. De toegang tot <strong>het</strong> EPD zal dan ook in overe<strong>en</strong>stemming<br />
moet<strong>en</strong> zijn met <strong>het</strong> hoofddoel van <strong>het</strong> EPD.<br />
3.2.4 Informatieplicht van de zorgaanbieder<br />
Zoals in hoofdstuk 1 aan de orde is geweest, zal de zorgaanbieder de patiënt periodiek<br />
moet<strong>en</strong> informer<strong>en</strong> welke gegev<strong>en</strong>s van hem vastgelegd zijn. Het informer<strong>en</strong> van de<br />
patiënt is op grond van de WBP ook voor de verwerking<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD noodzakelijk,<br />
aangezi<strong>en</strong> de verwijsindex als verwerking moet word<strong>en</strong> gezi<strong>en</strong>.<br />
De patiënt zal moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geïnformeerd als er gegev<strong>en</strong>s bij de verwijsindex word<strong>en</strong><br />
aangemeld. In de praktijk zal <strong>het</strong> neerkom<strong>en</strong> op <strong>het</strong> gebruik van de impliciete versie van<br />
de informatieverplichting bijvoorbeeld door middel van e<strong>en</strong> folder of affiche in de<br />
wachtkamer 96 . Volg<strong>en</strong>s <strong>het</strong> CBP ontbreekt de actieve informatieplicht aan patiënt<strong>en</strong>,<br />
<strong>het</strong>ge<strong>en</strong> is besprok<strong>en</strong> in hoofdstuk 1.<br />
3.2.5 Recht<strong>en</strong> van de patiënt<br />
De patiënt heeft over zijn dossier <strong>het</strong> recht op inzage, correctie <strong>en</strong> verzet. De<br />
initiatiefnemers van <strong>het</strong> EPD hebb<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong> deze recht<strong>en</strong> in de toekomst zonder<br />
tuss<strong>en</strong>komst van derd<strong>en</strong> te lat<strong>en</strong> geschied<strong>en</strong>. Door de patiënt rechtstreekse toegang te<br />
91 Bijlage bij de brief van <strong>het</strong> CBP van 14-6-2007<br />
92 CBP 2007<br />
93 artikel 21 WBP<br />
94 MvT WBP, p. 110<br />
95 idem, p. 22<br />
96 Nouwt 2005<br />
37
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
verschaff<strong>en</strong> kan hij op elektronische wijze zijn gegev<strong>en</strong>s inzi<strong>en</strong>. Het is dan noodzakelijk<br />
dat deze op e<strong>en</strong> gestandaardiseerde wijze gegev<strong>en</strong>s zijn opgeslag<strong>en</strong>. Tev<strong>en</strong>s is van<br />
belang is dat de medische gegev<strong>en</strong>s van ander<strong>en</strong> afgeschermd zijn <strong>en</strong> dat <strong>het</strong> dossier<br />
ge<strong>en</strong> informatie bevat die de privacy van ander<strong>en</strong> schaadt.<br />
Het CBP is van m<strong>en</strong>ing dat rechtstreekse inzage door de patiënt aanzi<strong>en</strong>lijk kan bijdrag<strong>en</strong><br />
aan <strong>het</strong> vertrouw<strong>en</strong> in <strong>het</strong> EPD, maar stelt dit niet verplicht.<br />
Mom<strong>en</strong>teel verloopt inzage via de zorgverl<strong>en</strong>er. Het CBP beoordeelt dat dit onnodig<br />
bezwar<strong>en</strong>d kan werk<strong>en</strong>.<br />
Het vernietig<strong>en</strong> van <strong>het</strong> dossier door de patiënt kan alle<strong>en</strong> in zijn geheel <strong>en</strong> bij één<br />
bepaalde zorgaanbieder, inclusief de ev<strong>en</strong>tuele refer<strong>en</strong>ties in de toegangslog. Het wordt<br />
door de initiatiefnemers onw<strong>en</strong>selijk geacht dat de vernietiging rechtstreeks door de<br />
patiënt kan word<strong>en</strong> uitgevoerd. Daardoor is er e<strong>en</strong> herstelmogelijkheid ingebouwd, de<br />
patiënt heeft daarvan dan wel de ‘sleutel’.<br />
Het is volg<strong>en</strong>s <strong>het</strong> CBP echter niet helder onder welke voorwaard<strong>en</strong> e<strong>en</strong> burger zich kan<br />
uitschrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> welke gevolg<strong>en</strong> dit heeft. De opt-out bepaling<strong>en</strong> zijn niet helder, ook<br />
verschill<strong>en</strong> deze qua terminologie <strong>en</strong> regime. Dit heeft als oorzaak dat de<br />
patiënt<strong>en</strong>recht<strong>en</strong> in vier verschill<strong>en</strong>de bepaling<strong>en</strong> in de WGBo als in de WBP<br />
voorkom<strong>en</strong> 97 .<br />
3.2.6 Toezicht<br />
Vanwege <strong>het</strong> bijzondere risicosc<strong>en</strong>ario, <strong>het</strong> grote aantal gebruikers <strong>en</strong> de complexiteit<br />
van de gegev<strong>en</strong>s is e<strong>en</strong> deugdelijke <strong>en</strong> structurele controle e<strong>en</strong> ‘must’.<br />
Voor wat betreft de zorg is de Inspectie voor de Gezondheidszorg de toezichthoud<strong>en</strong>de<br />
autoriteit. Het CBP <strong>en</strong> de IGZ hebb<strong>en</strong> in <strong>het</strong> kader van ICT in de zorg in de traditionele<br />
situatie al sam<strong>en</strong>lop<strong>en</strong>de bevoegdhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> daardoor e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werkingsprotocol 98<br />
opgesteld. Gezi<strong>en</strong> de omvang, complexiteit <strong>en</strong> de risico’s van <strong>het</strong> EPD kan daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong><br />
niet met e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> toezicht word<strong>en</strong> volstaan. Het CBP pleit dan ook voor specifiek<br />
toezicht. Er kunn<strong>en</strong> immers ingewikkelde <strong>en</strong> complexe situaties ontstaan doordat<br />
verschill<strong>en</strong>de toezichthoud<strong>en</strong>de organ<strong>en</strong> vanuit hun eig<strong>en</strong> perspectief naar de verwerking<br />
kijk<strong>en</strong>, terwijl e<strong>en</strong> overkoepel<strong>en</strong>de blik noodzakelijk is. Ook omdat de begripp<strong>en</strong> uit de<br />
WGBo <strong>en</strong> de WBP op sommige punt<strong>en</strong> strijdig met elkaar zijn. Uit de WGBo blijkt<br />
bijvoorbeeld dat <strong>het</strong> beroepsgeheim niet stopt na de bewaartermijn. Bij de WBP is dit wel<br />
<strong>het</strong> geval 99 . Ook de invulling van <strong>het</strong> begrip ‘toestemming’ verschilt in beide wett<strong>en</strong>, de<br />
toestemming in combinatie met <strong>het</strong> begrip ‘minderjarig<strong>en</strong>’ lop<strong>en</strong> niet synchroon. De<br />
WGBo schiet tekort bij digitale dossiers 100 , terwijl de WBP hier wel rek<strong>en</strong>ing mee houdt.<br />
Het CBP <strong>en</strong> de IGZ hebb<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong> dat zij de toezichthoud<strong>en</strong>de activiteit<strong>en</strong> van <strong>het</strong><br />
EPD niet kunn<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong>. Mede door de complexiteit <strong>en</strong> de nieuwe risico’s adviser<strong>en</strong> zij<br />
<strong>het</strong> toezicht te onderwerp<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> specifiek voor dat doel op te richt<strong>en</strong> autoriteit. Tot<br />
nog toe is er ge<strong>en</strong> knoop doorgehakt over de invulling van dat advies.<br />
Het NPCF heeft patiënt<strong>en</strong> gevraagd naar de w<strong>en</strong>s om e<strong>en</strong> onafhankelijk instituut dat <strong>het</strong><br />
gebruik controleert, misbruik straft <strong>en</strong> klacht<strong>en</strong> behandelt in te richt<strong>en</strong>.<br />
Van de ondervraagd<strong>en</strong> wil 92% dat dit instituut zorgvuldig gebruik gaat controler<strong>en</strong>, 95%<br />
wil zich tot dit instituut kunn<strong>en</strong> w<strong>en</strong>d<strong>en</strong> bij klacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> 93% wil dat dit instituut kan<br />
straff<strong>en</strong>. Daarnaast kan voor <strong>het</strong> behartig<strong>en</strong> van de belang<strong>en</strong> van de patiënt word<strong>en</strong><br />
gekoz<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> speciale arbitragecommissie voor geschill<strong>en</strong>, vooropgesteld dat dit voor<br />
de patiënt gemakkelijk <strong>en</strong> kosteloos is.<br />
Er zal e<strong>en</strong> deugdelijke controle op de toegangsprotocoll<strong>en</strong> van <strong>het</strong> LSP moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
ingericht. E<strong>en</strong> optie is dat op structurele basis e<strong>en</strong> overzicht van opvragers van gegev<strong>en</strong>s<br />
aan patiënt<strong>en</strong> wordt meegedeeld. In de memorie van toelichting van <strong>het</strong> wetsvoorstel<br />
97 Dute e.a 2003<br />
98 Staatscourant 2006, 233, p.26<br />
99 Nouwt 2005, p. 45<br />
100 van Ard<strong>en</strong>ne 2007<br />
38
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
van <strong>het</strong> gebruik van <strong>het</strong> BSN in de zorg wordt vervolg<strong>en</strong>s gesteld dat <strong>het</strong> LSP slechts e<strong>en</strong><br />
uitvoer<strong>en</strong>de taak heeft. Wie verantwoordelijk is voor <strong>het</strong> LSP is niet helder. Wellicht zal<br />
dit in de Wet EPD word<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
3.2.7 Beveiliging<br />
De WBP stelt in artikel 13 <strong>en</strong> op basis van hierbov<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemde grondslag (art. 23 WBP)<br />
dat <strong>het</strong> EPD aan pass<strong>en</strong>de organisatorische <strong>en</strong> technische maatregel<strong>en</strong> zal moet<strong>en</strong><br />
voldo<strong>en</strong>. Voor zorgaanbieders is e<strong>en</strong> hoge bruikbaarheid gew<strong>en</strong>st. De keuze voor de<br />
bruikbaarheid mag niet inhoud<strong>en</strong> dat <strong>het</strong> beschermingsniveau daardoor lager wordt.<br />
Vanwege de gevoeligheid van de gegev<strong>en</strong>s zal er ook sprake moet<strong>en</strong> zijn van e<strong>en</strong> hoog<br />
beschermingsniveau. Uit onderzoek is geblek<strong>en</strong> dat <strong>het</strong> huidige bewustzijnsniveau bij<br />
zorgverl<strong>en</strong>ers omtr<strong>en</strong>t de juiste omgang met persoonsgegev<strong>en</strong>s laag is 101 . Daarbij komt<br />
dat norm NEN7510 dusdanig flexibel is dat niet voor iedere zorgverl<strong>en</strong>er <strong>het</strong>zelfde pakket<br />
aan eis<strong>en</strong> wordt gesteld. De eis<strong>en</strong> hang<strong>en</strong> onder andere van de hoeveelheid <strong>en</strong> de aard<br />
van de gegev<strong>en</strong>s af. Daarbij di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> opgemerkt dat zorgverl<strong>en</strong>ers moeite hebb<strong>en</strong><br />
met <strong>het</strong> correct implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> van de norm.<br />
Daarnaast kan als gevolg van de schaalvergroting de verwerking de aandacht krijg<strong>en</strong> van<br />
derd<strong>en</strong>, waardoor onrechtmatige toegang van onbevoegd<strong>en</strong> op de loer ligt. De huidige<br />
beveiligingseis<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> dus in dit grootschalige verband niet meer volstaan, ook gezi<strong>en</strong><br />
<strong>het</strong> feit dat door <strong>het</strong> koppel<strong>en</strong> veel meer informatie ontstaat (1+1=3).<br />
Er is naast de aanname van <strong>het</strong> lokaal voldo<strong>en</strong> aan de wet- <strong>en</strong> regelgeving e<strong>en</strong> norm<br />
aangehaald die e<strong>en</strong> zekere normalisatie op <strong>het</strong> gebeid van de bescherming van de<br />
privacy beoogd. Tev<strong>en</strong>s wordt aangegev<strong>en</strong> dat deze nog verre van compleet is.<br />
Het NPCF heeft onderzocht in hoeverre de ondervraagd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> goede beveiliging van <strong>het</strong><br />
EPD teg<strong>en</strong> hackers <strong>en</strong> dergelijke belangrijk vind<strong>en</strong>. 51% daarvan maakt zich zorg<strong>en</strong> over<br />
de beveiliging van <strong>het</strong> EPD, 23% heeft zorg<strong>en</strong> over fraude of misbruik 102 .<br />
3.2.8 Conclusie<br />
Door to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de digitalisering van gegev<strong>en</strong>s, door de invoering van e<strong>en</strong> EPD neemt dit<br />
nog verder toe, kunn<strong>en</strong> er op <strong>het</strong> gebied van de privacy grotere risico’s ontstaan. De<br />
WBP bepaalt de eis<strong>en</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de verwerking<strong>en</strong>.<br />
Medische gegev<strong>en</strong>s zijn volg<strong>en</strong>s de WBP bijzondere of gevoelige gegev<strong>en</strong>s. Artikel 16<br />
verbiedt in beginsel <strong>het</strong> verwerk<strong>en</strong> van bijzondere gegev<strong>en</strong>s. De uitzondering<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
g<strong>en</strong>oemd in artikel 17-23 WBP. De verwerking<strong>en</strong> die onder één van de uitzondering valt,<br />
zal ook aan de algem<strong>en</strong>e beginsel<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>. Het EPD valt niet onder de<br />
uitzondering van 21 WBP. Wellicht is de restbepaling artikel 23 e<strong>en</strong> optie.<br />
De meeste zorg wordt uitgesprok<strong>en</strong> over <strong>het</strong> toezicht, dat ook door pati<strong>en</strong>t<strong>en</strong> als<br />
belangrijk wordt ervar<strong>en</strong>, dat goed <strong>en</strong> helder geregeld di<strong>en</strong>t te zijn. Daarnaast<br />
veronderstelt de nieuwe werkwijze e<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijke aanpassing als <strong>het</strong> gaat om (<strong>het</strong><br />
bewustzijn omtr<strong>en</strong>t) de beveiliging van de gevoelige gegev<strong>en</strong>s.<br />
3.3 Norm<strong>en</strong> uit de beroepsgroep<br />
3.3.1 NEN7510<br />
De norm voor informatiebeveiliging in de zorg, de NEN 7510, is gebaseerd op de eis<strong>en</strong> uit<br />
de WGBo <strong>en</strong> de WBP, die hiervoor al in voldo<strong>en</strong>de mate aan bod zijn geweest. De norm<br />
verwijst echter ook naar de bepaling<strong>en</strong> uit de Wet Computercriminaliteit (WCC) <strong>en</strong> de<br />
Wet Id<strong>en</strong>tificatie bij Di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing (WID) als aandachtspunt<strong>en</strong>. Gezi<strong>en</strong> de grootschalige<br />
beschikbaarheid van de medische gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> de aandacht van derd<strong>en</strong> daarin, zull<strong>en</strong><br />
deze wett<strong>en</strong> niet minder belangrijk zijn <strong>en</strong> zull<strong>en</strong> geïmplem<strong>en</strong>teerd moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
binn<strong>en</strong> de structuur van <strong>het</strong> EPD.<br />
101 Spaink 2005<br />
102 NPCF 2006<br />
39
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Het CBP wijst erop dat binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD de normering van de beveiliging ontbreekt. Het<br />
CBP had graag e<strong>en</strong> verwijzing naar bijvoorbeeld de NEN7510 gezi<strong>en</strong>, ev<strong>en</strong>als e<strong>en</strong><br />
verwijzing naar de aansluitvoorwaard<strong>en</strong> van de ZSP’s. Het CBP mist vervolg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong><br />
opneming van de disciplinaire maatregel<strong>en</strong>, bijvoorbeeld door e<strong>en</strong> uitbreiding van <strong>het</strong><br />
tuchtrecht om overtreding van de EPD-regels teg<strong>en</strong> te gaan 103 .<br />
3.3.2 KNMG<br />
De KNMG als beroepsver<strong>en</strong>iging van zorgverl<strong>en</strong>ers, is betrokk<strong>en</strong> bij de ontwikkeling van<br />
<strong>het</strong> EPD. Zij heeft zich qua autorisatie <strong>en</strong> <strong>het</strong> online contact op de volg<strong>en</strong>de standpunt<strong>en</strong><br />
gesteld:<br />
Medische <strong>en</strong>/of andere privacygevoelige gegev<strong>en</strong>s, die gericht zijn aan zorgverl<strong>en</strong>ers die<br />
werkzaam zijn binn<strong>en</strong> organisatorisch verband, di<strong>en</strong><strong>en</strong> uitsluit<strong>en</strong>d te word<strong>en</strong> gebruikt<br />
door de zorgverl<strong>en</strong>er voor wie deze gegev<strong>en</strong>s zijn bestemd. In <strong>het</strong> EPD zal toegang<br />
word<strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d aan die zorgverl<strong>en</strong>ers die daartoe uitdrukkelijk zijn geautoriseerd (III.5<br />
van de ‘Gedragsregels voor arts<strong>en</strong>’). Er wordt in <strong>het</strong> kader van de autorisatie dan ook<br />
gesteld dat vooraf duidelijk moet zijn welke zorgverl<strong>en</strong>ers toegang hebb<strong>en</strong> tot welke<br />
onderdel<strong>en</strong> van <strong>het</strong> dossier. Echter, uit de plann<strong>en</strong> blijkt dat de patiënt binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD<br />
g<strong>en</strong>eriek toestemming moet gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> pas achteraf bezwaar kan mak<strong>en</strong>.<br />
Daarnaast is e<strong>en</strong> belangrijk onderdeel voor wat betreft de vertrouwelijkheid dat <strong>het</strong><br />
uitgangspunt moet zijn dat de online contact<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> te zijn ingebed in e<strong>en</strong> bestaande<br />
behandelrelatie 104 . Ook hier wordt binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD behoorlijk ruim mee omgegaan.<br />
3.3.3 NPCF<br />
De belang<strong>en</strong>behartiger van de patiënt, <strong>het</strong> NPCF, ondersteunt de invoering van <strong>het</strong> EPD,<br />
met di<strong>en</strong> verstande dat in <strong>het</strong> belang van de patiënt de kwaliteit van de zorg verbetert.<br />
Patiënt<strong>en</strong>, consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun verteg<strong>en</strong>woordigers moet<strong>en</strong> e<strong>en</strong> sterke positie gaan<br />
innem<strong>en</strong> in de nieuwe omgeving. De NPCF onderk<strong>en</strong>t dat op dit mom<strong>en</strong>t niet altijd de<br />
juiste informatie over patiënt<strong>en</strong> beschikbaar is.<br />
E<strong>en</strong> goed functioner<strong>en</strong>d EPD kan door <strong>het</strong> beschikbaar stell<strong>en</strong> van medische informatie<br />
dan ook bijdrag<strong>en</strong> aan <strong>het</strong> voorkom<strong>en</strong> van onnodige onderzoek<strong>en</strong>, dubbele invoer <strong>en</strong><br />
medische fout<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s de NPCF zal <strong>het</strong> EPD onder andere aan de volg<strong>en</strong>de eis<strong>en</strong><br />
moet<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> 105 :<br />
-de beveiliging zal zodanig geregeld moet<strong>en</strong> zijn dat de patiënt<strong>en</strong> op <strong>het</strong> EPD durv<strong>en</strong><br />
vertrouw<strong>en</strong>,<br />
-de fysieke toegang tot e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> EPD voor iedere<strong>en</strong> gegarandeerd is,<br />
-patiënt<strong>en</strong> ook zonder tuss<strong>en</strong>komst van derd<strong>en</strong> toegang kunn<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>,<br />
-zorgverl<strong>en</strong>ers drag<strong>en</strong> zorg voor e<strong>en</strong> volledig <strong>en</strong> e<strong>en</strong>duidig dossier.<br />
De huidige wetgeving is volg<strong>en</strong>s de NPCF te beperkt om de patiënt of consum<strong>en</strong>t<br />
voldo<strong>en</strong>de te bescherm<strong>en</strong> bij nieuwe ontwikkeling<strong>en</strong> als ket<strong>en</strong>zorg <strong>en</strong> ICT 106 . Zij heeft<br />
met e<strong>en</strong> onderzoek onder patiënt<strong>en</strong> <strong>het</strong> draagvlak van <strong>het</strong> EPD gemet<strong>en</strong>. De resultat<strong>en</strong><br />
van <strong>het</strong> onderzoek zijn eerder in dit hoofdstuk verwerkt.<br />
3.4 Nieuwe risico’s<br />
Naast <strong>het</strong> verander<strong>en</strong>de begripp<strong>en</strong>kader is tev<strong>en</strong>s sprake van <strong>en</strong>kele nieuwe risico’s die<br />
de komst van e<strong>en</strong> EPD gepaard gaan. G<strong>en</strong>oemd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> de risico’s omtr<strong>en</strong>t <strong>het</strong><br />
slechts digitaal raadpleegbaar zijn van de dossiers, <strong>het</strong> vertrouw<strong>en</strong> op de volledigheid,<br />
<strong>het</strong> vergrote afbreukrisico <strong>en</strong> <strong>het</strong> gebruik van <strong>het</strong> BSN. In deze paragraaf kom<strong>en</strong> deze<br />
risico’s achtere<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>s aan bod.<br />
103 CBP 2007<br />
104 KNMG/NPCF 1998<br />
105 NPCF 2006a<br />
106 NPCF 2006b<br />
40
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Dossiers<br />
Zorgverl<strong>en</strong>ers zijn verplicht de dossiers goed te beher<strong>en</strong>. Het goed beher<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
digitaal dossier houdt ook in dat er regelmatig backups moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gemaakt,<br />
aangezi<strong>en</strong> <strong>het</strong> risico bestaat dat door e<strong>en</strong> technische storing de gegev<strong>en</strong>s kunn<strong>en</strong><br />
verdwijn<strong>en</strong> of na de storing of e<strong>en</strong> virus verminkt of incompleet zijn. Voor <strong>het</strong> EPD geldt<br />
dan ook dat zowel de dossiers als de logfiles moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
regelmatige backup. Daarnaast bestaat <strong>het</strong> risico dat de gegev<strong>en</strong>s tijdelijk niet<br />
beschikbaar zijn. Er zal moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> teruggegrep<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> eerdere versie, de<br />
laatste back-up. Alle mutaties tuss<strong>en</strong> de laatste backup <strong>en</strong> de terugplaatsing zijn dan<br />
verlor<strong>en</strong>. Daarnaast lop<strong>en</strong> backups achter op de actuele situatie, waardoor onbedoeld<br />
bewaartermijn<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> overschred<strong>en</strong>.<br />
Vertrouw<strong>en</strong> op volledigheid<br />
Er zal voor moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gewaakt dat zorgverl<strong>en</strong>ers ervan uitgaan dat <strong>het</strong> EPD e<strong>en</strong><br />
volledige weergave van beschikbare informatie toont, maar de patiënt kan bepaalde<br />
gegev<strong>en</strong>s hebb<strong>en</strong> afgeschermd. E<strong>en</strong> middel om de ongerechtvaardigde illusie van<br />
volledigheid te voorkom<strong>en</strong>, is melding te mak<strong>en</strong> dát er gegev<strong>en</strong>s zijn afgeschermd. E<strong>en</strong><br />
ongew<strong>en</strong>st effect daarvan is <strong>het</strong> stigmatiser<strong>en</strong>de effect. De initiatiefnemers hebb<strong>en</strong> dan<br />
ook gekoz<strong>en</strong> voor <strong>het</strong> afscherm<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s door de patiënt van alles-of-niets.<br />
Afbreukrisico<br />
Zoals al eerder aangegev<strong>en</strong>, is de basis voor e<strong>en</strong> goede gezondheidszorg de garantie van<br />
de vertrouwelijkheid. Wanneer er binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD sprake is van e<strong>en</strong> onzorgvuldige<br />
zorgverl<strong>en</strong>er, zal niet de individuele zorgverl<strong>en</strong>er hierop aangesprok<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, maar <strong>het</strong><br />
EPD als geheel. De vertrouwelijkheid van de zorg in zijn geheel staat dan onder druk.<br />
Gebruik BSN in de zorg<br />
In plaats van e<strong>en</strong> lokaal gebruikt id<strong>en</strong>tificati<strong>en</strong>ummer per instelling is voor e<strong>en</strong> <strong>landelijk</strong>e<br />
uitwisseling ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> ‘nationaal’ nummer nodig. Gekoz<strong>en</strong> is voor <strong>het</strong> voormalige<br />
sofinummer. Het Burgerservic<strong>en</strong>ummer (BSN) maakt in de zorgsector e<strong>en</strong> einde aan de<br />
verschill<strong>en</strong>de persoonsnummers die zorgaanbieders, indicatieorgan<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
zorgverzekeraars nu nog gebruik<strong>en</strong>. Dit vermindert <strong>het</strong> aantal fout<strong>en</strong> bij <strong>het</strong> uitwissel<strong>en</strong><br />
van patiëntgegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> <strong>het</strong> voorkomt persoonsverwisseling. Het maakt declarer<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong>voudiger <strong>en</strong> <strong>het</strong> geeft betere bescherming teg<strong>en</strong> id<strong>en</strong>titeitsfraude. Het BSN wordt nu<br />
dus ook gebruikt om op e<strong>en</strong> betrouwbare <strong>en</strong> veilige manier patiëntgegev<strong>en</strong>s uit te<br />
wissel<strong>en</strong> via <strong>het</strong> elektronisch patiënt<strong>en</strong>dossier. Uiteraard valt <strong>het</strong> verwerk<strong>en</strong> van<br />
persoonsgebond<strong>en</strong> nummers onder de vigeur van de WBP, aangezi<strong>en</strong> <strong>het</strong> id<strong>en</strong>tificeerbaar<br />
is tot natuurlijke person<strong>en</strong>.<br />
Er is voorzichtigheid gebod<strong>en</strong> e<strong>en</strong> nummer te gebruik<strong>en</strong> dat tev<strong>en</strong>s wordt gebruikt voor<br />
andere grootschalige verwerking<strong>en</strong>, aangezi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> koppeling met andere bestand<strong>en</strong><br />
waarin <strong>het</strong> nummer voorkomt e<strong>en</strong> schat aan informatie kan oplever<strong>en</strong> 107.<br />
Het BSN wordt gebruikt door overheidsorgan<strong>en</strong> <strong>en</strong> bepaalde niet-overheidsorgan<strong>en</strong><br />
waarvoor <strong>het</strong> gebruik van <strong>het</strong> BSN bij wettelijk voorschrift is voorgeschrev<strong>en</strong>. Daarbij<br />
wordt gedacht aan zorgaanbieders, onderwijsinstelling<strong>en</strong>, p<strong>en</strong>sio<strong>en</strong>fonds<strong>en</strong>, maar ook<br />
aan werkgevers bij <strong>het</strong> verstrekk<strong>en</strong> uit de salarisadministratie aan de Belastingdi<strong>en</strong>st.<br />
Het CBP heeft haar kritiek geuit over <strong>het</strong> gebruik van <strong>het</strong> BSN door niet-overhed<strong>en</strong>, de<br />
toelatingscriteria voor de groep niet-overheidsorgan<strong>en</strong> war<strong>en</strong> namelijk niet duidelijk.<br />
Hierdoor wordt <strong>het</strong> niet duidelijk wanneer <strong>het</strong> (on)w<strong>en</strong>selijk is niet-overheidsorgan<strong>en</strong> toe<br />
te lat<strong>en</strong> tot <strong>het</strong> BSN-stelsel. Het CBP krijgt hierdoor ge<strong>en</strong> handreiking waaraan <strong>het</strong> wet-<br />
<strong>en</strong> regelgeving met betrekking tot <strong>het</strong> toelat<strong>en</strong> van niet-overheidsorgan<strong>en</strong> tot <strong>het</strong> stelsel<br />
kan toets<strong>en</strong> 108 .<br />
107 Hooghiemstra 2004e, p. 9 <strong>en</strong> Hooghiemstra 2004c, p. 5<br />
108 CBP 2005b<br />
41
3.5 Aanvull<strong>en</strong>de wetgeving<br />
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Onder andere door de grootschaligheid waarop medische gegev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> uitgewisseld,<br />
zull<strong>en</strong> er begripp<strong>en</strong> verander<strong>en</strong> alsmede (nieuwe) risico’s ontstaan. Mede vanwege de<br />
impact op patiënt<strong>en</strong> <strong>en</strong> de behoefte aan transparantie zal één <strong>en</strong> ander in e<strong>en</strong><br />
alomvatt<strong>en</strong>d juridisch kader gegot<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Speciale waarborg<strong>en</strong> van patiënt<strong>en</strong><br />
zull<strong>en</strong> daarin gegarandeerd moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
De begripp<strong>en</strong> uit de WGbo <strong>en</strong> de WBP verander<strong>en</strong> in de nieuwe context van <strong>het</strong> EPD.<br />
Daarnaast is er door <strong>het</strong> <strong>landelijk</strong> beschikbaar mak<strong>en</strong> van de informatie e<strong>en</strong> <strong>en</strong>orme<br />
winst te behal<strong>en</strong>, maar ook sprake van nieuwe risico’s. Deze zijn hiervoor behandeld. In<br />
de volg<strong>en</strong>de paragraaf wordt bekek<strong>en</strong> of de aanvull<strong>en</strong>de wetgeving, namelijk de ‘Wet<br />
BSN in de zorg’ (Wet BSN-z) <strong>en</strong> de ‘Wet EPD’ de privacyrisico’s kan help<strong>en</strong> vermijd<strong>en</strong>.<br />
3.5.1 Wet gebruik BSN in de zorg<br />
Aangezi<strong>en</strong> voor niet-overhed<strong>en</strong> e<strong>en</strong> wettelijke grondslag is vereist om <strong>het</strong> BSN te mog<strong>en</strong><br />
gebruik<strong>en</strong>, is <strong>het</strong> wetsvoorstel ‘gebruik BSN in de zorg (BSN-z)’ ingedi<strong>en</strong>d bij de Eerste<br />
Kamer. De wet BSN-z zal naast de regels omtr<strong>en</strong>t <strong>het</strong> gebruik van<br />
persoonsid<strong>en</strong>tificati<strong>en</strong>ummers tev<strong>en</strong>s de tak<strong>en</strong> <strong>en</strong> functies van de verwijsindex 109 (LSP)<br />
vaststell<strong>en</strong>, alsmede de opsomming van de aanwezige gegev<strong>en</strong>s in de verwijsindex. M<strong>en</strong><br />
is ervan uitgegaan dat door de algem<strong>en</strong>e wet voor <strong>het</strong> gebruik van <strong>het</strong> BSN aan te<br />
pass<strong>en</strong> voor de zorg <strong>het</strong> EPD voldo<strong>en</strong>de wettelijke basis heeft voor de invoering ervan.<br />
Nu <strong>het</strong> CBP anders heeft beslist is e<strong>en</strong> grondslag in e<strong>en</strong> formele wet vereist.<br />
3.5.2 Wet EPD<br />
Het succes van <strong>het</strong> EPD hangt mede af van de mate waarin zorgaanbieders hun dossiers<br />
will<strong>en</strong> aanmeld<strong>en</strong> bij <strong>het</strong> EPD. Het ministerie wil deze kritische succesfactor afdwing<strong>en</strong><br />
door de aansluiting verplicht te stell<strong>en</strong>. Voor de verplichte aansluiting door<br />
zorgaanbieders op <strong>het</strong> EPD is e<strong>en</strong> wettelijke grondslag vereist. Deze grondslag is te<br />
vind<strong>en</strong> in <strong>het</strong> wetsvoorstel EPD <strong>en</strong> is onlangs door <strong>het</strong> kabinet goedgekeurd. De wet EPD<br />
vormt uitdrukkelijk ge<strong>en</strong> ‘lex specialis’ t<strong>en</strong> opzichte van de WGBo. Het regelt onder<br />
andere de verplichting voor zorgaanbieders om aan te sluit<strong>en</strong> op <strong>het</strong> EPD <strong>en</strong> de eis<strong>en</strong><br />
waaraan de beveiliging moet voldo<strong>en</strong>. Ook de recht<strong>en</strong> van patiënt<strong>en</strong> inclusief de<br />
mogelijkheid om bezwaar te mak<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> deelname aan <strong>het</strong> EPD, staan in <strong>het</strong><br />
wetsvoorstel. Het wetsvoorstel, dat in <strong>het</strong> coalitieakkoord is aangekondigd, zal naar<br />
verwachting op 1 januari 2009 in werking tred<strong>en</strong>. De tekst van <strong>het</strong> wetsvoorstel wordt<br />
pas op<strong>en</strong>baar bij indi<strong>en</strong>ing bij de Tweede Kamer 110 <strong>en</strong> zijn op <strong>het</strong> mom<strong>en</strong>t van schrijv<strong>en</strong><br />
dus nog niet raadpleegbaar.<br />
3.6 Conclusie<br />
Het wettelijke kader gebaseerd op de WGBo, de WBP <strong>en</strong> de norm<strong>en</strong> uit de beroepsgroep<br />
geldt ook t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van <strong>het</strong> EPD. De waarborg<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de vertrouwelijkheid k<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
niet voor niets e<strong>en</strong> lange traditie. De vertrouwelijke basis tuss<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>er <strong>en</strong> patiënt<br />
is dé kritische succesfactor van de zorg <strong>en</strong> dus ook van <strong>het</strong> EPD.<br />
De bepaling<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t <strong>het</strong> beroepsgeheim di<strong>en</strong><strong>en</strong> daarbij als eerste te word<strong>en</strong><br />
nageleefd, inclusief de mogelijke uitzondering<strong>en</strong> op de regel dat informatie alle<strong>en</strong> mag<br />
word<strong>en</strong> verstrekt met toestemming. Daarna komt m<strong>en</strong> pas toe aan de regels van de<br />
richtlijn 111 van de WP29 <strong>en</strong> de WBP.<br />
Opvall<strong>en</strong>d is dat de initiatiefnemers van <strong>het</strong> EPD wel e<strong>en</strong> opsomming geeft van de eis<strong>en</strong><br />
uit de wet- <strong>en</strong> regelgeving, maar niet overal ev<strong>en</strong> concreet aangeeft hoe met deze<br />
bepaling<strong>en</strong> om te gaan binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD. De oorzaak daarvoor is geleg<strong>en</strong> in <strong>het</strong> feit dat<br />
zorgaanbieders al aan de bepaling<strong>en</strong> uit <strong>het</strong> wettelijke kader moest<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>. Voor de<br />
109 Index die aangeeft waar patiëntgegev<strong>en</strong>s zich bevind<strong>en</strong>. De verwijsindex is dus ge<strong>en</strong> databank,<br />
de gegev<strong>en</strong>s blijv<strong>en</strong> bij de bron.<br />
110 P&I 2007, p. 229<br />
111 Nouwt 2007b, p. 160-164<br />
42
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
invoering van e<strong>en</strong> EPD wordt er dan ook van uitgegaan dat zorgaanbieders hier op<br />
correcte wijze mee omgaan. E<strong>en</strong> risico van deze aanname is dat er op verschill<strong>en</strong>de wijze<br />
of niet of verkeerd omgegaan wordt met de privacybescherm<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong>, <strong>het</strong>ge<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> <strong>landelijk</strong>e uitwisseling zeker niet t<strong>en</strong> goede komt.<br />
De uitwerking<strong>en</strong> van <strong>het</strong> juridische kader, de verandering<strong>en</strong> daarbinn<strong>en</strong> <strong>en</strong> de nieuwe<br />
risico’s di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> zodat ook binn<strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD de garantie kan word<strong>en</strong><br />
afgegev<strong>en</strong> dat nét zo vertrouwelijk omgegaan wordt met de medische gegev<strong>en</strong>s van de<br />
patiënt als in de huidige situatie. Alle<strong>en</strong> dan kan gewerkt word<strong>en</strong> aan <strong>het</strong> doel van <strong>het</strong><br />
EPD, namelijk <strong>het</strong> terugdring<strong>en</strong> van medische fout<strong>en</strong>, <strong>het</strong> verhog<strong>en</strong> van de kwaliteit van<br />
de zorg door <strong>het</strong> <strong>landelijk</strong> beschikbaar te mak<strong>en</strong> van de gegev<strong>en</strong>s.<br />
Hoe <strong>en</strong> of de verander<strong>en</strong>de begripp<strong>en</strong> <strong>en</strong> nieuwe risico’s e<strong>en</strong> plaats krijg<strong>en</strong> in de nieuwe<br />
wet kan met spanning word<strong>en</strong> afgewacht…<br />
Aangezi<strong>en</strong> er mom<strong>en</strong>teel nog ge<strong>en</strong> tekst van <strong>het</strong> wetsvoorstel EPD beschikbaar is, is <strong>het</strong><br />
wel opvall<strong>en</strong>d te noem<strong>en</strong> dat er in de wet slechts aandacht lijkt te zijn voor de formele<br />
vereist<strong>en</strong> om te kom<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> EPD, namelijk de wettelijk verplichte aansluiting voor<br />
zorgverl<strong>en</strong>ers <strong>en</strong> <strong>het</strong> gebruik van <strong>het</strong> BSN in de zorg.<br />
43
Conclusie<br />
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
De vertrouwelijkheid tuss<strong>en</strong> de arts <strong>en</strong> de patiënt voor wat betreft de omgang met zijn<br />
medische gegev<strong>en</strong>s is dé kritische succesfactor voor <strong>het</strong> EPD. De patiënt moet er immers<br />
op kunn<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> dat zijn (veelal gevoelige) gegev<strong>en</strong>s door de zorgverl<strong>en</strong>er slechts<br />
word<strong>en</strong> gebruikt om de behandelingsovere<strong>en</strong>komst optimaal uit te kunn<strong>en</strong> voer<strong>en</strong>. De<br />
patiënt heeft in dat kader al ge<strong>en</strong> volledig informationeel zelfbeschikkingsrecht door de<br />
dossierplicht van de zorgverl<strong>en</strong>er, daarom zijn de privacybescherm<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> van<br />
evid<strong>en</strong>t belang.<br />
Bepaling<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de bescherming van de privacy van de patiënt <strong>en</strong> di<strong>en</strong>s zegg<strong>en</strong>schap<br />
over zijn gegev<strong>en</strong>s vind<strong>en</strong> we in de Wet G<strong>en</strong>eeskundige behandelingsovere<strong>en</strong>komst<br />
(WGBo) <strong>en</strong> de Wet bescherming persoonsgegev<strong>en</strong>s (WBP). In de WGBo vind<strong>en</strong> we<br />
bepaling<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de dossierplicht, <strong>het</strong> medisch beroepsgeheim <strong>en</strong> de mogelijke<br />
doorbreking<strong>en</strong> daarvan. Het beroepsgeheim bestaat uit e<strong>en</strong> zwijgplicht <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
verschoningsrecht. Het beroepsgeheim kan slechts word<strong>en</strong> doorbrok<strong>en</strong> met toestemming<br />
van de patiënt, <strong>het</strong> behor<strong>en</strong> tot <strong>het</strong> behandelteam, weg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> wettelijke plicht of<br />
vanwege e<strong>en</strong> zwaarweg<strong>en</strong>d belang.<br />
De WBP stelt regels omtr<strong>en</strong>t de grondslag <strong>en</strong> <strong>het</strong> doel van de verwerking van medische<br />
gegev<strong>en</strong>s, de informatieverplichting<strong>en</strong> van de zorgverl<strong>en</strong>er <strong>en</strong> de recht<strong>en</strong> van de patiënt.<br />
Daarnaast zijn <strong>en</strong>kele bepaling<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> over <strong>het</strong> toezicht.<br />
De patiënt<strong>en</strong>recht<strong>en</strong> uit de WBP kom<strong>en</strong> ook in de WGBo voor, de twee wett<strong>en</strong> vull<strong>en</strong><br />
elkaar dus aan. T<strong>en</strong>slotte stelt de WBP eis<strong>en</strong> aan de beveiliging van verwerking<strong>en</strong> die<br />
gevoelige gegev<strong>en</strong>s bevatt<strong>en</strong>. Deze eis<strong>en</strong> zijn voor de zorg uitgewerkt in de NEN 7510.<br />
Patiënt<strong>en</strong> zijn verteg<strong>en</strong>woordigd in belang<strong>en</strong>behartigingsorganisatie NPCF, zoor<br />
zorgverl<strong>en</strong>ers is dat de KNMG. Deze twee institut<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> bepaling<strong>en</strong> uit <strong>het</strong> wettelijk<br />
kader op uitvoeringsniveau uit.<br />
Het ministerie van VWS heeft beslot<strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>sverwerking<strong>en</strong> zoals die in de zorg<br />
word<strong>en</strong> gebruikt <strong>landelijk</strong> beschikbaar te mak<strong>en</strong>. De aanleiding is dat er op jaarbasis,<br />
vanwege <strong>het</strong> ontbrek<strong>en</strong> van informatie, veel fout<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gemaakt. Dit kan word<strong>en</strong><br />
voorkom<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> <strong>landelijk</strong> raadpleegbaar systeem in te richt<strong>en</strong> dat de gegev<strong>en</strong>s op<br />
decntraal niveau voor alle aangeslot<strong>en</strong> zorgaanbieders beschikbaar maakt. Dit zal<br />
geschied<strong>en</strong> in de vorm van e<strong>en</strong> <strong>Elektronisch</strong> Patiënt<strong>en</strong>dossier (EPD). Het EPD maakt dus<br />
gebruik van de dec<strong>en</strong>traal opgeslag<strong>en</strong> gedigitaliseerde dossiers <strong>en</strong> kan dus niet word<strong>en</strong><br />
gezi<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>traal dossier.<br />
Het EPD k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> aantal hoofdstukk<strong>en</strong> die gefaseerd in word<strong>en</strong> gevoerd. Het ministerie<br />
start met de uitrol van <strong>het</strong> Waarneemdossier Huisarts<strong>en</strong> (WDH) <strong>en</strong> <strong>het</strong> <strong>Elektronisch</strong><br />
Medicatiedossier (EMD). Het <strong>Elektronisch</strong> Laboratoriumdossier (e-Lab), <strong>het</strong> <strong>Elektronisch</strong><br />
Kinddossier (EKD) <strong>en</strong> <strong>het</strong> e-Diabetesdossier zull<strong>en</strong> in de toekomst volg<strong>en</strong>.<br />
De infrastructuur van <strong>het</strong> EPD, AORTA g<strong>en</strong>aamd, bestaat uit e<strong>en</strong> Landelijk Schakelpunt<br />
(LSP), de zog<strong>en</strong>aamde verkeerstor<strong>en</strong>, <strong>en</strong> e<strong>en</strong> verwijsindex. Om aan te kunn<strong>en</strong> sluit<strong>en</strong><br />
zull<strong>en</strong> de zorginstelling<strong>en</strong> aan de eis<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> Goed Beheerd Zorgsysteem (GBZ)<br />
moet<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>. Het netwerk zal gekwalificeerd moet<strong>en</strong> zijn als Zorg Service Provider<br />
(ZSP).<br />
Autorisatie van de zorgverl<strong>en</strong>er geschiedt op basis van de UZI-pas, waarbij <strong>het</strong><br />
functieprofiel leid<strong>en</strong>d is. Door middel van e<strong>en</strong> logfile kan achteraf gekek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> of de<br />
toegang rechtmatig is geweest.<br />
De patiënt zal word<strong>en</strong> geauth<strong>en</strong>ticeerd door middel van zijn BSN. De patiënt geeft<br />
middels de g<strong>en</strong>erieke toestemming aan zorgverl<strong>en</strong>ers toegang tot zijn dossier. De patiënt<br />
kan bezwaar mak<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> verstrekking aan bepaalde zorgverl<strong>en</strong>ers.<br />
De bedoeling is dat op 1-1-2009 50% van de zorgaanbieders aangeslot<strong>en</strong> zijn op <strong>het</strong><br />
LSP.<br />
44
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Uiteraard is ook bij de uitwisseling van medische gegev<strong>en</strong>s van de patiënt door middel<br />
van <strong>het</strong> EPD de vertrouwelijke omgang met patiëntgegev<strong>en</strong>s <strong>het</strong> uitgangspunt. Het<br />
gesc<strong>het</strong>ste norm<strong>en</strong>kader is dan ook onverkort van toepassing. Sterker nog, er zal tev<strong>en</strong>s<br />
rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met verander<strong>en</strong>de begripp<strong>en</strong> <strong>en</strong> nieuwe risico’s.<br />
Zo ontstaan er al risico’s door gegev<strong>en</strong>s op grote schaal te digitaliser<strong>en</strong>. Ook uit de<br />
praktijk blijkt dat de stap van papier<strong>en</strong> naar digitale dossiers op lokaal niveau al de<br />
nodige problem<strong>en</strong> oplevert <strong>en</strong> hier wordt op <strong>landelijk</strong> niveau nog onvoldo<strong>en</strong>de rek<strong>en</strong>ing<br />
mee gehoud<strong>en</strong>.<br />
We kunn<strong>en</strong> daarnaast concluder<strong>en</strong> dat de huidige wet- <strong>en</strong> regelgeving niet of nauwelijks<br />
is meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in de ontwikkeling van <strong>het</strong> EPD. De initiatiefnemers stell<strong>en</strong> zich immers<br />
op <strong>het</strong> standpunt dat deze bepaling<strong>en</strong> al verplicht war<strong>en</strong> voor de totstandkoming van <strong>het</strong><br />
EPD. Waar m<strong>en</strong> echter ge<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>ing mee heeft gehoud<strong>en</strong> zijn de verander<strong>en</strong>de<br />
begripp<strong>en</strong> door de nieuwe context, zoals bijvoorbeeld <strong>het</strong> br<strong>en</strong>g- <strong>en</strong> haalprincipe dat e<strong>en</strong><br />
behoorlijke oprekking van <strong>het</strong> beroepsgeheim betek<strong>en</strong>t. De risico’s zoud<strong>en</strong> dan ook<br />
moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgevang<strong>en</strong> in de nieuwe wetgeving.<br />
In <strong>het</strong> wetsvoorstel EPD maakt de behandelrelatie echter ge<strong>en</strong> onderdeel uit van de<br />
autorisatieprocedure. Zorgaanbieders zonder behandelrelatie kunn<strong>en</strong> dus toegang tot <strong>het</strong><br />
dossier hebb<strong>en</strong>. Daarbij is <strong>het</strong> onmogelijk om zonder inzage vooraf te bepal<strong>en</strong> welke<br />
beschikbare patiënt<strong>en</strong>gegev<strong>en</strong>s noodzakelijk zull<strong>en</strong> zijn voor de te verricht<strong>en</strong><br />
werkzaamhed<strong>en</strong>.<br />
Ook is <strong>het</strong> pas achteraf controler<strong>en</strong> van de rechtmatigheid van de toegang binn<strong>en</strong> de<br />
WGBo niet toelaatbaar <strong>en</strong> kan dan ook als e<strong>en</strong> uitholling van <strong>het</strong> beroepsgeheim word<strong>en</strong><br />
aangemerkt. De vraag is ook hoe int<strong>en</strong>sief de controle op rechtmatige toegang op die<br />
schaal mogelijk is. Daarnaast wordt de toestemmingseis ev<strong>en</strong>zeer opgerekt door deze<br />
g<strong>en</strong>eriek in te zett<strong>en</strong>. Het gebruik van de vooraf gegev<strong>en</strong> g<strong>en</strong>erieke toestemming door de<br />
patiënt vanwege <strong>het</strong> praktische nut is ge<strong>en</strong> pass<strong>en</strong>de methode voor <strong>het</strong> ontsluit<strong>en</strong> van<br />
medische gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> kan e<strong>en</strong> containerbegrip word<strong>en</strong>. Tev<strong>en</strong>s past <strong>het</strong> past niet binn<strong>en</strong><br />
de reikwijdte van de noodzakelijkheidseis.<br />
Bij meer deelnemers wordt de verantwoordelijkheidsvraag complexer. Ondanks dat de<br />
dossiers dec<strong>en</strong>traal blijv<strong>en</strong> opgeslag<strong>en</strong> zal tóch sprake zijn van e<strong>en</strong> virtueel ‘c<strong>en</strong>traal’<br />
dossier. De verandering van <strong>het</strong> br<strong>en</strong>g- naar haalprincipe ondersteunt dit nog e<strong>en</strong>s. T<strong>en</strong><br />
tweede kan de zorgverl<strong>en</strong>er nu ook word<strong>en</strong> afgerek<strong>en</strong>d op <strong>het</strong> niet raadpleg<strong>en</strong> van de<br />
beschikbare informatie. Daarnaast loopt hij <strong>het</strong> risico onterecht te vertrouw<strong>en</strong> op de<br />
volledigheid van <strong>het</strong> EPD. Zorgverl<strong>en</strong>ers di<strong>en</strong><strong>en</strong> ook bij <strong>het</strong> EPD e<strong>en</strong> gezond wantrouw<strong>en</strong><br />
te hebb<strong>en</strong> in de beschikbare gegev<strong>en</strong>s. Verificatie blijft te all<strong>en</strong> tijde gebod<strong>en</strong>.<br />
De patiënt blijft bij <strong>het</strong> EPD weliswaar deg<strong>en</strong>e die zegg<strong>en</strong>schap heeft over de omvang<br />
van de verstrekking <strong>en</strong> kan op die basis bepaalde gegev<strong>en</strong>s afscherm<strong>en</strong>, maar komt deze<br />
zegg<strong>en</strong>schap niet als mosterd na de maaltijd?<br />
Welke zorgverl<strong>en</strong>er de behandelrelatie met e<strong>en</strong> patiënt aangaat, is vaak afhankelijk van<br />
de beschikbaarheid binn<strong>en</strong> de gekoz<strong>en</strong> zorginstelling <strong>en</strong>/of de keuze van de patiënt.<br />
Welke medebehandelaars door die hoofdbehandelaar zull<strong>en</strong> word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> bij de<br />
behandeling, is ook sterk afhankelijk van hun beschikbaarheid op dat mom<strong>en</strong>t. Vaak is er<br />
ge<strong>en</strong> tijd om de precieze betrokk<strong>en</strong>heid van iedere medebehandelaar vast te legg<strong>en</strong>. In<br />
principe mag e<strong>en</strong> hoofdbehandelaar zonder toestemming van de patiënt e<strong>en</strong><br />
medebehandelaar <strong>en</strong> medewerker toegang tot di<strong>en</strong>s gegev<strong>en</strong>s verl<strong>en</strong><strong>en</strong>, maar in de<br />
praktijk is moeilijk per geval vast te legg<strong>en</strong> wie dat precies zijn. Ev<strong>en</strong>tueel zou e<strong>en</strong><br />
zorgverl<strong>en</strong>er door middel van interne autorisatie van zijn zorgsysteem vooraf kunn<strong>en</strong><br />
aangev<strong>en</strong> welke collega’s ooit als medebehandelaar of medewerker zull<strong>en</strong> optred<strong>en</strong>,<br />
maar ook dit is ge<strong>en</strong> sluit<strong>en</strong>de oplossing 112 .<br />
De eerste vorm van standaardisatie is <strong>het</strong> gebruik van <strong>het</strong> BSN in de zorg te noem<strong>en</strong>.<br />
112 Beuving 2007<br />
45
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Het gebruik van <strong>het</strong> BSN in de zorg is in zoverre risicovol dat dit nummer ook door de<br />
overheid <strong>en</strong> door niet-overhed<strong>en</strong> zal word<strong>en</strong> gebruikt. Door de redelijk e<strong>en</strong>voudige<br />
koppeling van de verschill<strong>en</strong>de bestand<strong>en</strong> ontstaat e<strong>en</strong> schat aan nieuwe informatie. De<br />
vraag is of de voorgestelde beveiligingseis<strong>en</strong> hier voldo<strong>en</strong>de rek<strong>en</strong>ing mee (kunn<strong>en</strong>)<br />
houd<strong>en</strong>. Daarnaast zal <strong>het</strong> de aandacht van derd<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong>, met alle risico’s van di<strong>en</strong>.<br />
De NPCF is van m<strong>en</strong>ing dat patiënt<strong>en</strong> zich bewust moet<strong>en</strong> zijn over <strong>het</strong> gebruik van hun<br />
medische gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> de voorwaard<strong>en</strong> waaronder andere zorgverl<strong>en</strong>ers inzage hebb<strong>en</strong><br />
in deze gegev<strong>en</strong>s. Deze bewustwording is nu nog gebrekkig.<br />
Zolang de randvoorwaard<strong>en</strong>, zoals e<strong>en</strong> goede beveiliging, de technische mogelijkheid om<br />
gebruik te mak<strong>en</strong> van patiënt<strong>en</strong>recht<strong>en</strong> <strong>en</strong> controle op misbruik, niet zijn ingevuld vindt<br />
de NPCF <strong>het</strong> noodzakelijk dat patiënt<strong>en</strong> e<strong>en</strong> actieve handeling uit moet<strong>en</strong> voer<strong>en</strong> om<br />
elektronische uitwisseling van privacygevoelige informatie mogelijk te mak<strong>en</strong>. Patiënt<strong>en</strong><br />
zoud<strong>en</strong> dus expliciet toestemming moet<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> dat ze mee will<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> aan de<br />
elektronische uitwisseling van medische gegev<strong>en</strong>s.<br />
Gezi<strong>en</strong> de risico’s die ontstaan door de medische gegev<strong>en</strong>s op grote schaal beschikbaar<br />
te mak<strong>en</strong>, vereist dus additionele wet- <strong>en</strong> regelgeving. Er di<strong>en</strong>t dan ook, gezi<strong>en</strong> de<br />
hiervoor g<strong>en</strong>oemde risico’s, meer gericht te zijn op de bescherming van de privacy van<br />
de patiënt. Tot nu bevat de nieuwe wetgeving (voor zover beschikbaar) slechts de<br />
formele vereist<strong>en</strong> als de verplichte aansluiting van zorgverl<strong>en</strong>ers.<br />
Het <strong>en</strong>thousiasme van <strong>het</strong> ministerie voor <strong>het</strong> invoer<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> EPD, ook gezi<strong>en</strong> de<br />
mislukte initiatiev<strong>en</strong> van andere land<strong>en</strong> is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk te noem<strong>en</strong>.<br />
Zorginstelling<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong> dus (nog) niet klaar om met e<strong>en</strong> dergelijke grootschalige<br />
uitwisseling als <strong>het</strong> EPD te kunn<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>.<br />
Het ministerie lijkt dus te kiez<strong>en</strong> voor de behoefte zoveel mogelijk informatie beschikbaar<br />
te stell<strong>en</strong> <strong>en</strong> d<strong>en</strong>kt op die basis medische fout<strong>en</strong> <strong>en</strong> onnodig onderzoek te kunn<strong>en</strong><br />
voorkom<strong>en</strong>. De economische voordel<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong> dus zwaarder te weg<strong>en</strong> dat de privacy van<br />
de patiënt, <strong>en</strong> dat terwijl <strong>het</strong> EPD in <strong>het</strong> belang van de patiënt zou moet<strong>en</strong> zijn.<br />
Met betrekking tot <strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD kan dan ook geconcludeerd word<strong>en</strong> dat mom<strong>en</strong>teel<br />
e<strong>en</strong> behoorlijk aantal risico’s wordt g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
Of met de komst van <strong>het</strong> EPD meer medische fout<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong> of juist<br />
meer problem<strong>en</strong> oplevert is dus nog maar de vraag…<br />
46
Literatuurlijst<br />
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Beuving 2007<br />
J. Beuving, Mag e<strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>er die naast je woont vrij opzoek<strong>en</strong> wat je mankeert?<br />
Volkskrant, 16-6-2007<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s<br />
Protocol tuss<strong>en</strong> <strong>het</strong> CBP <strong>en</strong> de Nederlandse zorgautoriteit, D<strong>en</strong> Haag, jaar van uitgave<br />
onbek<strong>en</strong>d<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2007<br />
Brief <strong>en</strong> Bijlage bij de brief van <strong>het</strong> CBP van 14-6-2007, z2005-0505 <strong>en</strong> Landelijk<br />
Schakelpunt, z2005-0878<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2006a<br />
Advies inzake aanvulling Besluit gebruik BSN in de zorg (z2006/01388), D<strong>en</strong> Haag 2006.<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2006b<br />
Voostel van Wet algem<strong>en</strong>e bepaling<strong>en</strong> burgerservic<strong>en</strong>ummer (z2005-1198 <strong>en</strong> z2005-<br />
0807), D<strong>en</strong> Haag 2006<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2006c<br />
Informatieblad 33a, Geheimhouding van medische gegev<strong>en</strong>s, D<strong>en</strong> Haag 2006<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2006d<br />
Informatieblad 31A, Informatie del<strong>en</strong> in sam<strong>en</strong>werkingsverband<strong>en</strong>, D<strong>en</strong> Haag 2006<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2006e<br />
Informatieblad 25A, Verstrekk<strong>en</strong> van persoonsgegev<strong>en</strong>s, D<strong>en</strong> Haag 2006<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2006f<br />
<strong>Elektronisch</strong> patiënt<strong>en</strong>dossier: toegang te ruim volg<strong>en</strong>s CBP, <strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> Informatie,<br />
jaargang 10 no. 4, p. 189.<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2006g<br />
Zorgverzekeraars, gezondheidsgegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> privacy, onderzoeksrapport 2006<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2006h<br />
CBP zelfreguleringinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, http://www.cbpweb.nl<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2005a<br />
Advies Wet gebruik BSN in de zorg, de heer drs. J.F. Hoogervorst (de minister van VWS),<br />
z2005-0108, 2005<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2005b<br />
Brief aan de minister voor bestuurlijke vernieuwing 2005, z2004-1734<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2002<br />
<strong>Privacy</strong> bij ICT in de zorg, Bescherming van persoonsgegev<strong>en</strong>s in de informatieinfrastructuur<br />
voor de gezondheidszorg, D<strong>en</strong> Haag 2002<br />
College Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s 2001<br />
CBP 2001, z2000-1330<br />
47
Gezondheidsraad 2000<br />
De bewaartermijn voor medische gegev<strong>en</strong>s, D<strong>en</strong> Haag 2000<br />
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Hooghiemstra 2007<br />
T.F.M. Hooghiemstra, Zelfbeschikking bij ICT <strong>en</strong> <strong>het</strong> medisch dossier, P&I 2007, p. 204-209<br />
Dev<strong>en</strong>ter, 2007<br />
Hooghiemstra 2004a<br />
T.F.M. Hooghiemstra, Juridisch Laboratorium, patiënt<strong>en</strong>- <strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>ersid<strong>en</strong>tifictie,<br />
2004<br />
Hooghiemstra 2004b<br />
T.F.M. Hooghiemstra, Juridische aspect<strong>en</strong> van <strong>het</strong> EPD, Juridisch laboratorium/<br />
Nederlands Tijdschrift Klinische Chemische labg<strong>en</strong>eeskunde 2004, vol. 29, no. 4.<br />
Hooghiemstra 2004c<br />
Patiënt<strong>en</strong>- <strong>en</strong> zorgverl<strong>en</strong>ersid<strong>en</strong>tifictie, ZON-ICZ Juridisch Laboratorium<br />
Hooghiemstra 2004d<br />
Beveiliging van <strong>het</strong> EPD, ZON-ICZ Juridisch Laboratorium, Nederlands Tijdschrift<br />
Klinische Chemische Labg<strong>en</strong>eeskunde 2004, vol. 29, no. 4<br />
Hooghiemstra 2004e<br />
Verwijsindex<strong>en</strong>, ZON-ICZ Juridisch Laboratorium, 2004<br />
Hooghiemstra 2002<br />
T.F.M. Hooghiemstra, <strong>Privacy</strong> bij ICT in de zorg, D<strong>en</strong> Haag 2002<br />
Inspectie voor de gezondheidszorg 2007a<br />
Preoperatief traject ontbeert multidisciplinaire <strong>en</strong> gestandaardiseerde aanpak <strong>en</strong><br />
teamvorming, Utrecht 2007<br />
Inspectie voor de gezondheidszorg 2007b<br />
ICT in ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong>, beveiliging van informatie nog onvoldo<strong>en</strong>de voor e<strong>en</strong> betrouwbare<br />
papierloze patiënt<strong>en</strong>zorg, Utrecht 2004<br />
KNMG/ NPCF<br />
Gedragsregels voor zorgverl<strong>en</strong>ers, KNMG, jaar van uitgave onbek<strong>en</strong>d<br />
Richtlijn Nederlandse arts<strong>en</strong>eed, KNMG, jaar van uitgave onbek<strong>en</strong>d<br />
KNMG/ NPCF 2007<br />
Omgaan met incid<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, fout<strong>en</strong> <strong>en</strong> klacht<strong>en</strong>, KNMG Utrecht, 2007<br />
KNMG/ NPCF 2004a<br />
Implem<strong>en</strong>tatie van de WGBO. Van wet naar praktijk, deel 3 Dossier <strong>en</strong> bewaartermijn<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> deel 4 Toegang tot patiëntgegev<strong>en</strong>s, Utrecht, Sam<strong>en</strong>werkingsverband<br />
KNMG/ NPCF 2004b<br />
Implem<strong>en</strong>tatieprogramma WGBO 2004<br />
KNMG 2004c<br />
Richtlijn inzake omgaan met medische gegev<strong>en</strong>s, KNMG, Utrecht 2004<br />
KNMG 2004d<br />
Richtlijn online arts-patiënt contact, KNMG, Utrecht 2004<br />
48
KNMG 2000<br />
Preambule Gedragsregels voor arts<strong>en</strong>, Utrecht, 2002<br />
KNMG/ NPCF 1998<br />
Modelregeling arts-patiënt, NCPF <strong>en</strong> KNMG, 1998<br />
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Le<strong>en</strong><strong>en</strong> 2000<br />
H.J.J Le<strong>en</strong><strong>en</strong>, Handboek gezondheidsrecht deel 1, Bohn Stafleu Van Lochem, Hout<strong>en</strong>/<br />
Diegem, 2000<br />
Ministerie van VWS<br />
Invoering EPD, publicatiedatum onbek<strong>en</strong>d<br />
Ministerie van VWS 2007a<br />
Implem<strong>en</strong>tatieorganisatie EMD/WDH D<strong>en</strong> Haag 2007<br />
Ministerie van VWS 2007b<br />
Het EP, D<strong>en</strong> Haag, 2007<br />
Ministerie van VWS 2007c<br />
Handboek Invoering <strong>en</strong> gebruik BSN in de zorg, D<strong>en</strong> Haag 2007<br />
Ministerie van VWS 2007d<br />
Plan Landelijke invoering EMD <strong>en</strong> WDH, D<strong>en</strong> Haag 2007<br />
Ministerie van VWS 2007e<br />
Kabinet akkoord met wet elektronisch patiënt<strong>en</strong>dossier, Persbericht ministerraad 6 juli<br />
2007, D<strong>en</strong> Haag 2007<br />
Ministerie van VWS 2007f<br />
Business Cases waarneemdossier huisarts<strong>en</strong> <strong>en</strong> elektronisch medicatiedossier, Rapport in<br />
opdracht van <strong>het</strong> ministerie van VWS, 2007<br />
Ministerie van VWS 2006a<br />
<strong>Elektronisch</strong> Patiënt<strong>en</strong> Dossier vraag <strong>en</strong> antwoord, 2006<br />
Ministerie van VWS 2006b<br />
Waarneemdossier huisarts<strong>en</strong> vraag <strong>en</strong> antwoord, 2006<br />
Ministerie van VWS 2006c<br />
<strong>Elektronisch</strong> medicatiedossier vraag <strong>en</strong> antwoord, 2006<br />
NICTIZ<br />
Programma van Eis<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> zorgserviceprovider (ZSP), Nationaal ICT Instituut in de<br />
zorg, Leidsch<strong>en</strong>dam<br />
NICTIZ 2007a<br />
Toelichting op <strong>het</strong> programma van eis<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> goed beheerd zorgsysteem, NICTIZ<br />
Leidsch<strong>en</strong>dam 2007<br />
NICTIZ 2007b<br />
Specificaties basisinfrastructuur in de zorg, NICTIZ Leidsch<strong>en</strong>dam 2007<br />
NICTIZ 2007c<br />
Architectuurvisie AORTA, NICTIZ Leidsch<strong>en</strong>dam 2007<br />
49
NICTIZ 2007d<br />
Veel gestelde vrag<strong>en</strong> LSP, www.nictiz.nl<br />
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
NICTIZ 2007e<br />
Informatiesysteemarchitectuur AORTA, Nationaal ICT Instituut in de zorg, Leidsch<strong>en</strong>dam<br />
NICTIZ 2007f<br />
Toelichting op de Deelnemersovere<strong>en</strong>komst versie 7, Nationaal ICT Instituut in de zorg,<br />
Leidsch<strong>en</strong>dam<br />
NICTIZ 2006a<br />
Plan <strong>landelijk</strong>e invoering EMD <strong>en</strong> WDH, Nationaal ICT Instituut in de zorg, Leidsch<strong>en</strong>dam<br />
NICTIZ 2006b<br />
Jaarverslag 2006, Nationaal ICT Instituut in de zorg, Leidsch<strong>en</strong>dam<br />
NICTIZ 2006c<br />
Toelichting op de Deelnemersovere<strong>en</strong>komst versie 7, Nationaal ICT Instituut in de zorg,<br />
Leidsch<strong>en</strong>dam<br />
NICTIZ 2005a<br />
Resultat<strong>en</strong> autorisatiepilot WDH in Tw<strong>en</strong>te, Nederlands huisarts<strong>en</strong> g<strong>en</strong>ootschap, NICTIZ,<br />
KNMG, NPCF, Leidsch<strong>en</strong>dam 2005<br />
NICTIZ 2005b<br />
Modelrichtijn <strong>en</strong> modelvoorlichtingsmateriaal autorisatie voor koplopers WDH, Nederlands<br />
huisarts<strong>en</strong> g<strong>en</strong>ootschap, NICTIZ, KNMG, NPCF, Leidsch<strong>en</strong>dam 2005<br />
Nouwt 2005<br />
J. Nouwt, <strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>suitwisseling in de zorg, D<strong>en</strong> Haag, Sdu 2005<br />
Nouwt <strong>en</strong> Lucieer 2006<br />
J. Nouwt <strong>en</strong> V. Lucieer, Juridisch laboratorium, De staat van de privacybescherming van<br />
patiënt<strong>en</strong> <strong>en</strong> cliënt<strong>en</strong>, 2006<br />
Nouwt 2007a<br />
J. Nouwt, Beveiliging van <strong>het</strong> EPD, Juridisch laboratorium, jaar van uitgave onbek<strong>en</strong>d<br />
Nouwt 2007b<br />
J. Nouwt, Juridische aanbeveling<strong>en</strong> voor elektronische patiënt<strong>en</strong> dossiers, P&I 2007,<br />
jaargang 10 no. 4, Kluwer Dev<strong>en</strong>ter, p. 189<br />
NPCF 2006a<br />
Achtergronddocum<strong>en</strong>t EPD <strong>en</strong> telemedicine in de zorg, Utrecht<br />
NPCF 2006b<br />
10 punt<strong>en</strong> EPD, Utrecht<br />
NPCF 2004<br />
Kort eindverslag behor<strong>en</strong>d bij project autorisatie EPD <strong>en</strong> patiënt<strong>en</strong>perspectief, Utrecht<br />
Onbek<strong>en</strong>de auteur 2006<br />
DBC’s in impasse door privacyregels, PSY no. 6, 2006<br />
Roscam-Abbing 2000a<br />
E.W. Roscam-Abbing, <strong>Elektronisch</strong> patiënt<strong>en</strong>dossier, beroepsgeheim <strong>en</strong><br />
privacybescherming, Tijdschrift G<strong>en</strong>eeskunde <strong>en</strong> recht, 2000 no. 12<br />
50
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Roscam-Abbing 2000b<br />
Medische informatie, patiënt <strong>en</strong> epd, NTMA Jaargang 27 no. 102<br />
Spaink 2005<br />
K. Spaink, Medische geheim<strong>en</strong>, risico’s van <strong>het</strong> elektronisch pati<strong>en</strong>t<strong>en</strong>dossier, Nijgh <strong>en</strong><br />
van Ditmar, 2005<br />
Stichting EKD 2007<br />
Programma van eis<strong>en</strong> <strong>en</strong> w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> van <strong>het</strong> EKD, Stichting EKD, 2007<br />
Squarewise 2007<br />
Business Cases waarneemdossier huisarts<strong>en</strong> <strong>en</strong> elektronisch medicatiedossier, Rapport in<br />
opdracht van <strong>het</strong> ministerie van VWS, 2007<br />
Taakgroep toegang tot patiënt<strong>en</strong>gegev<strong>en</strong>s 2005<br />
De WGBO <strong>en</strong> verantwoorde omgang met persoonsgegev<strong>en</strong>s, ZonMW ICS, D<strong>en</strong> Haag<br />
2005.<br />
Van Ard<strong>en</strong>ne 2007<br />
De voorgestelde wettelijke regeling voor e<strong>en</strong> <strong>landelijk</strong> EPD: e<strong>en</strong> brug te ver? Kluwer, P&<br />
I, jaargang 10 no. 3, Kluwer, Dev<strong>en</strong>ter, 2007<br />
Van Ard<strong>en</strong>ne 2003<br />
Het elektronische medische dossier: wie bewaakt de keerzijd<strong>en</strong> van de sprong<br />
voorwaarts? P&I 2003, no. 1, Kluwer Dev<strong>en</strong>ter 2003<br />
Van der Wel 2005<br />
J.J. van der Wel, Spoort de medische praktijk nog met de wettelijke regeling voor <strong>het</strong><br />
beroepsgeheim?, Journaal <strong>Privacy</strong> gezondheidszorg, p. 3<br />
Vermeul<strong>en</strong> 2007<br />
M. Vermeul<strong>en</strong>, Alarm over beveiliging patiënt<strong>en</strong>gegev<strong>en</strong>s, Volkskrant, 16-6-2007<br />
<strong>Elektronisch</strong>e bronn<strong>en</strong>:<br />
Dute e.a. 2003<br />
J.C.J. Dute e.a., Rapport Evaluatie WGBo<br />
http://www.zonmw.nl/fileadmin/upload/33181/WGBorapport.pdf<br />
UZI-register, veilig <strong>en</strong> betrouwbare informatie, jaar van uitgave onbek<strong>en</strong>d<br />
http://www.uziregister.nl<br />
College bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s<br />
http://www.cbpweb.nl<br />
Nationaal ICT Instituut in de zorg<br />
http://www.nictiz.nl<br />
Ministerie van VWS<br />
http://www.minvws.nl<br />
NEN 7510<br />
http://www.n<strong>en</strong>7510.org<br />
Overig<br />
http://www.invoering-epd.nl<br />
51
http://www.ictzorg.nl<br />
<strong>Privacy</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> EPD oktober 2007<br />
Nieuws.nl 2007<br />
Rouvoet onderzoekt bredere toegang kinddossier, 3 oktober 2007<br />
Wetgeving:<br />
WGBo 1994<br />
Wet g<strong>en</strong>eeskundige behandelingsovere<strong>en</strong>komst, wet van 17 november 1994 tot wijziging<br />
van <strong>het</strong> Burgerlijk Wetboek <strong>en</strong> <strong>en</strong>ige andere wett<strong>en</strong> in verband met de opneming van<br />
bepaling<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de overe<strong>en</strong>komst tot <strong>het</strong> verricht<strong>en</strong> van handeling<strong>en</strong> op <strong>het</strong> gebied<br />
van de g<strong>en</strong>eeskunst, 199<br />
Artikel 29 werkgroep 2007a<br />
Richtsnoer juridisch kader EPD, 2007<br />
Artikel 29 werkgroep 2007b<br />
Werkdocum<strong>en</strong>t inzake de verwerking van persoonsgegev<strong>en</strong>s betreff<strong>en</strong>de gezondheid in<br />
elektronische medische dossiers, 2007<br />
WBP 2001<br />
Wet Bescherming Persoonsgegev<strong>en</strong>s, wet van 6 juli 2000, houd<strong>en</strong>de regels inzake de<br />
bescherming van persoonsgegev<strong>en</strong>s (Wet bescherming persoonsgegev<strong>en</strong>s).<br />
Memorie van Toelichting WBP<br />
Tweede Kamer, vergaderjaar 1997–1998, 25 892, nr. 3, p. 110<br />
NEN 7510 2004<br />
NEN 7510, Normcommissie 303 001 “Informatiebeveiliging in de zorg”, Delft 2004<br />
Wet gebruik burgerservice nummer in de zorg 2006<br />
Regels inzake <strong>het</strong> gebruik van <strong>het</strong> BSN in de zorg, Voorstel van wet, TK 2005-2006, 30<br />
380, nr. 3<br />
Regels inzake <strong>het</strong> gebruik van <strong>het</strong> BSN in de zorg, Memorie van Toelichting TK 2005-<br />
2006, 30 380, nr. 3<br />
Add<strong>en</strong>dum gedragscode verwerking persoonsgegev<strong>en</strong>s financiële instelling<strong>en</strong> voor<br />
zorgverzekeraars, gepubliceerd in de Staatscourant van 2 mei 2006, nr 85<br />
Staatscourant 2006, no. 233, p.26<br />
Rechtspraak<br />
Bolderkar-arrest<br />
Rechtbank Rotterdam, Rb 22-03-1989, KG 1989, 170<br />
HR 2 oktober 1990, Kg 1990, nr. 45/46, p. 1877<br />
52