200602-psychofarmaca.pdf - Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme
200602-psychofarmaca.pdf - Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme
200602-psychofarmaca.pdf - Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Psychofarmaca bij autisme,<br />
een update<br />
deze neurotransmitters te stimuleren<br />
en tegelijkertijd de heropname te remmen.<br />
Atomoxetine bezit een deel van<br />
deze eigenschappen; het remt alleen de<br />
heropname van noradrenaline.<br />
Clonidine tenslotte lijkt het noradrenerge<br />
systeem wat tot rust te brengen<br />
via het stimuleren van een zelf-remsysteem<br />
(autoreceptor). Deze regulaties<br />
van dopaminerg en noradrenerg<br />
systeem verbeteren het rustige, oplettende,<br />
gedrag.<br />
Methylfenidaat<br />
Het effect van laag gedoseerd (minder<br />
dan 0,6 mg/kg/dd) methylfenidaat<br />
op hyperactief gedrag bij kinderen met<br />
een ernstige variant van autisme valt<br />
op zijn hoogst bij 60% van de patiëntjes<br />
gunstig uit en kan helaas tot in<br />
70% van de gevallen bijwerkingen<br />
opleveren. (Stigler, Desmond, Posey,<br />
Wiegand, & McDougle 2004,<br />
Quintana, Birmaher, Stedge, Lennon,<br />
Freed, Bridge, et al. 1995, Handen,<br />
Johnson & Lubetsky, 2000). Het is<br />
weliswaar bekend dat methylfenidaat<br />
het “sociaal gedrag” bij ADHD kinderen<br />
verbetert, maar het is echter niet<br />
onderzocht of dit ook geldt bij kinderen<br />
met ADHD plus licht autisme. Het<br />
is daarentegen wel duidelijk dat de<br />
sociaal cognitieve beperkingen bij ernstig<br />
autisme niet verbeteren door het<br />
middel. De ernst van de bijwerkingen<br />
(terugtrekgedrag / stilvallen, angst,<br />
prikkelbaarheid, ontremming, stereotypieën,<br />
eet- en inslaapstoornissen) bij<br />
de autistische kinderen zijn in de<br />
meeste gevallen onaanvaardbaar. Het is<br />
dus als vuistregel te gebruiken dat<br />
naarmate een druk kind meer autistisch<br />
is, de kans op een gunstig effect<br />
van methylfenidaat afneemt.<br />
Atomoxetine<br />
Het effect van atomoxetine op druk<br />
gedrag bij autisme is nog niet adequaat<br />
74<br />
<strong>Wetenschappelijk</strong> <strong>Tijdschrift</strong> <strong>Autisme</strong><br />
onderzocht. Enkele open studies geven<br />
aan dat het middel regelmatig een<br />
gunstig effect uitoefent, waarbij echter<br />
ook vervelende bijwerkingen kunnen<br />
optreden (buikbezwaren, overprikkeld<br />
gedrag, slaperigheid of juist inslaapproblemen)<br />
(Jou, Handen & Hardan,<br />
2005, Troost 2006). Op afzienbare termijn<br />
zal dit middel ook in Nederland<br />
beter onderzocht worden bij patiënten<br />
met autisme.<br />
Clonidine<br />
Clonidine is matig effectief bevonden<br />
in de behandeling van prikkelbaarheid<br />
en hyperactiviteit bij ernstig autistische<br />
kinderen (Fankhauser, Karumanchi,<br />
German, Yates & Karumanchi, 1992,<br />
Jaselskis, Cook, Fletcher & Leventhal,<br />
1992). Veel kinderen (tot 40%) werden<br />
slaperig of depressief.<br />
Antipsychotica<br />
Het werkingsmechanisme van de<br />
diverse antipsychotica is de dopaminereceptorblokkade<br />
plus een variërende<br />
blokkade van een variërend receptorpatroon<br />
(serotonine, noradrenaline,<br />
histamine, acetylcholine). De dopamineblokkade<br />
lijkt een bepaalde rust /<br />
beperking te geven van de emotionele<br />
lading die aan gebeurtenissen wordt<br />
toegeschreven. De serotonineblokkade<br />
vormt waarschijnlijk het tweede<br />
mechanisme achter met name de<br />
agressievermindering.<br />
Door deze bekende effecten van antipsychotica<br />
op gedragsproblemen,<br />
denkstoornissen maar ook teruggetrokken<br />
en negativistisch gedrag zijn<br />
de middelen uit deze groep ook bij<br />
patiënten met autisme onderzocht.<br />
Studies uit de jaren ’80 beschreven al<br />
gunstige effecten van haloperidol<br />
(Campbell, Anderson, Small, Perry,<br />
Green & Caplan, 1982), maar inmiddels<br />
worden risperidon en (in<br />
Nederland) pipamperon veel meer<br />
voorgeschreven. Wat betreft pipamperon<br />
is er geen gepubliceerd onderzoek<br />
aangaande autisme beschikbaar, maar<br />
in de praktijk is dit middel wegens de<br />
langdurige klinische ervaringen nog<br />
steeds van belang bij autisme patiënten<br />
met gedragsproblematiek. Risperidon<br />
daarentegen is nu uitgebreid getest en<br />
uit deze studies weten we dat antipsychotische<br />
middelen zoals risperidon<br />
een vermindering van stereotype<br />
gedrag, onrustig gedrag, affectieve<br />
labiliteit, boosheid, driftaanvallen en<br />
automutilatie kunnen geven<br />
(McCracken, McGough, Shah, Cronin,<br />
Hong, Aman, et al. 2002). Het bleek<br />
dat veel of erg veel verbetering aanwezig<br />
was bij 69% van de kinderen en<br />
jeugdigen. De symptomen die nog het<br />
meest gunstig veranderden waren<br />
driftbuien en automutilatie (Arnold,<br />
Vitiello, McDougle, Scahill, Shah,<br />
Gonzalez, Chuang & Davies et al<br />
2003). In een niet Amerikaanse populatie,<br />
waarbij ook lichtere varianten uit<br />
het spectrum werden geïncludeerd,<br />
werd verbetering gezien op enkele<br />
subschalen van de Vragenlijst Inventarisatie<br />
Sociaal gedrag bij Kinderen (VISK)<br />
betreffende het sociaal funtioneren,<br />
maar niet op de subschalen “angst<br />
voor veranderingen” en “stereotiep<br />
gedrag” (Troost 2006).<br />
Rond de groep van antipsychotica is<br />
recent veel discussie ontstaan over de<br />
netto balans van bijwerkingen: de<br />
oudere middelen zoals haloperidol<br />
kunnen voorbijgaande extrapiramidale<br />
verschijnselen zoals dyskinesieën veroorzaken<br />
(tot 11% van de patiëntjes,<br />
Campbell, Armenteros, Malone,<br />
Adams, Eisenberg & Overall 1997)<br />
maar risperidon kan een snelle<br />
gewichtstoename geven (gemiddeld<br />
6 kg na 6 maanden (Aman, Arnold,<br />
McDougle, Vitiello, Scahill, Davies et al.<br />
2005)) en nadelige veranderingen in<br />
de bloed-vetgehaltes veroorzaken