Download deel 3a - Textualscholarship.nl
Download deel 3a - Textualscholarship.nl
Download deel 3a - Textualscholarship.nl
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
^ 1 1 I I It 1[t! 1^ I I 1\ il \í1 F[ \I,<br />
Gerrit Achterberg<br />
Gedichten<br />
[)ucl <strong>3a</strong> raar
^ 1 1 I I It 1[t! 1^ I I 1\ il \í1 F[ \I,<br />
Gerrit Achterberg<br />
Gedichten<br />
[)ucl <strong>3a</strong> raar
GERRIT ACHTERBERG / GEDICHTEN
MONUMENTA LITERARIA NEERLANDICA XI,<strong>3a</strong><br />
Dit is een uitgave van het Constantijn Huygens Instituut voor tekstedities en<br />
intellectuele geschiedenis (cHI) van de Koninklijke Nederlandse Akademie van<br />
Wetenschappen (KNAW)<br />
Adres: Prins Willem-Alexanderhof 5, 2S95 BE Den Haag<br />
Postadres: Postbus 907S 4, 2509 LT Den Haag<br />
Telefoon: 073 3 15 800<br />
Telefax: 070- 3 8 20 S46<br />
Copyright van deze uitgave © woo Constantijn Huygens Instituut van de<br />
Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen<br />
Vormgeving: Frederik Bos, Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen,<br />
Amsterdam<br />
Druk: Orientaliste, Herent<br />
ISBN 90-76832-01-3
KONINKLIJKE NEDERLANDSE AKADEMIE VAN WETENSCHAPPEN<br />
Gerrit Achterberg<br />
Gedichten<br />
Historisch-kritische uitgave,<br />
verzorgd door P. G. de Bruijn<br />
Deel <strong>3a</strong> / Apparaat<br />
Constantijn Huygens Instituut, Den Haag 2000
Projectcommissie: G.J. Dorleijn, Groningen; R.L.K. Fokkenrat, Utrecht;<br />
A.L. S6temann, Utrecht; H.T.M. van Vliet, Den Haag
I<br />
Beknopte inhoudsopgave<br />
Apparaat 3<br />
Alfabetisch register van titels en beginregels 1311<br />
Gedetailleerde inhoudsopgave 1363
I 'T WONDER<br />
OVERLEVERING D Dean en van twee twintigers, . 6.<br />
^ ^ p<br />
DATERING Tussen augustus g en I o november I 94 2<br />
LEESTEKST D<br />
INGREEP 6 hardde'in < harde'in<br />
COMMENTAAR<br />
[Z]<br />
[3]<br />
[4]<br />
I In Dean ^ en ggvan twee twintigers hebben Achterberg g en Arie Dekker gedichten g<br />
opgenomen, pg ^ die in de eerste maanden van hun vriendschap p waren ontstaan. Zijl<br />
leerden elkaar in augustus g I<br />
9<br />
2 4kennen. Het in de bundel oopgenomen<br />
enomen voor-<br />
woord van ds. A. Dekker, ^g geschreven toen de kopij pl voor de bundel gereed g was, is<br />
gedateerd g<br />
`OPHEUSDEN I o November 1924? Zie verder 2.<br />
AVONDKERK<br />
OVERLEVERING D Dean en van twee twintigers, . 8.<br />
^ ^ p<br />
DATERING Tussen augustus g en io november I 94 2<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR<br />
I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
AVOND<br />
OVERLEVERING D De zangen van twee twintigers, p. IC).<br />
DATERING Tussen augustus g en I o novembe r I 94 2<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot<br />
REGEN<br />
OVERLEVERING D De zangen van twee twintigers, p. 12.<br />
3
DATERING Tussen augustus g en I o november I 94 2<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
[s]<br />
[71<br />
DE WIND LACHT...<br />
OVERLEVERING D De zangen van twee twintigers, p. 16.<br />
DATERING Tussen augustus g en i o november I 94 2<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie i "t Wonder', noot I.<br />
6 DE REIGER<br />
OVERLEVERING D De ^ an ^en van twee twintigers, g ^ pp.<br />
18.<br />
DATERING Tussen augustus g en 1 o november I 94 2<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie i "t Wonder', noot I.<br />
LIEDJE<br />
OVERLEVERING D De ^ an ^en van twee twintigers, g ^ p. p 20.<br />
DATERING Tussen augustus g en i o november i 94 2<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
4
$ DE VERLATEN REIZIGER<br />
OVERLEVERING D Dean ^ en g van twee twintigers, p.<br />
22.<br />
DATERING Tussen augustus en i o november i 2<br />
gu 9 4<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
2 In Dean ^^ en van twee twintigers g is elk ggedicht<br />
ondertekend met de initiaal van de<br />
auteur, behalve ditedicht. g Volgens g een mededeling gvan<br />
Arie Dekker is het<br />
ggedicht van Achterberg g (zie verder 2.2 .<br />
[91<br />
HERFSTGEDACHTE<br />
OVERLEVERING D Dean ^ en g van twee twintigers, g ^ P p. 2 4.<br />
DATERING Tussen augustus gu en i o november i<br />
9<br />
2<br />
4<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie i "t Wonder', noot I.<br />
'T LEEGE HUIS<br />
OVERLEVERING D Dean ^ en g van twee twintigers, g ^ p. p 2 5-26.<br />
DATERING Tussen augustus en 1 o november i 2<br />
gu 9 4<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
I I DE ZWIJGENDE RIVIER<br />
OVERLEVERING D De an en van twee twintigers, p. 28.<br />
DATERING Tussen augustus en pp november I 2<br />
g 94<br />
5
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
ALTIJD MAAR DOOR...<br />
OVERLEVERING D Dean en van twee twintigers, I— 2.<br />
^ g g ^ P3 3<br />
DDATERINGG Tussen augustus g en I o november I 94 2<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR CO I Zie I "t Wonder', , noot I.<br />
13 DOOD<br />
2 De in de leestekst als motto afgedrukte g tekst staat in De zangen ^^ van twee twintigers g<br />
rechtsboven n het e gedicht, g in hetzelfde lettertype tYp als de rest van het gedicht. g De<br />
herkomst is niet te achterhalen.<br />
3 De overgang g g van r. 3 I I valt samen 4 met depaginawisseling.<br />
OVERLEVERING D De ^ an gen van twee twintigers, g , p. 37.<br />
DATERING Tussen augustus g en I o november i ^ 24<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
[ 14]<br />
OVERLEVERING D De zangen van twee twintigers, 38.<br />
DATERING Tussen augustus g en I o november I ^ 24<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR,<br />
I Zie i "t Wonder', noot i.<br />
6
ILIEFDE ' S MACHT<br />
S<br />
OVERLEVERING D De an en van twee twintigers,<br />
^ ^ g , p. 39.<br />
DATERING Tussen augustus g en I o november I 94 2<br />
LEESTEKST D<br />
INGREEP deez' < dee'z<br />
3<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
[16] 'K ZAL HAAR GAAN ZEGGEN...<br />
OVERLEVERING D De ^ an gen van twee twintigers, g ^ p 42. 4<br />
DATERING Tussen augustus en pp november 12<br />
gu 9 4<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
[I-7 1 HAAR AFZIJN<br />
OVERLEVERING D De an en van twee twintigers,<br />
^ g g , p. 45•<br />
DATERING Tussen augustus en I o november I 2<br />
gu 94<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
I 8<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
7<br />
DE LIEFDE<br />
D Dean en van twee twintigers,<br />
^ ^ g , p. 47.<br />
Tussen augustus g en Io november 1924 12
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
[191 EZELKE<br />
OVERLEVERING D De zangen van twee twintigers,<br />
DATERING Tussen augustus g en io november I 94 2<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
20 HET SCHOOIERTJE<br />
OVERLEVERING D De zangen van twee twintigers, I.<br />
DATERING Tussen augustus en io november I 2<br />
gu 9 4<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
2I IK WEEN...<br />
OVERLEVERING D Dean en van twee twintigers,<br />
^ g p 53•<br />
DATERING Tussen augustus en io november I z<br />
gu 9 4<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR I Zie I "t Wonder', noot I.<br />
MEMENTO MORI<br />
OVERLEVERING D De zangen van twee twintigers,<br />
8
DATERING Tussen augustus g en Io novemb er i 94 2<br />
LEESTEKST D<br />
COMMENTAAR Zie I "t Wonder', noot I.<br />
[23]`ALS 'T OPENDUBBEN VAN DE TULPEN,'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p in brief aan R. Houwink, 2 september 1925.<br />
> p<br />
DATERING Vóór 2 september i 2<br />
p 95<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Ditedicht g staat in de eerste overgeleverde g brief van Achterberg gaan<br />
Roel<br />
Houwink van 2 september 1925. Behalve dit ggedicht stuurde Achterbergg<br />
2 4`Zomermoren' 'Zomermorgen' tot en met 7 2 `Min J meisje J met de koninklijke J beenen,' ter<br />
beoordelin g. Zie verder 3 .I.<br />
[^4]<br />
[25]<br />
ZOMERMORGEN<br />
OVERLEVERING M Manuscript, in brief aan R. Houwink, 2 september 1925.<br />
P^ s p<br />
DATERING Vóór 2 september I 2<br />
p 95<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie [23] 3 `Als 't opendubben van de tulen' ,, noot I .<br />
AVOND<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p in brief aan R. Houwink, 2 september 1925.<br />
> p<br />
DATERING Vóór 2 september i 2<br />
p 9S<br />
LEESTEKST M<br />
9
COMMENTAAR I Zie' [23] `Als t o endubben van de tulen' ,^ noot i.<br />
2 Het strofewit in r. 12/13 3valt samen met de bladwisseling. g<br />
26 `HET HUNKERINGS HOOGROOD'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, in brief aan R. Houwink, 2 september 1925.<br />
p > p<br />
DATERING Vóór 2 september I 2<br />
p 9S<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie 2 `Als 't opendubben van de tulen ' noot i .<br />
3 >><br />
[27]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
COMMENTAAR<br />
'MIJN J MEISJE J MET DE KONINKLIJKE J BEENEN , '<br />
M Manuscript, in brief aan R. Houwink, 2 september I 2.<br />
p > > p 95<br />
Vóór 2 september I 2<br />
p 9S<br />
M<br />
[28] ` IK EN DE STRATEN'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
IO<br />
Na r. 2 9 9staan over de gehele gpl schrijfbreedte stree jes van diverse lengte. g In de<br />
leestekst zijn zijnkastlijntjes<br />
die weergegeven door kastlijntjes.<br />
Zie[23]ls 3 't opendubben van de tulpen,', ,^ noot I.<br />
2 Het strofewit in r. 11/1 2 valt samen met de bladwisseling. g<br />
3 Vgl. g R. Houwink, ^ Het raadsel Achterberg' ^^pp.<br />
i o— i 8.<br />
M Manuscript, in brief aan R. Houwink, 1 9 september I 2.<br />
p > > 9 P 9 5<br />
Voor I 9 september p I 2 95<br />
M<br />
Na r.en 9 r. I I staan over de gehele g schrijfbreedte schrijfbreedtestreepjes pl van diverse lengte. g<br />
In de leestekst zijn zijnkastlijntjes.<br />
die weergegeven door kastlijntjes.
COMMENTAAR I 0 Op19 9 september p I 2 95 stuurde Achterberg g`no 'nog een paar p versjes' 1 aan Roel<br />
Houwink: ditedicht g [29] ^ 9 `In deze ^ schemerhuis' en o 3 `Dauw'. Zie verder 3 .I.<br />
2 Het strofewit in r. I 112 valt samen met de bladwisseling. g<br />
3 Vgl. g R. Houwink, ^ Het raadsel Achterber ^^pp.<br />
' 19-23.<br />
2 `IN DEZE SCHEMERHUIS'<br />
9<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p > in brief aan R. Houwink, 19 9p september 1925.<br />
DATERING Vóór 19 I september p I 9S 2<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie [281 `Ik en de straten' noot I.<br />
[30] DAUW<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
M Manuscript, in brief aan R. Houwink, 19 september I 2.<br />
p > >9p 95<br />
Vóór 9 I september p I 9S z<br />
M<br />
I Zie [28] `Ik en de straten' noot I.<br />
2 Het strofewit in r. 6/7 valt 7 samen met de bladwisseling. g<br />
I `DEN ROOIEN LOOZER VAN MIN ZAAD'<br />
3 J<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p> in brief aan R. Houwink, 24 4 september p 1 9 2 5 .<br />
DATERING Vóór 24 4 september p I 9S 2<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Ditedicht g staat in Achterbergs g brief aan Roel Houwink van 24 4 september p<br />
1 9 2 5 . Achterberg g schreef: `De laatste producten p (enkelen) wekten weerzin, aan wie<br />
ik ze liet lezen. Is dat hunersoo<strong>nl</strong>i'k p 1 voelen dat ^ er tegen g ggekant<br />
is, of schuilt er<br />
iets onder wat op pppornografie g zou lijken? l Ik voor me ^el<br />
voel dit totaal niet; ik<br />
II
voel het als de volle zwaarte van ietseweldi g gs. Ik zou zeer graag g g weten hoe U<br />
erover denkt! Zoo maakte ik o<strong>nl</strong>angs g deze g<br />
regels ... '. Zie verder3.1.<br />
2 De lezing g mijn J mond. (r. 6) berust ongetwijfeld g l op p een verschrijving. l g Omdat deze<br />
fout nietrobleemloos p gecorrigeerd g g kan worden, is ^ in dit geval g niet ingegrepen.<br />
[32] `IN DEN HOOGEN FEESTVLAG,'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p> in brief aan R. Houwink, >SJjanuari i 926.<br />
DATERING Vóóranuari I 26<br />
S1 9<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I OOp januari I 926 stuurde Achterberg g zijn 1 `laatste werk' aan Roel Houwink,<br />
bestaande uit 7 I ggedichten: 32 `In den hoo g en eestvla g^ ' tot en met 48<br />
`Zal dan uw<br />
liefderooter g ween ^ dan mijn vrees?' . Uit deze verzameling g kruiste Houwink vier<br />
gedichten eenmaal -en drie gedichten g tweemaal aan. Dit gedicht g is eenmaal aan ge- ge<br />
kruist (zie afbeelding). Zie verder3.1.1.<br />
[33]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
34<br />
`UW HULK VOER ZONDER VRACHT'<br />
M Manuscript, in brief aan R. Houwink, januari I 26.<br />
p, ^Sl 9<br />
Vóór'anuari I 26<br />
51 9<br />
M<br />
I Zie [ 3 2] `In den hoo en feestvlag,' noot I. Dit gedicht is door Houwink eenmaal<br />
aangekruist.<br />
g<br />
`IEDRE WINTER BLINDER'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p> in brief aan R. Houwink, >51januari i 926.<br />
DATERING Vóór'anuari I 26<br />
S1 9<br />
LEESTEKST M<br />
I2
°:. ^. v :ï ^;..:4 • :<br />
1 '1;L .,^:c.,:,^^:^;<br />
. ^ ;^:.. ..^.^?•,<br />
^:.,n^r'•<br />
á'::5?u<br />
^ ::.^: ,;^^,.,^;.^:^ ^^.ï^.:.^::..:•., ^ . :x ..s^,^ ^: : :^;:<br />
^^_ _ .. .:^^,;='^.^<br />
^^^::.. ^<br />
= 4<br />
,:..,::^:.^..,...> ....
VARIANTEN EN M a zw inkt, b potlood p (in de hand van R. Houwink)<br />
CORRECTIES<br />
2 M a Iedere winter meer er van verloren,<br />
b<br />
verloren<br />
COMMENTAAR<br />
I Zie[3z] 3 `In den hoo gen feestvlag,' g> > noot I. Dit gedicht g is door Houwink eenmaal<br />
aangekruist. g<br />
2 De doorhaling g in ppotlood van M,<br />
^ r. 2 er van is door Houwink bekrachtigd g met<br />
zwarte inkt.<br />
`MIN LIEFDEVOGEL VLIEGT ZOO NAUW'<br />
35 J<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p, in brief aan R. Houwink, ,S^ januari 1926. 9<br />
DATERING VÓÓranuari I 26<br />
Sl 9<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie[32] 3 `In den hoo gen feestvlag,' g, noot I.<br />
[36] `HET LATE, LATE WINTERPARK'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p> in brief aan R. Houwink, >Sljanuari i 926.<br />
DATERING Vóóranuari I 26<br />
S1 9<br />
LEESTEKST M<br />
VARIANTEN EN M a zw inkt<br />
CORRECTIES<br />
4 M a en onder het lantaar<strong>nl</strong>icht<br />
a[lantalre[<strong>nl</strong>icht]<br />
co COMMENTAAR I Zie [32] 3 `In den hoo gen feestvlag,' ^, , noot i . De tweede strofe van dit gedicht g is<br />
door Houwink eenmaal aangekruist. g<br />
[37]<br />
`MIN HELDRE SCHERPTE SPANT,'<br />
J<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p, in brief aan R. Houwink, ,Sljanuari i 926.<br />
14
DATERING Vóóranuari I 26<br />
S1 9<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie [32] `In den hoo en feestvla ' noot i.<br />
3 g g> ><br />
[38]<br />
`NIETS DAN MIN EENZAAM ZELFBELEVEN,'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p> in brief aan R. Houwink, >S1 januari i 926.<br />
DATERING Vóóranuari I 26<br />
S1 9<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie [32] `In den hoo en feestvlag,' noot I.<br />
3 g g> ><br />
[391<br />
'OPEN SCHULPEN UW BEENEN'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p, in brief aan R. Houwink, X51 januari 1926. 9<br />
DATERING Vóór'anuari I 26<br />
51 9<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie [32] `In den hoo en feestvlag,' noot I.<br />
3 g g> ><br />
[401<br />
'OVER DIT LAND ALLEEN'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p> in brief aan R. Houwink, >51januari I 9 26.<br />
T Elsevier'seïllustreerd g maandschri t 36.II (juli<br />
1<br />
I 926 ^ p p. 44•<br />
M 2 Manuscript, p ^pkopij D I H-1.<br />
l ^<br />
P l Proef D I , H-2.<br />
I<br />
5<br />
D' Afvaart, ^ p. I 5.<br />
1) 2 Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P3 Tweederoef p D 2, , H-58.<br />
D 2 Oude cr to amen y g ^ p p. 7.<br />
M3 Kopij p D3 H I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 2.<br />
^ g ^ p 3
DATERING Vóóranuari I 26<br />
S1 9<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI<br />
Reekstitel M I[ontbreekt]<br />
T-D3 Strophen<br />
Nummer M I -T [ontbreekt]<br />
Al2-D3 r<br />
3<br />
4<br />
M I a zw inkt b potlood, c zw inkt -c in de hand van R. Houwink<br />
,p)<br />
MI En nu dool ik bij binnen .<br />
1<br />
T D3 en I u ;<br />
MI<br />
T-D 3<br />
6 M' te heelen hier<br />
T-D3<br />
0 oude wonde die onsinde<br />
pl<br />
0<br />
on<br />
7 MI a of nog gte<br />
heeter schrijnen?<br />
[ g g] schrijnen? l<br />
c of heeter nog gte schrijnen? schrijnen<br />
T-D3<br />
1,<br />
COMMENTAAR Van deedichten g die Achterberg g op pjanuari Sl 1926 9 aan Roel Houwink stuurde<br />
(zie [ 3 2] `In den hoo 8 en eestvla g> > ' noot I kruiste Houwink drie gedichten g twee -<br />
maal aan: ditedicht g ^ 46 `Zi ^^ in ^van mij J vandaan' en [48] 4 `Zal dan uw liefde groote rooter<br />
^ dan min J vrees?'. Deze ggedichten stuurde hij op p 18 januari<br />
i 926<br />
aan Herman<br />
Robbers, redacteur van Elsevier'seillustreerd g maandschrift: `Hierbij 'Hierbij een paar p<br />
stro phen van een jong l g onderwijzer uit Opheusden. p Hij Hijvroeg g mij l of ik ze eens<br />
voor hem aan u wilde opzenden. p Ik schreef de m.i. 3besten<br />
over. Ziet u maar<br />
eens. Het likt l mij 1eerlijk l en eenvoudig gwerk. Een aanmoediging g gzou<br />
hem<br />
misschieneen kwaad doen.' pRobbers heeft meteen positief op pde inzendingg<br />
want preeds<br />
op 20 januari l bedankte Houwink hem voor de opname pname<br />
van deedichten. g Uit de overige g correspondentie p blijkt } dat Achterberg gin<br />
maart<br />
een drukproef p ontvangen g heeft, ^ maar deze is niet overgeleverd. g De drie gedich<br />
-<br />
ten verschenen in de juli-aflevering } gvan Elsevier's ggeillustreerd<br />
maandschri Zie t. e<br />
verder.I.I. 3<br />
2 In Tzijn 1 de drie gedichten g (zie noot i zonder duidelijke duidelijkemarkering gonder<br />
elkaar afgedrukt g onder de titel `Strophen'. p Vanaf M 2 vormen de gedichten g een<br />
reeks van drie afzonderlijke<br />
g edichten , aan geduid<br />
met de nummers `I' tot en met<br />
i6<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y
[4 1 ]<br />
`TE STERVEN, LIGGENDE AAN U'<br />
OVERLEVERING E M Manuscript, p , in brief aan R. Houwink, , jjanuari januar I1926.<br />
VóóranuariI 26<br />
51 9<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie [32] `In den hoo en feestvlag,' noot i.<br />
[42]<br />
`NIET DE GEKAPTE NON BEN IK'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p> in brief aan R. Houwink, >51januari i 926.<br />
DATERING Vóóranuari I 26<br />
51 9<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie[32] 3 `In den hoo ^en feestvlag,' g> > noot I.<br />
[43]<br />
`SCHEEVE SCHUIFT HET RIETSEL HEEN,'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p> in brief aan R. Houwink, >Sljanuari i 926.<br />
DATERING Vóórjanuari I 26<br />
S1 9<br />
LEESTEKST M<br />
VARIANTEN EN M a zw inkt<br />
CORRECTIES<br />
5 M a Scheef<br />
a [Schee]ve schuift mij mi 't leven heen,<br />
COMMENTAAR I Zie[32] 3 `In den hoo ^en feestvlag,' g> > noot i.<br />
[44]<br />
`MEIS E HOE ZWAAR ZOENEN UW LIPPEN'<br />
J^<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p> in brief aan R. Houwink, >S1januari i 926.<br />
I<br />
7
DATERING Vóóranuari 51 I<br />
9<br />
26<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie 2 `In den hoo en feestvlag,' noot I.<br />
`IK DRAAL TER DEURE VAN MIN EIGEN DUISTER HUIS'<br />
4S J<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p> in brief aan R. Houwink, >51januari i 926.<br />
DATERING Vóóranuari I 26<br />
5l 9<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie[ 3 2] `In den hoo ^en feestvlag,' ^> > noot I.<br />
6 'ZIJ GING VAN MIJ VANDAAN'<br />
4 J J VANDAAN<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI Manuscript, p> in brief aan R. Houwink >Sl januari I 926.<br />
T Elsevier'seïllustreerd ^ maandschrift 36.11 6.1I l' uli 1926), . p. 44.<br />
M 2 Manuscript, p ^ kopij Pl D I ^H<br />
I.<br />
P l Proef DI ^ H-2.<br />
D I Afvaart ,p.16.<br />
P 2 Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D2 Oude cr yp to amen p. 8. ^ ^ p<br />
M3 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 V amelde gedichten, p. 24.<br />
^ g ^ P 4<br />
Vóór'anuari I 26<br />
S l 9<br />
M'<br />
Reekstitel M I[ontbreekt]<br />
T-D3 Strophen<br />
Nummer M I -T [ontbreekt]<br />
1ó<br />
M z-D3 I I<br />
P 2 aedrukt b potlood<br />
g ^ p
I MI-T Zijging van mij vandaan<br />
l g g 1<br />
M2 I,<br />
P II -D Io<br />
Pz a 1<br />
b ]bij [ ]<br />
P3-D3<br />
2 MI Het licht van den lantaarn tegen<br />
T-M 2 het 1 I lantaren I I,<br />
P I ....D3I 1 de 1 1<br />
3 M' Haar lange schaduw lag tot aan mijn voeten<br />
T-D3 haar 1<br />
COMMENTAAR I Zieo Zie ko `Over dit land alleen' noot I en 2.<br />
Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
[471<br />
`ACHTER HOOGE BOOMEN KWAM EEN'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p> in brief aan R. Houwink, > januari i 26.<br />
51 9<br />
DATERING Vóór'anuari I 26<br />
5 1 9<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie[32] 3 `In den hoo gen feestvlag,' g> > noot I.<br />
[48]<br />
`ZAL DAN UW LIEFDE GROOTER WEZEN DAN MIN VREES?'<br />
J<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, in brief aan R. Houwink, januari I 26.<br />
p> >51 9<br />
T Elsevier'seïllustreerd g maandschri t 3 6. i I' l uli 9I 26<br />
^ p p. 44 •<br />
M 2 Manuscript, kopij D I II i.<br />
p ^p l ^<br />
P I Proef D I , H-2.<br />
D' Afvaart, ^ p. p I 7.<br />
P 2 Eersteroef D 2 , H- .<br />
p ^ S7<br />
P3 Tweederoef p D Z ^H-58.<br />
D2 Oude cr y to g amen p. ^ p 9•<br />
M3 Kopij D3 H- I<br />
p<br />
22.<br />
l ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. 25.<br />
^ ^ ^ p 5<br />
DATERING Vóór'anuari I 26<br />
S 1 9<br />
I<br />
9
LEESTEKST MI<br />
INGREEP 2 terug < trug<br />
g<br />
VARIANTEN EN M2 a zw-gr inkt, b zw inkt<br />
g<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel M I[ontbreekt]<br />
T-D3 Strophen<br />
Nummer M'-T [ontbreekt]<br />
M z-D 3 III<br />
4 M1 glans dien gij niet kende ... Slapen<br />
4/5 MI [strofewitJ<br />
5<br />
T-D3 [geen strofewit]<br />
M I -T<br />
COMMENTAAR<br />
[491<br />
M2<br />
P II-D3<br />
moet ik nu... Zie ik slaap zonder vrees.<br />
p<br />
I Zie[40] `Over dit land alleen' noot I en z.<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Engels door P. Boyce.<br />
g g Y<br />
`WAT IS DIT EEN ZOETE VERBINTENIS,'<br />
OVERLEVERING T Degids 92.11 (april I g 9 P 928 p. o. ^P 3<br />
M I Manuscript, p ^ kopij P1 D I ^ 11-i.<br />
P T Proef D I ^ H-2.<br />
D I A vaart ,p.<br />
I 8.<br />
P 2 Eersteroef p D2 H- .<br />
^ S7<br />
P3 Tweederoef D 2 H- 58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude cr y ta ^amen ^ p. p Io.<br />
M 2 Kopij p D 3 H I 22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ P.26.<br />
DATERING Vóór 2 3 september p I 97 2<br />
LEESTEKST T<br />
20
VARIANTEN<br />
r T-M I<br />
PI-D3<br />
COMMENTAAR<br />
EEN M<br />
CORRECTIES gebracht<br />
na PI)<br />
Titel T jontbreektl<br />
M' a<br />
b Driebond<br />
PI<br />
ml c Drievoudig verbond<br />
g<br />
DI-D3<br />
OVERLEVERING MI<br />
T<br />
Mz<br />
P'<br />
D'<br />
2I<br />
a zw- zw-grr<br />
inkt, potlood, otlood, c bl-gr inkt (in de hand van R. Houwink, aan-<br />
Wat is dit een zoete verbintenis<br />
I 0 P 23 3 september P i 97 2 is bij De gids een onbekend aantal gedichten van<br />
bij g<br />
Achterber Achterbergbinnengekomen. g De kopij plwerd vervolgens g aan de redacteuren A.<br />
Roland Holst en M. Nijhoff 1 gestuurd. g Op p 20 oktober schreef Roland Holst aan<br />
Achterberg: g `De heer Nijhoff l (mijn 1 mederedacteur voor ppoëzie) en ik zij zijn etrof<br />
door enkele kwaliteiten in de verzen, dieji g bij<br />
"de Gids" inzond, kwalitei-<br />
ten die echter nog gal te zeer slechts mogelijkheden g^ bleven.<br />
0 Opvoorstel van den heer N. kom ik u verzoeken in het laatste gedichtje g l<br />
("Wat is dit een zoete verbintenis") regels g 3 en 4 te wijzigen; l g^ hij<br />
raadt aan:<br />
"dat liefde er niets bij heeft ingeboet, g<br />
teeraken g tot deze rust."<br />
Hetedicht g zou zeer zeker véél hierdoor winnen, ^en het blijft blijfttoch geheel g in<br />
uw toon. Na een wijziging l g g in dezen zin zouden wij 't gaarne g plaatsen. P Ook zoudt<br />
gij ij ggoed doen in de laatste regel g "hier" te schrappen. pp Ik hoop p hierop P antwoord<br />
van u te mogen g ontvangen g –'. Het antwoord van Achterberg gbleef<br />
niet bewaard.<br />
Hetedicht g werd, met ^ de door Nijhoff l voorgestelde g veranderingen, g ^gp geplaatst in<br />
de april-aflevering p g van De ggids. Zie verder 3 .I.2.<br />
2 M I is(ge<strong>deel</strong>telijk) gereproduceerd in Schrijvers prentenboek, p. i .<br />
l g p J ,p 3<br />
3 Ditedicht is vertaald in het Duits door R.W. Schnell/J. Walvis en in het<br />
g<br />
Engels g door P. Boyce. Y<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Fens K. `Een apothekerspraatje.'<br />
Nihoff j [M.], > van Afvaart.]'<br />
0 'ZIJ, HUN LIEFDE TOT HAAR EINDE GINGEN, '<br />
J> >'<br />
Manuscript, in brief aan R. Houwink, 1 9 april z 2 8.<br />
p > > 9 p 9<br />
Elsevier'seïllustreerd maandschri t 8. I I (november I 28 p. 346.<br />
g 3 9 ^ p 34<br />
Manuscript, kopij D I , H-1.<br />
p ^ pl<br />
Proef D', ^ 2.<br />
Afvaart, ^ p p. I . 9
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
T-D3<br />
P2 Eersteroef p D 2 H-57.<br />
^<br />
P3 Tweederoef D 2 p ^ H-58.<br />
D 2 Oude c to amen p. 11. ^ g ^ P<br />
M3 Kopij p H1 22.<br />
l ^<br />
D3 Ver amelde edichten p. 27.<br />
Vóór 1 aril 1 28<br />
9 P 9<br />
MI<br />
^ ^ p 7<br />
P 2 aedrukt g b ^ potlood, p c ^ bl ballpoint P (in de hand van S. He Ynem ann<br />
M3 aedrukt g b ,p)<br />
potlood (in de hand van D. Wolthers<br />
ontbreekt<br />
Wedergeboorte<br />
g<br />
Opdracht M I [ontbreekt]<br />
p<br />
T-M2 voor Cathrien<br />
P' -D I Voor<br />
P 2 a<br />
c Idoorgehaald]<br />
P 3-D3 [ontbreekt]<br />
M 1 3 -D 2 vonden bi bij't<br />
opslaan van hun tenten<br />
M3 a<br />
b in hun tentopeningen<br />
D3<br />
7<br />
8<br />
ml<br />
TDI<br />
lang g achter hen ligt ^ zij zijvermoord<br />
P 2 a<br />
P3-D3<br />
b een aureool heeft haar omgloord,<br />
g<br />
M' -D' van wie zij nochtans helder zingen; g^<br />
P 2 a<br />
b heden<br />
P 3-D3 I I<br />
COMMENTAAR I 0 Op 1 april 9 P 1 28 9meldde Achterberg aan g Roel Houwink dat dit gedicht g door de<br />
redactie van Elsevier'seillustreerd g maandschri t was aangenomen. g Achterberg g schreef<br />
verder: `Het vers ... vraagt geen titel. Weet U niet een gepaste, gp of behoor ik dit<br />
zelf te doen?' Houwink heeft aan dit verzoek voldaan, want op p 17 7l juni bedank-<br />
te Achterberg g hem `voor de m.i. goedgekozen g g titel: Wedergeboorte, g voor het U<br />
bekende vers'. Zie verder.2. 3<br />
22
2 Op 0 6 november i 28 9 heeft Achterberg zg een – niet bewaard gebleven g – afschrift<br />
of overdrukje J van dit gedicht g naar Roel Houwink en Arie Dekker gestuurd. g Aan<br />
Dekker schreef hij: `Tot mijng m genoegen g verscheen thans mijn mij vers in het<br />
van Elseviers. Het zij je in oude vriendschap pggeschonken.<br />
Ik<br />
hoo hooper je l oor<strong>deel</strong> over te vernemen!' Dat oor<strong>deel</strong> heeft Dekker gg gegeven, e<br />
^ blij1<br />
-<br />
kens de brief van Achterberg g d.d. 19 9 december I 928: `In je jebespreking e gvan<br />
"Wedergeboorte" g trof me je zienswijze in de verhouding g der critiek tot haar<br />
object. Een gevarieerd g gevoel g of liever een ontvankelijker 1 zal in een vers meer<br />
vinden dan een onontvankelijker[.] J Maar misschien zullen diepte p en breedte hier<br />
wel met elkaar congrueeren.' g Zie verder 3.2. 3<br />
3 In T D I is ditedicht opgedragen aan Cathrien van Baak, ^met wie Achterbergg<br />
van 1924 9 4 tot eind I 92 7 voor de eerste maal een relatie had (zie Biografie, p . 87 8<br />
e.v.). Zie ook[63] 3 `Gij J Rondt met een hoog ^ hoen' noot 2.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Honders, A.C. `Achterber g en het bijbels 1 g etui g en.' is<br />
[51] `IK HAD MET U TERUG WILLEN GAAN'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p > in brief aan R. Houwink, 19 9 april p i<br />
9<br />
28.<br />
DATERING Vóór 19 I april p I<br />
9<br />
28<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I In zijn brief aan Roel Houwink van i 9 april p i 28 9 stuurde Achterberg g – naast<br />
o `Zi , die hun liefde tot haar einde gingen,' (zie aldaar, noot I – vier `verzen die ik<br />
inmiddels maakte':I S `Ik had met u tern gwillen ^gaan' tot en met<br />
dood het won van ^mi Zie verder 3<br />
.2.<br />
S4 `Toen dat de<br />
2 `ZIJ DIE BIJNA AAN HET BLOED RAAKTEN'<br />
S J J<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
23<br />
M Manuscript, p > in brief aan R. Houwink, 1 9 april p 1928. 9<br />
Vóór I april 1928<br />
9 p 9<br />
M<br />
I Zie[ 5 i] `Ik had met u terug willen gaan', noot I.<br />
S g g
`ER LIGT IN DE ZON EEN VROUW TE LACHEN'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, in brief aan R. Houwink, 19 april i 28.<br />
p > 9 p 9<br />
DATERING VÓÓr 19 I april p I 928<br />
LEESTEKST M<br />
VARIANTEN EN M a zw-gr inkt<br />
g<br />
CORRECTIES<br />
2 M a er ligt<br />
a Er<br />
in mijn mijnhart een vrouw begraven g<br />
6 M a Ik moet nog wachten voordat ik ga<br />
g g<br />
a<br />
10 M a met mij ver<br />
l<br />
a b[e]vriend, in hun midden leef ik.<br />
COMMENTAAR I Zie I `Ik had met u tern willen aan' noot i.<br />
[54]<br />
`TOEN DAT DE DOOD HET WON VAN MIJ'<br />
J<br />
OVERLEVERING M Manuscript, in brief aan R. Houwink, 19 april i 28.<br />
p > 9 P 9<br />
DATERING VÓÓr 19 I april p I 928<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie[ 5 i] `Ik had met u tere g willen g aan' noot I .<br />
[5 5]<br />
`DE REGEN DEELT HET DONKER HART'<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, p > in brief aan A. Dekker, 6 november 128. 9<br />
M2 Manuscript, p > in brief aan R. Houwink, 6 november 1928. 9<br />
T Degids ^ 9933.1 (januari 1929), p. 45•<br />
M3 Manuscript, p ^ kopij pl D I H I.<br />
PI Proef DI H2.<br />
D I A vaart, p. p 20.<br />
p P 2 Eersteroef D 2, ^ H-57.<br />
24
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
8 MI<br />
IO<br />
II<br />
T-D3<br />
MI -2<br />
T-D3<br />
M'-2<br />
T-D3<br />
P3 Tweede P roef D 2 , H-58.<br />
D 2 Oude cr y to ^amen ^ p. p 12.<br />
M4 Kopij p l D3 H-1 22.<br />
^<br />
D3 U amelde ^ gedichten, ^ ,pp.<br />
28.<br />
Vóór 20 september I 28<br />
p 9<br />
MI<br />
Titel M' -T[ontbreekt]<br />
M3 a I<br />
b Regen<br />
PT-D3 I I<br />
M3 a zw-gr inkt, b potlood<br />
3 MI- 2 om evenveel in een zelfde meenen<br />
TM 3<br />
P'-D3 I eenzelfde I<br />
dit wat ik weet, weet ook de reen.<br />
g<br />
sinds een uitwisselen ontstond<br />
I I dit<br />
zoo zoet, dat het hart een vrede vond<br />
COMMENTAAR I 0 Op20 september p 1928 9 zond Achterberg geen onbekend aantal gedichten g – `de<br />
heele laatsteroductie' ^ schreef hij hijaan Roel Houwink – naar De ^gids. In zijn zij<br />
begeleidende g brief aan H.T. Colenbrander schreef Achterberg g `Misschien is het<br />
voor U mo gelik j te constateeren dat ^ zijn 1 verzen in waarde toenamen, sinds er<br />
een vers van zijn hand in Uw blad het licht zag.' g 49 `Wat is dit een ^oete<br />
ver-<br />
bintenis' noot I . Colenbrander gheeft de gedichten vervolgens g ter beoordelingg<br />
gestuurd g aan A. Roland Holst. Op p 6 november ontving gAchterberg gbericht<br />
dat<br />
ditedicht g door de redactie geaccepteerd g P was en ^ stuurde hij lafschriften<br />
aan Arie<br />
Dekker M I en Roel Houwink (M 2). Zie verder.2. 3<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
`WI DIE IN DE ZON GEZONGEN'<br />
S J<br />
OVERLEVERING M Manuscript, in brief aan A. Dekker, april 1929.<br />
p > >9 p<br />
2 5
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
Vóóra 9p ril 1929 12<br />
M<br />
I 0P9 ap april i 9 stuurde Achterberg vier gedichten, 6 `Wi Wij die in de zon e-<br />
z 9 g g ^5 J ^<br />
zongen'^9 tot en met `Over de dood verging g ^ het lied' , aan Arie Dekker: `Hierbij lgaan<br />
eenige g verzen die ik uit mijn l werk, als m.i. de beste, voor je jeoverschrijf.' l f Onder- d -<br />
aan de brief voegde g hij hier aan toe: `Ik heb er voor mezelf nog geen laatste<br />
<strong>deel</strong> over uitgesproken, beschouw ze dus als zoodanig g en ggeef ze aan geen g<br />
-<br />
vreemde ter lezing.' g Zie verder 3.3.<br />
`DE LENTE EN DE DOOD GAAN SAAM'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p in brief aan A. Dekker, april I 2.<br />
> > 9 P 9 9<br />
T De gemeenschap 6 (februari 1930),.<br />
g<br />
p 5 9.<br />
M 2 Manuscript, p kopij D I H I.<br />
^ p l ^<br />
P I Proef D I ^ H 2.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
26<br />
D I Afvaart, ^ p . 3 I.<br />
P2 Eersteroef P<br />
D 2, ^ H-57.<br />
P3 Tweederoef D p 2 , ^ ^I<br />
5 8.<br />
D 2 Oude cr to amen p. 2 . y ^ ^ p 3<br />
M3 Kopij D3 p H I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten ^ p p. 39<br />
Vóóra ril I 2<br />
9 p 99<br />
M'<br />
M 2 a zw-gr inkt b zw- r inkt (in de hand van R. Houwink<br />
g , g<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M 2 a> Lente en Dood M 2 b-D3<br />
I saam > saam, T D3<br />
2 teeken > teeken, T D 3<br />
3 bezweken > bezweken, M2-D3<br />
4 de > den D I -D3<br />
5 ontmoette > ontmoette, M2-D3<br />
6 bloeien > bloeien, T D3<br />
I o donk'ren nood > donkren nood, T D I > donkere nood, P 2 -D3<br />
I I zich vergeefs g van > zich van T D3<br />
I2 als een hommel > vergeefs g T D3<br />
I13 saam > saam, T M 2
4 teeken > teeken, T-D3<br />
16 de > den D'-D3<br />
COMMENTAAR I Zie 6 Wij die in de on e on en' noot 1.<br />
2 0 Op18 november 1 2 99 vroeg Achterberg g advies g aan Roel Houwink over de<br />
mogelijke g 1 publicatie ublicatie van een aantal gedichten: edichten: `Hoe zal ik nu doen met deze verzen<br />
als ze U "goed" g voorkomen: naar De Gemeenschap, p> De Gids; of naar<br />
elk wat? Stem misschien?' Tijdens een ontmoeting g in de kerstvakantie van 1 99 2<br />
in verband met een eerste samenstelling gvan Afvaart hebben Achterberg g en<br />
Houwink de inzending g voor De ggemeenschap bepaald. p 0p 4 februari I 93o<br />
kon<br />
Achterberg g aan Roel Houwink meedelen: `Van de in 't Zwaantje Zwaantj voor De<br />
Gemeenschap uitgezochten g worden er twee geplaatst, gp ^ waaronder juist 1 het door<br />
van Wessemewei g gerde! De rest keerde (nog) gniet terug.' g De twee geacceteer p<br />
deedichten g , ditgedicht g en 1 o I `De torens hadden een stilheid bereikt' werden in<br />
Deemeenscha ^ gepubliceerd<br />
g ubliceerd onder de redactionele titel `Verzen' en met de nummers<br />
`I' en `I I'. Mogelijk g l heeft Achterberg g dit gedicht g eerst bij bij De vrije bladen<br />
Wessem') ingestuurd. g Zie verder 3. 333<br />
.6.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g3<br />
door A.J.Barnouw (3x) en in het Frans<br />
door S. de Gorter (2x) en A. Piot.<br />
[s 8]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[59]<br />
`HET WAS EEN NACHT DIE IN MIJ OVERWOEI'<br />
M Manuscript, in brief aan A. Dekker, april 1929.<br />
p > >9 P<br />
Vóóraril 1 2<br />
9 april 99<br />
M<br />
I Zie 6 Wij die in de on e on en' noot 1.<br />
`OVER DE DOOD VERGING HET LIED'<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p > in brief aan A. Dekker, > 9 april p 1929.<br />
DATERING Vóóra ril I 2<br />
9 p 99<br />
LEESTEKST M<br />
INGREEP I2 naam. < naam<br />
27
COMMENTAAR I Zie 6 `lei' die in de zon gezongen' noot i.<br />
60 `MISSCHIEN DAT GE NOG AANWEZIG ZIT'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
28<br />
MI Manuscript, p> in brief aan A. Dekker, >41 'uni 99 I 2.<br />
T Degids g 93 .III (augustus g 9 I 9^ 2 p. p I 7S.<br />
M 2 Manuscript, p ^pkopij D I IH I.<br />
l ^<br />
P I Proef D I , ^ 2.<br />
D T Afraart ,pp.<br />
2 I.<br />
P 2 Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P3 P Tweede p proef D2, D ^ _H S 8.<br />
D 2 Oude y cr to g amen ^ p. p 3I<br />
.<br />
M3 Kopij p D3 H I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 29. 9<br />
Tussen 8 en 24 april I Z<br />
4p 99<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Misschien... T> Misschien M2-D 3<br />
2 zijt l > zijt 1^ T D3<br />
6 woord > woord. T D 3<br />
7 o>O TD3<br />
To vóór > voor T P I<br />
To de > den D I -D3<br />
I I bevrijdt > bevrijdt bevrijdt. T D 3<br />
14uwe<br />
> uwen D I -D 3<br />
I 0 Op 8 april p I<br />
9<br />
2 9zond Achterberg g een onbekend aantal gedichten g in bij l De gids. g<br />
0 Op 24 o april p stuurde hij hij nog géén `inmiddels gereedgekomen g g vers' na, ^dat als enige g<br />
in Deids g werd geplaatst. gp Het is niet bekend welke andere gedichten g tot de<br />
inzendin inzending hebben behoord. Zie verder 33.3.1. 3<br />
2 0Op 'uni I 99 2 stuurde Achterberg g dit ggedicht<br />
in handschrift M I aan Arie<br />
Dekker: `Het vers hierbij, 1^ is bij De Gids geaccepteerd. Moge het voor zichzelf<br />
bij g p g zi<br />
spreken.' p In een brief die hij dezelfde dag g aan Roel Houwink schreef vermeldde<br />
hij 1 de volgende g 'geschiedenis': g `eerst door U, ^ als in kern goed, g iaangestreept;<br />
later<br />
maakte het, onder verbeterde redaktie, bij U, meen ik, geen slechten indruk (Het<br />
was bij l die verzameling, g^ U?) Het is daarna opgestuurd pg (met 2 andere naar<br />
Elsevier's en daarewei g erd g onder ^ voorwendsel(?) van te persoo<strong>nl</strong>ijk p 1 te zijn. 1
Toen heb ik het et aan een zendingaan De gGids nagestuurd: de zendingg retour-<br />
neerde (met et kruisjes 11g<br />
bij drie verzen...!?) en het vers werd aangenomen. [...]<br />
I n tu sschen<br />
vindt U met mij, 1dit<br />
Gidsvers niet een van de volmaaktste tot hier-<br />
toegeschreven?' g Zie verder 3.3.1. 33<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Kruithof, > J., `De ongewenste g vreemdeling.' g<br />
GI `NU STRIJDT HET HART ZIN LAATSTE SLAG'<br />
1 J<br />
p, OVERLEVERING M I Manuscript, in brief aan A. Dekker, ^<br />
24 41uni I 2. 9 9<br />
T Opwaartsche wegen I februari I g 7 93 o. ^ p. 497•<br />
M 2 Manuscript, kopij D I H I.<br />
P^ p l ^<br />
P l Proef D I , ^ 2.<br />
D I Afvaart, ^ p. 2. S<br />
P 2 Eersteroef P<br />
D 2,<br />
^ H- 57.<br />
P3 Tweederoef D 2, p ^ H- 58.<br />
D2 Oude cr to amen p. I . .^ ^ ^ p 7<br />
M3 Kopij D3 H-I22.<br />
P1 ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p. p 33.<br />
DATERING Vóór 1uni I<br />
99<br />
2<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
29<br />
MI<br />
M 2 a zw-gr inkt, b bl-gr inkt (waarschij<strong>nl</strong>ijk in de hand van R. Houwink)<br />
g ^ g 1 1<br />
Titel [ontbreekt] > De slag g T > De Slag g M 2 -D I > De slag g P 2 -D3<br />
I slag g > slag, g^ M 2 a > [slag]: g M 2 b-D3<br />
2 samen > samen, T-D3<br />
3 vooraan, > voor aan, > T<br />
3 vlag g aan vlag g > vlag g aan vlag, g^<br />
4 aan vanen > aan vanen. T-D3<br />
8 kolonnade > kolonnade. 7 -D 3<br />
9 reserve > reserve, T-D3<br />
10 de herfst. > den herfst. M 2 a> de herfst. M 2 b<br />
I I wacht > wacht. T<br />
I2 en > En T<br />
12 zacht > zacht, T<br />
i tenten > tenten, T<br />
3
COMMENTAAR I Eind mei I 99 2 heeft Arie Dekker een bezoek gebracht g rac aan J. van Ham, am reac<br />
teur van Opwaartsche wegen, 8^ in verband met plaatsing p g van gedichten g van hem en<br />
Achterbei Achterberg. . Op p 41 uni i 2 schreef 99 Achterberg: 'Je g hebt zeker geen g vergeefsch g<br />
bezoek afgelegd bij bi' Dhr. Van Ham. Thans zullen we gedrieën g in O.W. verschi'1<br />
-<br />
nen! Op p 1je aanraden stuurde ik een heele verzameling, g^ ouderen: 4 of S zijn<br />
aangenomen. g Ik weet niet meer precies p welke, ^ maar t.z.t. zend ik jullieoverdruk-<br />
1 over<br />
'es.' Uit een 4brief aan Roel Houwink van uni I 9 2 blijkt 9 1 dat Achterbergg<br />
twee<br />
ggedichten eerder had ingestuurd g bij Elsevier's ^geillustreerd maandschrift (zie 63<br />
`J<br />
stondt met een hoog ^ hopen', ^ noot I . Ook schreef hij dat andere g gedichten `de reac d-<br />
tie-revue nog g [moesten] passeeren'. p Uiteindelijk werden zeven gedichten g in<br />
Opwaartsche ween ^ I februari 93 I o o pg enomen: 61 `Nu stri Jdt het hart ^J i'n laatste<br />
slag g tot en met [67] 7`De wereld is vergaan g (zie verder3.3.2).<br />
2 In een brief van 24 4Juni i 2 9 gericht 9^g aan Arie Dekker en een aantal andere<br />
vrienden, stuurde Achterberg g de zeven 1bij Opwaartsche wegen ^ te verschijnen verschijne<br />
gedichten in handschrift, ^ samen met 68-6 9`Het<br />
eiland der ziel' (zie [68] `Het<br />
eiland der ziel I' noot 1). Achterberg gschreef: `Ik ontving gl juist de drukproeven p<br />
van Opw. p W en heb het genoegen g g deze verzen vast voor jullie 1 over te schrijven,<br />
1<br />
wetende dat je 1 nieuwsgierig g g bent ... , Ik wou juffie l tevens voor ieder vers een<br />
titel vragen. g Zeg g niet, ^ dit is jouw 1 werk, ^1jullie staan er objectief<br />
gtegenover<br />
en kunt<br />
daarom misschien beter de inhoud in een titel samenvatten als ik, en overigens:<br />
als 't kind maar een naam heeft.' Op I ^augustus i 99 2 bedankte Achterbergg<br />
Dekker voor diens titelsu ggesties.<br />
`R.H. [Roel Houwink en ik hadden ondertusschen<br />
de onze verzonnen. Zoodoende heb ik dezeenomen. g De jouwe 1 waren<br />
niet minder hoor. Als 't kind maar een naam heeft.' Zie verder, 33.2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce Y en in het Spaans P door E<br />
Carras Carrasque uer (2x).<br />
62 `TOEN STOND IN UW LAATSTE NAAM RONDOM'<br />
OVERLEVERING Manuscript, p > in brief aan A. Dekker, > 2'uni 41<br />
I 2. 9 9<br />
T Opwaartsche wegen I februari I o.<br />
g 7 93 ^ p. 497 •<br />
M 2 Manuscript, kopij D I p H-I.<br />
^ Pl ^<br />
P I Proef DI , H-2.<br />
D I Afvaart ,pp.<br />
26.<br />
P 2 Eersteroef p D Z ^H-57.<br />
P3 Tweede roef D 2, H-58.<br />
p ^<br />
DATERING Vóóruni I 2<br />
J 99<br />
30<br />
D 2 Oude cr to amen p. i8.<br />
y g ,p<br />
M3 Kopij p D3 H I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 34.
LEESTEKST M'<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > Resurrectio T-D3<br />
I laatste > laatsten D' -D3<br />
2 braken > braken, P 2-<br />
D 3<br />
3 land > land, M2-D 3<br />
3 was > was, M2 -D3<br />
4 Schijnende > schijnend schijnende M 2 -D3<br />
7 g g><br />
binnenging, T D 3<br />
8 wrake > wrake, T D 3<br />
9 raken, > raken T<br />
COMMENTAAR I Zie [6i] `Nu strijdt het hart zijn laatste sla g^'<br />
noot I en 2.<br />
[6 3]' J GIJ STONDT MET EEN HOOG HOPEN'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p> in brief aan A. Dekker, > 4J 2 uni I 9 2. 9<br />
T Opwaartsche wegen (i februari 1 93o),. 8.<br />
g 7 p49<br />
M 2 Manuscript, kopij D I H-1.<br />
p ^ Pl ,<br />
P l Proef D I ^ H 2.<br />
D I Afvaart, ^ p p. 27. 7<br />
P 2 Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2, H-58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude cr y to amen p. I. ^ ^ p 9<br />
M3 Kop D 3 H-I22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p.<br />
DATERING Vóór 1uni I<br />
99<br />
2<br />
LEESTEKST MI<br />
^ g ^ p 35.<br />
VARIANTEN EN P2 aedrukt b potlood<br />
g ^P<br />
CORRECTIES<br />
3 I<br />
Titel [ontbreekt] > Licht T D 3<br />
2 aan > aan. T DI -D3<br />
4 aan. > aan M 2 -P 2 a> [aan]. P 2 b-D3<br />
9 zijn > zien T D3<br />
I o Sluimerend > sluimerend T-D 3<br />
10 hart, Cathrien. > hart, Cathrien. P 2 a> [hart] voordien. P 2 b-D3
COMMENTAAR<br />
[641<br />
I Ditedicht g heeft Achterberg, g^ met een ander gedicht, g in eerste instantie<br />
aan Elsevier'seillustreerd ^ maandschri t gezonden. g Toen de gedichten g daar niet<br />
geplaatst laatst werden, ^ stuurde hij ze aan O waartsche wegen g ter aanvulling g van een eer-<br />
dere zending. g pOp 41 uni I 2 9 schreef 9 Achterberg hierover g aan Roel Houwink:<br />
`Thans nadat ik de 2 andereewei g erde g verzen bij 1Elsevier<br />
hierheen na had<br />
gestuurd ^ ontving g ik bericht dat I dier 2 (dat met de naamah eind!!) en de<br />
gebleven g rest is aangenomen.' g Het is niet bekend welk gedicht g het tweede<br />
gedicht was. Zie verder 61 `Nu strijdt het harti n laatste slag' noot I en 2.<br />
2 Met `Cathrien' (M I -D I , r. 1o) is Cathrien van Baak bedoeld (zie ook o 'Zit,<br />
die hun liefde tot haar einde gingen,' noot 3).<br />
`HET WAS EEN AVOND IN DE WINTER - VUUR'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p> in brief aan A. Dekker, ><br />
2'uni I 2.<br />
41 99<br />
T Opwaartsche wegen I februari I o. 498.<br />
7 93 ^ p. 49<br />
M 2 Manuscript, p kopij D I H I.<br />
^ P1 ^<br />
P I Proef D I ^<br />
H 2.<br />
D/ Afvaart, ^ p. 23. P 3<br />
P2 Eersteroef p<br />
D 2,<br />
^<br />
H-57.<br />
P 3 Tweederoef p D 2 ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr to amen p. I . .^ ^ ^ p ^<br />
M3 Kopij H-1<br />
p l 22.<br />
^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. I.<br />
^ g ^ p 3<br />
DATERING Vóór uni 1929<br />
99<br />
LEESTEKST MI<br />
INGREEP 8 op, < 0<br />
P op<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
3 2<br />
Titel [ontbreekt] > Afscheid T-D3<br />
I de> den TD3<br />
3 de > den TD3<br />
4 was – > was –M2-D3<br />
5 doorgegaan, > doorgegaan door e aan M 2 > door gegaan gg P I -D3<br />
6 brandde > brandde. T<br />
7 En > en D I -D3<br />
7 handen. > handen, P I > handen; > D I -D 3<br />
8 Zij Zi > zij D I -D 3
COMMENTAAR I Zie [611 `Nu strijdt het harti n laatste slag' noot i en 2.<br />
2 De variant in P l r.handen berust mogelijk op een fout van de zetten<br />
7 handen, g l p<br />
[65]`AAN HET ROER DIEN AVOND STOND HET HART'<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, p> in brief aan A. Dekker, ><br />
z'uni<br />
4l I<br />
99<br />
z.<br />
T Opwaartsche wegen I februari I ^ 7 93 o. ^ p. 499.<br />
M 2 Manuscript, kopij D I , 1-1-1.<br />
p ^ pl<br />
P I Proef D I , 2.<br />
^<br />
DI Afvaart, p. I.<br />
^ p 3<br />
P 2 Tweederoef D 2, H- 58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude cr to amen p. [6].<br />
y g ^ p<br />
M3 Kopij D3 H I22.<br />
Pl ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. zz.<br />
^ g ^ p<br />
DATERING Vóóruni l I<br />
99<br />
2<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
33<br />
MI<br />
M 2 a br inkt, b zw inkt, c zw-gr inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
M3 a gedrukt, b potlood (in de hand van D. Wolthers)<br />
Titel [ontbreekt] > Afvaart T> [ontbreekt] M 2 a> Afvaart M 2 c<br />
2 in zich > in zich M3 a> bij [zich] M3 b-D3<br />
4 had > had M 2 a> [had], M 2 b<br />
5 het > het M z a> [het], M z b<br />
6 tuig > tuig M 2 a> [tuig], M 2 b<br />
I Zie [6i] `Nu strijdt J het hart ^J i n laatste slag' g noot I en 2.<br />
2 In de ko Pi jvoor<br />
Afvaart (M 2) is dit gedicht g in een later stadium als motto aan<br />
de bundel toegevoegd. In de linkermarge g noteerde Achterberg g de zetinstructie<br />
`cursief' (zie de reproductie p in Schrijvers J prentenboek, p p. I 4.<br />
Vanaf P I is het<br />
ggedicht cursief gezet, g ^ en is de titel weggelaten. gg Zie voor de verschillende bron -<br />
nen van Afvaart verder. 4 2 – 4.4•<br />
3 In de eerste drukproef p van Oude cr yg to amen ontbreekt het voorwerk, inclusief<br />
dea Pina ggmet<br />
dit motto gedicht.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Duits door R.W. Schnell/J. Walvis, ^ in het Engels g<br />
door P. Boyce Y en P. van de Kamp, p^ het Spaans p door F. Carrasquer q en in het<br />
Zweeds door L.H. Svensson/L. Soderber g.<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Duinkerken, > A. van, 'Cytherea Y voorbij.' 1
66 `DE KLOK REGEERT DE KAMER'<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, p, in brief aan A. Dekker, , 4l 24 uni 9 I 2. 9<br />
T Opwaartsche wegen g 7 (I februari 93 I ^ o. p. 49 8– 499•<br />
M 2 Manuscript, kopij D I H I.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
34<br />
P^ p l ^<br />
P i Proef D I , 2.<br />
,<br />
D i Afvaart, p. 24 .<br />
,p 4<br />
P 2 Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P3 Tweederoef p D 2, , H-58.<br />
D 2 Oude cr y to g amen ,pp.<br />
16.<br />
D3 Voorbij de laatste stad I J ^ p. p 39.<br />
D4 Voorbij ^ Jde laatste stad 2 , ^ p. p 57.<br />
M3 Kopij p D 5 H 122.<br />
l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, g ,p p. 32. 3<br />
Vóór 'uni I 2<br />
1 99<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Hetericht g T-D 2 > Droomgericht g D3-D5<br />
I kamer > kamer , T M 2 D I -D 5<br />
3 avond > avond; avond; T > avond, , M 2, , D i -D5<br />
4 verzetten > verzetten, T M 2 > D i -D5<br />
6 beschuldigd g > beschuldigd, g^ T M 2 D I -D5<br />
7 vanavond > van avond M 2-D 2 > vanavond D3-D5<br />
7 gericht g > gericht; g ^ T > gericht. g M2-D5<br />
8 stilte > Stilte M2-D5<br />
8 zalen > zalen, T M 2 D' -D5<br />
12 verdedigen g > verdedigen, g T-M 2, > DI -DS<br />
1 7 minuten minuten > minuten minuten, T> minuten, minuten; M 2, D i -D5<br />
2 I vergeven, g ^ > vergeven g T-D S<br />
I Zie [6i] `Nu stri Jdt het hart ^J zijn laatste slag' ^ noot I en 2.<br />
2 In de inhoudsopgave pg van de kopij p l voor Afvaart (M2) veranderde Achterberg g de<br />
titel 'Het' in `Het Gericht'. In D I<br />
g is dit overgenomen. g Zie voor de ver-<br />
schillende bronnen van Afvaart verder 4 .2— 44 . .<br />
3 0 Opverzoek van K. Heeroma gaf g Achterberg g p op Sfebruari I 933 toestemmingg<br />
voorpublicatie p van dit gedicht g in de bloemlezing g Het derde réveil. Honderd veen ^<br />
vanjon J ^- rotestantse dichters (Amsterdam, ^ I 934 . Bij 1 nader inzien nam Heeroma<br />
het et ggedicht ed c t niet e in zijn 1 bloemlezing g p^ o omdat hij hij– zoals hij hijin de i<strong>nl</strong>eiding g (p. p<br />
5 schreef s – Achterberg g en anderen `de verantwoordelikheid van ... Kristelik<br />
dichterschap p nog g [wilde] besparen.' p Zie verder S .2.
eno-<br />
4 De veranderingen in D3 g<br />
-4 (titel en r, 7 zijn later door D. Wolthers overg<br />
men in M3, de kopij p l voor D 5. Omdat het in deze gevallen g ggaat om het bijwer-<br />
1<br />
ken van een inmiddels verouderde versie, wordt in het apparaat pp alleen de gecor<br />
rI geerde<br />
versie van M3 betrokken.<br />
5 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce,J.S.Holmes Y 2x > M.<br />
O'Loughlin g en K. Snoek en in het Spaans p door E Carrasquer q 2x .<br />
6 `DE WERELD IS VERGAAN'<br />
7<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p, in brief aan A. Dekker, > 24 41uni I 9 2. 9<br />
T Opwaartsche wegen I februari I o.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
7 93 ^ p. 499.<br />
M 2 Manuscript, kopij D I H- I.<br />
p ^ pl ,<br />
P l Proef D I H 2.<br />
^<br />
D I A vaart p. 22.<br />
,p<br />
P 2 Eersteroef D 2, H .<br />
p ^ 57<br />
P3 Tweede roef D 2 H-58.<br />
p ^<br />
D2 Oude cr to amen p. I.<br />
y ^ ^ p 4<br />
M3 Kopij D3 HI 22.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. o.<br />
^ g ^ p 3<br />
Vóór juni I 2<br />
1 99<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Herschepping pp g T D3<br />
I vergaan g > vergaan. g T > vergaan, D I -D3<br />
2 haar > Haar T P I<br />
2etal > getal, T g g > D I -D 3<br />
verdwaald > verdwaald. T D 3<br />
4<br />
COMMENTAAR I Zie 61 `Nu strijdt het hart ^J i'n laatste slag, noot I en 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
6$ HET EILAND DER ZIEL I<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, p, in brief aan A. Dekker, ^ 24 41uni<br />
1929.<br />
T Elsevier'seïllustreerd ^ maandschrift 40.I I 1juli 93 I o 5 p 57•<br />
35
[68-69] 9`Het<br />
eiland der ziel', M' (collectie A. Dekker)<br />
36<br />
+as };;^-^n<br />
^^ ^ , -^ ^?; . •..<br />
?.ati. s+^e`53'^S` x4^ m+•L µ = •' Sy^ –` ^ x^ ^+ „^;,'x^,,c.'.. •i,^a9.-<br />
=^iáTV .:<br />
.. . -. .,_^<br />
. ..^.4.. `q'^.:.,,.,, •..in _•,`;;.a;':.^,.-..:-,. ^::: hm... -. x;,y> &-^.'^ -'+a. ^•x: :c^,:!:i".^<br />
-- f<br />
..^.'s
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
M2 Manuscript, kopij D I .H I o.<br />
p ^p l ^<br />
D' Eiland deriel p. I I.<br />
^ ^ p<br />
D 2 Cr to amen I y g p. ^<br />
D3 Cr to amen 2 , p3. y p. ^<br />
M3 Kopij D4, H-122.<br />
pl ^<br />
p 39.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p 74.<br />
^ g ^<br />
Vóór juni l I<br />
99<br />
2<br />
MI<br />
p.<br />
M 2 a br inkt ,p)<br />
b potlood (in de hand van Ed. Hoornik<br />
Reekstitel Het eiland der ziel > Het eiland der ziel M 2 a ><br />
E iland [der ziel] M 2 b-D4<br />
2 hartslag g > hartslag; g^ T-D4<br />
3<br />
Uw > uw TD4<br />
12 horizon, > horizon T-D4<br />
I Ditedicht g en [69] 9`Het eiland der ziel I I' heeft Achterberg gin<br />
de eerste helft<br />
van I 99 2 bij verschillende tijdschriften De gids, g ^ Opwaartsche wegen ^ en De gemeen-<br />
scha terublicatie p aangeboden. g Op p 2I ljuni I 92 9kon Achterberg g aan Roel<br />
Houwink melden dat deedichten g door H. Robbers, redacteur van Elsevier's<br />
geillustreerd ^ maandschrift, waren ggeaccepteerd. eaccep<br />
Op p 24 4 luni stuurde hij de gedichten g<br />
in handschrift aan Arie Dekker M I en schreef hij: `Inmiddels komt "Het eiland<br />
der ziel" in Elsevier, hoewel dit ook nog gwel zal aa<strong>nl</strong>oopen.' p De publicatie p zou<br />
no nogruim een jaar op pzich laten wachten. Op p i 8 november I 99 2 beklaagde g<br />
Achterbei Achterbergzich bij bijHouwink dat hij nog gsteeds geen g drukproef p ontvangen g had,<br />
en toen deedichten g in mei I o 93nog niet g waren verschenen, overwoog ^ g hij ze<br />
elders aan te bieden. Uiteindelijk werden de gedichten g toch in Elsevier'sgeillustreerd ^<br />
maandschei t g e publiceerd.<br />
Zie verder 3.3.3.<br />
2 Deedichten g [68-69] 9`Het eiland der ziel' zouden aanvankelijk aanvankelij <strong>deel</strong> uitmaken<br />
de bundel Afvaart: ze zijn opgenomen pg in de, ^ door Achterberg g geschreven, g ><br />
eerste versie van de inhoudsopgave pg van het kopijhandschrift. p l<br />
In een later stadium<br />
haalde Roel Houwink de titels door en verving gze door twee andere gedichten g<br />
zie verder.2 4 .<br />
3 Zetfout in DI r. 1 3 : ziele kimmen i.p.v. p ^Telekimmen<br />
[69] HET EILAND DER ZIEL II<br />
OVERLEVERING M' Manuscript, p> in brief aan A. Dekker, 24 4l juni 192 9 .<br />
37
DATERING Vóór 1uni I<br />
99<br />
2<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
T Elsevier'seïllustreerd maandschri t o.I I uli I g 4 l 93 o. ^ p. 57.<br />
M 2 Manuscript, p ^pkopij D I H I o.<br />
l ^<br />
D' Eiland der ^ iel ^ p. p I I.<br />
D 2 Cr to y amen g 1 , ^p p. 440.<br />
D3 Cr y to g amen , 2. p 4.<br />
M3 Koi'D4HI22.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 7 5 •<br />
M'<br />
Reekstitel ie [68] `Het eiland der ziel i']<br />
I heengegaan, > heengegaan TD4<br />
4 duisternis > duisternis, T-D4<br />
dien > 5 die T-D4<br />
5 hebt > hebt, T-D4<br />
COMMENTAAR I Zie [68] `Het eiland der ziel I' noot I en 2.<br />
2 Zetfout in D' r.: donker, i.p.v. donker.<br />
3 ^ p<br />
0 `G I WAART MI NAUWELI KS NABI '<br />
7 J J J J<br />
OVERLEVERING M Manuscript, in brief aan A. p Dekker, o juni 1929.<br />
> > 3 1<br />
3 DATERING Vóór0 1<br />
uni I<br />
99<br />
2<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Op p 3 0 1'uni I 99 2 stuurde Achterberg gdit gedicht g aan Arie Dekker: `Hierbij 'Hierbij het<br />
l jon gste<br />
vers.'<br />
7 I `WEENEN IS EVEN EENZAAM'<br />
OVERLEVERING M I Kopie p manuscript, p^ uit correspondentie p R. Houwink, ^ ongedateerd. g<br />
T Groot Nederland 2.I (januari I I 9 1 93 ^ p p. 448.<br />
M 2 Manuscript, p ^ kopij pl D I H-1.<br />
3 8
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
39<br />
PI Proef DI, ^<br />
D' Afvaart, ^ p. p 54.<br />
P2 Eersteroef D 2 , H- 57 .<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef p D 2 , ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr to amen y g ^ p. p446.<br />
M3 Kopij p D3 H I22.<br />
l ^<br />
p. 62.<br />
D3 Verzamelde gedichten,<br />
^ g ^ p<br />
Medio 1929<br />
99<br />
MI<br />
M 2 a zw-gr inkt, b-c potlood<br />
^ ^ p<br />
Titel [ontbreekt] > Eenzaamheid T > [ontbreekt] M 2 a > Leeg[?] g M 2 b ><br />
Eenzaamheid M 2 c-D3<br />
6 leeg. g > leeg g T<br />
7 De tijden zijn > en de tijde tijden T<br />
ijsland, l > ^ ijsland 1 M2-D3<br />
I2 onszelve > ons zelve TPI<br />
I Het origineel g van M I maakt <strong>deel</strong> uit van een verzameling g van twaalf gedichten, g<br />
afkomsti afkomstiguit Achterbergs g correspondentie p met Roel Houwink: 7 I `Weenen is<br />
even eenzaam ^^ tot en met 82 'Mijne gedachten ^g zijn gebleven' D eze ggedichten<br />
werden<br />
in iedereval g medio i 2 9 geschreven 9 gg – mogelijk l'k<br />
zelfs eerder – en hebben wel-<br />
licht behoord tot de circa dertig gggedichten die Achterberg g in augustus g 12 9 9aan<br />
Opwaartsche ween g heeftgezonden g (zie verder noot 2 .<br />
2 0 P2 2 augustus g 1 99 9 2 9 schreef Achterberg gaan Arie Dekker dat hij hij`een<br />
heele<br />
sleep p verzen' aan 0 waartsche wegen g gestuurd g had. Later zond hij nog g twee gedich<br />
-<br />
ten waarover hij op p 26 september p 12 99bericht ontving gvan<br />
redacteur J. van<br />
Ham. Aan Roel Houwink schreef Achterberg gp op die dag g dat hij van de eerdere<br />
'zendingg 3 o nog ^niet [had] vernomen. Zal ik nu straks maar, ^ wat afvalt, po<br />
za-<br />
melen voor Groot-Nederland?' Toen hij J pop 3 o ktober I 99 2 van redacteur J. van<br />
Ham te horen kreeg gdat van de gehele g verzameling g slechts twee gedichten g<br />
geplaatst e laatst zouden worden (zie [8 9] 9 `Het lied om doodswil', noot i stuurde hij hijde<br />
geweigerdegedichten edichten dezelfde dag g nog g aan Groot Nederland, aangevuld g met een<br />
aantal andere (in totaal 'eengoeie g 4 o' gedichten, g ^zoals hij op p 2 3 3oktober<br />
aan<br />
Houwink schreef) . Eind 1 999 2 9 heeft Achterberg gbericht<br />
van Groot Nederland<br />
ggehad dat tien gedichten g geaccepteerd g p waren (zie noot 3). 3 Deze ggedichten<br />
ver-<br />
schenenas in 1de januari-aflevering g van 93 I I in Groot Nederland. De aldaar afge- ge-<br />
drukte tekst is – ookezien g de tekstontwikkeling gvan de overige gg gedichten –<br />
gebaseerd g op P een oudere versie en wordt derhalve in de overlevering g vóór M2<br />
geplaatst. Zie verder 3.3.4•
[72]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
3 Toen Achterberg gpop 31 december I 99 z een eerste bundeling gvan handschriften sc<br />
voor Afvaart aan Roel Houwink stuurde, vermeldde hij bij de stand van voor pu<br />
blicaties '10[gedichten] in Groot-Nederland'. Verder schreef hij: `Ik heb de Gr.<br />
g J<br />
Nederland verzen voorloopig voorlooi maar getiteld, g om ^ de inhoudsopgave pg volledig gte<br />
krijgen.' lgzijn Deze 'voorlopige' titels zijn mogelijk de in M 2 g l ^fase b genoteerde g titels,<br />
die Achterberg dan overgenomen moet hebben op een niet overgeleverde versie<br />
g g p g<br />
van de inhoudsopgave. Op 16 juni 1 o schreef hij namelijk jk aan Houwink: `z verpg<br />
p J 93 hij 1<br />
zen van die in Gr. Nederland verschijnen waren door U getiteld: g Eenzaamheid<br />
en Afscheid[= 94 A scheid' ; U wist natuurlijk jk niet, dat er al z in Afvaart ston -<br />
^ 1<br />
den met die naam, maar dit is waarschij<strong>nl</strong>ijk geen bezwaar?' Deze latere titels zijn<br />
g l<br />
door Achterberg genoteerd in de overgeleverde versie van de inhoudsopgave. Zie<br />
g g g pg<br />
verder de reconstructie van de kopij voor Afvaart, 4.2.<br />
p l ^ 4<br />
`IN DIT DOODZIEKE LENTEBEGIN,'<br />
M Kopie manuscript, uit correspondentie R. Houwink, ongedateerd.<br />
p p^ p ^ g<br />
Medio 1929<br />
99<br />
M<br />
M a donkere inkt, b lichte inkt<br />
12 alver g evin .< al vergeving. gg M a > alver evin g . M a<br />
1 4 verzadigt g mij 1 van > [verzadigt] [van] M b<br />
COMMENTAAR I Zie[71] 7 `Weenen is even eenzaam'<br />
^ noot i en 2.<br />
[73]<br />
40<br />
`VER IN DE ZEE VERGING EEN STEM'<br />
M Kopie manuscript, uit correspondentie R. Houwink, ongedateerd.<br />
p P^ P ^ g<br />
Medio 1929<br />
M<br />
3<br />
bekoord < bekoort
VARIANTEN EN M a donkere inkt<br />
CORRECTIES<br />
Titel<br />
I<br />
3<br />
4<br />
3<br />
worden < woorden M a > wo rden M a<br />
COMMENTAAR I Zie'<br />
[71] `Weersen is even eenzaam, ^ ^ noot I en z.<br />
[741<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
S<br />
7<br />
M'<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
`NOOIT WAS DE DOOD EEN NAAKTER MAN'<br />
M T Kopie p manuscript, p^ uit correspondentie p R. Houwink, ^ ongedateerd. g<br />
T Ad interim 4 oktober 1947), 947 ^ p p. 39z.<br />
D T Hoonte ,pp.<br />
61. I.<br />
PI Eersteroef D 2, H- 88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweede roef D 2 H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen III, p. zz .<br />
y g ^ p 4<br />
M 2 Kop p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. 6 o.<br />
Medio 1929<br />
99<br />
MI<br />
^ ^ ^ p 9<br />
[ontbreekt]<br />
De slaper en de dood<br />
p<br />
Nooit was de dood een naakter man<br />
en zei, terwijl hij naar mij zag:<br />
^ terwijl 1 1 g<br />
me<br />
`ik lig, g ^ gij g 1 gisteren g la g '<br />
`Ik I Jl jij<br />
M I`Wees onvervaard en immer meer<br />
T D 3 Wees I I immermeer<br />
M^<br />
T-D3<br />
8 MI<br />
4 I<br />
T-D3<br />
Mijn vriendschap duurt tot aan de dood<br />
p<br />
Geen vriend is ooit zoo trouweweest '<br />
g
M I `Maar blijf bij mi' er was er een '<br />
9 J l l, g,<br />
T Maar i I me,<br />
DI -D3<br />
JO M'<br />
T-D3<br />
II<br />
I2<br />
MI -T<br />
DI-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
I S M'<br />
T-D3<br />
16<br />
Ml<br />
T<br />
D'-D3<br />
(toen klaagde g de dood en trilde z'n stem)<br />
(hier klaagde g hij<br />
met zwakke stem)<br />
`er was ereen die niet verging<br />
g , g g<br />
van an g^ st of die mij jniet<br />
ontvlood. '<br />
z; MI `En heb me lief ,' hij fluisterde.<br />
17 MI<br />
T En1 I mil I<br />
DI-P2 I Ime I I ', I<br />
D 2-D 3<br />
I I'; I I<br />
T-D3<br />
Ió MI<br />
T-D3<br />
Hij Hi weende en ik huiverde.<br />
Ik I hijJ `Geen mensch is eenzamer dan ik .'<br />
`Niemand<br />
Ik kon de zaligen zingen hooren,<br />
g g<br />
het leven<br />
één ééuwig g oogenblik. g<br />
I eeuwi eeuwig<br />
COMMENTAAR I Zie[7 7 1] genen is even eenaam' ^ noot I en 2.<br />
2 Ditedicht g heeft behoord tot de verzameling gg gedichten die Achterberg g op<br />
4<br />
mei 1 94 946 aan Standpunte p stuurde (zie 661 `Duel' noot 2). Over de publicatie p in<br />
Ad interim, samen met vier andereedichten g zijn ^ zijn geen g gegevens gg bekend. Zie<br />
3 2 .2.9.<br />
3 Vanaf T staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
4 Zetfout in 13 ' -D 2 r.: 9 bli J f t i..v P bli J niet gecorrigeerd g g in M2). M2<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEE STEKST<br />
42<br />
`HET LEVEN LOOPT IN DROOMEN DOOD'<br />
M Kopie manuscript, uit correspondentie R. Houwink, ongedateerd.<br />
p p^ P ^ g<br />
Medio 1929<br />
99<br />
M<br />
0
COMMENTAAR I Zie'<br />
[71] `Weenen is even eenzaam,' noot i en 2.<br />
[76] OVERGAVE<br />
OVERLEVERING M Kopie P manuscript, p^ uit correspondentie p R. Houwink, ^ ongedateerd. g<br />
DATERING Medio .1929<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie'<br />
[71] `IVeenen is even eenzaam,' noot I en 2.<br />
`IK HERKENDE U UREN ER NA'<br />
OVERLEVERING M Kopie P manuscript, p^ uit correspondentie p R. Houwink, ^ ongedateerd. g<br />
DATERING Medio 1929<br />
99<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie'<br />
`IVeenen is even eenzaam, ' noot I en 2.<br />
[78]<br />
7<br />
`DE DOOVE WIND STAAT OM DE BLINDE MUREN'<br />
OVERLEVERING M Kopie manuscript, uit correspondentie R. Houwink, ongedateerd.<br />
DATERING Medio 1929<br />
99<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie'<br />
7 `Weersen is even eenzaam,' noot I en 2.<br />
` MI N DROOMEN STAAN IN SCHAREN VOOR DE RAMEN'<br />
79 J<br />
OVERLEVERING M Kopie manuscript, uit correspondentie R. Houwink, p ongedateerd.<br />
p^ p ^ g<br />
43
DATERING Medio 1929<br />
99<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie I `Weenen is even eenzaam', noot I en 2.<br />
80 `UW LIJF WAS ZOO LANG MET BLOEMEN OMWONDEN'<br />
OVERLEVERING M Kopie p manuscript, p^ uit correspondentie p R. Houwink, ^ ongedateerd. g<br />
DATERING Medio 1929<br />
99<br />
LEESTEKST M<br />
VARIANTEN EN M a donkere inkt<br />
CORRECTIES<br />
4<br />
aleer < alleer M a > [aleer] M a<br />
horizonnen < x oren ? M a > h[or]izonnen M a<br />
COMMENTAAR I Zie [7i] Weersen is even eenzaam', noot i en 2.<br />
81 DE WITTE TOCHT<br />
S<br />
OVERLEVERING M I Kopie manuscript, uit correspondentie R. Houwink ongedateerd.<br />
p p^ P ^ g<br />
T Groot Nederland z. I (januari I I p.<br />
9 93 ^ p 49.<br />
M 2 Typoscript D I collectie J. Vermeulen, H zo I.<br />
> > ><br />
p.<br />
D I Morendo,<br />
^ p 4.<br />
DATERING Medio 1929<br />
99<br />
LEESTEKST MI<br />
44<br />
P l Eersteroef p D 2, ^ H- S7.<br />
P 2 Tweederoef p Dz H- 5 8.<br />
^ S<br />
Dz Oude cr y to amen p. 6o. ^ ^ p<br />
M3 Kopij D3 p l H-IZZ.<br />
^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. oI .<br />
^ g ^ p 3
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel<br />
I<br />
3<br />
4<br />
S<br />
9<br />
I0<br />
II<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MT<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
6 MI<br />
7<br />
MI-M2<br />
DI-D3<br />
T-M2<br />
MI<br />
T-M2<br />
I2 MI<br />
DI -Dj<br />
MI<br />
T<br />
M2<br />
D'-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
DI-D3<br />
T-D3<br />
M2 a typemachine, b zw inkt (in de hand van J. Vermeulen)<br />
De witte tocht<br />
Sneeuw gang<br />
Er zijn stille strijden in mij mijontstaan<br />
nieuwe verten<br />
Ik zou naar alle menschen willenaan g<br />
I<br />
I nu naar ieder mensch<br />
en zeggen: gg ik was niet , zooals gij g 1meende.<br />
I<br />
0<br />
Ze zijn misschien niet om mij begaan g<br />
1 1,<br />
ze hebben hun eigen bezigheden .<br />
g g<br />
I I;<br />
De donkerheden minderen witteraan<br />
g<br />
de<br />
a I I<br />
b – en<br />
De<br />
Er blijft een mensch in eenzaamheid gaan<br />
.<br />
er een I 1°<br />
En wensch en weenen vergaan, g ^ zijn zijnschreden<br />
vergaan g in de sneeuw, aan het eind van de nacht<br />
't<br />
I I<br />
I het I<br />
a wacht het witte kind, in lachen lachen<br />
a [<br />
en weenen.<br />
de I morg^ en zonoverschenen.<br />
[? na – en]<br />
COMMENTAAR I Zie[77 1] `Weenen is even een ^ aam' ^ noot I tot en met 33.<br />
2 Ditedicht zou in eerste instantie worden opgenomen in de bundel Afvaart,<br />
45<br />
g pg<br />
evenals2 9 `Sneeuw' 'Sneeuw', [96] 9 `Het leger' g en [971 'Achtergebleven': g het staat – onder<br />
de titel 'Sneeuwgang' – ^in de, door Achterberg gg geschreven, eerste versie van de<br />
inhoudso inhoudsopgave ave van de kopij. p lIn een later stadium verving gRoel<br />
Houwink de titel<br />
door [I I 7'Tegenwoordigheid'<br />
zie verder4.2.).
3 Ditedicht g wordt, ^evenals [92] 9 `'Sneeuw', ' ^9 leger' e een `Ach te r e b le-<br />
'Het g 97 g<br />
ven' vermeld in de inhoudsopgave pg van de in 1943 943 voorbereide bundel Balans (zie<br />
5 14.1). Het pplan voor deze bundel werd echter niet uitgevoerd g en dit gedicht g<br />
werd ondergebracht g in de bundel Morendo (zie 21.2. 4. Het typoscript tYP p voor deze<br />
uitgave g (M 2) is door Jan Vermeulen vervaardigd. g Volgens g een aantekening g van<br />
Vermeulen is M 2 een afschrift van Groot Nederland.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V.Vitkovskij. Vitkovskij<br />
82 `MINE GEDACHTEN ZIN GEBLEVEN '<br />
'MIJNE J<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
Kopie manuscript, uit correspondentie R. Houwink, ongedateerd.<br />
p p^ p ^ g<br />
Medio 1929<br />
99<br />
M<br />
I Zie[71] ` Weenen is even een aam' noot I en 2.<br />
7 ^<br />
S `GEHEEL DEN DAG HEBT GIJ MIJ GAANDE GEHOUDEN,'<br />
3 J 1<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
46<br />
T De gids g 94.111 94 (september pp39 193o),. I.<br />
D' -2 Osmose' -2 p. I .<br />
^ p 3<br />
D3 Cr y to g amen' ^ p. p I 8 o.<br />
D4 Cr to amen 2 ,p p. 3I<br />
8.<br />
y ^<br />
M Kopij p l HI 22.<br />
^<br />
p. 20 .<br />
D5 Verzamelde<br />
^<br />
gedichten,<br />
g ^ p 7<br />
Vóór 27 7 augustus g I 99 2<br />
T<br />
Titel [ontbreekt] > Geheel den dag... DI-D5<br />
g<br />
5 vertrouwde, > vertrouwde D' -D 5<br />
7<br />
van de > der D' -D5<br />
I 0 Op 27 7 augustus g I99 2 is bij De gids een negental gedichten van Achterberg bin<br />
bij 8 g g g -<br />
nen gekomen. Gids-redacteur M. Nijhoff l adviseerde H.T. Colenbrander hiervan<br />
viergedichten g op pte nemen: [8 3] 3 ` Geheel den dag g hebt ^J gij mi J^gaande gehouden,' ^ tot en
[84]<br />
COMMENTAAR<br />
[8 5 1<br />
met [86] 'Het el dat kranke armen spelen,'. Uit U t de brief van Nijhoff Nijhoffvalt<br />
op te<br />
maken a dat [87] 7 Ik beproefde u op bloed en nacht'' e [88] `Ik weet wel dat ik u niet weervinden<br />
al ' ook tot de negen g ingezonden g ggedichten<br />
hebben behoord. De geac<br />
ce teerde gedichten verschenen pas in de september-aflevering<br />
ember-afleverin van i o van De<br />
p g p p g 93<br />
gads<br />
samen met twee later at ingestuurdegedichten g (zie I o2 `Ik ben geheel 8 terug<br />
ggekeerd' er d , noot I . Zie verder 3.3.4.<br />
2 Dit ggedicht<br />
zou in eerste in instantie s worden opgenomen pg in de bundel Afvaart:<br />
staat – onde onder d de titel `Dood' – in de, door Achterberg gg geschreven, , eerste<br />
versie van de inhoudsopgave pg van de kopij. k i'. p^In een later stadium verving gRoel<br />
Houwink de titel door[57] `Lente en Dood' (zie verder 4.2). 4<br />
3 Zetfout in D 4 r. I, ^JgJ a a i. i.p.v. p gij ^J j mij J (niet ggecorrigeerd g in MM).<br />
`N 'NU WAAIEN DE NOOIT TE WETEN , '<br />
OVERLEVERING T Degids g 94.111 94 (september p 93 ^ I p. o. 32o.<br />
D I Hoonte ,p.<br />
I 8.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Pl Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D2 Cr y to ^amen rrr ^ pp.<br />
i 80.<br />
M Kopij p D3 H-1 zz.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p p. 47 6 .<br />
Vóór 27 augustus I 2<br />
7 g 99<br />
T<br />
Titel [ontbreekt] > Waaien DI-D3<br />
5 den > de DI-D3<br />
7 mijn > het DI-D3<br />
I Z ie [8 3] 3 `Geheel den dag g hebt gJ gij mi J ' ggaande ^gehouden,'<br />
,, noot I.<br />
2 Dit gedicht g zou in eerste instantie worden opgenomen pg in de bundel Afvaart:<br />
hetstaat ets at – onder de titel Dorp' p– in de, door Achterberggeschreven, gg , eerste ver -<br />
sie van de inhoudsopgave pg ve van de kopij. p J In een later stadium verving g Roel<br />
Houwink de titel door I o I `Stil oogenblik' g (zie verder4.2).<br />
`ZWAAR EN VERSCHAALD LIGT HET AVOND JAAR'<br />
T De ids 94.111 (september I o. 3 21.<br />
OVERLEVERING ^ 94 p 93 , p. 3<br />
47
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel T<br />
S<br />
7 T<br />
M I -D2<br />
T<br />
op p het ééne laatste raadsel na,<br />
MI a<br />
c [ l,[<br />
M2-D2<br />
MI<br />
M2-D2<br />
M I Eersteoscri t D I H 26.<br />
P ^<br />
M z Tweedeoscri t kopij D I H-5 .<br />
p ^ p l ^ SS<br />
P T Eersteroef D I H-57.<br />
P ^<br />
P 2 Tweederoef D I H 8.<br />
P ^ S<br />
D I Inertie Oude cr to amen p. 10 .<br />
y ^ ^ p 9<br />
M3 Kop D z H 122.<br />
p l ^<br />
D2 Verzamelde edichten p. o.<br />
^ g ^ p 3S<br />
Vóór 27 7 augustus g<br />
1 99 2<br />
T<br />
M' aemachine b-c potlood<br />
tY ^<br />
P p<br />
ontbreekt<br />
Zwaar en verschaald...<br />
Met nog g het eenige g van haar<br />
a<br />
b andere<br />
c eeni ge<br />
? door andere en eenige]<br />
g<br />
COMMENTAAR I Zie[83]Geheel 3 den dag g hebt gJJ i j mi gaande g^ gehouden,' ,^ noot 1.<br />
2 Ditedicht zou pg in eerste instantie worden opgenomen in de bundel Afvaart: vaart:<br />
het staat – onder de titel 'Eeuwigheid' g – in de, ^ door Achterberggescreven ggeschreven,<br />
eer<br />
ste versie van de inhoudsopgave pg van de kopij. P 1 In een later stadium verving gRoel<br />
Houwink de titel door 110 `Moordballade' (zie verder. 4z<br />
.<br />
86 `HET SPEL, DAT KRANKE ZINNEN SPELEN,'<br />
OVERLEVERING T Degids g 94.111 94 (september p 93 1 ? p. 0. 322.<br />
M I Manuscript, p ^p kopij D I H-1.<br />
l ^<br />
P l Proef D I , H 2.<br />
D I Afvaart, , p. p 34.<br />
P z Eersteroef P D z ^ H-57.<br />
P3 Tweederoef p Dz ^ H-58.<br />
48
COMMENTAAR<br />
[87]<br />
D 2 Oude cr y to ^ amen ^ p. p 26.<br />
M 2 Kopij D3 H I zz.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p 42. 4<br />
DATERING Vóór 27 augustus I 2<br />
7 g 99<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a zw inkt, botlood p c zw-gr ginkt (waarschij<strong>nl</strong>ijk ^ ^ in de hand van va R. Hou- ou<br />
CORRECTIES wink)<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] Al' a > Zinnes Zinnespe el M I b-D3<br />
s elen p > , s elen p M I -D 3<br />
9 steen, > steen M I a > steen > M' c-D3<br />
To hangt ger<br />
> mindert D 2 -D 3<br />
I I spelen p , > s pelen<br />
M I -D 3<br />
I Zie [83] `Geheel den dag hebt gij migaandegehouden,' noot 1.<br />
2 Zetfout in P I -P 2 r.: 7 En i.p.v. p Een (in P 2 door Achterberg g met potlood o0 d<br />
gecorrigeerd).<br />
`IK BEPROEFDE U OP BLOED EN NACHT'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, P^kopij pl D I , H I.<br />
P l Proef D I ^ H z.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
49<br />
D I Afvaart, ,p39• p.<br />
P 2 Eersteroef p D 2, ^ H 57.<br />
P3 Tweederoef p D 2 ^ H- 58.<br />
D2 Oude cr y to ^amen ^ p p. 31. 3<br />
M 2 Kopij P1 D3 ^H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p 47.<br />
Vóór 27 7 augustus ^ I 99 z<br />
MI<br />
M I a zw inkt b potlood<br />
,p<br />
Titel [ontbreekt] > Vrouw M I b-D3<br />
I nacht > nacht, D I -D 3<br />
7 ruischende > ruischenden D I -D 3<br />
7 ingehouden g > ingehouden, D I -D3
8 de > den DI-D3<br />
9 mij het hart. > [mij]n [hart]... M' b-D3<br />
14 eerste > eersten DI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie [83] `Geheel den dag hebt gij mi gaandegehouden,', noot 1.<br />
2 Dit ggedicht<br />
h is s vertaald ve in het Duits door R.W.Schnell . Walvis en in het Frans<br />
door H. Fa gne.<br />
[88] `IK WEET WEL DAT IK U NIET WEERVINDEN ZAL'<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, kopij D I H-1.<br />
p ^ Pl ^<br />
Pl Proef D I ^ H 2.<br />
D I Afvaart, ^ p. p 46. 4<br />
P 2 Eersteroef P D 2 , ^ H-57.<br />
P3 Tweederoef p D 2 , ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr to amen y p. 38. ^ ^ p 3<br />
M 2 Kop D3 H-I22.<br />
p l ^<br />
^ g ^ p. p 54.<br />
D3 Ue amelde gedichten,<br />
DATERING VÓÓr 27 augustus I 2<br />
7 g 99<br />
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN TEN EN M I a zw inkt, , b ppotlood<br />
CORRECTIES P 2 a gedrukt, g b potlood p<br />
Titel [ontbreekt] > Tweede afscheid M I b -D3<br />
9 waar > waar P 2 a> W aar P 2 b -D3<br />
Io schrijdt > schrijdt, 1^ D'-D 3<br />
COMMENTAAR co I Zie [83] 3 ` Geheel den dag ^ hebt gJ gij mi J gaande gehouden,', g > > noot i.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
9<br />
HET LIED OM DOODSWIL<br />
OVERLEVERING M Manuscript, p, in brief aan A. Dekker, ,3 oktober 1 9 29 .<br />
T Opwaartsche wegen ^ 8 I oktober 93 I o ^p3326.<br />
5 0<br />
D I Zevengedichten, p 7.<br />
2 s<br />
D 2 Ve amelde gedichten p. i000.<br />
^ g ^ P
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
Vóór 26 september I 2<br />
p 99<br />
M<br />
I mond, > mond T D 2<br />
4/5 [geen g stro ewit > stro ewit T-D 2<br />
9 nó nog > nog T-D2<br />
9 zij 1 –. > zij l^ – T D 2<br />
9 I o ^een<br />
stro ewit > stro ewit T-D2<br />
I S voet > voet, T-D 2<br />
I Dit'<br />
g heeft Achterberg, g^ met 9o<br />
`0 ruiten mijner eenzaamheid'<br />
ggestuurdd na een eerdere zending g aan Opwaartsche wegen g (zie [71] 7 `TVeenen is even een-<br />
^ aam' ^ noot I en 2.0 Op 26 september P I 99 z heeft Achterberg gover dit gedicht g<br />
bericht–ever<br />
gehad van redacteur J. van Ham en stuurde hij hij – niet overgeleverde g<br />
afschriften aan Roel Houwink: `Van Ham stuurt mij een der twee nagezonden g<br />
verzen terug, g^ de mede<strong>deel</strong>ing g dat dit in zijn tweede helft hem niet duidelijk<br />
... laat ik ze U allebei nog geens geven, g dan ^ kunt U ze als U wilt vergelijken.' g 1<br />
0Op oktober I 99 z stuurde Achterberg g de ggedichten<br />
in handschrift (M) aan Arie<br />
Dekker: `Ik hebewacht g met schrijven pop<br />
een nader bericht uit Leiden: 2 verzen<br />
gehouden. g ... Beoor<strong>deel</strong> ze s.v.p., deze twee.' Uiteindelijk Uiteindelij werd alleen dit<br />
g e gpubliceerd in O waartsche we g en zie 9o `0 ruiten mi Jner een ^aamheid'<br />
noot I en verder 3.3.5).<br />
90 `0 RUITEN MINER J EENZAAMHEID'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p> in brief aan A. Dekker, >3 oktober 1 9 29 .<br />
M 2 Manuscript, p> in brief aan R. Houwink, > 14 4 oktober I 99 2.<br />
T Elsevier'seillustreerd g maandschrift 4o. i I (september sep<br />
I 93 o. ^ p. I 96.<br />
M3 Manuscript, p ^pkopij D I H I.<br />
l ^<br />
PI Proef DI ^ H2.<br />
D' Afvaart, ^ p. P 3 o.<br />
P2 Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P3 Tweede proef D 2, ^ H-5 S 8.<br />
D2 Oude cr y to g amen ^ p. p 22.<br />
M4 Koi' p D3 H-I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 38. 3<br />
DATERING Vóór 26 september I 2<br />
p 99<br />
5 I
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
MI<br />
P 2 a gedrukt, b potlood<br />
I WACHTENDE<br />
Titel [ontbreekt] > Eenzaamheid T D3<br />
glanzenvolle > lanzenvollen D I<br />
5 g g<br />
6 ter neder; > terneder, M2-D3<br />
opgericht: > opgericht; P 2 a > [opgericht]: P 2 b-D3<br />
7 pg pg ^<br />
8 zich zelf > zichzelf M3-D3<br />
I Ditedicht zou gp in eerste instantie worden gepubliceerd in Opwaartsche wegen, g?<br />
samen met[89]Het 9 lied om doodswil' (zie aldaar, ^ noot I .0 Opadvies<br />
van Roel<br />
Houwink vroeg g Achterberg g dit gedicht g echter terug g en stuurde hij hij het aan<br />
Elsevier'seillnstreerd ^ maandschri t. Op P 14 4 oktober I 99 2 kon Achterberg gHouwink<br />
meedelen dat hetedicht g was aangenomen g `ofschoon het Robbers fra gmenta<br />
risch voorkwam') en vroeg g hij suggesties voor een titel. Waarschij<strong>nl</strong>ijk heeft<br />
hij gg<br />
Waarschij<strong>nl</strong>ijk<br />
Achterberg g uiteindelijk zelf de titel van het gedicht gekozen. Zie verder<br />
uiteindelijk g g 3.3.5.<br />
OVERLEVERING T Groot Nederland 2.I (januari I I. 48.<br />
9 l 93 ^ p. 4<br />
M I Manuscript, P ^ kopij p l D I ^ H-1.<br />
PI Proef D I ^ H 2.<br />
D I Afvaart, ^ p . 55.<br />
P2 Eersteroef D H-57.<br />
P ^<br />
P3 Tweederoef B 2, PI P ^ 5 8.<br />
D2 Oude y cr to g amen ^ p. p 47.<br />
M2 Kop p l D 3 H-IZ2.<br />
^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 63.<br />
^ g ^ P 3<br />
DATERING Vóóroktober i 2<br />
3 99<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a zw-gr inkt, b-c potlood<br />
g ^ p<br />
CORRECTIES<br />
5 2<br />
Titel Wachtende > [ontbreekt] M I a> Teru e? M I b > Wachtende M' c-D3<br />
^g<br />
I nacht; > nacht, M i -D 3<br />
2 huizen, > huizen M I -D3<br />
hopen: > hoen M I -D 3<br />
3 p P^
[921<br />
[931<br />
4 wacht... > wacht. MI-D3<br />
4/5 [geen strofewit] > [strofewit] MI-D3<br />
5 geacht. > geacht; DI-D3<br />
6 De > de DI-D3<br />
9 staan: > staan; P2-D3<br />
I 't > het MI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[71] 7 `enen is even eenzaam' ^ ^ noot 2 en 3. 3<br />
SNEEUW<br />
OVERLEVERING T Groot Nederland 2.I 9 (januari l I 93I ^ pp. 49.<br />
M I Typoscript D i > collectie J. Vermeulen, > H zo > I .<br />
D I Morendo,<br />
^ p. p 7.<br />
Pl Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D2 Oude cr to amen y g ^ p. p 63. 3<br />
M 2 Kopij D3<br />
p<br />
H-12.2.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten,<br />
^ g ^ p. p34 304.<br />
DATERING Vóóroktober i 2<br />
3 99<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
4 laat > laat, M I -D3<br />
COMMENTAAR I Zie` [71] `Wenen is even eenzaam' ^ ^ noot I tot en met 3. 3<br />
2 Ditedicht zou pg in eerste instantie worden opgenomen in de bundel Afvaart, vaart<br />
later in dee gplande bundel Balans (zie verder 81 `De witte tocht', ^ noot 2 en 3). 3<br />
3 In verband met de samenstelling g van Morendo vroeg g Achterberg g op P 22 april p<br />
i 944 aan Jan Vermeulen: 'Zeg `Ze Jan zijn > er nu een g titels bij ^die<br />
soms in de andere<br />
bundels al staan? Verander dan zelf'. De doublure van de titel van ditedicht g<br />
met [I o 3 `Een schuine muur van sneeuwen' en 3 I o `Sneeuw' werd echter niet door<br />
Vermeulen opgeheven. pg Zie verder z I . 3.<br />
WEDERKEER<br />
OVERLEVERING T Groot Nederland z9.1 (januari l 93 I ^ I p . i o.<br />
53
M I Manuscript, P ^ kopij p l D I ^ H I.<br />
P I Proef D I , H z.<br />
D I A vaart ,p . 51. S<br />
P 2 Eersteroef p DZ , H- 57.<br />
P3 Tweederoef p D 2, , H-58.<br />
D2 Oude y cr to g amen , p p. 43.<br />
M 2 Ko i' Pl D3 H-122.<br />
^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, ^ ^ p. p S9.<br />
DATERING Vóóroktober 3 i 99 z<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a zw-gr inkt, b potlood<br />
g ^ p<br />
CORRECTIES<br />
Titel Wederkeer > ontbreekt M I a> Wederkeer M I b -D3<br />
3 regen > regen, I -D 3<br />
g g^ M<br />
4 d'aarde > de aarde M I -D3<br />
7 nagebleven g , > na nagebleven; gebleven<br />
• M I -D 3<br />
8 blaad'rensfeer, , > bladerensfeer, , M I -D 3<br />
9 gebleven g , > ebleven • M I -D 3<br />
gebleven;<br />
COMMENTAAR I ZieI 7 `Weersen is even eenzaam' ^ ^ noot 1 tot en met 3. 3<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
AFSCHEID<br />
OVERLEVERING T Groot Nederland z. 9 I (januari 1 I 93 I), ^ p. p S o.<br />
M I Manuscript, p kopij D I H 1.<br />
^ p l ^<br />
P I Proef D I , H z.<br />
D' Afvaart, ,P p. S o.<br />
P 2 Eersteroef D Z H- .<br />
p , S7<br />
P3 Tweederoef D Z H- 58.<br />
P ^<br />
D 2 Oude y cr to g amen ,p p. 442.<br />
M 2 Kopij p D3 H-122..<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ,p p. S 8.<br />
DATERING Vóóroktober i 2<br />
3 99<br />
LEESTEKST T<br />
54
vVARIANTEN EN M' a zw-gr g inkt, , b-c ppotlood<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[951<br />
Titel Afscheid > [ontbreekt] M I a > Het onzichtbaar wenken M I b ><br />
ONRUST<br />
Afscheid M I c-D3<br />
2 waat'ren > wateren; M I -D3<br />
4 'k > ik MI -D3<br />
6 overtogen, g ^ > overtogen; g^ M I -D 3<br />
6/7 7 [geen g stro ewit > stro ewit M I -D3<br />
I ZieI ` Penen is even eenzaam' noot 2 en 3.<br />
7 ^ ^ 3<br />
2 De titel van ditedicht is afkomstig van Roel Houwink (zie I Penen is even<br />
g g 7<br />
eenzaam' noot 3).<br />
^ ^ 3<br />
3 Literatuur over hetedicht:<br />
g<br />
Kruithof J., `Het laatste kwartier van de ure des doods.'<br />
OVERLEVERING T Groot Nederland Z. I (januari I I 9 p. I.<br />
1 93 ^p S<br />
M I Manuscript, kopij D I , H I.<br />
p ^ pl<br />
P I Proef D i ^,<br />
D I Afvaart, ^ p .<br />
2.<br />
53.<br />
P a Eersteroef D 2, H-<br />
p ^ 57.<br />
P3 Tweederoef D 2, II 8.<br />
p ^ S<br />
D 2 Oude y cr to g amen ^ p. p 4S.<br />
M 2 Kopij D3 H 122.<br />
Pl ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 61.<br />
^ g ^ p<br />
DATERING Vóóroktober i 2<br />
3 99<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN M' a zw-gr inkt, b bl-gr inkt (waarschij<strong>nl</strong>ijk in de hand van R. Houwink)<br />
g ^ g 1 1<br />
CORRECTIES<br />
55<br />
3 in > in • > M I -D 3<br />
4 stil ggemaakt > stilgestaan g M I - D 3<br />
5 lied > lied MI-D3<br />
5 bleef teeren > blijf a teeren, M I -D3<br />
6 eerst > eerst' P ' -D3<br />
6 verliet > verliet, M' -D3<br />
8 ontving. g > ontving,<br />
g^ M I -D 3<br />
9 0 kieviets > o kievits M I a > [o] kievit 's M I b-D3<br />
I o onrust... > onrust — M' -D3
COMMENTAAR I Zie` [7 1] `Peenen is even eenzaam' ^ ^ noot 2 en 3. 3<br />
2 Zetfout in P I -P 2 r. 6: verliest, i..v verliet, (in P 2 door Achterberg met potlood<br />
gecorrigeerd).<br />
[9 6] HET LEGER<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[971<br />
OVERLEVERING<br />
5 6<br />
T Groot Nederland Z.I 9 (januari l 93 I I = D. p SI.<br />
M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 2o I.<br />
> ><br />
D I Sintels p. 12. 2.<br />
,p<br />
P l Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H- 58.<br />
D 2 Oude cr y to g amen ,pp.<br />
116.<br />
M 2 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. P 357.<br />
Vóóroktober 1 2<br />
3 99<br />
T<br />
2 omhoog, g ^ omhoog; g^ DI-D3<br />
handen •<br />
3 handen; > handen. D I -D 3<br />
4 droog g > Droog g D I -D3<br />
I Zie I ` Weenen is even eenzaam' noot 2 en 3.<br />
7 ^ ^ 3<br />
2 Ditedicht g zou in eerste instantie worden opgenomen pg in de bundel Afvaart en<br />
later in dee g lande P bundel Balans (zie 8 1 `De witte tocht', ^ noot 2 en 3 3). M<br />
2 is<br />
een door Jan Vermeulen vervaardigd g ^ typoscript p voor deze uitgave, g die niet werd<br />
gerealiseerd. erealiseerd. Uiteindelijk heeft Achterberg g het ggedicht ondergebracht g in Sintels<br />
zie 20). Blijkbaar Blijkbaarwas Jan Vermeulen hiervan niet op P de hoogte, g^ want later<br />
overwoog g hij nog het gedicht te bundelen in Morendo (zie 21.2. .<br />
hij g g 4<br />
ACHTERGEBLEVEN<br />
T<br />
MI<br />
D'<br />
pl<br />
Groot Nederland 29.1(januari i i 52.<br />
9 93 ^ p. S<br />
Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 2 0 I.<br />
><br />
Morendo, S.<br />
Eerste proef D 2 H-57.
8 T die in haar bloed zijn oorsprong p gkoos.<br />
M' a<br />
b<br />
verreoors pron gkoos.]<br />
D'-D3<br />
I verre oorsprong p g koos.<br />
9<br />
II T<br />
TMI<br />
DI-D3<br />
MI<br />
DI-Dj<br />
P 2 Tweederoef p D Z , H-5<br />
5 8.<br />
DD 2 Oude cr y to g amen ,pp.<br />
61.<br />
M Z Kopij D3 Pl .H 1 22.<br />
^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 302.<br />
^ g ,p 3<br />
DATERING Vóór joktober 1 92 9<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 3 vervreemdde < vervreemde<br />
VARIANTEN EN M I a typemachine, p , b zw inkt (in de hand van J. Vermeulen<br />
CORRECTIES o PI a gedrukt, g bpotlood, c gu gum<br />
I<br />
I T<br />
M Ia<br />
Ze lachtte traagaar g, lach weende beneden<br />
b mond ? na mond]<br />
D'-D3 Zij Zi' lach I<br />
4 T<br />
MI-D3<br />
6 T-D'<br />
PI<br />
P2-D3<br />
zo TM'<br />
DI-D3<br />
COMMENTAAR<br />
57<br />
meer van zich zelf naardat haar leven vlood.<br />
I I zichzelf<br />
om een, die zij ten doode toe verkoos<br />
a<br />
b<br />
c ,<br />
Nu zit zij neder als achtergelaten g<br />
en telt de uren in haar stille schoot<br />
na verre]<br />
die haar nog g scheiden van het laatste:<br />
a<br />
I<br />
b ] aller[laatste:1<br />
I allerlaatste:<br />
[? na aller]<br />
I Zie[71] 7 `i7eenen is even eenzaam' ^ ^ noot 2 en 33.<br />
2 Ditedicht g zou in eerste instantie worden opgenomen pg in de bundel Afvaart,<br />
later in dee g lande P bundel Balans (zie 81 `De witte tocht', noot 2 en 33).<br />
M I is
[9 8] SAMENGANG<br />
COMMENTAAR<br />
[99]<br />
een door Jan Vermeulen vervaardigd g typoscript p voor deze uitgave, g^ waarop p hij<br />
voorstellen tot correctie noteerde, diee<strong>deel</strong>teli g 1•k in D I -D3 zijn overgenomen g<br />
zie het apparaat). Boven de titel noteerde hij het nummer `I'• het is niet duide-<br />
lijk l waarop p dit betrekking g heeft. Dit gedicht g werd uiteindelijk uiteindelij gebundeld in<br />
Zie verder 2I.2.<br />
3 Zetfout in T over enomen in M I g ^ r. 3: vervreemde i.p.v i, .v vervreemdde<br />
OVERLEVERING Groot Nederland 2.1 (januari I I 9 1 93 p. 52. ^ p S<br />
M I Manuscript, kopij D I H-1.<br />
p ^ p l ^<br />
PI Proef D I ^ H 2.<br />
D I Afvaart, ^ p. p 57.<br />
P 2 Eerste roef D 2, H-57.<br />
P<br />
^<br />
P3 Tweederoef D 2, p ^ H-58.<br />
D2 Oude cr to amen<br />
y g ^ p. P 49.<br />
M 2 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde edichten p. 6.<br />
^ ^ ^ p s<br />
DATERING VÓÓroktober I 2<br />
3 99<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a zw-gr g inkt, ^ b-c potlood p oo<br />
CORRECTIES<br />
Titel Samengang > ontbreekt M I a [Xxxxxxxx] M I b Samen an M I c-D 3<br />
g g gg<br />
2 wij l we MI-D 3<br />
een stro ewit > stro ewit M I 4/5 g<br />
-D 3<br />
5 uw > haar M I -D3<br />
6 vuur > vuur, M I -D 3<br />
8 schreden; > schreden, M I -D3<br />
8/9 9 [geen g stro ewit > stro ewit M I -D3<br />
I Zie` [7 1] `Weersen is even eenzaam' ^ ^ noot 2 en 33.<br />
2 Schrijffout in M I l ^ r. 8: en i..v i.p.v. het (door Achterberggecorrigeerd gg g met zwarte<br />
inkt .<br />
`EEN OUD EN DONKER SCHILDERI'<br />
J<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, p oorspronkelijk ^ P 1 in brief aan R. Houwink, ^ 23 3 oktober 1929.<br />
5 8
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
T De gemeenschap (december I 929), p. 422.<br />
g S 9 9^p4<br />
M 2 Manuscript, kopij D I H i.<br />
P^ P1 ^<br />
P I Proef D I H2.<br />
^<br />
D' Afvaart, ^ p p. 36. 3<br />
P 2 Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P3 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr y to g amen ^ p. p 28.<br />
M3 Kopij p l D3 ^ I22.<br />
^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 44.<br />
Vóór 23 oktober i z<br />
3 99<br />
M'<br />
M 2 a zw-gr g inkt , b potlood<br />
P 2 aedrukt g b ^p potlood<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M2 a > Het schilderij J M 2 b-D3<br />
2 ledikant > ledikant. T D 3<br />
5 niet > niet P 2 a > nie is P 2 b-D3<br />
5 zien > zien, T > zien; > DI-D3<br />
6 land > land; T > land. M2-D 3<br />
7 o schilderij, J^ > o schilderij M 2 -P 2 a > 0 [schilderij] J P 2 b-D3<br />
9 me > mi' 1 T D 3<br />
9 vandaag g > vandaag: g T D 3<br />
Io menschen > menschen, M2-D3<br />
I I bloemenwei > bloemenwei; T-D3<br />
I2 voorbij, 1^ > voorbij M2-D3<br />
I 0p 2 3 oktober 192 99 schreef 2 9 Achterberg aan g Roel Houwink: `Een schoone ti'1<br />
-<br />
ding, g ! "Het Het schilderij" zal J bij de 1 Gemeenschap p"ten toon gesteld" g worden.<br />
Met nog ee een ander. Het sschilderij 1 schrijf ik even vlug voor U over ... '. Het bij<br />
schrijf g<br />
g J<br />
dde brief f gevoegde g oe gde<br />
handschrift (M') later door Houwink weggeschonken<br />
we eschonken en<br />
bevindt zich thans inrivébezit. p Afgezien g van het eveneens ggeaccepteerde P ge<br />
dicht Ioo `De wind en haar kleeren lagen g nog g saam' had Achterberg g – blijkens blijken<br />
brief – nog g twee gedichten g bij J De gemeenschap g ingezonden. g Welke ge-<br />
dichten dit zijn J ggeweest, ^ is niet bekend. Zie verder 3.3.6. 33<br />
2 M 2 is(ge<strong>deel</strong>telijk) g l gereproduceerd g ^ in Schrijvers J prentenboek, ^ p. la 3I<br />
.<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Riessen, > R. van `Een donker schilderij.' 1<br />
I00 `DE WIND EN HAAR KLEEREN LAGEN NOG SAAM'<br />
OVERLEVERING T De ggemeenschap S (december I 99^P43 2 2 .<br />
5 9
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
M' Manuscript, kopij D I H I.<br />
p ^p l ^<br />
P I Proef D I H 2.<br />
^<br />
D' Afvaart, p.<br />
}p 37.<br />
P 2 Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2, H-58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude cr to amen p. 29.<br />
y 8 ^ p 9<br />
M 2 Kopij D 3 H I 22.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p.<br />
^ g ^ p 45•<br />
Vóór 23 oktober I 2<br />
3 99<br />
T<br />
M' a zw-gr inkt, b potlood<br />
g ^ p<br />
P 2 aedrukt b potlood<br />
g ^ p<br />
Titel [ontbreekt] > [Ontbreekt] M' a> Achter het einde M I b-D3<br />
5 begon, > begon MI-D3<br />
8 dat > dat P 2 a> w[at] P 2 b-D3<br />
8 begon, > begon MI-D3<br />
I Zle `Een oud d en donker schilderij'j noot I . Achterberg stuurde hand-<br />
99 J ^ g geen an -<br />
g<br />
sc schrift t van dit ggedicht<br />
met zij zijn brief aan Houwink mee, omdat hij 'geen `een duplo' p<br />
meer had: had. `als er e overdrukken o verschijnen l krijgt ^ lg U ze zeker. Anders schrijf schrijfik<br />
't<br />
tweede vers later wel voor U over. precies<br />
(ik meer ken uit mij mijn 't hoofd)'. niet.<br />
Ditedicht g is vertaald in het Engels g doorJ.S.Holmes, ^H.<br />
Koningsberger en K.<br />
Nott en in het Russisch door E.V. Vitkovskij.l<br />
I0I `DE TORENS HADDEN EEN STILHEID BEREIKT'<br />
OVERLEVERING T Degemeenschap g 6 (februari 93 I o. p. 59. ^<br />
^ M I Manuscript, kopij p l D I ^ H I.<br />
P I Proef D I ^,<br />
2.<br />
D I Afvaart, ^ p. p 32. 3<br />
P 2 Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P3 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr y to ^ amen ,p p. 2 4.<br />
M 2 Kopij p D3 ^ I22.<br />
l ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, ^ ^ p4 p. o.<br />
DATERING Eind 1929<br />
99<br />
60
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI a zw-gr inkt b bl- r inkt (in de hand van R. Houwink<br />
g , g<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M I a> Stil oogenblik M I b-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[57] 57 lente en de dood g aan saam' noot 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Frans door H. Fa Fagne ne.<br />
`IK BEN GEHEEL TERUG GEKEERD'<br />
OVERLEVERING T Deg gids 94 94.111 (september pp33<br />
1 93o),. 2.<br />
M' Manuscript, kopij D I H I.<br />
P1<br />
,<br />
P l Proef D I ^,<br />
2.<br />
D I Afvaart ,pp.<br />
28.<br />
P 2 Eersteroef p D 2, ^ H- 57.<br />
P3 Tweederoef p D 2 ^ H- 58.<br />
D 2 Oude cr y to amen p. 20. ^ ^ p<br />
M 2 Kopij D3<br />
Pl<br />
H-12.2.<br />
^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. 36.<br />
^ g ^ p 3<br />
DATERING Vóór 13 februari I 0<br />
3 93<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 8 bloed < het bloed<br />
VARIANTEN EN MI a zw inkt, b zw inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M I a > Herboren M I b-D3<br />
COMMENTAAR I 0 Op I februari a 93 I 0 1s bij 1 De gids g een onbekend aantal gedichten g van Achterber<br />
gbinnengekomen.<br />
g De gedichten g werden en beoor<strong>deel</strong>d door oor redacteur A. Ro -<br />
land Holst, die H.T. Colenbrander adviseerde tweegedichten g op pte<br />
nemen: dit<br />
gedicht g en I o 3 `Een schuine muur van sneeuwen'. Op p 29 9 maart I 930 heeft ee Achter-<br />
ber gbericht omtrent plaatsing P gontvangen, g^want op Pdie datum schreef hij aan<br />
Roel Houwink: `De Gids bleef me trouw (of ik De Gids): 2 verzen zullen met<br />
dedie 4^ er nog waren g in Juni samen verschijnen.' De publicatie P van de zes<br />
gedichten edichten – zie voor de vier eerder ggestuurde g gedichten 38 ` Geheel den dag g hebt gJ gij<br />
mi mil. gaande gehouden,', ^ >> noot I – werd, om onbekende redenen, uitgesteld g tot se p-<br />
tember 19933 o. Zie verder 3.4.1. 3 4<br />
61
IO `EEN SCHUINE MUUR VAN SNEEUWEN'<br />
3<br />
OVERLEVERING T Degids 94.111 (september I 0 p. 3 24.<br />
LEESTEKST M'<br />
g 94 p 93 ^ p 3 4<br />
M' Manuscript, kopij D I H I,<br />
p ^ pl ,<br />
P I Proef D I H z.<br />
,<br />
D I Afvaart, p. 29.<br />
^ P 9<br />
P 2 Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2, H-58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude cr to amen p. 21.<br />
y g ^ p<br />
M2 Kopij plD3 ^H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 37.<br />
DATERING Vóór 1I 393 februari I 0<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN M' a zw inkt, b bl-gr g inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M' a > Sneeuw M I b-D3<br />
COMMENTAAR I Zie IO2 `Ik beneheel g teruggekeerd' gg noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
Zetfout in D I -P 2 r.: 7 klokken i, p.v klokken, ^ (in P 2 door Achterberg g met pot-<br />
loodecorri g geerd<br />
.<br />
IO `DIT IS HET BLINKEND LOOPEN'<br />
4<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, kopij DI , H- 1.<br />
p ^ pl<br />
P I Proef D I<br />
^ H 2.<br />
DI Afvaart, ^ p. p440.<br />
P 2 Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2 H- 5 8.<br />
p ^ s<br />
D 2 Oude y cr to ^ amen ,p p. 3<br />
2.<br />
KopM 2 Ko i' D3 ^ H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p448.<br />
DATERING Waarschij<strong>nl</strong>ijk eerste helft 93 i o<br />
6i
zo `Dit is het blinkend loo en' M I (kopijhandschrift Afvaart, met wijzigingen in<br />
4 pl ^<br />
de hand van Achterberg en Roel Houwink) (collectie NLMD)<br />
g<br />
6 3
vVARIANTEN EN MI a zw-gr g inkt, b potlood, p c zw-gr g inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
OVERLEVERING<br />
Titel [ontbreekt] > Onderweg M' b-D3<br />
g<br />
5 iedere > iederen DI-D3<br />
gevoel, > vermoeden M I b eluk M I c-D 3<br />
9 g ^ g<br />
I De datering van I o `Dit is het blinkend loo en' tot en met I o `Mijn eestgaat met<br />
g 4 98 ^<br />
een bonzend hart' is gebaseerd op de ontstaansgeschiedenis van Afvaart. Zie . I<br />
^ g p g 3 4<br />
en 4.2.<br />
IO `SOMS ALS DE WEG HET WIL ZIN WI '<br />
S J J<br />
MT<br />
pi<br />
DI<br />
p2<br />
P3<br />
D2<br />
Mz<br />
D3<br />
Manuscript, p ^pkopij D I H-1.<br />
l ^<br />
Proef DD', I H 2.<br />
Afvaart, ^ p. p 4I.<br />
Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
Tweederoef D 2 , H-58.<br />
p<br />
^<br />
Oude y cr to g amen ^ p. p 33.<br />
Typoscript, kopij ko i' D3 D3, H 122.<br />
Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 49.<br />
DATERING Waarschij<strong>nl</strong>ijk eerste helft 93 i o<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
3<br />
5<br />
7<br />
PI I-D3<br />
-D 2<br />
M I<br />
M2-D3<br />
M'-D 2<br />
M2-D3<br />
MI-D2<br />
M2-D3<br />
MI<br />
M I a zw inkt b potlood<br />
,p<br />
a [ontbreekt]<br />
b De wil der ween<br />
g<br />
geheim g komt weder voor mij vrij vrij,<br />
onveranderd<br />
alsofeen g element bestond<br />
of er<br />
tot aan dit breukeloos bevrijden<br />
1<br />
oP behoud<br />
10 M I-D 2<br />
M I -D 2 ^r. I0–I 3:<br />
voltrok komt dit uw over<strong>deel</strong><br />
64
I I MI-D2 bevrijdt van ruimte en van tijd l<br />
12 MI-D2 en maakt den wil<br />
I MI-D2 brandend tot leven en tot dood.<br />
3<br />
[Hier eindigen MI-D2<br />
g<br />
M 2-D3 r. (I0)-(12):<br />
(I o M 2-D3 voltrok hervindt het mij lg<br />
I I M 2-D3 waar ik de ruimte met u <strong>deel</strong><br />
(I 2) M 2-D3 en heel de tijd wordt ingelost. g<br />
Hier eindigen M2-D3]<br />
g<br />
COMMENTAAR I ZieI o 4 `Dit is het blinkend loo en' noot 1.<br />
2 In de kopij pl voor D3 is de bladzijde waarop p dit gedicht g staat (uit D 2) door<br />
Dais DaisyWolthers doorgehaald g en vervangen g door een typoscript met de nieuwe<br />
versie (M 2 ). Van M 2 is een identieke doorslag govergeleverd, g die hier verder bui-<br />
ten beschouwing g blijft. blijft<br />
`DIE KALMTE SLOEG MIN GOGEN DICHT'<br />
J<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, kopij D I H I,<br />
p ^p l ^<br />
P l Proef D I ^ H 2.<br />
D I Afvaart, , pp. 42. 4<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
P 2 Eersteroef D 2, H- 5 7.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2, H-5 8.<br />
p ^ 5<br />
D 2 Oude ry c to g amen , p. p 34.<br />
M 2 Kopij p D3 H I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p S o.<br />
Waarschij<strong>nl</strong>ijk eerste helft 93 I o<br />
MI<br />
M I a zw inkt, b-c potlood<br />
^ p<br />
Titel [ontbreekt] > Zon M I b > Voltooien M I c> Voltooi i n M' c-D3<br />
g<br />
I dicht > dicht, D I -D3<br />
COMMENTAAR 1 Zie[104] `Dit is het blinkend loo en' noot 1.<br />
6 5
I07 HET SCHULDIG LIED<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
MI Manuscript, p kopij D I H I.<br />
^ pl ,<br />
Pl Proef DI ^ H z.<br />
D I Afvaart, ^ p . 43•<br />
P2 Eersteroef p D 2 ^,<br />
H-5 7 .<br />
P3 Tweederoef p D z ^ H- 5 8.<br />
D z Oude cr y to ^amen ^ p. p 35•<br />
M2 Ko Kopi' D3 H-IZZ.<br />
^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 5I.<br />
Waarschij<strong>nl</strong>ijk eerste helft 93 I 0<br />
MI<br />
I Zie[104] `Dit is het blinkend loopen', noot I.<br />
I08 `IK LEEF BIJ BI DEZEN ALS HET VUUR: '<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
66<br />
M I Manuscript, kopij p D I H I.<br />
l ^<br />
P I Proef D I ^<br />
H z.<br />
D I Afvaart, ^ p. p 44.<br />
P2 Eersteroef p D 2 , ^ H-57.<br />
P3 Tweederoef p D 2 , ^ H-5 S 8.<br />
D z Oude y cr to ^ amen ^ p p. 36. 3<br />
M2 Kopij p D3 l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, edichten p. 52. 5<br />
Waarschij<strong>nl</strong>ijk eerste helft 93 I o<br />
MI<br />
M' a zw inkt b potlood<br />
,p<br />
Titel [ontbreekt] > Het vuur M I b-D3<br />
6 de > den DI-D3<br />
I Zie I 4o<br />
`Dit is het blinkend loopen', noot I.<br />
2 In de door Achterberg g geschreven g inhoudsopgave pg van de kopij p l voor D I luidt<br />
de titel van ditedicht: g `Het Vuur'. Zie 4.2. 4
[10 9 ] JN GEEST GAAT MET EEN BONZEND HART'<br />
9<br />
OVERLEVERING Al' Manuscript, kopij D I H I.<br />
p ^p l ^<br />
Pl Proef D I ^ H 2.<br />
D I Afvaart, ^ p. p 47.<br />
P 2 Eersteroef D 2 , H-57.<br />
p<br />
^<br />
P3 Tweederoef p D 2 ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr y to ^ amen ,p p. 39.<br />
M 2 Kopij D3, p l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten ^ p. p SS•<br />
DATERING Waarschij<strong>nl</strong>ijk eerste helft 93 i o<br />
LEESTEKST M I<br />
VARIANTEN EN MI a zw inkt b potlood<br />
,p<br />
CORRECTIES P2 aedrukt b potlood<br />
dp<br />
Titel M' a [ontbreekt]<br />
b Heelal<br />
8 MI<br />
9<br />
P`-D3 I I<br />
PI-DI<br />
PZ<br />
P3-D3<br />
MI<br />
PI-D'<br />
p2<br />
P3-D3<br />
der eeuwi gheid<br />
nu haar volein-<br />
I voleinding<br />
a<br />
b volei n-<br />
din gl<br />
ope<strong>nl</strong>igt naar alle zijden.<br />
ope<strong>nl</strong>igt<br />
a<br />
b ding ope<strong>nl</strong>igt g1 naar alle zijden.<br />
COMMENTAAR I Zie[104] `Dit is het blinkend loo en' noot 1.<br />
IIO MOORDBALLADE<br />
OVERLEVERING T De vrije J bladen 793 (augustus/september I o. ^ p. S 2 9.<br />
MI Manuscript, uit correspondentie R. Houwink, ongedateerd.<br />
p ^ p ^ g<br />
M 2 Manuscript, kopij DI H-1.<br />
p ^ pl ,<br />
P T Proef D i , H 2.<br />
D I Afvaart, . ^ p 33.<br />
67
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
P2 Eerste proef D2, H-S7.<br />
P3 Tweede proef D2, H-58.<br />
D 2 Oude cryptogamen, p. 25.<br />
D3 Voorbij de laatste stad', p. 40.<br />
D4 Voorbij de laatste stad 2 , p. 58.<br />
M3 Kopij DS, H-I22.<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. 41.<br />
Vóór I juli I o<br />
S 1 93<br />
T<br />
P 2 a edrukt b potlood<br />
g ^p<br />
Titel T-D I Moordballade<br />
PZ a i i<br />
b Droom[ballade]<br />
P3-D5 I I<br />
I T-D2 0 gij die ik had omgebracht.<br />
D3-D5 I I opgewacht.<br />
6 T-D' den dood in mijnen lach.<br />
12 T-D'<br />
P2<br />
P a l 1<br />
b [ ] binnen mijn schaterlach.<br />
P3-D2 I<br />
D3-D5 i<br />
P3-D5<br />
1 onder I<br />
Toen stond gij op en vond<br />
a<br />
b [ ]wond]<br />
T D' 1 mijn handen , waar uw bloed afdroop. P .<br />
P2a<br />
b o langzaam g uit de knoop. P<br />
P3-D5<br />
COMMENTAAR I Van ditedicht g hebben tenminste twee oudere versies bestaan, ^die niet zijn<br />
overgeleverd. g Op P 20 november i 928 stuurde Achterberg geen gewijzigde g J g versie<br />
van ditedicht g tezamen ^ met een onbekend aantal andere gedichten, g aan Roel<br />
Houwink. Uit de brief blijkt dat hij een oudere versie al eerder bij Degids ^ had<br />
ingezonden. g Achterberg gschreef: `En mag gik Uw aandacht speciaal p vragen g voor<br />
het vers: 0 Gij die ik had omgebracht... g enz. Dit is eens door mij o Uw aanra<br />
den (met nog g andere naar A. Roland Holst ggezonden<br />
d. en.. maar het is mis-<br />
68
schien s ggemakkelijker l ... dat ik U zijn zijnschrijven 1 daarover even insluit met de<br />
redactie van het vers zooals die toen luidde.' De reactie van Roland Holst bleef<br />
,<br />
evenmin bewaard. Zie verder.2.<br />
3<br />
2 0 Op I juli 51 I o stuurde 93 Achterberg een g cahier met gedichten g aan Roel Hou-<br />
wink en vroeg g hij of `er verzen bij zijn, die no voor de Vrije Bl. in aanmerking<br />
hij bij l^ Vrije g<br />
komen'. Op p21 juli l bedankte hij Houwink voor diens advies: `ik hoop pdat<br />
deze<br />
zending g naar de Vr. B. thans beter gevonden g mag g worden'. Op pz6 augustus ^<br />
meldde hij l aan Houwink dat hij een positief p antwoord van redacteur D.A.M.<br />
Binnendijk had ontvangen: g `Ik had B. ggevraagd g (een ggoede steekproef p naar zelfcritiek<br />
dacht ik) te mogen raden, welke het zouden zijn; wat betreft de "Ballade"<br />
heb ikoed g geraden g (op pm'n voorstel, zijnde ^ zijndemisschien een verbetering, g^ werd de<br />
titel: "Moordballade").' Van de andereedichten g die Achterberg ghad<br />
ingestuurd,<br />
werden I I I `Fat moest die stad,' tot en met[113] `Vrouw' gepubliceerd gp in de<br />
november-aflevering. g Zie verder 3.4.2. 3 4<br />
3 M 2 isere g produceerd in Schri ^ vers prentenboek, ,p p. 5i<br />
.<br />
4 Reeds in 1952 werkte Achterberg aan de gewijzigde versie van ditgedicht, die<br />
95 g g l g<br />
in I in Voorbij de laatste stad D3-4 zou worden opgenomen (zie 46). I<br />
9S5 ^ pg 4 Op<br />
december 1 95 9 52 schreef hij hierover aan R.P. Meijer: l "`Moordballade" uit Afvaart<br />
onderging gg bij herdruk in Oude Crypt. enkele wijzigingen. Zojuist veranderde ik<br />
bij Yp 1<br />
de eerste regel g in: "0 gij, g l^ die ik had opgewacht".' pg ^ collectie R.P. Meijer,<br />
Londen.)<br />
5 De veranderingen g in D3-4 zijn later door D. Wolthers overgenomen g in M3, de<br />
kopij p l voor D 5.Omdat het in deze gevallen g ggaat om het bijwerken 1 van een<br />
inmiddels verouderde versie, wordt in het apparaat Ppgalleen de gecorrigeerde g versie<br />
van M3 betrokken.<br />
6 Dit gedicht is vertaald in het Duits door G.H. Willems, ^ in het Engels g door P.<br />
Boyce Y (3x) 3 en in het Frans door H. Deluy. Y<br />
7 Literatuur over hetedicht: g<br />
Jong, gg<br />
M.J.G.de `Een om ekeerde droom.'<br />
Zickhardt, , K., K. `De moorddadige g geboorte g van Gerrit Achterberg.' g<br />
III `WAT MOEST DIE STAD,'<br />
,<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, bij brief aan R. Houwink, 2 september I o.<br />
p ^ 1 ^ p 93<br />
T De vrije bladen 7 (november 1930),. p33<br />
2.<br />
D I - 2 Osmose l -2 ,p.<br />
12.<br />
D3 Cr to amen l p. I . y g ^ P 79<br />
D4 Cr to amen 2 p. I . y g ^ p 37<br />
M 2 Ko Kopi' D5 ^H-1<br />
22.<br />
D5 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. P 206.<br />
DATERING VÓÓr I uli I 0<br />
15 1 93<br />
69
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > Woestijnstad D I -D 5<br />
1<br />
7 diep aanwezig, diep aanwezig; D' - 5<br />
p g^ p g^ D D<br />
8 vanzelve > van zelve T<br />
I 0 binnen, > binnen; D I -D 5<br />
COMMENTAAR I 0 P2 september P I o 93 stuurde Achterberg aan g Roel Houwink afschriften van<br />
driegedichten, g ^die in de november-aflevering g van D e vri Je bladen zouden verschi'l<br />
-<br />
nen. Zeer waarschij<strong>nl</strong>ijk heeft Achterberg g deze ggedichten tegelijk g l ingestuurd g met<br />
I io] `Moordballade' dat in de augustus/september-afleveringvan D e vrije bladen<br />
werde geplaatst laatst (zie I '0] `Moordballade' noot 2.<br />
2 In Dee vrije bladen werden den I I I Fat t moest die stad,' d en[112] `De hemelen houden<br />
mijn J8gelaat ^geloken,' ^ gepubliceerd egp onder de gezame<strong>nl</strong>ijke g l titel `Verzen' 'Verzen', en genum-<br />
merd `I' en 'II'.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. l<br />
4 Schrijffout ^ in M r9 I r. 9: wordti.p.v. p word (direct ggecorrigeerd g door Achterberg). g<br />
[112] `DE HEMELEN HOUDEN MIN GELAAT GELOKEN,'<br />
J<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, bij brief aan R. Houwink, 2 september I o.<br />
P ^ l ^ p 93<br />
T De vrije bladen (november I o, 324.<br />
7 93 ^p 34<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
70<br />
M 2 Manuscript, kopij D I H-1.<br />
p ^p l ^<br />
P I Proef D I H2.<br />
^<br />
DI Afvaart, ,<br />
^ p 35.<br />
P 2 Eersteroef D 2 , H-57.<br />
p<br />
^<br />
P3 Tweederoef D 2, H-58.<br />
p<br />
^<br />
D 2 Oude cr to amen<br />
y g ^ p. p 2 7.<br />
M3 Kopij D3 P1 H I22.<br />
^<br />
D3 Verzamelde ^ ^edichten ^ p. p 43.<br />
Vóór I juli I o<br />
S 1 93<br />
M'<br />
M 2 a zw inkt b zw inkt, c bl- r inkt -c in de hand van R. Houwink<br />
> g<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M 2 a > Verbeiden M 2 b-D3<br />
5 bedwelmde, > bedwelmde T D 3<br />
5 uitgekomen: g > uitgekomen g M 2 a > [uitgekomen]: g omen : M2 c-D3
COMMENTAAR I Zie I I I `Wat moest die stad,', noot I en 2.<br />
I 13 VROUW<br />
OVERLEVERING M' Manuscript, bij brief aan R. Houwink, 2 september I o.<br />
p ^ l ^ p 93<br />
T De vrije bladen (november 1930),. 2.<br />
J 7 p3S<br />
M 2 Eerste typoscript D I H 26.<br />
^<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M3 Tweede typoscript, ko i' D I H.<br />
P1 ^ SS<br />
Pl Eersteroef D I H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D I H-58.<br />
p ^<br />
D' Inertie Oude cr to amen p. o.<br />
y ^ ,p 9<br />
M4 Koi' pl D2H122. D2,<br />
D 2 Ue amelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 33i.<br />
Vóór 15 uli I o<br />
S 1 93<br />
M'<br />
M 2 a typemachine, b potlood<br />
YP ^ P<br />
1 heen g ebo gen; ^ > heen g ebo gen ^• M 2 a > heen g ebo gen<br />
. M 2 b-D 2<br />
2 haar naam > haar naam M 2 a> H[aar] [ naam M 2 b-D2<br />
9 staat > staat, T D2<br />
COMMENTAAR I Zie III` rat moest die stad' noot I .<br />
`MAAR IK HEB EENMAAL GELOOFD'<br />
OVERLEVERING T Balans. Algemeen g Jjaarboek der Nederlandsche kunsten 1930-1931. Red. D.A ^ M.<br />
Binnendijk e.a. Maastricht, ^ [januari 1 I 93 I p. ^ p62.<br />
M I Eerste typoscript D I ^ H26.<br />
M 2 Tweede tYposcri pt ^ kopij p l D I ^ H- 55.<br />
Pl Eersteroef p D I ^ H- 57.<br />
P 2 Tweederoef p D I ^ H- 5S8.<br />
D' Inertie Oude cr y to ^ amen ^p p. 1 0 4.<br />
M3 Kop p D 2 H-I22.<br />
l ^<br />
D 2 Verzamelde gedichten, edichten p. 345.<br />
DATERING Vóórseseptember I o<br />
7 P 93<br />
7 I
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > Geloof MI -D3<br />
COMMENTAAR I 0 P 23 augustus 3 gu i o 93 vroeg D.A.M. g Binnendijk BinnendijkAchterberg gom een bijdrage l g<br />
voor Balans. Achterberg g antwoordde op p z6 augustus ^ dat hij<br />
`ten spoedigste ...<br />
eenige g verzen, misschien ook foto, ter beoor<strong>deel</strong>ing' g zou zenden. Aan Roel<br />
Houwink vroeg g hij dezelfde dag nog om advies: `Zouden deze laatste verzen<br />
hij g g<br />
goed g zijn om B. ter keuze in te zenden? Jammer, ^ dat ik de 7verzen die ik bij bijDe<br />
Stem instuurde, nu nietebruiken P7 kan ....' Op september p stuurde Achterbergg<br />
Binnendijk `I o ongepubliceerde verzen ter keuze voor "Balans30/ 3 I"', alsmede<br />
een 'concept-bio- P en biblio g ra phie'. Op p9oktober kon Achterberg gaan<br />
Houwink<br />
melden `dat uit de I oezonden g verzen er 3g<br />
gekozen waren voor Balans30/3I.<br />
Ook eenhoto P die ^ ik nog had, g werd ^ gehouden. g Bij Bijde teruggezondenen gg waren<br />
weloede g maar bij lg gebrek aan plaatsruimte p werden niet meer ggenomen<br />
... .<br />
Ma Magik ze U overschrijven? Het zijn zij juist die drie die U 't eerst voor "De Stem"<br />
achtte '.... De afschriften zijn niet bewaard gebleven. Of Achterberg<br />
zijn g g<br />
deedichten g in eerste instantie bij 1 De stem heeft ingestuurd, g is niet zeker. In<br />
Balans werdene gpubliceerd: I 4I `Maar ik heb eenmaalgeloofd' ^ I I S`Toen hij ^^oo<br />
smal was dat de dood het niet meer wist' (onder de redactionele titel `Twee verzen', en<br />
genummerd `I' gen<br />
'II') en 116 `Kleine Ode aan het Water'. De door Achterberg<br />
verstrekte foto en bio- en bibliografische g gegevens gg werden eveneens afgedrukt. g<br />
Zie verder 3.4.3.<br />
2 Ditedicht g wordt vermeld op peen lijst l met gedichten g voor Morendo (zie<br />
21.2. 4. Het gedicht g werd niet in deze bundel opgenomen, pg maar in Inertie. Zie<br />
verder 26.<br />
[115]<br />
J `TOEN HIJ ZOO SMAL WAS DAT DE DOOD HET NIET MEER WIST'<br />
OVERLEVERING T Balans. Algemeen jaarboek der Nederlandsche kunsten 193o-1931. Red. D.A.M.<br />
Binnendijk e.a. Maastricht, ^ 1[januari 93 I I ^ P.<br />
6z.<br />
, M I Manuscript ko pl ij D I H 1.<br />
P I Proef D I H-2.<br />
D I Afvaart, ^ P 3<br />
8.<br />
P 2 Eersteroef P D 2, ^ H-57.<br />
P3 Tweederoef p D 2, ^ H- S58.<br />
D 2 Oude cr y to g amen,p 3 o.<br />
M 2jKo Kopij i D 3 H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ ^ gedichten, ^ P446.<br />
7 2
DATERING Vóórseseptember 7 i o<br />
p 93<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a zw inkt, b bl-gr g inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
CORRECTIES P2 aedrukt g b ^ potlood p<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M I a > Bevrediging gg M I b-D3<br />
4 hare > haren D I -D3<br />
6 onontkoombaar > onontkoombaar P 2 a > [onontkoomba]re P 2 b-D3<br />
COMMENTAAR I Zie' 4<br />
`Maar ik heb eenmaalgeloofd,' noot I.<br />
[116] KLEINE ODE AAN HET WATER<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
73<br />
T Balans. Al gemeen ^jaarboek<br />
der Nederlandsche kunsten 1930-1931. Red. D.A.M.<br />
Binnendijk e.a. Maastricht, [januari I I ^ 1 93 p. ^ p 79.<br />
M T Manuscript, p ^ kopij pl D I , H I.<br />
P T Proef D I ^ H z.<br />
D 1 Afvaart, .<br />
^ p 45.<br />
2 I<br />
M * Manuscript, in exemplaar p oorspronkelijk collectie M. van Loggem.<br />
p ^ P ^ gg em<br />
P 2 Eersteroef D 2, H- 57.<br />
P ^<br />
P3 Tweede roef D 2, H-58.<br />
p }<br />
D 2 Oude cr y to g amen ^ p p. 37.<br />
M3 Kop P1 D3 ^ H-I22.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 53.<br />
Vóór se september I 7 p 93 o<br />
T<br />
I Zie' 4 `Maar ik heb eenmaalgeloofd,' noot I.<br />
2 M 2* is een afschrift, dat Achterberg g in i 95o heeft gemaakt g voor Manuel van<br />
Lo gg em. In diens exemplaar p van D I schreef Achterberg g de ggedrukte<br />
versie van<br />
ditedicht g over, ongetwijfeld ^ g 1 met het oog g op p de grafologische g g belangstelling g gvan<br />
Van Loggem. gg Het exemplaar p bevindt zich thans in privébezit. p<br />
3 Zetfout in P T -D I r.: S ten teng i. P.v teug g (in een brief van z 2 maart i 944 wees<br />
Achterberg g – in verband met een geplande gp clandestiene herdruk van D I – Van<br />
Dishoeck op p deze 'ergerlijke g 1 drukfout .... Die n is wel even om te draaien?' De<br />
herdrukin g gniet door (zie 4..I Sgg . De fout is door Achterberggecorrigeerd g in<br />
M2*<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Frans door H. Deluy Yen<br />
E. Lauf.<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Piere > J. de, `Achterbeis g "Kleine ode aan het water".'
I I `SOMS ZIJT GE IN MIJ TERUGGEKEERD'<br />
7 J J<br />
OVERLEVERING MI<br />
PI<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
DI<br />
Pz<br />
P3<br />
D2<br />
Mz<br />
D3<br />
LEESTEKST MI<br />
Manuscript, kopij D I H I.<br />
p ^p l ^<br />
Proef D', 2.<br />
^<br />
Afvaart, ^ p. p 48. 4<br />
Eersteroef p D2 ^ H- S7.<br />
Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
Oude y cr to g amen ,p4 p. o.<br />
Koppl ij HI 22. D3,<br />
Ue ^amelde ^gedichten, ^ p. p S56.<br />
6<br />
Eind 193o<br />
MI<br />
M I a zw inkt, b zw inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
P 2 aedrukt g b ^p potlood<br />
Titel [ontbreekt] > Tegenwoordigheid M I b-D3<br />
3 zijne > zijn D I -P 2 a > zijne 1 P 2 b-D3<br />
4 donkere > donkre D I -D3<br />
I De datering g van I 7I `Somszijt e gin mij J teruggekeerd' ^ tot en met 12 9 `Een kou<br />
die mij J herinnert dat ik niet ^al sterven' ^ is gebaseerd g op p de ontstaansgeschiedenis g van<br />
Afvaart. Zieen 3^4 4 4.2. 4<br />
2 Zetfout in PI -D', r. I: terru ekeerd i..v teruggekeerd<br />
[118] `DE DOODE REGEN HEEFT DE PLAATSEN AANGETAST,'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, kopij D I H- I.<br />
p ^ p l ^<br />
DATERING Eind 1 93 o<br />
93<br />
74<br />
Pl Proef D I ^ II 2.<br />
D' Afvaart, , p. p 49.<br />
P 2 Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D 2 Oude y cr to ^ amen ,p4 p. 41.<br />
M 2 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 57.
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
AI' a zw inkt, b bl-gr inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
g<br />
Titel [ontbreekt] > Herinnering b-D3<br />
g<br />
COMMENTAAR I Zie I I 7 `Soms ^Jg i t e in mij J ^ teru ^ ekeerd' , noot I.<br />
[119]<br />
`OP UW OPNIEUW BEWEGEN WACHT'<br />
OVERLEVERING T De vrije bladen 8 (mei I 93 I<br />
^ p. p 114.<br />
M' Manuscript, p ^ kopij Pl D I ^ H-1.<br />
P l Proef D I ^ H2.<br />
D I Afvaart, ^ p. p 552.<br />
DATERING Eind 1930<br />
93<br />
LEESTEKST T<br />
P 2 Eerste p roef D 2, ? H- 57.<br />
P3 Tweederoef p D 2, ^ H- 58.<br />
D 2 Oude y cr to g amen ^ p. p 44.<br />
M2 Kopij<br />
p<br />
D3 PÍ-I22.<br />
l ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, ^ ^ p.<br />
6o.<br />
VARIANTEN EN MI a zw inkt, b bl-gr g inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M I a> Doodenwacht M I b-D3<br />
2 heldere > helderen D I -D3<br />
8 stro ewit > een stro ewit P I -D 3<br />
7 g<br />
8 uren, > uren M I -D3<br />
12 wil > wil M I -D3<br />
COMMENTAAR I Zie I i 7`Soms<br />
zift ^g e in mij mij,<br />
teruggekeerd' noot I .<br />
2 0Op 9 oktober I 93 o schreef Achterbergg aan Roel Houwink ouw dat D.A.M. Bi Binnen- -<br />
dijk 1 hem om gedichten g voor De vrij J e bladen gevraa gd<br />
had: `Zoudt U denken dat<br />
bijgaande lggverzen<br />
in aanmerking kunnen komen?' Het is niet bekend welke ge<br />
-<br />
dichten Achterberg g bij l deze brief insloot en evenmin wanneer hij zijn bijdrage l g<br />
aan Binnendijk Binnendijk ggestuurd heeft. In de mei-aflevering g van 93I I werden drie ge-<br />
dichten van Achterberg g opgenomen. pg Zie verder 3.4.4.<br />
I 20 `LOOPENDE OVER DE DOOD TE DENKEN'<br />
OVERLEVERING T De vrije bladen 8 (mei I i p. I i.<br />
J 93 ^p 4<br />
7S
DATERING Eind 1 93 o<br />
93<br />
LEESTEKST T<br />
Manuscript, kopij D I H-1.<br />
p ^p l ^<br />
Proef D I H 2.<br />
^<br />
Afvaart, ^ p. p 56. S<br />
Eersteroef p D2 H- 57.<br />
^<br />
Tweede proef D 2 , ^ H-5 S 8.<br />
Oude ^ c to ^amen ^ p p. 448.<br />
Kopij p D3 H-I22.<br />
l ^<br />
Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. 664<br />
4<br />
.<br />
VARIANTEN v EN MI a zw inkt, b bl-gr g inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
CORRECTIES<br />
M'<br />
PI<br />
DI<br />
P2<br />
P3<br />
D2<br />
MZ<br />
D3<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M' a> Hoop M I b-D3<br />
I de > den D I -D3<br />
COMMENTAAR 0 I Zie I 7I `Somszijt e g in mij teruggekeerd' noot I. J^<br />
2 Zie [I 9I `O uw o nieuw bewe g en wacht' , noot 2.<br />
I2I LIGGENDE ONDER EEN BOOM<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
76<br />
T De vrije bladen 8 (mei I I p. I I 5.<br />
J 93 ^p S<br />
M I Manuscript, p ^ kopij P1 D I , H I.<br />
Pl Proef D I ^H2.<br />
D I Afvaart, ^ p . S 8.<br />
P 2 Eersteroef p D2 ^ H-57.<br />
P3 Tweederoef p D2 ^ H- S 8.<br />
D2 Oude c to amen p. o, ^ ^ ^ p S<br />
M 2 Kop Pl<br />
D3 H-1 22.<br />
^<br />
D3 Verzamelde gedichten, edichten p. 66.<br />
Eind 193o<br />
T<br />
I Zie [I 1 `Soms zijt ge in mij teruggekeerd' noot I.<br />
2 Zie` 9`O uw opnieuw bewegen 8 wacht' noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Duits door J. Piron ( 3 x).<br />
4 Schrijffout in M I 1 r. 2: hoofd, i. i.p.v. .v hoofd. direct gecorrigeerd g g door Achterberg). g
I22 `AL DEZE ZACHTHEID IN MIJN AVONDBED'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI Manuscript, p ^ kopij pl D I , H-1.<br />
P I Proef D I ^H<br />
z.<br />
D' Afvaart, ,p59. .<br />
P 2 Eersteroef D 2 , H .<br />
p ^ 57<br />
P3 Tweederoef D 2 , H-58.<br />
p ^<br />
D2 Oude cr to amen p. I.<br />
y ^ ^ p 5<br />
M 2 Kopij P1 D3 ^H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 67. 7<br />
Eind í93o<br />
MI<br />
M I a zw inkt, b zw inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
P 2 aedrukt b otlood<br />
g p<br />
Titel [ontbreekt] > Slaap M I b-D3<br />
p<br />
2 iedere > iederen DI-D3<br />
I I totdat > tot dat P I -D I > tot dat P 2 a > [totdat] P 2 b-D 3<br />
I I droomen > droom P I -D I > droom P 2 a> [drolmen P 2 b-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[11 7 ] `Soms i't ge in mij teruggekeerd' noot 1.<br />
I2 `MISSCHIEN LIGT UW LICHAAM WEER BIJ MIJ'<br />
3 J J<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
77<br />
M1 Manuscript, kopij D I H-1.<br />
p ^ p l ^<br />
P I Proef D I H 2.<br />
^<br />
D' Afvaart p. 6o.<br />
,p<br />
P 2 Eersteroef D 2 , H-57.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2 H-58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude cr to amen p. 5 2.<br />
y g ^ p s<br />
M 2 Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 68.<br />
^ g ^ p<br />
Eind í93o<br />
M'<br />
M' a zw inkt, b zw inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
Titel [ontbreekt] > Ontwaken M' b-D3
2 deze > dezen D I -D3<br />
6 de > den D I --D3<br />
8 deze > dezen D I -D3<br />
COMMENTAAR I Zie I I ^`Soms ^ i t ge in mij ^ teruggekeerd' ^ , noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P.K. King. g<br />
[12 41<br />
`DE AVOND VO V VALT GRONDZWART ONDER DE STERREN,' ,<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, p ^ kopij P1 D I , H-1.<br />
PI Proef D i ^,<br />
z.<br />
DI Afvaart . 6 I.<br />
,p<br />
DATERING Eind 1930<br />
93<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
P2 Eersteroef p D 2 , ^ H-57.<br />
P3 Tweederoef p D 2 ^,<br />
H-58.<br />
D2 Oude cr to amen p.<br />
y^ ^ p S 3.<br />
M2 Kopij p D3 H Iz2.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 69.<br />
^ g ^ p 9<br />
MI<br />
I zw inkt zw inkt (in de hand van R. Houwink<br />
M aw b)<br />
Titel [ontbreekt] > Gezicht M I b-D3<br />
ast eweest; > vast geweest; P I -D 3<br />
7 v g ^ g<br />
COMMENTAAR I Zie [i I `Soms i t e in mij teru ekeerd' noot I.<br />
7 ^J^ J ^ ^<br />
IS2<br />
`TOEN HAAR GESTALTE ZICH IN MIJ MI HERSTELDE'<br />
OVERLEVE<br />
OVERLEVERING RI M Manuscript, p kopij , p ^ Afvaart (doorgehaald), H I.<br />
DATERING Eind 1 9 3o<br />
93<br />
LEESTEKST M<br />
I<br />
COMMENTAAR AAR Zie I I 7] Soms ` i ^J8 t e in mij J teruggekeerd' , noot I. Dit gedicht<br />
en 1 26 `Bi' het ver-<br />
laten luisteren naar radio beneden ma ^ staan in de kopij pl voor Afvaart op p hetzelfde<br />
7 8
lad als I 4z `'De avond valt grondzwart ^ ro ^ onder de sterren'. ^ D e twee gedichten g werden<br />
afzonderlijk 1 doorgehaald g en zijng<br />
zijn ongepubliceerd ebleven.<br />
[126] 'BIJ `BI HET VERLATEN LUISTEREN NAAR RADIO BENEDEN MIJJ '<br />
ovERLE vERING M Manuscript, p, kopij p^ Afvaart (doorgehaald), H i .<br />
DATERING Eind 1930<br />
93<br />
LEESTEKST M<br />
VARIANTEN EN M a zw inkt<br />
CORRECTIES<br />
M a Parijs, New-York, Kalundborg Europa,<br />
4 >> > g^ p,<br />
a o en Euro a<br />
p,<br />
COMMENTAAR I Zie[125] `Toen haar gestalte g ^zich in mij J herstelde' noot 1.<br />
2 `DEZE NACHTREGELEN ZIJN VOOR U'<br />
7 J<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, kopij D I , H-1.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
79<br />
P'<br />
DI<br />
Pz<br />
P3<br />
DZ<br />
M2<br />
D3<br />
p ^ pl<br />
Proef D I ^ H z.<br />
Afvaart,<br />
^ p p. 6 4.<br />
Eersteroef D2 H-57.<br />
p ^<br />
Tweede roef D p 2 ^ H-5<br />
5 8.<br />
Oude cr to amen y p. 6. ^ ^ p 5<br />
Kopij D 3 H-122.<br />
p l ^<br />
Verzamelde edichten p. 72. z<br />
^ ^ ^ p 7<br />
Eind 1930<br />
MI<br />
M I a zw inkt, b zw inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
Titel ontbreekt > Nacht-woorden M' b-D3<br />
16 laatste > laatsten P I -D3
COMMENTAAR I Zie[11 7 ] `Somszijt ^e in mij J j teru g8 ekeerd' , noot i . Dit gedicht<br />
staat met i 28 `Ik<br />
denk aan u' en[129]Een 9 kou die mij J herinnert dat ik niet ^al sterven,' ^ op p het laatste<br />
blad van de kopij p l voor D I . De gpg gedichten worden hier opgenomen in de vol - g<br />
orde van M I . In een later stadium heeft Roel Houwink de volgorde g gewijzigd. g 1 g<br />
2 Zetfout in P I -P 2 > r. io: verheldere, i. i.p.v. .v oerheldere, ^ (in P z met ppotlood gecorri-<br />
g eerd , vermoedelijk eerst in verkielde rd ^ e (in onbekende hand; deze correctie<br />
werd uitgegumd) uit umd e en vervolgens g in o erheldere ^ (mogelijk g l in de hand van Achter-<br />
berg)).<br />
I2ó `IK DENK AAN U'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
M I Manuscript, p ^ kopij pl D I , H-1.<br />
P I Proef D 1 ,11- 2.<br />
D I Afvaart ,pp.<br />
62.<br />
P 2 Eersteroef p D2 , H-57.<br />
P3 Tweederoef p D z , H-58.<br />
D 2 Oude cr y to ^amen ^ p. p 54.<br />
M 2 Kopij p ) D3 H I22.<br />
^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ,p p. 7o.<br />
Eind 193o<br />
MI<br />
g0o en. < oogen gen<br />
VARIANTEN EN M' a zw inkt ,)<br />
b zw inkt (in de hand van R. Houwink<br />
CORRECTIES P2 aedrukt g b ^ potlood p<br />
Titel [ontbreekt] > Wederkomst M I b-D3<br />
7 't > 't P z a> het P 2 b-D3<br />
9 dood kussen > [dood] wilt kussen M I b-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[12 7 ] 'Deze nachtregelen zijn voor u,', noot 1.<br />
[129] 9 KOU DIE MIJ J HERINNERT DAT IK NIET ZAL STERVEN,'<br />
OVERLEVERING Ml Manuscript, p ^ kopij p) D I , H I.<br />
P I Proef D I , H 2.<br />
D I Afvaart, ,p . 6. 3<br />
80
DATERING Eind 193o<br />
93<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
P2 Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P3 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D 2 Oude y cr to ^ amen ^ p. p 55.<br />
M 2 Kopij p D3 H I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 7I.<br />
MI<br />
M I a zw inkt, b zw inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
Titel [ontbreekt] > Eeuwigheid M I b-D3<br />
COMMENTAAR I Zie [1271 'Deze nachtregelen zijn voor u' noot 1.<br />
130 IN UW BLOED<br />
OVERLEVERING T De stem IT 1 ' uli au $^ stus 93 I I ^p73 p. 70 3 .<br />
M' Manuscript, kopij D I H I o.<br />
p ^p l ^<br />
D I Eiland deriel p. I.<br />
^, p 4<br />
D 2 Cr to amen I p.<br />
yg ^ p43•<br />
D3 Cr to amen 2 p.<br />
yg ,p7.<br />
M 2 Kopij Pl D4 ^H<br />
I 22.<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p p. 778.<br />
DATERING VÓÓr 2I februari 1931<br />
93<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I 0 Op2 I februari I 93 I schreef Achterberg gaan<br />
Roel Houwink: `Zooals U aanried<br />
stuurde ik verzen naar Coster ... '. Op p 8 'uli 1 kon hij hijmelden: `Reeds ontving gik<br />
de drukproef p van Sverzen<br />
voor "De Stem" én hiervan: "In uw bloed", was al<br />
eerderehouden g . Alleen het vierregelig g gvers: "Een roos..." werd niet o pg eno-<br />
men.' Mogelijk g l heeft I 3o `In uw bloed' behoord tot Achter eerste gs<br />
inzen-<br />
dingij g De stem in 'uni I 0. Met het gedicht `Een roos...' 'is<br />
wellicht 2 I<br />
bij 1 93 g S<br />
`Vincent' bedoeld, maar hiervoor zijn verder geen aanwijzingen. Zie verder .I.<br />
g l g S<br />
[I31] `NU IK HIER LOOP, IK WEET HET NIET WAAROM,'<br />
><br />
OVERLEVERING T De stem II uli 1 aU gustus 93 I I p. ^p74 7 04 .<br />
ó I
OVERLEVERING<br />
M I Manuscript, kopij D I H I o.<br />
p ^p l ^<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p p. I S.<br />
D z Cr y to amen g i ^ p. . 44.<br />
D3 Cr to y amen ^ z ^ pp.<br />
8.<br />
M 2 Kopij D4 H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. 79. p 79<br />
DATERING Vóór 2I februari 1931<br />
93<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a br inkt, b br inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M I a> Nu ik hier lo0 p ... M I b-D4<br />
7 zichzelve > zich zelve D I -D4<br />
COMMENTAAR I Zie [13o]`In uw bloed', noot I.<br />
2 Zetfout in D II -M z r. 2: Zie i..v i.p.v. zie ^ (in M I is de ^aan de grote g kantt gesc<br />
hr e-<br />
ven wat de zetfout in D I verklaart).<br />
[132] `WANNEER IK BIJ U BEN GEBRACHT,'<br />
J<br />
T<br />
MI<br />
DI<br />
PI<br />
PZ<br />
D2<br />
Mz<br />
D3<br />
De stem I Iuli au ustus I I i g 93 ^ p. p 74 o.<br />
Manuscript Eiland der ziel (doorgehaald) H I o.<br />
p ^ g ,<br />
Morendo ,p.II.<br />
Eersteroef D 2, H-57.<br />
p<br />
^<br />
Tweederoef D 2, H-58.<br />
p<br />
^<br />
Oude cr to amen p. 6 .<br />
yp ^ ^ p 7<br />
Ko Kopi' D 3 H-12.2.<br />
^<br />
Verzamelde edichten<br />
^ g ^<br />
DATERING VOór 2 I februari 1931<br />
93<br />
LEESTEKST T<br />
p p. 3 08 .<br />
VARIANTEN EN MI a br inkt, b br inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
CORRECTIES<br />
8 2<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M' a > De laatste nacht M' b > Einde DI-D3<br />
3 gewacht? > gewacht?, DI<br />
4 ik het met > ik met PI-D3
COMMENTAAR I Zie[13o]`In uw bloed', noot I.<br />
2 Ditedicht g zou in eerste instantie worden opgenomen Pg in Eiland der ^iel.<br />
In een<br />
later stadium werd het blad met ditedicht g in het manuscript p van de bundel<br />
M I doorgehaald g (zie verder 7.1-7.3).<br />
3 Ditedicht g werd, onder de titel `Laatste nacht', door Jan Vermeulen genoteerd g<br />
in een voorlopige lijst 1 van de inhoud van Morendo D I . In een, eveneens door<br />
Vermeuleneschreven g latere , inhoudsopgave Pg van de bundel werd voor het eerst<br />
de titel `Einde'ebruikt g (zie verder 21.2.4).<br />
[133]<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
X134]<br />
DRONKEN NACHTLIEDJE<br />
OVERLEVERING T De stem II ulI aU ustus I I 0.<br />
a g 93 ^ p. 7 S<br />
M Manuscript Eiland der ziel (doorgehaald) H I D.<br />
p ^ g<br />
Vóór 2I februari 1 93 i<br />
93<br />
T<br />
I ZieI 3o<br />
`In uw bloed', noot I.<br />
2 Ditedicht g zou in eerste instantie worden opgenomen pg in Eiland der ziel. ^ In een<br />
later stadium werd het blad met ditedicht g in het manuscript p van de bundel (M)<br />
door doorgehaald g (zie verder 7.1 -7.3).<br />
3 Begin g 949 I heeft Achterberg g dit ggedicht en I 34 `Door een chauffeur omver gereden' g<br />
samengevoegd tot één ggedicht, ^ 822 `Dronken nachtliedje' (zie verder het apPa- raat aldaar).<br />
`DOOR EEN CHAUFFEUR OMVER GEREDEN'<br />
OVERLEVERING T De stem I i j 1 uli au ^stus I 93 I á p 7 0. S<br />
M Manuscript P Eiland der<br />
^iel<br />
(doorgehaald), H- I o.<br />
DATERING Vóór 2I februari I I<br />
93<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN M a br inkt, b br inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
CORRECTIES<br />
8<br />
3<br />
Titel [ontbreekt) > [ontbreekt] M a > Ik heb den tijd... M b
COMMENTAAR<br />
X135]<br />
I<br />
MI<br />
T-MZ<br />
DI-D3<br />
2 MI<br />
T-Mz<br />
DI-D3<br />
I Zie[13o]`In uw bloed', noot I.<br />
2 Ditedicht g zou in eerste instantie worden opgenomen pg in Eiland der ^iel.<br />
In een<br />
later stadium werd het blad met ditedicht g in het manuscript P van de bundel (M)<br />
door doorgehaald g (zie verder 7.1 -7.3).<br />
3 Begin lis 1949 949 heeft Achterberg gdit gedicht g en I 3 3 `Dronken nachtliedje' nachtliedj' l samen -<br />
evoe gd tot één gedicht, g ^ 822 `Dronken nachtliedje' nachtliedje'(zie verder het apparaat Pparaat<br />
aldaar).<br />
`IN DE ZON IS DE DOOD BEGONNEN,'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, uit correspondentie R. Houwink, ongedateerd.<br />
P^ p ^ g<br />
T Opwaartsche wegen (I april I I g 9 p. 61.<br />
P 93 ^ p<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 2o I.<br />
> ><br />
D I Sintels p. 22.<br />
,p<br />
Pl Eersteroef D 2, p ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-58.<br />
P<br />
^<br />
D2 Oude cr y to ^ amen ,pp.<br />
I 2 I.<br />
M3 Kopij HI 22.<br />
Pl ^<br />
D3 Verzamelde edichten p. 362.<br />
^ ^ ^ p 3<br />
DATERING Vóór 2I februari 1931<br />
93<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI-T<br />
Mz<br />
3<br />
4 Ap<br />
84<br />
DT-D3<br />
MI-A4-2<br />
DI-D3<br />
T-D3<br />
MI<br />
M I a br inkt<br />
M 2 aemachine b bl potlood (in de hand van J. Vermeulen)<br />
^ ^ p<br />
ontbreekt<br />
a<br />
b Zwarte Lente<br />
I I lente<br />
In de zon is de dood begonnen<br />
g<br />
hij heeft het zoete vreten aangevangen<br />
1<br />
I I,<br />
Hij I 1 .<br />
de warme velden worden donker overronnen.<br />
De<br />
Wij loo pen nu met vrome voeten over naakte ween g<br />
I 1.
S<br />
MI<br />
T-MZ<br />
DI-D3<br />
6 MI-M2<br />
8 MI<br />
9<br />
I 0<br />
I I<br />
D'-D3<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
MI<br />
COMMENTAAR<br />
en zijn van zijne majesteit doorzeen<br />
J zijne majesteit g<br />
ergens g is er een onderspit pggedolven.<br />
Er gens<br />
haar bloed te menen met de zwarte zonnen<br />
g<br />
a die van de zomen van ons bloed zijn opgestegen.<br />
J<br />
a [ [zo]o[men] [<br />
M I r. Io–I I:<br />
De lente is een spelend kind<br />
p<br />
dronkenemaakt en overrompeld.<br />
g P<br />
T-D 3 r. I0 :<br />
0 lente, zon-bedronken en door donker overrompeld.<br />
p<br />
M2-D3 I van I<br />
[Hier eindigen T D 3<br />
g<br />
I M I is afkomstig g uit de correspondentie p van Achterberg gmet<br />
Roel Houwink.<br />
Achterberg g heeft het handschrift gestuurd g nadat hij het bericht omtrent plaatsing p g<br />
in Opwaartsche wegen ^ ontvangen g had, ^ want rechtsbovenaan M I noteerde hij: `0 Pw.<br />
We Wegen.'. en.'. pOp 2I februari I 93 I schreef Achterberg gaan Houwink dat hij hijeen<br />
aantal<br />
gedichten g aan waartsche wegen ^ had gestuurd. g Van deze inzending g werden dit<br />
gedicht g en 16 3 'Gil. J wist, dat ik niet anders was' > gp e ubliceerd in de april-aflevering.<br />
Zie verder .I.<br />
S<br />
2 M 2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd afschrift van T, afkomstig uit het<br />
g ^ g<br />
materiaal voor dee gplande bundel Balans (zie I 4. M 2, ^ r. 6 een onder it gedolven ^<br />
is door Vermeulen onderstreept. P Achter deze reel g schreef hij: 1 `St' • het is niet<br />
duidelijk Uiteindelijk wat dit betekent. Uiteindelijk heeft Achterberg g het gedicht g onderge- ge-<br />
bracht in Sintels (zie 5 zo). Blijkbaar J was Jan Vermeulen hiervan niet op p de hoog- g-<br />
te want later overwoog g hij nog het gedicht te bundelen in Morendo (zie 21).<br />
hij g g<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g3<br />
door H. Koningsberger x en in het<br />
Italiaans door G. Prampolini. p<br />
[1361 `GIJ WIST, DAT IK NIET ANDERS WAS'<br />
J ><br />
OVERLEVERING T Opwaartsche wegen (I april I I p. 6z.<br />
g 9 p 93 ^ p<br />
8 5
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel T-M' [ontbreekt]<br />
D I -D3 Belijdenis<br />
I T<br />
MI-D3<br />
2 T-D'<br />
PI-D3<br />
M' Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H zo I , .<br />
D I Morendo<br />
,pp.<br />
I 8.<br />
P I Eersteroef D p 2 H-57.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr to amen p.<br />
y g ^ p 74.<br />
M 2 Kopij D3 H-I22.<br />
P1 ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. I .<br />
^ g ^ p 3 5<br />
Vóór 2I februari 1931<br />
93<br />
T<br />
P I aedrukt b potlood, c bl ballpoint (in de hand S. Heynemann)<br />
g ^ p } p Y<br />
Gij wist dat ik niet anders was,<br />
I<br />
0<br />
dan wat ik worden zou met u<br />
3 T-MI gij hieldt mij aan uw hart en schuw<br />
DI ^ I hield i<br />
P' a<br />
b [ ] [hiel]dt [ [? na dt]<br />
c [ ] [hiel]dt [ (? geschrapt]<br />
P2-D3<br />
4 T-D' beleedt ge in uw heerlijkheid ,<br />
P I -D 3 i 1°<br />
S<br />
dati' niet anders had verwacht •<br />
gl<br />
i I hadt 1 i<br />
ge I had I i<br />
7 T- M' te bloeien staat uw schoon lichaam<br />
D'-D3 1<br />
9 T en met uw ziel tesamen raakt<br />
M I1 tezamen<br />
D I I tesamen<br />
P I a<br />
b [? bij J s van tesamen]<br />
c ?eschra g t<br />
P2-D3<br />
86<br />
T<br />
M'<br />
DI<br />
PI-D3<br />
o
I 0 T iedere maal<br />
M I 1 I0<br />
DI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[135] `In de zon is de dood begonnen,' noot i.<br />
2 M 2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van T, ^ afkomstig stl uit gu<br />
t het<br />
materiaal voor dee gplande bundel Balans (zie I . 4Volgens g aantekeningen g op o<br />
M 2 is ook overwogen g het gedicht g in Heul op p te nemen (zie i6 . Uiteindelijk Uiteindelij is<br />
g in Morendo. Zie verder 21.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. l<br />
I 'TERWIJL HIJ ONDER DEN VLEUGEL SLIEP'<br />
37 J J<br />
OVERLEVERING T De vrije bladen 8 '<br />
l<br />
uli I 93 I ^ p. p 20 7.<br />
M I Manuscript, kopij D I H pl , I o.<br />
D I Eiland der iel . I z.<br />
^ ^ P<br />
D 2 Cr y to amen i p. I.<br />
^ ,p4<br />
D3 Cr to amen y g 2 , p. p S.<br />
M 2 Kop p D4 H-i 22.<br />
l ^<br />
D 4 Verzamelde gedichten, p. 76.<br />
^ g ^ p 7<br />
DATERING VóórI maart I I<br />
3 93<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > Eine kleine Nachtmusik M I -D4<br />
COMMENTAAR I Achterberg g heeft vanaf eind I 93 o een aantal malen gedichten g ingestuurd g bij De<br />
vrije bladen (zie ook [119] uw opnieuw bewegen wacht' noot 2), onder andere nog<br />
87<br />
in februari 1 93 1. Op 3 I maart I 93 I schreef hij hij aan Roel Houwink: `Ma 'Magik<br />
U de<br />
thanseretourneerde g zending gnaar de Vrije Bladen nog g eens zenden? .. , De<br />
rood-gestipte verzen werden aangenomen, g 't eerste (dat over Mozart's Kleine<br />
Nachtmuziek onder belangrijke g l wijze lgg? in die 't vers wel niet anders dan ten<br />
goede kan komen notities zijn l van Marsman). Marsman schreef over deze<br />
zending g aan Binnendijk: "Het is zeer curieus werk, v tegelijk g l erg gslecht en fasci- nee<br />
rend". Ik hoop, p^ ik dat mag, gr mogen g doorgaan.' g De manuscripten p die<br />
Achterbei Achterberg bij lde brief voegde, g i zijn niet overgeleverd. g De 'aangenomen' g gedich<br />
-<br />
tenI 37 'Terwijl ^ hij J onder den vleugel g slie ' tot en met I 39 `Gekwetst in de onuit<br />
s reekbaarheden' ^^ werden in de juli-aflevering l g van D e vrije ^ bladen gepubliceerd
onder deezame<strong>nl</strong>ijke titel `Verzen' en met de nummers `I' tot en met `III'. Zie<br />
g 1<br />
verder .1.<br />
S<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij.<br />
g 1<br />
3 Literatuur over hetedicht:<br />
g<br />
Kannemeyer, .C. `Twee "musiek"- gedi e van Gerrit Achterberg. g<br />
Reimerink j J., 'Achterberg gen<br />
de klassieke muziek.'<br />
Sande, > J. van de, `Mozart door Achterberg g vertolkt.'<br />
Vries, > H. de, `Twee Mozart-portretten.' p<br />
[13 8 1 `HET LAND WORDT INGEKORT OP DOOD EN DIERBAARHEDEN''<br />
OVERLEVERING T De vrije bladen 8 uli 1 1. 20 .<br />
) 93 ^ p. 7<br />
M I Manuscript Eiland der ziel (doorgehaald), H i o.<br />
p ^<br />
D' -2 Osmose' - 2 p. 1 .<br />
^ p 3<br />
D3 Cr to amen' p. 18i.<br />
y ^ ^ p<br />
D4 Cr to amen 2 p. 1 .<br />
y ^ ^ p 39<br />
M 2 Kopij DS HI22.<br />
p l ^<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. z o 8.<br />
^ ^ ^ p<br />
DATERING Vóór1 maart I I<br />
3 93<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a br inkt, b br inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M I a > Eenmaal nog M I b ><br />
Het land wordt ingekort... DI-D5<br />
COMMENTAAR I Zie'<br />
37 'Terwijl hij onder den vleugel g sliep, noot 1.<br />
2 Ditedicht g zou in eerste instantie worden opgenomen pg in Eiland der ziel. ^ In een<br />
later stadium werd het blad met ditedicht g in het manuscript p van de bundel<br />
M I doorgehaald g (zie verder7.1-7.3).<br />
[139] `GEKWETST IN DE ONUITSPREEKBAARHEDEN'<br />
^<br />
OVERLEVERING T De vrije bladen 8 l I 93 I ^ p. p 20 7.<br />
M I Manuscript p Eiland der iel (doorgehaald), H I o.<br />
^<br />
M 2 Eerste oscri pt D I H-26.<br />
^<br />
M3 Tweede tYposcri pt ^ kopij p l D I , H. H-5 S<br />
88
P' Eersteroef p D' ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D' ^ H-58.<br />
D T Inertie Oude c ^ to ^amen ^ p. P 112.<br />
M4 Ko i' p) D2 H-122.<br />
^<br />
D 2 Verzamelde ^ gedichten ^ p. p 353•<br />
DATERING Vóór1 maart ][93I<br />
3<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN M' a br inkt, b br inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[140]<br />
Titel (ontbreekt) > [ontbreekt] M' a > Gekwetst M I b > Gekwetst... M2-D2<br />
I Zie I 'Terwijl hij onder den vleugel sliep' noot 1.<br />
2 Ditedicht g zou in eerste instantie worden opgenomen pg in Eiland der ^iel.<br />
In een<br />
later stadium werd het blad met ditedicht g in het manuscript p van de bundel<br />
M' doorgehaald g (zie verder7.1-7.3).<br />
TREINCOUPÉ<br />
OVERLEVERING T De stroom 2 S) 'uli I 93^p 1 p. 4•<br />
D'- 2 Osmose'- 2 ,p4 . o.<br />
D3 Cr y to g amen' ,p . 22 9.<br />
D4 Cr y to gamen 2 ^p . 18 4.<br />
M Ko pi' l D S H- I 22.<br />
^<br />
D 5 Ue ^amelde ^edichten ^ p . 2 S1.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
89<br />
Vóór z juli I 1<br />
S) 93<br />
T<br />
3 te samen > tesamen D3-D5<br />
8 en iklimlach > en limlach D' g g<br />
-D 5<br />
I Dit is het eersteedicht g van Achterber gdat in D e stroom gp e ubliceerd werd.<br />
Wellicht heeft Achterber g het in gestuurd o paanraden<br />
van Roel Houwink die tot<br />
de vaste medewerkers van dit `Vri'zinni 1 ggodsdiensti gweekblad' behoorde v g1.<br />
ookI I 4`Tochten...' noot ^ i . Onder het edicht g staan alleen Achterber gs<br />
initialen<br />
`G.A.' . Zie verder.I. 5
I<br />
2<br />
[I4I1 TOCHTEN...<br />
OVERLEVERING T1 De stroom I augustus g I 93I ^p p. 3•<br />
T2 De nieuwe stem I (februari 1946),. p 59 I .<br />
P l Proef D I , > collectie K. Vermeulen, > H-29.<br />
D I Existentie, ^ p. p 2 4.<br />
P 2 Eersteroef D 2 , H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef p D 2 , H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to amen III, y ^ p. I o.<br />
^ p 3<br />
M Koi'D p<br />
3 HI22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde edichten p. 61.<br />
^ ^ ,p 5<br />
DATERING Vóór 26uli I I<br />
1 93<br />
LEESTEKST P<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel T 1 [ontbreekt]<br />
T2Verzen aan eengestorvene<br />
P'-D3 [ontbreekt]<br />
Titel TI Tochten...<br />
T2-D3 Transmissie<br />
6<br />
TT<br />
T2-D3<br />
T'<br />
T2-D3<br />
Tochten die met mijn bloed beginnen<br />
l ^<br />
Stemmen, I I in<br />
maken zich roekeloos los<br />
er uit I 10<br />
3g<br />
TI -D3 om in de dunne zenuwen te zingen.<br />
T I [geen stro ewit<br />
3/4<br />
T2-D3 [strofewit]<br />
TI - 20 gelukzaligheid, dien jubel af te dwingen<br />
4 g g^ jubel g<br />
PI-D3 I I die<br />
5 TI<br />
T2-D3<br />
van knoop p tot knoop, p^ totdat hij hijzwevend<br />
wordt<br />
T I , r. 6:<br />
TIom eens, o blind heelal, in haar te trillen.<br />
T2-D3, r. (6)—(7):<br />
7•<br />
(6) T2-D3 om ergens teen haar te trillen<br />
g g<br />
90
(7) T2-D3 2- 3 die ie ddan<br />
weer levend wordt.<br />
COMMENTAAR<br />
[Hier eindigen T2-D3]<br />
142 MIDDERNACHT<br />
I'n Ee dag dna g de verschijning l gvan zijn zijneerste bijdrage l g in De stroom (zie I 4o<br />
`Treincou p ' ' e noot no I schreef Achterberg gaan Roel Houwink: `Ik heb Uw aanwij1<br />
-<br />
zin gdankbaar<br />
opgevolgd, en zond vier gedichten g naar "De Stroom"; , ik hoop, ,<br />
dat er wat van terecht mag g komen ... ' 26 juli lg<br />
1931). Van deze vier gedichten<br />
wwerden er drie gp geplaatst in de rubriek `Liederen en g gebeden': 4 I I `Tochten...' ,<br />
[142]`Middernacht' en i 43 `Vuurtoren'. Welke het andere ingezonden g gedicht g is<br />
geweest, g , valt niet meer te achterhalen, , tenzij het I 4o `Treincoupe P is geweest. g<br />
2 Deewi'zï g l de g versie van dit gedicht g heeft Achterberg, g^ samen met een groot g<br />
aantal 1 anderegedichten, apop 6 december 1945 X45 aan N.A. Donkersloot gestuurd g ter<br />
ppublicatie in De nieuwe stem. Van deze verzameling g werden twaalf gedichten g in de<br />
februari-aflevering b g van I 94 6 opgenomen, pg onder ^ de gezame<strong>nl</strong>ijke g 1 titel `Verzen aan<br />
eengestorvene'. g Zie verder 22.. 3S.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door S. Wiersma.<br />
OVERLEVERING T De stroom I augustus $^ I 93 I p. p [31. ^<br />
D I Dead end ,p.<br />
26.<br />
D 2 Cr yg to amen i ,p4 p. 141.<br />
D3 Cr y to g amen 2 ,pp.<br />
I O I.<br />
M Kopij p) D4, ? H I22.<br />
D4 Verzamelde ^ ^ gedichten, ,p p. 7I<br />
o.<br />
DATERING Vóór 26uli 1 I<br />
93<br />
I<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP E Onder r. 8 is dezelfde regel g opnieuw p afgedrukt. g In de leestekst is dit niet over ge- ge<br />
nomen.<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
5 gewoonte > gewoonte, D i<br />
g g ^ -D4<br />
7 middernacht ^ > middernacht: D I -D4 •^<br />
7 ooggetuige,> ooggetuige; DI<br />
COMMENTAAR I Zie I 4 I `Tochten...' } noot I.<br />
9 I
[143]<br />
VUURTOREN<br />
OVERLEVERING T De stroom I augustus glI 93^p I I p. 3.<br />
M I Manuscript, p ^pkopij D I H I o.<br />
l ^<br />
D I Eiland der ^= iel p. p I. 3<br />
D 2 Cr to y amen g i ^pp. 42. 4<br />
D3 C ^ to amen g 2 ^ p. p 6.<br />
M 2 Kop p D 4 H-I22.<br />
l }<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 77.<br />
DATERING Vóór 26ull J I 93I<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 2 zeldzaam < Zeldzaam<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
4<br />
bijeen<br />
gebleven, g ^ > bijeengebleven, l g M II -D4<br />
COMMENTAAR I Zie [141]`Tochten... noot I.<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Frans door H. Deluy.<br />
g Y<br />
[144]<br />
OM EEN DONKER LICHAAM<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, P} oorspronkelijk p l in brief aan R. Houwink, ^ 24 4 augustus g 93 I I.<br />
T Het kore<strong>nl</strong>and 8 (oktober 1931), 93 ^p p. 32<br />
I.<br />
Mz Manuscript Eiland der ziel (doorgehaald),H-io.<br />
p ^<br />
D '-2 Osmose' - 2 p. I .<br />
a p 4<br />
D 3 Cr to amen' . I s2—I g.<br />
y ^ ^ p 3<br />
D4 Cr to amen 2 p. 14o.<br />
y ^ ^ p4<br />
M3 Kopij D5 H-I22.<br />
pl ,<br />
D 5 Verzamelde gedichten, p. 20 .<br />
^ g ^ p 9<br />
DATERING VÓór 24 4 augustus g 93 I I<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
9 2<br />
MI<br />
2 voze > vooze T D 5<br />
6 open, > open; D' -D 5
12 eeuwigheidje > met eeuwigheden D I -D5<br />
g<br />
2 2 samensloten > sloten D l -D S<br />
I COMMENTAAR 0p 24 au augustus g I 93I schreef Achterberg gaan Roel Houwink: 'Op `0 Jan de<br />
Groot's r t' vereerende s uitnoodiging ^gzond<br />
ik "Om een donker lichaam" voor het<br />
October-nummer van Het Kore<strong>nl</strong>and. U hebt het al eensezien g<br />
• ik heb het iets<br />
gewijzigd.' g l gPDeze eerdere versie is niet bekend. Het handschrift dat oorspronkelijk1<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[146]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
93<br />
bij deze brief behoorde M I bevindt zich thans in privébezit. Zie verder .I.<br />
1 ^ p S<br />
2 Ditedicht zou in eerste instantie worden opgenomen in Eiland der iel. In een<br />
g pg ^<br />
later stadium werd het blad met ditedicht g in het manuscript p van de bundel<br />
M Z doorgehaald g (zie verder7.1-7.3).<br />
3 Zetfout in D 4, r. 15/16: [geen strofewit] i..v [strofewit] (in D3 valt het strofewit<br />
samen met heta pgina-einde<br />
.<br />
GIJ DIE MIJ VOERT...<br />
T 0 waartsche wegen g 9 1 september p I 93 I ^p p. 2 96.<br />
DI Zevengedichten, ^ ^ p. p 8.<br />
D 2 Verzamelde ed2chten 8<br />
^ g , p. p kooi.<br />
Vóór september P 1 931<br />
T<br />
I 0 Op2 I februari I 93 I schreef Achterberg gaan Roel Houwink dat hij gedichten g<br />
naar onder andere Opwaartsche wegen g had gestuurd. g Of dit gedicht g tot die inzen -<br />
din heeft behoord, ^is niet bekend. Zie verder S .1.<br />
`EEN LICHAAM, LIGGEND IN DE NAAREN'<br />
^ J<br />
M Manuscript, p > in brief aan R. Houwink, 29 9 'uni l i 932.<br />
Vóór 29 uni I 2<br />
9l 93<br />
M<br />
I Ditedicht g is overgeleverd g in een van de brieven die Achterberg gin<br />
de eerste<br />
helft van 1932 93 aan Houwink schreef over de moeilijkheden moeilijkhede die waren ontstaan in<br />
zijn relatie met Bep p van Zalingen. g Achterberg g schreef onder andere: `Uw edele
[ 147]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[14g]<br />
bemoeiingen g met onze Liefde blijf ik ggedenken<br />
met eerbied. Cathrien is dit:<br />
Ivolgt volt het ^gedicht] Maar Bep p moet zijn een laatst, ^ blindelings gggelooven, ^ een hopen,<br />
vol te mogen g houden' (2 9 'uni J I 2 93. Zie verder 5 .I.<br />
DE VERLOREN ZOON<br />
T Degids g 97.1v (oktober 1933), 933^p p. 22.<br />
D'- 2 Osmose'- 2 ^ p p. 4o.<br />
D3 Cr y to gamen' ^ p. p 228.<br />
D4 Cr to y amen ^ 2 ^ p p. 18 3.<br />
M KoiDSH122.<br />
p l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 2 5o.<br />
Vóór 29 9 l'uni<br />
I1933<br />
T<br />
3 daar bij, 1^ > daarbij J^ D' -D 5<br />
4 koestal > koestal, D'-D5<br />
5 vaders, > vaders D' -D 5<br />
Io I I stro ewit >een g stro ewit D' -D5<br />
I Op 0 29 9 'uni J I 933 zond Achterberg g een onbekend aantal gedichten g naar De gids. g<br />
Redactiesecretaris H.T. Colenbrander stuurde de bijdrage J ra ge vervol vervolgens g aan redacteur<br />
M. Nijhoff, f ^ die op P4augustus g het volgende gen<br />
advies uitbracht: racht: `Wat Achter- hter-<br />
bergbetreft, g ^ waarvan wij reeds eerder iets opnamen P dat beter was dan dit, – ik<br />
zou ditmaal alleen "De verloren zoon" wille<strong>nl</strong>aatsen.' p Zie verder 5.2. S<br />
2 Zetfout in D4, r. 1 o: meeri.p.v. p weer (niet ggecorrigeerd g in M). M<br />
MOEDER I<br />
OVERLEVERING T Opwaartsche wegen I I I november 1 933 ^ pp.<br />
281.<br />
D'- 2 Osmose' -2, p. p 38. 3<br />
D3 Cr y to ^amen' ^pp.<br />
226.<br />
D4 Cr to amen 2 , p. i81.<br />
94<br />
y ^<br />
M Kopij D 5 H-122.<br />
p J ^<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. 2 8.<br />
^ g ^ p 4<br />
p
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[1491<br />
OVERLEVERING<br />
95<br />
Vóór november 1933 3<br />
T<br />
I Vrijdagmorgen; > vrijdagmorgen: DI-D 5<br />
2 doen, > doen; D' -D 5<br />
4 wat er van > wat van DI-D5<br />
4 overbleef... > overbleef. D' -D 5<br />
6 overleeft; > overleeft: D' -D S<br />
7 ik ben een moordenaar, maar > wie ik ook werd, wij eten D I -D 5<br />
8 eten wij1 die > de koek die D' -D<br />
Zonda oren > zonda mor en D I -D S<br />
9 Zondagmor g g<br />
I I aangebroken; > aangebroken D I -D 5<br />
g ^ g<br />
I z evoel >gevoel D I -D 5<br />
g , g<br />
I Naar aa<strong>nl</strong>eiding g van de publicatie p van dit gedicht g en [149] 49 `Moeder II' in Op-<br />
avaartsche wegen ^ is een ppolemiek ontstaan. Nadat het Utrecbtsch dagblad ^ op4<br />
novem-<br />
ber I 933 de ggedichten uit Opwaartsche wegen g ggeciteerd<br />
had, verscheen in de krant<br />
vannovember 9 een ingezonden g brief van een zekere `Kastelen'. Y Deze maakte<br />
onder meer bezwaar tegen g de eerste regel g van dit gedicht, g ^ die bij bij hem gangg ver-<br />
vlogen g herinneringen g [had] gewekt, g ^ die ik thans wensch uit te spreken p n.l. dat<br />
mijn l nicht overhelde naar een blauwe Woensdagmiddag,terwijl terwijl mijn l neef meer<br />
we had van een rooden Donderdagavond.' Roel Houwink schreef voor op-<br />
weg g<br />
avaartsche wegen een tegenartikel, waarvoor Achterberg hem op 27 februari I<br />
g g ^ g P 7 934<br />
bedankte: `Wat hebt U uit hetedicht g kunnen halen!! Toevalligerwijze las ik des-<br />
tijds l in 't U.D. dat van Kastelen. Y 't Was wel een heel slappe pP borrel die hij daar<br />
schonk ....' Zie ook[14499]Moeder II', ^ noot i en verder 5.2.<br />
S<br />
2 In deeriode p dat Achterberg gen Ed. Hoornik bezigg waren met de voorere bi-<br />
dingen g voor de bundel Osmose, ^ opperde pp Achterberg g de mogelijkheid g l 18–I 4 49<br />
`Moeder' nogmaals ^ in een tijdschrift<br />
Pte publiceren. Op P z8 november 94 I o schreef<br />
hij aan Hoornik: `De verzen "Moeder" zijn zijnvroeger g al in 0. Wegen g gp gepubliceerd;<br />
hoewel ik ze iets veranderd heb nu, kun je ze nu niet meer in "Criterium" plaat<br />
sen wel?' Zie verder.2.2. 9<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Houwink, > R. `Bij 'Bij een gedicht g van Achterberg.' g<br />
Kastele Y> n M.. `Literaire > kritiek.'<br />
Veldstra, B. `Meer dan een moeder.'<br />
MOEDER II<br />
T Opwaartsche wegen g I I I november I 933 , p.<br />
28 8 I.
D1-2 Osmose 1-2 , p. 39.<br />
D3 Cr to y amen ^ l ^ p. p 22 ^.<br />
D4 Cr y to gamen 2 ^p.<br />
182.<br />
M Kopij p l DS ^-I-I 22.<br />
^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 2 49.<br />
DATERING Vóór november 1933<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 6 Ik < ik<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M aedrukt b aniline otlood (in de hand van D. Wolthers<br />
g , P<br />
2 sigaretten g > cigaretten g D i -D5<br />
3 rooken. > rooken; D' -D 5<br />
4 Ik zei: ik zal er morgen g > je moet er morgen g DI -Ma ><br />
[jee moet er] vanaf [morgen] g M b-D5<br />
S stoken. > stoken; D' -D5<br />
6 Ik hoorde > horende DI-D5<br />
7 nooit zou > niet kon D I -D5<br />
8 vlak bij > vlakbij D I -D5<br />
zijn COMMENTAAR I Zie[148]`Moeder I' ^ noot 1 en 2. In zijn ingezonden brief in het Utrechtsch da -<br />
g g<br />
I 501 NU IK...<br />
blad vannovember 9 1 933 schreef Kastelen Y naar aa<strong>nl</strong>eidin g van dit gedicht:<br />
`Dat<br />
de dichter in de acht regels, g die dit vers bevat, viermaal met ik begint, g is een<br />
kwestie van smaak, waar niet over valt te twisten.' Kennelijk heeft gAchterberg<br />
zich deze kritiek aangetrokken, ^ ggezien de veranderingen g die hij<br />
in Osmose heeft ft<br />
aangebracht. g<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Houwink, > R. Bi' l een gedicht g van Achterberg.' g<br />
Kasteleyn,[M.J.],`Literaire kritiek.'<br />
OVERLEVERING T Opwaartsche wegen g I I (I december 1 93 3 p. 342.<br />
^ P 34<br />
M Typoscript, collectie J. Vermeulen, H<br />
> 2o > I.<br />
96<br />
D I Zevengedichten, g ^ p. p 9.<br />
8<br />
D2 D Ue ^amelde ^ edichten ^ p. P 1002.
DATERING Vóór december 1933<br />
LEESTEKST T<br />
I i een door Jan Vermeulen vervaardigd afschrift van T afkomstig uit het<br />
COMMENTAAR M is g ^ g<br />
i 5 I HULSHORST<br />
materiaalo voor de geplande g p bundel Balans. In de inhoudsopgave pg van deze bundel<br />
staat hetedicht g niet vermeld onder de titel `Nu ik...'. Wel is er een titel `Paria I'<br />
waarmee hoogstwaarschij<strong>nl</strong>ijk g 11 dit gVolgens gedicht is bedoeld (zie 14.0. Vol ens aan-<br />
tekeningen g op p M is ook overwogen g het gedicht g in Cel (zie I6. i) en Morendo (zie<br />
5 ZI.2. 4 o pte nemen. Het gedicht g bleef tijdens tijdensAchterbeis gleven ongebundeld. g<br />
OVERLEVERING T Werk. Het boek der on - rotestantsche letterkunde. Red.J.H. Eekhout.<br />
Jg<br />
's-Gravenhage, I 6 p. I .<br />
g ^ 93 ^ p 34<br />
M I Manuscript, kopij D I H- i o.<br />
p ^p l ^<br />
D I Eiland deriel p. 1 8 .<br />
^ ^ p<br />
D 2 Cr to amen l p.<br />
y g , p 47.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M 2 Manuscript, oorspronkelijk bij brief aan A. en E. Visser, 21 augustus I 6.<br />
p ^ p 1 1 ^ g 94<br />
D3 Cr toamen 2 p. II.<br />
y ^ ^ p<br />
M3 Kopij D4, H I22.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, g ^ pp.<br />
82.<br />
Vóór 'uni I 6<br />
1 93<br />
T<br />
I I bosschen: > bosschen,: M I<br />
^<br />
g g g g 933 g<br />
Biografie, .I 6.<br />
COMMENTAAR I Volgens een latere mededeling van Achterberg dateert dit gedicht uit I . Vgl.<br />
97<br />
p 4<br />
2 0 Op18 maart i 6 93 vroeg Jan g H. Eekhout Achterberg om g `een drietal verzen'<br />
voor Werk. Het boek der J^ on - rotestantsche letterkunde, ^ dat onder zijn zij redactie zou<br />
verschijnen. De sluitingsdatum g was ggesteld p o i l'uni i 93 6. Achterberg gheeft<br />
een<br />
onbekend aantaledichten g gestuurd, g waarop ^ pEekhout hem vervolgens g (in een<br />
on ongedateerde g brief) schreef: `Gaarne behoud ik voor W ERK 93 I 6 de verzen Huls -<br />
horst Morgenmist g en In den regen. g Ik acht U een der allerbeste dichters die wij<br />
bezitten! T.z.t. ontvangt ^u<br />
de drukproeven.' p Afgezien g van de genoemde g gedich-<br />
ten – zie ooki S2 `Mor Morgenmise g en i S3 `In den reen' g – werden van Achterbei<br />
geen foto en enkele bio- en bibliografische g gegevens g g opgenomen. pg Zie verder<br />
S•3.
I 52 MORGENMIST<br />
3 0 Op2 1 augustus g i 94 6 stuurde Achterberg geen handschrift van dit gedicht g (M 2)<br />
aan Ab en Edith Visser. In het weekend van 71 en 18 augustus gu I 946<br />
hadden de<br />
echtparen p Achterberg g en Visser elkaar voor het eerst ontmoet tijdens tijdensde vieringg<br />
van de vijftigste l g verjaardag 1 g van Hendrik de Vries te Groningen. g Bij Jdie gelegen- g gen-<br />
heid heeft Achterberg beloofd het handschrift te zullen sturen. In zijn brief<br />
g 1<br />
schreef hij: hij: `Huishorst is nu waarschij<strong>nl</strong>ijk nog geerder in A'dam dan jullie.' 1 (Vgl. g<br />
Achterberg-Visser, g ^ p77 .) Het handschrift is gedateerd g `2I-VIII 46'<br />
en bevat de<br />
opdracht `voor Ab en Eddis'. Het bevindt zich thans in de collectie R. Kuipers<br />
p p<br />
van het NLMD.<br />
4 Zetfout in D I r. 10: veroude i.p.v. p oeroude<br />
5 Ditedicht g is vertaald in het Duits door L. Kunz en R.W. Schnell/J. Walvis en<br />
in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
6 Literatuur over hetedicht: g<br />
Leek, Th. van der, `De dichter Achterberg.' g<br />
OVERLEVERING T Werk. Het boek der 'on - rotestantsche letterkunde. Red. J.H. Eekhout.<br />
J^<br />
's-Gravenha ge, [I 6 p. I .<br />
g ^ 93^p 33<br />
M I Kopie manuscript, oorspronkelijk kopij D I H Io.<br />
p p^ p 1 p l ^<br />
D I Eiland der iel . I .<br />
^ ^ p 7<br />
D 2 Cr to amen I p. 46.<br />
y ^ ^p 4<br />
D3 Cr to amen 2 p. 10.<br />
y ^ ,p<br />
DATERING Vóóruni I 6<br />
1 93<br />
LEESTEKST T<br />
M 2 Kopij D4,<br />
p J ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 81.<br />
^ ^ ^ p<br />
COMMENTAAR I Volgens g een latere mededeling g van Achterberg g dateert dit gedicht g uit 1934/1935.<br />
2 Zie[I 5 1] `Hulshorst' noot 2.<br />
IN DEN REGEN<br />
OVERLEVERING T Werk. Het boek der on - rotestantsche letterkunde. Red. J.H. Eekhout.<br />
J^<br />
's-Gravenhage, I 6 p. 132.<br />
g ^ 93 ^ p 3<br />
M I Kopie manuscript, oorspronkelijk kopij D I H I o.<br />
p p^ p 1 pl<br />
D I Eiland deriel .16.<br />
^ ^ p<br />
D 2 Cr to amen s<br />
y g , p. 45.<br />
98
D3 Cryptogamen 2, p. 9.<br />
M 2 Kopij D4, H-izz.<br />
DATERING Vóór 1uni I 936<br />
LEESTEKST T<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 80.<br />
COMMENTAAR I Volgens g een latere mededeling g van Achterberg g dateert dit gedicht g uit I 93 3 i934•<br />
2 Zie[151] `Hulshorst' noot 2.<br />
3 Zetfout in D I r.: 4 Zoover p i..v. ^oover<br />
[154]<br />
HET NAMELOOZE...<br />
OVERLEVERING T Spectrum. Bloemlezing uit de pazie ^ van ^ong<br />
- rotestantsche dichters. Red. B. Bakker ^<br />
e.a. Kampen, I 6. I p o. ^ 93 ^ p<br />
M I Manuscript, kopij D I H I p ^p o.<br />
l ^<br />
D I Eiland deriel p. I . ^ ^ p 9<br />
D 2 Cr to amen l p. 48. y g ^ P 4<br />
D3 Cr to amen 2 p. 12.<br />
y g ^ p<br />
M 2 Kopij D4, p H-122.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 8 3.<br />
DATERING Vóór 6uni I 6<br />
1 93<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Volgens g een latere mededeling g van Achterberg g dateert dit gedicht g uit I1934.<br />
2 Kamphuis, een van de redacteuren edacteuren vanva Sec Spectrum. m. Bloemlezing uit de poetie<br />
vanjong-protestantsche J g^dichters, heeft Achterberg g via Roel Houwink benaderd met<br />
het verzoek omedichten g voor de bloemlezing. g Op p 6 1juni I 93 6 stuurde Achter-<br />
bergier g gedichten g aan Kamphuis: p z 54] `Het namelooze...' tot en met [i S7 `De<br />
bruid zingt'. g Alleen het laatste ggedicht werd niet opgenomen pg (zie aldaar, noot 2 .<br />
Verder vermeldde Achterberg g in zijn brief enkele bio- en bibliografische g gg e - e<br />
yens en beloofde hij een foto te zullen sturen. Zie verder 5.3.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Duits door J. Decroos (2x) en in het Engels g door<br />
R.P. Meijer 1 en M. O'Loughlin. g<br />
DE VERDRONKENEN<br />
OVERLEVERING T Spectrum. Bloemlezing uit de poetie van jon -rotestantsche dichters. Red. B. Bakker<br />
e. a. Kamen i 6 p. I I– I 2.<br />
Kampen, 93 ^ p<br />
99
Théophile Alexandre Stei<strong>nl</strong>en `Stromabwarts' zie r `De verdronkenen')<br />
p , 5 S<br />
I00<br />
(3Citi)llttlt j Up;1 1Wt1t
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
IOI<br />
M' Manuscript, kopij D I H I p o.<br />
^ p l ^<br />
D I Eiland der iel ^ p. zo-2I. ,p<br />
D 2 Cr to amen l p. – o. y ^ ^ p 49 s<br />
D3 C to amen 2 5 p. 13–I .<br />
rJ' g p 3 4<br />
M 2 Kopij p D4 H-122.<br />
l ^<br />
D4 Ue amelde gedichten, p. 84-85.<br />
^ á ^ p<br />
Vóór 6 juni I 6<br />
1 93<br />
T<br />
Titel De verdronkenen > De Verdronkenen MI<br />
5 zich zelf > zichzelf M I -D4<br />
9 bruggehoofden gg > bruggenhoofden gg MI .1)4<br />
I 4 hunne > hun D 2-D4<br />
I Er is niet ingegrepen in r. 32: 3 wei eloo e ^ aangezien g deze fout in alle bronnen<br />
voorkomt. Om dezelfde reden is M I -D4, r.: 9 bruggenhoofden niet verbeterd.<br />
2 In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit ggedicht `uni '36'. 3<br />
3 Ditedicht g is geïnspireerd g p op pde tekening g`Stromabwarts' van Théophile p<br />
Alexandre Stei<strong>nl</strong>en18 $9 – I 9 2 3(zie<br />
afbeelding). De eni e bron enig waarin deze<br />
tekening– voor zover bekend – is gereproduceerd, g p is Sim licissimus van 21 mei<br />
1 906, 9 ^p p. 3I I. Zie hierover T. Dekker, ^`Bij 'Bij een prent p van Stei<strong>nl</strong>en.'<br />
4 Zie'<br />
54 `Het namelooze... noot 2. Enkele jaren na de publicatie p van dit<br />
gedicht edicht in Spectrum schreef Bert Bakker aan Achterberg: g "`De Verdronkenen"<br />
maakte reeds zulk eenrooten g indruk op p mij, 1^ toen ik het kreeg g voor "S pec-<br />
trum"' 16 januari )Op 1 940). 0 1 2 maart I 94 I noemde hij hij het gedicht g het beste `dat<br />
ik van 1je<br />
ken: hun hoofden hebben zij zijbijeengelegd.<br />
Ik kende dat, na eenmaal<br />
lezen, uit het hoofd. Het israndioos.' g Zie verder 5.3.<br />
5 Zie[339] verdronkenen', noot 2.<br />
6 In een brief van 9 februari I 93 8 aan Annie Kuiper p kwam Achterberg g op Pdit<br />
gedicht g terug: g `Ik heb zoo getracht gg te begrijpen wat Christus' gkruisiging<br />
voor ons<br />
kan beteekenen. Ik schreef in "De Verdronkenen":... "want een ander kan niet<br />
voor mij verdrinken..." Maar hoe kan dan een ander straf ondergaan g voor wat<br />
hij niet deed? Of was Jezus' dood een vrijwillig 1 g op p zich nemen van straf voor<br />
wat hij wilde ggedaan hebben, ^ (hoewel hij 1 heilig g was). Hij Hij kende toch angsten, g<br />
alsof hij alle g zonden gedaan had die er maar zijn, }, n.l. in Gethsemané• of was dat at<br />
alleen doodsangst, g ^ nee toch? Ik vind 't alles zoo moeilijk, 1^maar ik wil werkelijk werkelij<br />
gaarne trachten te weten, ^ te voelen wat jij zoo onomstootelijk 1 ggelooft.'<br />
7 Ditedicht gp<br />
is vertaald in het Frans door H. Breuker/F.J. Tem le F Cariés.<br />
8 Literatuur over hetedicht: g<br />
Dekker > T. `Bi 'Bijeen prent p van Stei<strong>nl</strong>en.'
[15 6] ZOMERAVOND<br />
OVERLEVERING T Spectrum. Bloemlezing ^^ uit de poëzie ^ van J^ ^on - rotestantsche dichters. Red. B. Bakker<br />
e.a. Kampen, [1936], . i.<br />
p ^p 3<br />
M' Manuscript, kopij D I H I o.<br />
p l ^<br />
D/ Eiland der ^ iel ^ p. 22. p<br />
D 2 Cr y to gamen I ^p . 5 I.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[157]<br />
D3 Cr to amen 2 p. I . y ^ ,p 5<br />
M 2 Kopij D4 H I 22.<br />
p l ^<br />
D4 Ue ^amelde ^gedichten, ^ p. 86. P<br />
Vóór 6 juni I 1 93 6<br />
T<br />
6 die > de M I -DI<br />
12 vrouw die > vrouw, die D2-D4<br />
COMM COMMENTAAR I Volgens g een latere mededeling g van Achterberg g dateert dit g gedicht uit 93 I S.<br />
2 Zie[154]Het S4 namelooze...' noot 2.<br />
DE BRUID ZINGT<br />
p. I 1 937 0. ^ p 3<br />
OVERLEVERING T De delver I o uni 1 937),<br />
M T Manuscript, kopij D I , H I o.<br />
p ^ pl<br />
DI Eiland der ^ iel ^ p. p 24 4 .<br />
D 2 Cr y to gamen l ^ p. p S3S4• —<br />
D3 Cr to amen 2 p. I . y g ^ p 7<br />
M 2 Ko Kopi'<br />
D4 H-I22.<br />
^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 88.<br />
^ g ^ p<br />
DATERING Vóór 6uni i 6<br />
l 93<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
IO2<br />
nooit-ekende > nooit ekende M I -D4<br />
3 g g<br />
binnen voer > binnenvoer MI-D4<br />
5
s voorgoed g > voorgoed g MI-D4<br />
12 zichzelve > zich zelve MI-D4<br />
COMMENTAAR I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit ggedicht `I 936'.<br />
2 Ditedicht g heeft behoord tot Achterbeis g inzending gvoor Spectrum. Bloemleijng ^g<br />
uit deoë ie ^ van jon J ^- rotestantsche dichters (zie I S4 `Het namelooze...' noot 2). De<br />
redacteuren Barend de Goede en Bert Bakker meenden dat de erotiek van het<br />
gedicht g onaanvaardbaar zou zijn voor de ggereformeerde uitgeverijJ.H. g l Kok te<br />
Kampen. p Uiteindelijk werd – tegen g de zin van de derde redacteur, ^ Gerrit Kam p-<br />
huis – besloten ditedicht g niet op pte nemen. Overigens g vond Bert Bakker het,<br />
volens volgensKamphuis, p wel `een prachtig p gg gedicht. Ik wilde, ^ dat ik dat geschreven g<br />
had'. Kamphuis p zelf was `enthousiast over Achterbeis g inzendingg en in het bij1<br />
-<br />
zonderetroffen g door dit gedicht' g en heeft dit bij bijhet terugsturen g van het gedicht g<br />
ook in zijn brief verwoord. Twee jaar later, ^ p op S n ovember i 93 8 aschreef ree Achter-<br />
bei hem namelijk: `wat je me eens schreef over De Bruid herinner ik me nogg<br />
heelgoed. g (Dat was bij de samenstelling g van Spectrum, p ^ weet je je nog?)'.Zie verder<br />
5.3<br />
3 Over deublicatie p van dit gedicht g – samen met 2I I `Het onweer' tot en met<br />
2I 4`Ik wist niet dat hij ^^ al sprak rak in de taal van den dood' – in De delver zijn zij ^g geen exac -<br />
tee gg evens bekend. In het voorwoord van de juni-aflevering l gschreef<br />
de redactie<br />
onder de kop g `Vier j1ongJ e dichters': `Wi' ppubliceeren<br />
in dit nummer enkele ver-<br />
zen van vier jon e dichters, wier > werk van beteekenis is, of althans ans verwac -<br />
gen wekt.' Volgens g een latere mededeling gvan J. Romijn 1 n – een van de meewer d-<br />
kers – was het de bedoeling g dichters uit Utrecht te vragen: g `En Gerrit woonde in<br />
Utrecht. Vandaar.' Bio g ra ^e p. p 204.) 4Zie<br />
verder 6.1.<br />
4 M' isere g produceerd in Schrijvers J prentenboek, ^ p. p 1. 8<br />
5 Zetfout in D I r. Io: datmen i.p.v. p dat men<br />
6 Literatuur over hetedicht: g<br />
Heynders, Y 0., 'Correspondenties p in poëzie p of: hoe we gedichten g kunnen lezen.' e<br />
Kam Kamphuis, huis G. `Een gedicht g van Gerrit Achterberg g"te<br />
erotisch"?'<br />
IS 'VAARWEL, WERELD, DIT IS DE WOESTI N'<br />
S 1<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, bij brief aan R. Houwink, 1 december I p 6.<br />
^ 1 ^ 93<br />
T Groot Nederland. 3S I (april 1937), p.<br />
P 937 ^ p 3 94.<br />
M 2 Manuscript, kopij D I H I p o.<br />
^ P1 ^<br />
D I Eiland der ^ iel ^P . 2 3.<br />
D 2 Cr y to gamen l ^ p. p 52. S<br />
D3 Cr y to gamen 2 . 16.<br />
^ p<br />
M3 Kopij D4, p H I 22.<br />
l ^<br />
D4 Ue ^amelde ^gedichten, ^ p p. 8 7.<br />
I03
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
Vóór I december 1936<br />
93<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Vaarwel T-D4<br />
3 uitgebrand; > uitgebrand, T-D4<br />
6 gordijn; > gordijn. T-D4<br />
7 achter > Achter T-D4<br />
I I ander > andere T-D4<br />
I Volgens g een latere mededeling g van Achterberg gdateert dit gedicht g uit 1932/1933.<br />
2 0 I december 93I 6 schreef Achterberg aan g Roel Houwink dat hij hijdie dagg<br />
van Groot Nederland bericht ontvangen g had `dat het vers "Vaarwel wereld..." zou<br />
wordene gp laatst' en stuurde hij een afschrift M I . Zie verder 5.3.<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Honders, > A.C. 'Achterberg gen het bijbels bijbelsgetuigenis.'<br />
g g<br />
I `0 DONKERE, WOESTE RUITEN VOOR DEN DOOD'<br />
S9<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, TI .<br />
3<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H I z.<br />
><br />
T CriteriumI' uni I o. 2 .<br />
} 94 ^ p. 77<br />
D I -2 Osmose l - 2 . I.<br />
DATERING Vóór 1937<br />
LEESTEKST MI<br />
INGREEP I 0 < 0<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
io4<br />
^ P 3<br />
D3 Cr to y amen g I , p. . 2I 4.<br />
D4 Cr yg to amen 2 ^ p. p717o.<br />
M3 Kopij p HI 22.<br />
l ^<br />
D5 Ue ^amelde ^edichten ^ p. p 2.38.<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen T D 5<br />
1<br />
Nummer [ontbreekt] > III M 2 > I T D 5<br />
I voor den dood. > vóór den dood; 11/12-D5
2 De > de M2-D5<br />
kwartrijn, > kwatrijn, M 2-D5<br />
4 1^ 1^<br />
COMMENTAAR I Er is niet ingegrepen in M I ^ r. 44: kwartrijn ^^ aangezien g Achterberg g deze schrij 1 f<br />
wijze } ook consequent q hanteert in zijn zij brieven aan Arie Dekker.<br />
Volgens g een latere mededeling g van Achterberg g aan A.L. Sótemann dateren de<br />
kwatrijnen [i 59 `0 donkere, ^ woeste ruiten voor den dood' tot en met I 74 `acht op de<br />
vonk der veen ^ en een vrouw:' `van kort na Afvaart' . Over de ontstaansgeschiedenis<br />
g<br />
van de kwatrijnen schreef Jan Vermeulen – on getwijfeld l op pggrond<br />
van informa-<br />
tie van Achterberg g – in een ongepubliceerd gp e essay: Y `Dat Achterberg gdeze grandio-<br />
ze kwatrijnen schreef, ^ hebben wij wij te danken aan de taak die hij hijzich<br />
eens stelde,<br />
toen hij een vacantie op p het land doorbracht, ^ om minstens elke dag g een vers te<br />
schrijven.<br />
1<br />
De vorm die, om althans enigszins "houvast" te hebben bij zulk een taak, wel<br />
van te voren bepaald p moest worden en die uiteraard om zijn beknoptheid p in de<br />
eerstelaats p in aanmerking gkwam<br />
was... h et kwatrijn.' Zie verder 5.4.1.<br />
3 M I is onder<strong>deel</strong> van een verzamelingg typoscripten tYp p afkomstig g uit het archief<br />
van A.L.C. Palies, deeneesheer-directeur g van het `Rijksas 1 Y l voor pY s cho pathen'<br />
te Avereest. Deoscri ryp ten p zijn zijn afschriften van een cahier van Achterberg, g<br />
gedichten g bevatte uit de periode p vóór I 937 . Het originele g cahier bleef niet<br />
bewaard.<br />
4 M 2 bestaat uit drie bladen met zestien kwatrijnen 1 ,ggenummerd<br />
in tot en met<br />
XVIII (van het eerste blad is het bovenstee<strong>deel</strong>te g verwijderd). 1 De bladen zijn zij<br />
gen van de typoscripten p p die Achterbergg op 17 januari 1940 94o aan Ed. Hoor-<br />
nik stuurde ter opname p in de bundel Dead end. Achterberg g stuurde onder meer<br />
`16 on gp e ub. kwatrijnen' kwatrijnen'en twee kwatrijnen `die in Cr. zullen verschijne verschijnen ...<br />
heteval g je jedeze 18 kwatrijnen kwatrijnenmisschien aan de bundel wilt toevoegen, g om<br />
hem teerfectioneeren?Voor p<br />
drie andere verzen in de plaats?)'. p<br />
. Hoornik nam<br />
deedichten g niet op p in Dead end (zie 8.I . De zestien ongepubliceerde gp e kwatrijl<br />
-<br />
nen werden eerst in de juni-aflevering 1 g van Criterium opgenomen pg en vervolgens g<br />
gebundeld ebundeld in Osmose (zie 9.2.2 . De twee andere kwatrijnen waren mogelijk gl<br />
2 5I `Vincent' en [254] S4 `Herfst' (beide gepubliceerd g p in de april-aflevering p gvan<br />
Criterium).<br />
160 `WIE Z66 VERMOEID ZIN LEDEN NEDERLEGT'<br />
J<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies,<br />
T Criterium 1 'uni 1 940),. 2 .<br />
I05<br />
1 p 77<br />
D I - 2 Osmose I -2 , . 3I.<br />
p 3<br />
D3 Cr to amen I p. 2 I.<br />
y g ^p 4<br />
D4 Cr to amen 2 p. I o.<br />
y g ^ p 7
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
M3 Kopij D5, H-I22.<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. 238.<br />
Vóór 1937<br />
M'<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen l T D5<br />
Nummer [ontbreekt] > Iv M 2 > ir T D 5<br />
I nederlegt g > nederle M2-D5<br />
3 ontvouwen > ontvouwen; M 2-D5<br />
I Zie[159]0 donkere, woeste ruiten voor den dood' noot 2 tot en met 4.<br />
59 ^ ^ 4<br />
I6II `IK HEB DE GROND ONTHOUDEN WAAR WIJ WI WAREN; '<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, hH .<br />
> 3<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, I-I I2.<br />
><br />
T Criterium I 1940),. 2 .<br />
(junip 77<br />
D I - 2 Osmose s - z . I.<br />
^p 3<br />
D3 Cr to amen I p. 214.<br />
y ^ ^ p<br />
D4 Cr to amen 2 p. I o.<br />
y ^ ^ p 7<br />
M3 Kopij D S H I22.<br />
p l ^<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. 2 8.<br />
^ g ^ p 3<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen l T D 5<br />
Nummer [ontbreekt] > v M 2 > III T D 5<br />
I waren; > waren: M2-D5<br />
hij<br />
2 Zij<br />
1<br />
> hij M2-D5<br />
inklinkt, > inklinkt D I -D5<br />
3<br />
COMMENTAAR I Zie[159]0 S9 donkere, woeste ruiten voor den dood', noot 2 tot en met 4. 4<br />
o6
I6z `ACHTERNAMIDDAG LEEG EN UITGELOOGD'<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, collectie > A.L.C. Palies, H. 3<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > H i z.<br />
T Criterium I uni I 0 p. 2 .<br />
DATERING Vóór 1937<br />
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
1 94 ^ p 77<br />
D I-2 Osmose 1 - 2 . I.<br />
^ p 3<br />
D3 Cr to amen i p. zI .<br />
y ^ ^ p 5<br />
D4 Cr to amen 2 p. I I.<br />
y ^ ^ p 7<br />
M3 Ko i'D S H lzz.<br />
Pl ^<br />
D5 Ue amelde gedichten, p. z 8.<br />
^ g ^ p 3<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen T D 5<br />
1<br />
Nummer [ontbreekt] > VI M 2 > IV T-D5<br />
I Achternamiddag > Achternamiddag, M2-D5<br />
g g^<br />
COMMENTAAR I Zie[159]0 S9 donkere, woeste ruiten voor den dood' noot 2 tot en met 4. 4<br />
I `DONKER OP DONKER LIG IK OPGETAST'<br />
3<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H I 2.<br />
><br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I 07<br />
T Criterium I<br />
l'<br />
uni 194o), 94^p p. 77 2 .<br />
D I - 2 Osmose i -2 , p. p 32. 3<br />
D3 Cr to y amen ^ i p. 215.<br />
^ P<br />
D4 Cr to amen 2 y g ^ p. p I 7I.<br />
M3 Ko Kopi' DS H- IZZ.<br />
^<br />
D5 Ve amelde ^ gedichten, g ^ p. p z 39.<br />
Vóór 1937<br />
M'<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen T-DS
Nummer [ontbreekt] > vii M 2 > v T D 5<br />
I opgetast. > opgetast: M2-D5<br />
pg pg<br />
2 Oogsten > oogsten M2-D5<br />
g g<br />
COMMENTAAR I Zie[159]0 S9 donkere, woeste ruiten voor den dood' noot 2 tot en met 4. 4<br />
[1 64]<br />
`AVONDHEMEL TOEGEGRENDELDE GEHEIMEN'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H- 3.<br />
><br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > H I 2.<br />
T Criterium I (juni ^ 94^p I o p. 77 z .<br />
D I - 2 Osmose'- 2 ^ p. p 32. 3<br />
D3 Cr to amen i p. 2I .<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
y ^ ^ p S<br />
D4 Cr to amen 2 p. I 1.<br />
y ^ ^ p 7<br />
M3 Kopij D S H I 22.<br />
p l ^<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. z .<br />
^ ^ ^ ^ 39<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen l T D5<br />
Nummer [ontbreekt] > VIII M 2 > VI T D 5<br />
I Avondhemel, > Avondhemel: M2-D5<br />
2 henen > henen, M2-D5<br />
3<br />
uit,... > uit... M 2-D 5<br />
COMMENTAAR I Zie[1 S9 59]0 donkere, woeste ruiten voor den dood' noot z tot en met 44.<br />
[165] `MORGEN EN HET ONTHUTSTE KRAAIEN VAN DE HANEN '<br />
><br />
OVERLEVERING M' Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > H. 3<br />
IOó<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-12.<br />
><br />
T Criterium 1'uni 1940),. 2 .<br />
J p 77<br />
D'- 2 Osmose' - 2 . 32.<br />
^ p 3<br />
D3 Cr to amen l p. 216.<br />
y g ^ p<br />
D4 Cr to amen 2 p. I 1.<br />
y ^ ^ p 7
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M3 Kopij D5, H-ii2.<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. 239.<br />
Vóór 1937<br />
M'<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen l T D5<br />
Nummer [ontbreekt] > ix M 2 > VII T D5<br />
I hanen > hanen. M2-D 5<br />
COMMENTAAR I ZieI S9 `0 donkere, ^ woeste ruiten voor den dood' ^ noot 2 tot en met 4. 4<br />
166 `IK WEET HAAR NAAM NIET MEER; DIE IS VERLOREN'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C.Palies, H.<br />
> 3<br />
M2 Manuscript, collectie J. Vermeulen (alleen r. –8 H.<br />
p ^ S ^ 4<br />
M3 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > H-12.<br />
T Criterium1' 1uni I 94 o, ^ p. z 78.<br />
D I-2 Osmose I-2 p. 32.<br />
^ p 3 2<br />
D3 C to amen I ^ g ^ p. p 216.<br />
D4 Cr y to amen ^ 2 , p p. I 7 2.<br />
M4 Kopij p DS H-122.<br />
l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 2 39.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Vóór 193-7<br />
MI<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen l T-D5<br />
Nummer [ontbreekt] > x M3 > VIII T-D5<br />
3 in een taal, > in taal, > M3 -D 5<br />
[M3-D 5 eindigen na r. ¢J<br />
COMMENTAAR I Zie[159]0 S9 donkere, woeste ruiten voor den dood' noot 2 tot en met 4. 4<br />
2 M2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van r. 5- 5 8 van dit gedicht g<br />
toi
(zie [175]`Ik heb geen naam tusschen u noodig en mijn eer', noot z . Boven het gedicht<br />
g g ^ ^ g<br />
noteerde Vermeulen: 'vervolg g op: oil Ik weet haar naam niet meer'. Bij de samen-<br />
stellingan g Morendo zijn deze reels g onder gebracht in<br />
aldaar, noot I).<br />
SS3 `S pinra g'zie<br />
verder<br />
I `0 DIT EENZELVIG BINNENVAREN VAN HET LIED'<br />
7<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
><br />
M z Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > H i 2.<br />
T Criterium I l'uni I 94 0 ^ p. p 2 7 8.<br />
D I - 2 - 2<br />
Osmose s ^ p p. 32. 3<br />
D3 Cr to amen s . .^ 216.<br />
g y p<br />
D4 Cr to amen z<br />
. I 2. y g ,p 7<br />
M3 Kopij p D S H-12.2.<br />
l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 2 40.<br />
DATERING VÓÓr 1937<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M'<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen T D 5<br />
1<br />
Nummer [ontbreekt] > xi M 2 > Ix T D 5<br />
COMMENTAAR I Zie[159]0 59 donkere, woeste ruiten voor den dood' ^ noot 2 tot en met 4. 4<br />
168 `MUZIEK VAN SNEEUW IN WINTERKINKHOORN DEZER STAD'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > H- 3.<br />
Mz Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > H-I z.<br />
T CriteriumI 1'uni I 94 o. ^ p. 2 7 8.<br />
DI -z Osmose l_ 2, . p 33.<br />
DATERING V66r 1937<br />
IIO<br />
D3 Cr to amen s p. 2I .<br />
y ^ ^ p 7<br />
D 4 Cr to amen z . I z.<br />
y ^ ^p 7<br />
M3 Kopij DS H-12.2.<br />
pl^<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. 2 0.<br />
^ ^ ^ p 4
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen T D5<br />
1<br />
Nummer [ontbreekt] > xII M 2 > x T D5<br />
I stad > stad; M2-D5<br />
2 hart > hart: M2-D5<br />
3 diep-gedempte schreden. > die pgedem te p schreden; M2-D5<br />
4 Een > een M2-DS<br />
COMMENTAAR I Zie[159]0 S9 donkere, woeste ruiten voor den dood' noot 2 tot en met 4. 4<br />
I `DE VRUCHTEN IN DE HOF HADDEN ZICH STIL BEZONNEN'<br />
9<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
><br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. , Palies, H I2.<br />
T Criterium i 1^ uni 1940),. 72<br />
8.<br />
DI - 2 Osmose'- 2, p. p 33.<br />
D3 Cr to amen y i p. 2i .<br />
^ ^ p 7<br />
D4 Cr to amen y g 2 ^ p p. I 7 2.<br />
M3 Kop p D S H-i22.<br />
l ^<br />
D5 Uer amelde ^ gedichten, g s p. p 2 40.<br />
DATERING VÓÓr 1937<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
III<br />
MI<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen T D5<br />
1<br />
Nummer [ontbreekt] > mIII M 2 > xI T D S<br />
I de > den M2-D5<br />
2 worden > worden: M2-D5<br />
2 druiven, > druiven D4-D5<br />
3 abrikozen, > abrikozen... M2-D 5<br />
haar > zijn zij M 2 -D5<br />
4<br />
I Zie[159]0 S9 donkere, woeste ruiten voor den dood' noot 2 tot en met 4. 4
I 70 `DE ZOMERWIJN J KLIMT IN DE BEKEN EN DE BOOMEN , '<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI Typoscript, collectie > A.L.C. Palies, I-I- 3.<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. , Palies, H-12.<br />
T Criterium 1'uni 1 94 I o. , p. 2 78.<br />
D I 2 Osmose I -2 ,p 33.<br />
D 3 Cr to amen I y ^ ^ p. p 217.<br />
D4 Cr to amen 2 y g ^ p. p 73 1 .<br />
M3 Kopij DS H-1 22.<br />
p l ^<br />
D 5 Ue amelde gedichten, p. 2 o.<br />
^ g ,p 4<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
Reekstitel ontbreekt > Kwatrijnen l T D5<br />
Nummer [ontbreekt] > )Iv M 2 > xII T D 5<br />
COMMENTAAR I Zie[159]0 59 donkere, woeste ruiten voor den dood', noot 2 tot en met 4. 4<br />
I I `HOOFD WERD VERLANGENS EDELSTE EXISTENZ'<br />
7<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie > A.L.C. Palies, H. 3<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. , Palies, H I2.<br />
T Criterium 1 1uni 94 I o. ^ p. z 78.<br />
DI - 2 Osmose I 2, .p 3 3.<br />
D 3 Cr to amen l y g ^ Pp.<br />
2i 8.<br />
D4 Cr y to gamen 2 ^ p p. 73 I .<br />
M3 Kopij p DS H-1 22.<br />
l ^<br />
D 5 Ue ^amelde ^gedichten, ^ p. p z 4I.<br />
DATERING Vóór 1937<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I I 2<br />
MI<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen l T D 5<br />
Nummer [ontbreekt] > xv M 2 > xIII T D5
I Hoofd werd > Haar hoofd: M2-D5<br />
I existent > existens' M2-D5<br />
3 lieten > laten M2-D5<br />
COMMENTAAR I Zie I S9 `0 donkere, woeste ruiten voor den dood' noot 2 tot en met 4. 4<br />
[172] `DE VROEGTE VAN MIN LEVEN DIE IK WEDERVIND'<br />
J<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
><br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > HI 2.<br />
T Criterium I (juni 1940),. p 2 7 8.<br />
DI - 2 -2 .<br />
Osmose' ^p 33.<br />
D3 Cr to amen I ,p . z8.<br />
y ^<br />
D4 Cr to amen 2 y p. I .<br />
^ ^ p 73<br />
M3 Kop D S p H I 22.<br />
l ^<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. 2 I.<br />
^ ^ ^ p 4<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
Reekstitel MI-2 [ontbreekt]<br />
T-D5 Kwatrijnen<br />
1<br />
Nummer M i[ontbreekt]<br />
M 2 XVI<br />
TD5 XIV<br />
3 M Het licht is onbevrucht ggebleven van den tijd. tij. 1<br />
M 2-DS teru gg eloo pen over dit gebied, g<br />
M I Het lied is wit en stil van 'n uitgewaaide wind.<br />
4 g<br />
M 2-D 5 maakt wit en stil het lied van<br />
COMMENTAAR I Zie[1 S9 59]0 donkere, woeste ruiten voor den dood' noot z tot en met 4. 4<br />
2 Zetfout in D3, r.: 3 ligt, g ^ i.p.v. p licht,<br />
[1731<br />
`ER IS EEN WENSCHEN, DAT IK KUS MET MIN GEDACHTEN:'<br />
J<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
113
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
M2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H I z.<br />
><br />
T Criterium I uni I o. 2 .<br />
J 94 ^ p. 79<br />
D I -2 Osmose' - 2, p.<br />
p 34.<br />
D 3 Cr to amen l p. z1 8 .<br />
y g ^ p<br />
D 4 Cr to amen 2 p. I .<br />
y g ^ p 73<br />
M3 Kopij DS H I22.<br />
p l ^<br />
D 5 Ver amelde gedichten, p. z I.<br />
g r p 4<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen l T D 5<br />
Nummer [ontbreekt] > xvlI M 2 > xV T D 5<br />
I wenschen, > wenschen M2-D 5<br />
4<br />
van uw > van M 2-D 5<br />
I Zie[159]0 S9 donkere, woeste ruiten voor den dood' noot 2 tot en met 4. 4<br />
2 Zetfout in D 4, r. 2: overnachten i..v i.p.v. overnachten. en r, 3: 3 schuldeloos i..v. p<br />
Schuldeloos(nietecorri g geerd<br />
in M3).<br />
[174] ` ACHT OP DE VONK DER VERZEN EN EEN VROUW:'<br />
J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > H-3.<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, ^ H-12.<br />
T Criterium I (juni94 I o ^ p p. 2 79.<br />
D I -2 Osmose s-2, p. p34.<br />
D 3 Cr to amen I y ^ ^ p. p 219.<br />
D4 Cr to amen 2 y g ^ p. p I 74.<br />
M3 Kopij p DS H I z2,<br />
l ^<br />
D 5 Ver ^amelde g gedichten, ,p p. 2 4I.<br />
DATERING Vóór 1937<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I14<br />
MI<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kwatrijnen T-DS
Nummer [ontbreekt] > xvIII M 2 > xvi T D 5<br />
ontwijkt, > ontwijkt... M 2-T > ontwijkt, ontwijkt... DI-DS<br />
3 l^ l l^ 1<br />
de oo en > d'oogen T D S<br />
4 g g<br />
COMMENTAAR MMENTAAR I Zie I 59 `0 donkere, woeste ruiten voor den dood' noot 2 tot en met 4. 4<br />
[175] `IK HEB GEEN NAAM TUSSCHEN U NOODIG EN MIN EER'<br />
J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
><br />
DATERING Vóór 1937<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
M 2 Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, > H-4 .<br />
D Achter gebleven g edichten ^ p. P 9I.<br />
M'<br />
I tusschen u noodig g > tussen u nodig g 2-D M<br />
3 kwartrijn 1 kwatrijn 1 M2-D<br />
4 duizend > I000 M2-D<br />
I Er is niet ingegrepen in M I ^r. : 3kwartri Jn zie I S9 `0 donkere, woeste ruiten<br />
voor den dood' noot I).<br />
2I M is onder<strong>deel</strong> van een verzamelingggafkomsti uit het archief<br />
van A.L.C. Palies. De typoscripten zijn afschriften van een niet overgeleverd g<br />
cahier van Achterberg, g ^ ggedichten bevatte uit de periode p vóór 19937 (zie 37 ook<br />
I 59 `0 donkere, ^ woeste ruiten voor den dood' ^ noot 3 3). M<br />
2 is onder<strong>deel</strong> van een<br />
verzameling afschriften in de hand van Jan Vermeulen. Volgens een aantekeg<br />
g<br />
nin van Vermeulen bovenaan het blad zijn de gedichten afkomstig uit `het<br />
g zijn g g<br />
bruine schrift van Roel Houwink'. Zie verder .i.<br />
S4<br />
I `DIT IS DE IDYLLE VAN HET NICHTJE OP BEZOEK:'<br />
7 J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
, 3<br />
DATERING Vóór 1937<br />
IIj<br />
M 2 Manuscript, p, collectie J. Vermeulen, ^ H. 4<br />
D Achtergebleven ^ g edichten ^ p p. 27. 7
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
7 MI<br />
M2<br />
M3-D2<br />
9<br />
MI<br />
Mz-3<br />
M4-DZ<br />
MI<br />
8 zuidzee < zuizee<br />
2 onoogelijk > onooglijk M2-D<br />
g 1 gl<br />
I Zie[175]Ik heb geen naam tusschen u noodig en mijn eer' noot 2.<br />
7S g ^ J<br />
2 Dit gedicht g wordt r vermeld op peen lijst lijstmet gedichten g voor Morendo (zie<br />
21.2.4). Het gedicht ht we werd niet in de bundel opgenomen pg en bleef tijdens tijdens<br />
Achterbergs g leven ongepubliceerd.<br />
`WI ZIN VOLSLAGEN IDIOTEN'<br />
1 77 J 1<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI-3<br />
M4-D2<br />
116<br />
M' Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > H. 3<br />
M 2 Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, > H. 4<br />
M3 Typoscript Cel collectie P. . Meertens, H-20-IV.<br />
><br />
><br />
M4 Typoscript As y l ? hH 36.<br />
T Erica 2 (mei I 947 ,p.<br />
188.<br />
D I Blauw ^ uur ,p p. 3I.<br />
D 2 Ue amelde ^ edichten ^ 4 ^ p p. 972. 97<br />
Vóór 1937<br />
M I<br />
1 9<br />
word < wordt<br />
M' aemachine<br />
tYP<br />
M4 aemachine tYp b ^ potlood p (aangebracht g ná. T)<br />
ontbreekt<br />
Paviljoen<br />
l<br />
1<br />
Lach enrimas g staap'len P zich op Pelkaar.<br />
I staaplen p<br />
1<br />
I staap'len p<br />
I I<br />
De zuster komt te laat om... zand er over.<br />
erover.<br />
I<br />
I er over.
II<br />
I 4<br />
20 MI<br />
2I<br />
MI-3<br />
M4-D2<br />
MI-3<br />
M4-D2<br />
M2<br />
M3<br />
M4-D2<br />
MI-2<br />
M3-D2<br />
22 M1-T<br />
M4<br />
DI-D2<br />
COMMENTAAR<br />
[17 8 ]<br />
LEESTEKST MI<br />
Beter voor mij als 'k viel en brak mijn nek.<br />
l^ 1<br />
dat 'k er nu al een half uur lang gp op staar.<br />
I I ik er al<br />
a Want een engel g<br />
a 'n engel g of zijzelve 1 is het zelfde.<br />
Zij of een engel g<br />
hetzelfde.<br />
Is er 'n liefderooter g dan ter elfder<br />
I I een liefde<br />
ure inkeerend, scheerlings g lans g de dood?<br />
b rakelings g<br />
I Zie[175]Ik 7S heb ^een naam tusschen u noodig 8 en mijn ^ eer', noot 2.<br />
2 Ditedicht g is hoogstwaarschij<strong>nl</strong>ijk g l l geinspireerd g p op p Achterbeis g verblijf l in<br />
eenpaviljoen paviljoen l van de Willem Arntzhoeve te Den Doldei van 12 mei tot ok-<br />
tober 1933. 933 Zie voor een beschrijving l g van deze inrichting: gp Biografie, . 18 S–188.<br />
3 In eerste instantie heeft Achterberg g dit g gedicht p op 4 mei I 94 6 ter publicatie p<br />
ingestuurd g bij l De Vlaamsche ^^ gids, maar daarin werd het uit ruimtegebrek g niet<br />
opgenomen pg (zie 454 `0 ^ielsterreur in deze ^ huizen', ^ ^ noot 33). Op p 27 7 februari<br />
1 947 stuurde Achterberg g het gedicht g – tezamen met enkele andere gedichten g –<br />
aan A. Marja l voor Erica, ^ met het verzoek om de aankondiging gg`uit een eerlangg<br />
bij l Stols te verschijnen bundel "As Y l"' bij de gedichten af te drukken. Op de<br />
bij g p<br />
brief tekende Marja 1 aan: Doorgezonden: g Directeur (I) [en] Paviljoen'. 1 Beide<br />
gedichten g werden – met de aankondiging g g van As yl – in de mei-aflevering g van<br />
Erica opgenomen. pg Zie verder 32.2. 3.<br />
4 Vanaf T staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
5 Schrijffout 1 in M 2, ^ r. i o: het i.p.v. p hi hij<br />
`IN DEZE ZUIVERE DUISTERNIS'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
M 2 Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, > H-4 .<br />
D Achtergebleven ^ g gedichten, ,p p. 5.<br />
DATERING VÓÓr 1937<br />
I17
COMMENTAAR<br />
[179]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
I 7S `Ik heb Zie'<br />
ggeen naam tusschen u noodi g en mijn ^ eer noot z.<br />
2 Ditedicht g wordt vermeld op peen lijst lijstmet gedichten g voor Morendo (zie<br />
z1.2. 4. Het gedicht g werd niet in de bundel opgenomen Pg en bleef tijdens tijden<br />
gs<br />
leven ongepubliceerd.<br />
`VOL VAN AVONDDAUW EN DONKER'<br />
M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > I-I 3.<br />
M 2 Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, > H-4.<br />
D Achtergebleven ^ ^gedichten, ^ p. p 6.<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
6 o>0 M2-D<br />
14 horizon; > horizon, M 2-D<br />
4 ><br />
I Zie[175]Ik 7S heb ggeen naam tusschen u noodig g en mijn J eer' noot z.<br />
2 Ditedicht g wordt vermeld op peen lijst lijstmet gedichten g voor Morendo (zie<br />
21.2.4). Het ggedicht werd niet in de bundel opgenomen pg en bleef tijdens tijden<br />
gs<br />
leven ongepubliceerd.<br />
030 `WEEMOED OMDAT DE DOOD HET WEET,'<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H- 3 .<br />
><br />
M 2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, H- .<br />
p> > 4<br />
D Achtergebleven gedichten, p. 1o.<br />
g g ^ p<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
1 18<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
6 vingers g > vingeren g M2-D<br />
7 Uw > uw M2-D<br />
12 horizon, > horizon. M2-D
COMMENTAAR I Zie[175]Ik 7S heb geen naam tusschen u noodi g en mi ^'n<br />
eer' noot 2.<br />
2 Ditedicht g wordt vermeld op peen lijst lijstmet gedichten g voor Morendo (zie<br />
5 ZI.2. 4. Het gedicht g werd niet in de bundel opgenomen pg en bleef tijdens tijden<br />
g leven ongepubliceerd.<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
z M'<br />
M2-D<br />
4 MI<br />
M2-D<br />
6 M'<br />
M2<br />
D<br />
8 M'<br />
9<br />
181 `HET WORDT MijN LAATSTE, GROOTSTE AVONTUUR:'<br />
J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, II .<br />
> 3<br />
M 2 Manuscript, p><br />
collectie J. Vermeulen, > H- 4.<br />
DATERING Vóór 1937<br />
M2<br />
D<br />
M I<br />
M2-D<br />
II MI<br />
M2-D<br />
I M'<br />
3<br />
M2-D<br />
COMMENTAAR<br />
19<br />
D Achtergebleven gedichten, p.<br />
MI<br />
g ^ ^ P 7.<br />
M 2 aotlood (in de hand van J. Vermeulen)<br />
p<br />
Het wordt mijn laatste grootste avontuur:<br />
l ,g<br />
I mijn<br />
l<br />
liggen haar bosschen en moerassen en wellicht<br />
gg<br />
bossen<br />
l<br />
van een bij niet eens bekende stad<br />
a niet eensekende g<br />
a nog g niet ggenoemde<br />
stad<br />
I niet eensekende g<br />
tussschen de vale velen en hebt u zóóewroken<br />
g<br />
tussen<br />
velen en<br />
u zelve te verliezen uit mijn lied,<br />
1<br />
uzelve<br />
leven meer zonder dit, ^g1 gij zijt geworden<br />
zijt g<br />
meer leven<br />
en het vergaat o laatste avontuur,<br />
><br />
I; I<br />
I Zie[1 75]Ik 7S heb geen naam tusschen u noodig g en mijn ^ eer' noot 2.<br />
2 Ditedicht g wordt vermeld op peen lijst lijstmet gedichten g voor Morendo (zie<br />
ZI.2. 4. Het gedicht g werd niet in de bundel opgenomen pg en bleef tijdens tijden<br />
g leven ongepubliceerd.
I82 `TUIN VAN HERFSTDAG BIJ BI HAAR THUIS '<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[1 83 ]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > II 3.<br />
M 2Manuscript,<br />
p> collectie J. Vermeulen, > H. 4<br />
D Achtergebleven ^ gedichten, g ^ pp.<br />
1 2.<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
6 tusschen > tussen M2-D<br />
I Zie[175]Ik 75 heb ggeen naam tusschen u noodig ^ en mijn J eer' noot 2.<br />
2 Ditedicht g wordt vermeld op peen lijst lijstmet gedichten g voor Morendo (zie<br />
5 21.2.4). 4 Het ggedicht werd niet in de bundel opgenomen pg en bleef tijdens<br />
1<br />
Achterbeis g leven ongepubliceerd.<br />
`OMDAT HET NIET ONTWAKEN KAN'<br />
M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
M 2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, H-4.<br />
p> ><br />
M3 Typoscript Morendo collectie J. Vermeulen, II 2o VI.<br />
> > ><br />
D Achtergebleven gedichten, p. I1.<br />
^ ^ ^ p<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
I Zie[1 7 5]`Ik heb geen naam tusschen u noodig g en mijn eer' noot 2.<br />
2 Ditedicht g wordt in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel un Balans ver-<br />
meld bij de gedichten g die mogelijk g l aan de bundel toegevoegd zouden kunnen<br />
worden (zie 14.2). Vervolgens g is het gedicht g ondergebracht g in Morendo (zie<br />
5 21.2.4). 4 M3 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g typoscript, afkomstig afkomsti uit<br />
het materiaal voor Morendo. Hetedicht g werd niet in de bundel opgenomen pg en<br />
bleef tijdens 1 Achterbeis g leven ongepubliceerd.<br />
[184] `GÍj J ZIT J BIJ JMij J DEN NACHT, DEN DAG > DEN NACHT'<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
I 20
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
M2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, H.<br />
p> > 4<br />
D I Morendo p. 16.<br />
,p<br />
Pl Eersteroef p D2 ^ H 57.<br />
P 2 Tweederoef p D2 ^ H-5 5 8.<br />
D 2 Oude y cr to g amen ^ p. p772.<br />
M 3 Kopij pl D3 , H I zz.<br />
D3 Uer amelde ^ gedichten, g ^ p. p33 1.<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Aanwezigheid DI-D3<br />
r Gif > Gij M2-D3<br />
r míj > mij M2-D3<br />
2 toegedacht. > toegedacht, DI-D3<br />
3 Maar > maar DI-D3<br />
I Zie[175]Ik 7S heb geen naam tusschen u noodig g en mijn eer', noot z.<br />
2 Ditedicht g wordt in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel un Balans ver-<br />
meld bij J de gedichten g die mogelijk g l aan de bundel toegevoegd zouden kunnen<br />
worden (zie 4.2). Vervolgens g is het gedicht g ondergebracht g in Morendo.<br />
Volens Volgenseen vroege g versie van de inhoudsopgave Pg van deze bundel luidde de<br />
titel van ditedicht g oorspronkelijk p 1 `Gemis'. Zie verder 21.2.4.<br />
[185] GA NAAR DE STATIONS WAAR DE ATOMEN ZWEVEN'<br />
5<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
COMMENTAAR<br />
I2I<br />
MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
><br />
M 2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, H.<br />
p^ , 4<br />
D Achtergebleven edichten p. I.<br />
g g ^ p 3<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
7<br />
liefde's < liefde 's<br />
I Zie[175]Ik 7S heb geen naam tusschen u noodi g en mij mijn eer', noot 2.<br />
Ditedicht g wordt vermeld op peen lijst lijstmet gedichten g voor Morendo d (zie
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
OVERLEVERING M1<br />
21.2.4). 4 Het ggedicht werd niet in de bundel opgenomen pg en bleef tijdens l<br />
Achterbeis g leven ongepubliceerd.<br />
3 Zetfout in D, r. 2: heden i, i.p.v .v neder<br />
`STUK LATEN LIGGEN WAT NIET IS TE HEELEN,'<br />
MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
><br />
M 2 Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, > H. 4<br />
M3 Typoscript Morendo collectie J. Vermeulen, H 20 VI.<br />
> > ><br />
D Achtergebleven ^ g gedichten, ,p p. 4I.<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
2 waaier, > waaier M2--D<br />
3 en > & M2<br />
4 den > de D<br />
7 waar zij > die zij ook M 3 -D<br />
I Zie[175]Ik 7S heb ggeen naam tusschen u noodi g en mi Jjn<br />
eer' noot 2. De varianten in<br />
M 2 zijn mogelijk gl afkomstig gvan Jan Vermeulen, ^ die het afschrift vervaardigde. g<br />
2 Ditedicht g wordt in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel un Balans ver-<br />
meld bij l de ggedichten die mogelijk g l aan de bundel toegevoegd zouden kunnen<br />
worden (zie 14.2). Vervolgens g is het gedicht g ondergebracht g in Morendo (zie<br />
21.2.4). 4 M3 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g typoscript, afkomstig afkomsti uit<br />
het materiaal van Morendo. Hetedicht g werd niet in de bundel opgenomen pg en<br />
bleef tijdens l Achterbeis g leven ongepubliceerd.<br />
18 `IK BLOEI VAN BINNEN MET DE DOOD TOT BLOEM,'<br />
7<br />
I22<br />
MZ<br />
T<br />
PI<br />
DI<br />
Pz<br />
Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
Manuscript, p, collectie J. Vermeulen, ^ H 4.<br />
De nieuwe stem I (februari 1946), 94 ^p p. 16o.<br />
Proef D I oorspronkelijk p collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
l ^<br />
Existentie, ^ p 3 I.<br />
Eersteroef D 2 H-88.<br />
p
DATERING VÓÓr 1937<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel<br />
Titel<br />
3<br />
4<br />
MI-2<br />
T<br />
P'-D3<br />
MI-2<br />
T-D3<br />
P3 Tweede proef D 2, H-89.<br />
D 2 Cryptogamen III, p. 137.<br />
M3 Kopij D3, H-I22.<br />
D3 Vel7ameldegedichten, p. 568.<br />
MI<br />
[ontbreekt]<br />
Verzen aan eengestorvene<br />
ontbreekt<br />
[ontbreekt]<br />
L<br />
Bloei<br />
M I-2 Ik mest haar met mizelve j eenmaal zal<br />
T-D3 I I voed<br />
MT<br />
M2<br />
T-D3<br />
de vrucht vallen in dit kwartrin, j dat 's al.<br />
I<br />
I kwatrijn 1^ dat's<br />
eengraf met bloemen bloeien zonder tal.<br />
COMMENTAAR I Er is niet ingegrepen in M I , r. 4: kwartri J n zie I ^9<br />
voor den dood', noot I).<br />
`0 donkere, woeste ruiten<br />
2<br />
Zie'<br />
[175] `Ik heb geen naam tusschen u noodig g en mijn J eer noot 2.<br />
3 In Tzijn 1 twaalf gedichten g van Achterberg g opgenomen pg onder de gezamen-<br />
lij^ ke titel `Verzen aan een ggestorvene'. Zie I 4 I `Tochten.' .. noot 2. 2<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin g en in het Spaans p<br />
door F. Carrasquer. q<br />
5 Schrijffout 1 in M 2, ^ r. 4: 4 vruchten i.p.v. p vrucht<br />
[188] `IK BEN ALLEEN MET LIED EN WIND,'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, II .<br />
> 3<br />
M 2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, H.<br />
p> > 4<br />
I 23<br />
M3 Typoscript D I , collectie J. Vermeulen,<br />
^ IT 2o ^vI.<br />
D' Morendo, ^ p. p I . 7<br />
P I Eersteroef p D 2, ^<br />
H- 57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr<br />
.^ to ^<br />
amen<br />
^ p. p 73.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
Titel M1-2<br />
I<br />
M3<br />
DI-D3<br />
M'-3<br />
DI-D3<br />
M4 Kopij D3, H-izz.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 314.<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
M 2 aotlood P (in de hand van J. Vermeulen)<br />
p<br />
CORRECTIES M3 aemachine b bl inkt (in de hand van J. Vermeulen)<br />
2 MI<br />
M2<br />
M3<br />
DI-D3<br />
3 M'-D`<br />
PI-D3<br />
6 MI<br />
M2<br />
8<br />
M3-D3<br />
MI-z<br />
M3-D3<br />
COMMENTAAR<br />
ontbreekt<br />
a<br />
b Alleen<br />
Ik ben alleen met lied en wind<br />
en die ik er in begroef.<br />
g<br />
a I I zij l I I<br />
a I I<br />
b haar<br />
Zij wiegen g beide eensgezind, g<br />
beiden<br />
haar lichaam daar het rythme vindt,<br />
Y<br />
I ritme<br />
I rhythme I<br />
om wind te worden naar haar toe.<br />
0<br />
10<br />
[zij tussen<br />
1<br />
I Zie[175]Ik 7S heb ggeen naam tusschen u noodi 8 en mijn ^ eer' noot z.<br />
2 Ditedicht g wordt in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel un Balans ver-<br />
meld bij de gedichten g die mogelijk g l aan de bundel toegevoegd zouden kunnen<br />
worden (zie 14.2). Vervolgens g is het gedicht g ondergebracht g in Morendo. Zie<br />
verder 21.2.4.<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Houwink, R. `Alleen.'<br />
I S `MISSCHIEN STAAT IN MIN NAAM ALLEEN DE DOOD'<br />
9 J<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
I 24
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M2 Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, H-4.<br />
D Achtergeblevengedichten, p. 8.<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
8 eenigst > enigst M2-D<br />
g g<br />
COMMENTAAR I Zie[175]Ik 75 heb geen naam tusschen u noodig ^ en mijn eer' noot 2.<br />
2 Zetfout in D, r,: 7 vroom, ^ i.p.v. p vrouw,<br />
[190] `NU HET EINDE ZICH NOG BEZINT'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
125<br />
M I Typoscript, collectie ^A.L.C. Palies, I-I 3.<br />
M 2 Manuscript, p, collectie J. Vermeulen, ^ H. 4<br />
M3 Typoscript Morendo > collectie J. Vermeulen, > H 2o > vi.<br />
D Achtergebleven gedichten,<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
g p. g ^ p 9.<br />
M 2 aotlood (in de hand van J. Vermeulen)<br />
P<br />
I het einde zich > zich het einde M2-D<br />
7 zóó > zoo M3-D<br />
9 g eli'k 1 te voren. > gelijk g l te voren. M 2 a > tussen het koren. M 2 a> ><br />
tusschen het koren. M3-D<br />
I Zie[1 75]Ik 7S heb ggeen naam tusschen u noodig g en mijn eer' noot 2.<br />
2 Ditedicht g wordt in de inhoudsopgave Pg van de geplande g p an bundel un Balans ver-<br />
meld bij l de ggedichten die mogelijk g l aan de bundel toegevoegd zouden kunnen<br />
worden (zie 5 14.2). Het komt eveneens voor op p verschillende lijsten lijste met<br />
g voor Morendo (zie . 2 . M3 2vervaardigd<br />
is een door Jan Vermeulen vervaardeg<br />
typoscript , afkomsti guit het materiaal voor Morendo. 0 P het blad tekende<br />
Vermeulen aan: `niet origineel g reeds andere verzen met dergelijke gl<br />
regels'. reels'. Bij r. 34 3-4 noteerde hij als voorbeeld van deze verwantschap p r. 2-3 3van<br />
22I Wij 1moeten slapen'. p Het gedicht g werd niet in Morendo opgenomen pg en<br />
bleef tijdens l Achterbergs g leven ongepubliceerd.
[I9 I] `NU IS HET TIJD OM NAAR UW HART TE REIZEN'<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > H-3.<br />
M 2 Manuscript, p, collectie J. Vermeulen, , H. 4<br />
D Achtergebleven ^ g gedichten, ,pp.<br />
26.<br />
DATERING VÓÓr 1937<br />
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
OVERLEVERING<br />
3 weide > weide. M2-D<br />
4 den tijd, > de tijd D<br />
COMMENTAAR I Zie[175]Ik 7S heb geen naam tusschen u noodig g en mijn J eer', noot 2.<br />
[192] `DE DINGEN ZIN NU ZOO DICHBI DAT IK'<br />
J J<br />
MT<br />
Mz<br />
M3<br />
DI<br />
P'<br />
Pz<br />
D2<br />
M4<br />
D3<br />
DATERING VÓÓr 1937<br />
LEESTEKST M'<br />
Typoscript, collectie A.L.C. Palies, ^ H. 3<br />
Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, > H. 4<br />
Typoscript D', D I collectie J. Vermeulen, H Zo > VI.<br />
Morendo, ^ p .I S.<br />
Eersteroef p D 2, ^ H- 57.<br />
Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
Oude y cr to ^ amen ^ p. p7I.<br />
Kopij D3,<br />
p l ^<br />
p 3<br />
Uer amelde gedichten, p. 2.<br />
^ g ^ 1<br />
INGREEP 6e even gg < gegeven. gg<br />
VARIANTEN EN M3 a typemachine, Yp b bl inkt (in de hand van J. Vermeulen)<br />
CORRECTIES<br />
I z6<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M3 a > Misschien M3 b > Bezinning g DI-D3<br />
i zoo > zo M2<br />
I dichtbij > dichtbij 1^ D I -D 3<br />
oogenblik. > ogenblik. M 2<br />
3 g g
COMMENTAAR<br />
[193]<br />
4 leven > leven D' -D3<br />
5 gedreven. > gedreven, g D I -D3 3<br />
6 Maar > maar DI-D3<br />
7 slaan > slaan, D I -D3<br />
8 stilgestaan g > stilgestaan g M 2 > stil gestaan, g ^ M3 > stilgestaan; g DI-D3<br />
9 aan. > aan M2<br />
12 dood's > doods' M2<br />
I Zie [175]Ik 7S heb geen naam tusschen u noodig ^ en mij mijn eer' noot 2.<br />
Ditedicht g wordt in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel un Balans ver-<br />
meld bij de gedichten g die mogelijk g l aan de bundel toegevoegd zouden kunnen<br />
worden (zie 14.2). Vervolgens is het gedicht ondergebracht in Morendo. Zie<br />
g g g<br />
verder 21.2, .<br />
4<br />
3 0 Op22 april p 1 944 schreef Achterberg g aan Jan Vermeulen dat hij de titel<br />
`Misschien' veranderd had om een doublure met [6o] `Misschien dat ge nog aan2vei<br />
i t' te voorkomen: "`Misschien" (dat in Afv voorkomt) veranderde ik in<br />
"Bezinning" g (Is deze titel niet ggebruikt? ... ' De titel 'Bezinning' gwas<br />
echter<br />
ook reeds eerderebruikt g3<br />
(zie 260 'Bezinning'). Zie verder 21, .<br />
`WEENEN OMDAT ZEILEN ZOO VERRUKT'<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I 27<br />
M 2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, H.<br />
p> > 4<br />
D' Sintels, p. 2 .<br />
^ p 4<br />
D 2 Hoonte, ^ p. p 52. S<br />
P I Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D3 H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to amen ^ III, ^ p. p 21 . S<br />
M3 Koi ' D4<br />
pl HI 22. D4,<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 681.<br />
Vóór 1937<br />
M'<br />
Titel [ontbreekt] > Zeiltocht DI -D 4<br />
I Weenen > Zin gen<br />
M2-D4<br />
I verrukt > verrukt. DI-D4<br />
Stroomen en > Stroomen. En DI-D4<br />
4
5 achterover > achterover, D'-D4<br />
6 naar beneden naar beneden > achterover aa beneden, naarD I -D 4<br />
7 aan rug g > aan rug. g D I - 4<br />
8 en de ziel het helle zeil > En de ziel, het helle zeil, DI-D4<br />
9 mij > mij. mij DI-D4<br />
o hemelsnede > Hemelsnede. D I -D4<br />
I I heil. > Heil. DI-D4<br />
COMMENTAAR I Zie[1 75]Ik 7S heb ^geen naam tusschen u noodig g en mijn eer', noot z.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
Literatuur over hetedicht: g<br />
Fokkema > R.L.K. `Tra ppen<br />
van zekerheid.'<br />
Hoore, C. van, `De dichter alslastisch p chirurg.' g<br />
[1941 `NU MIN LEVEN VERLOOPEN MOET:'<br />
J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
><br />
M2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, II .<br />
p> > 4<br />
D Achtergebleven gedichten, p. I.<br />
g ^ ^ P S<br />
DATERING VÓÓr 1937<br />
LEESTEKST MI<br />
INGREEP 8 `het < het<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
8 `het > het D<br />
8 goed'. > goed.' M 2 > goed. D<br />
COMMENTAAR I Zie[1 75]Ik heb een naam tusschen u noodig en mijn eer' noot 2.<br />
7S g ^ ^<br />
2 Schrijffout in M 2, r. 8: het i.p.v. `het (vgl. de ingreep in I<br />
1 ^ p g g P M.<br />
[195] `HET IS VAN ZIJNEN HEER, AL WAT HEM IS GEGEVEN'<br />
J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
><br />
M2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, H-4.<br />
^> ><br />
D Achtergebleven gedichten, p. 20.<br />
g ^ ^ p<br />
I 28
:s ^<br />
1 1 1193] /ne omdat zeilen zoo verrukt', M I (collectie . . . Palies)<br />
I2
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
I Zie[175]Ik heb een naam tusschen u noodi en mijn eer' noot 2.<br />
7S g g ^<br />
[196] `B 'BIJ I PERIODEN WAS HIJ J DEMON EN WEER DICHTER '<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
><br />
M 2 Manuscript, p, collectie J. Vermeulen, ^ H. 4<br />
D Achtergebleven g ggedichten, ^ p. p 21.<br />
Vóór 1937<br />
MT<br />
I Zie[175]`Ik heb geen naam tusschen u noodi en mijn eer' noot 2.<br />
g g J<br />
I `IN WELK DORP ZIJT GIJ VERDRONKEN'<br />
97 J J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
><br />
M 2 Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, > H. 4<br />
D Achtergebleven ^ ^gedichten, ^ p. p 16.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
2 gevallen ^ > ggevallen<br />
D<br />
4 in plaats > in plaats p M 2-D<br />
Io uzelf? > uzelf. M2-D<br />
COMMENTAAR I Zie[175]Ik 7S heb g een naam tusschen u noodig $ en mij mijn eer', noot 2.<br />
9 S `0 WIND DIE MIJ J ONWETEND HOUDT'<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
r3o
DATERING Vóór 1937<br />
LEESTEKST M'<br />
INGREEP I 0 < 0<br />
COMMENTAAR<br />
[199]<br />
M 2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, H-4.<br />
p> ><br />
M3 Typoscript D I collectie J. Vermeulen, H zo vi.<br />
D', , ^<br />
D I Morendo, ,p p. i . 9<br />
P l Eersteroef D 2 , H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 , H-58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude cr y to gamen ^ p. p 75.<br />
M4 Kop p D3 H- izz.<br />
l ^<br />
D3 Ver amelde ^ gedichten, g ^ p p. 3316.<br />
VARIANTEN EN M3 a typemachine, Yp b bl inkt (in de hand van J. Vermeulen)<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M3 a > Wind M3 b-D3<br />
I wind > wind, D' -D3<br />
vrouw; > vrouw, M 2<br />
7 ><br />
I z erucht > gerucht, D i -D 3<br />
g g<br />
I het > 't D I -D3<br />
3<br />
I Zie[175]Ik 7S heb geen naam tusschen u noodig g en mijn eer', noot z.<br />
2 Ditedicht g wordt in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel un Balans ver-<br />
meld bij de ggedichten die mogelijk g l aan de bundel toegevoegd zouden kunnen<br />
worden (zie 14.2). Vervolgens g is het gedicht g ondergebracht g in Morendo. Zie<br />
verder 21.2.4. 4<br />
3 In verband met de samenstelling van gp Morendo schreef Achterberg 29op<br />
maart I 944 aan Jan Vermeulen: `Als de titel "Wind" ook niet in de andere bundels<br />
voorkomt, handhaven we deze.' Zie verder 21.1.<br />
4 Zetfout in P I -D 2 r.: 4 houdt i.p.v. i..v houd (in M4 door D. Wolthers gecorri-<br />
geerd .<br />
`IK WIL MET HAAR BEGRAVEN WORDEN IN ÉÉN GRAF'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
M2 Manuscript, co llectie J. Vermeulen, H.<br />
p> > 4<br />
D Achtergebleven gedichten, p. 2 2.<br />
g g ^ p<br />
DATERING Vóór 1937<br />
1 3 1
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
iraf. g> graf, g M2-D<br />
2 Opdat p > opdat p D<br />
2 éénzelfde > eenzelfde M2-D<br />
3 begonnen, g ^ > begonnen g M 2-D<br />
COMMENTAAR I Zie [175] `Ik heb geen naam tusschen u noodig en mijn eer', noot 2.<br />
2 0 Opde keerzijde keerzijdevan een brief van Cathrien van Baak d.d. 7 april p I 933 collectie<br />
D.-E. Baestaens) staat de volgende g notitie van Achterberg g `Laatste wil:<br />
ik wil met Bep p en alles wat van mij1 is, verbrand worden; als dit niet kan<br />
wil ik met Bep p en alles wat van mij1 is in één graf g begraven g worden.'<br />
200 'ZI 'ZIJZULLEN<br />
ALLES DOEN, HAAR TE VERDONKEREMANEN '<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
DATERING VÓÓr 1937<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M 2 Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, > H-4 .<br />
D Achtergebleven gedichten, p. 2.<br />
^ B ^ p 3<br />
MI<br />
I doen, > doen D<br />
3<br />
tot > te M2 -D<br />
COMMENTAAR I Zie[175]Ik heb geen naam tusschen u noodig en mijn eer', noot 2.<br />
75 g ^ J<br />
20I `IK DROOMDE DAT ZIJ ZI BIJ J MIJ J ZAT EN MET MIN J HANDEN SPEELDE '<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
M 2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, H-4.<br />
p> ><br />
DATERING VÓÓr 1937<br />
i3 2<br />
D Achtergebleven g ^gedichten, ^ p. p 24 4 .
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
argeloozer, > argelozer, M 2-D<br />
3 g ^ g ^<br />
COMMENTAAR I Zie [175] `Ik heb geen naam tusschen u noodig en mijn eer', noot z.<br />
202 `DE GOGEN UITGEZIEN ZIN HARD EN BITTER'<br />
> J<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
M I Typoscript, collectie A.L.C. , Palies, H-3.<br />
M2 Manuscript, p, collectie J. Vermeulen, , H. 4<br />
D I Morendo ,pp.<br />
20.<br />
P l Eersteroef p D 2 , H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, , I^ 58.<br />
D2 Oude y cr to g amen ,p p. 776.<br />
M3 Kopij p l D3 H-122.<br />
^<br />
D3 Uer amelde ^ gedichten, ^ ,p37 p. 1.<br />
Voor 1937<br />
M'<br />
Titel [ontbreekt] > Kou DI-D3<br />
I Zie[175]Ik 7S heb geen naam tusschen u noodi ^ en mi J jn eer' , noot 2.<br />
2 Ditedicht g wordt in de inhoudsopgave pg van de geplande g P bundel un Balans ver-<br />
meld bij de gedichten g die mogelijk g l aan de bundel toegevoegd zouden kunnen<br />
worden (zie 1 4.2). Vervolgens g is het ggedicht ondergebracht g in Morendo.<br />
Volens Volgenseen vroege g versie van de inhoudsopgave pg van de bundel luidde de titel<br />
van hetedicht g oorspronkelijk p l `Kwatrijn'. 'Kwatrijn'. Zie verder 21 .2. 4.<br />
20 `ALLES ZINKT VAN MIJ AF, IK DRAAG GEEN WERELD MEER'<br />
3 J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie > A.L.C. Palies, H. 3<br />
M2 Manuscript, p, collectie J. Vermeulen, , H- 4.<br />
D Achtergebleven g ^ gedichten, ,p p. 25. 5<br />
133
DATERING Vóór 1937<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR<br />
I Zie I 7S `Ik heb geen naam tusschen u noodi g en min ^ eer' noot i .<br />
2 Ditedicht g wordt in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel un Balans ver-<br />
meld bij de gedichten g die mogelijk g l aan de bundel toegevoegd zouden kunnen<br />
worden (zie 14.2). Deze uitgave g werd niet gerealiseerd. Het gedicht g bleef tijl<br />
-<br />
dens Achterbeis g leven ongepubliceerd.<br />
20 `DIEN NACHT STONDEN MACHINES IN HET DONKER '<br />
4<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
134<br />
MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H- 3 .<br />
><br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H I2.<br />
T Criterium 1 (mei 1 0. 1 8 . 94 ^ p 4<br />
D I - 2 Osmose s-2 ,p.<br />
22.<br />
D3 Cr to y amen g I ^ p . 1 98.<br />
D4 Cr to amen 2 y g ^ p. p Ss I .<br />
M3 Kopij p DS H I22.<br />
l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, g s pp. 2 2. 3<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Instrument M 2-D 5<br />
1 donker. > donker: M2-D5<br />
2 Woorden > woorden M 2 -D 5<br />
2 taal > taal, M2-D5<br />
I M' is onder<strong>deel</strong> van een verzameling gafkomstig<br />
typoscripten afkomsti uit het archief<br />
van A.L.C. Palies. De typoscripten zijn afschriften van een niet overgeleverd g<br />
cahier van Achterberg, g^ ggedichten bevatte uit de periode p vóór 19937 (zie 37 ook<br />
I S9 ` 0 donkere woeste ruiten voor den dood' noot 3 .<br />
2 M 2 is een doorslag guit het archief van A.L.C. Palies en is overgeleverd g met<br />
doorsla g en van z0 S `laat van uw lichaam bleef voorhanden:' tot en met [208] `De<br />
nacht wordt transparant als een septembermiddag' 34 en 1 `Weerdood'. De originele g<br />
typoscripten van deze ggedichten stuurde Achterberg gp71 op 17 januari 1 94o<br />
aan<br />
Ed. Hoornik, samen met achttien kwatrijnen J (zie I 59 `0 donkere, woeste ruiten
voor den dood 'noot 4). 4 De zes gedichten g werden vervolgens g in verschillende<br />
afleveringen g van Criterium gepubliceerd. gp<br />
3 Zetfout in T r. z: taal. i, i.p.v .v taal,<br />
Dts gedichti vertaald in het Engels g door P. van de Kamp. p<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Sande, > J. van de `De dichter als machine-schrijver.'<br />
1<br />
20 `WAT VAN UW LICHAAM BLEEF VOORHANDEN:'<br />
S<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREPEN<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
2o6<br />
M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
,<br />
M2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H I2.<br />
><br />
T Criterium 1 (mei 194o),. 18 .<br />
p S<br />
D I -2 Osmose s -2 p. 22.<br />
,p<br />
D3 Cr to y amen g s ^ p. . 199. 1<br />
D4 Cr to y amen g 2 ^p . 1 56.<br />
M3 Kopij p D S H-12.2.<br />
l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. P 2 2. 4<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
4 is < in<br />
6 woedt < wordt<br />
Titel [ontbreekt] > Inteelt M2-D5<br />
I Zie 20 `Dien nacht stonden machines in het donker', noot 1 en 2.<br />
4<br />
`REGEN HAAR LICHAAM HEEFT GEEN SCHULD WANT IK WAS ZONDER'<br />
s<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > H- 3.<br />
M2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-12.<br />
><br />
T Criterium ia pril I 94 o. ^ P68.<br />
DI - 2 Osmose l2 , p p. 2 3.<br />
D3 Cr to y amen ^ l ^ p. p 200.<br />
D4 Cr y to gamen 2 ^ P p. 57 I .<br />
13S
DATERING Vóór 1937<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
M3 Kopij D5, H-i22.<br />
D5 Uervimelde gedichten, p. 225.<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Aan den reen M 2-D 5 g<br />
2 lag, lag; M2-D 5<br />
g^ g^<br />
3 ineen; > ineen. M 2 -D 5<br />
4 regen, g^ > Regen, g, M 2-D 5<br />
7 lied, > lied; M 2-D5<br />
I Zie20 4 `Dien nacht stonden machines in het donker', noot I en 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce Y en in het Frans door H.<br />
Fa Fagn ne (2x).<br />
'ZIJ SLAAPT ZOOALS EEN HEEL ONG KIND E SLAAPT'<br />
7 J , J J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
> 3<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
136<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H I z.<br />
><br />
T Criterium Ia ril I o. 68.<br />
p 94 ^ P<br />
D I - 2 Osmose s - 2 p. 2 .<br />
^ p 3<br />
D3 Cr to amen l p. 20I.<br />
y ^ ^ p<br />
D4 Cr to amen 2 y g p. 18.<br />
^ p s<br />
M3 Kopij D 5 P1 II i 22.<br />
^<br />
D5 Uer amelde ^ gedichten, g ,pp.<br />
226.<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
I0 Uwe < uwe<br />
Titel [ontbreekt] > Slaapkamer p M2-D5<br />
I slaapt. p > slaapt: P M2-D5<br />
2 Loutere > loutere M 2-D 5
3 Geuren > Geuren, M2-D5<br />
los gemaakt > losgeraakt, M 2-D 5<br />
3 g g<br />
4 gezonken, ezonken > gezonken; g , M 2-D 5<br />
een stro ewit > stro ewit M2-D 5<br />
4 S ^<br />
6 lichaam > lichaam , M 2-D 5<br />
7<br />
moederdonker, > moederdonker: M2-D5<br />
geboren. > geboren; M2-D 5<br />
9 g g<br />
I o Uwe > uwe M 2-D 5<br />
To aan > o M2-D5<br />
p<br />
COMMENTAAR I Zie'<br />
4 nacht stonden machines in het donker' , noot i en 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce Y en in het Frans door H.<br />
Fa Fagn ne (2X).<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
137<br />
`DE NACHT WORDT TRANSPARANT ALS EEN SEPTEMBERMIDDAG'<br />
M I Typoscript, collectie A.L.C. , Palies, H. 3<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. , Palies, H I z.<br />
T Criterium I a pril 94 I o. ^ p68.<br />
D I Thebe ,p.20.<br />
D 2 Cr to amen I y ^ ^ pp. 26 3.<br />
D 3 Cr y to ^ amen 2 ,pp. 2 I. S<br />
M3 Kopij ^I22.<br />
p l ^<br />
D4 Uer ^amelde g gedichten, ,pp.<br />
282.<br />
Vóór 1937<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Transparant p M2-D4<br />
4 hand , ik > hand. Ik D I -D4<br />
5 Inni g.<br />
> weenend. M 2 -D4<br />
7 zijn konin gweer<br />
> onzer M 2-D4<br />
I Zie 20 4 `Dien nacht stonden machines in het donker' , noot I en 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Duits door H.J.Schadlich in ^ het Engels g door P.<br />
Bo Yce en M. O'Loughlin, g^ in het Spaans p door E Carrasquer q ( 3 x) en in het<br />
Zweeds door L.H. Svensson L. Sóderber g.<br />
3 Zetfout in D 2, r. i: septembermiddag g i..v p septembermiddag.
9<br />
20 `IN DÉZE NACHT LAAT IK U NIET MEER LOS'<br />
9<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
IO<br />
MI Typoscript, collectie A.L.C. , Palies, H- 3.<br />
T Criterium I (november 1 94 94o), , p. 6 97.<br />
D' Thebe, ,p p. 2 4.<br />
D 2 Cr to amen I y ^ ,p p. 2 7o.<br />
D3 Cr y to ^ amen 2 ,pp.<br />
222.<br />
M 2 Ko Pl i' D 4 ^H-122.<br />
D 4 Uer ^amelde ^ gedichten, ,p p. 2 98.<br />
Vóór 1937<br />
M'<br />
Titel MI [ontbreekt]<br />
T-D4 Leven<br />
i AI' In déze nacht laat ik u niet meer los.<br />
T D I De nacht is om ons heen g ele gen<br />
D2-D4 I I heenele g gen<br />
2 MI<br />
3<br />
4<br />
s<br />
T-D4<br />
AV<br />
T-D4<br />
MI<br />
T-D4<br />
MI<br />
T-D4<br />
6 MI<br />
T-D4<br />
7 MI<br />
T-D4<br />
8 MI<br />
i38<br />
T-D4<br />
MI<br />
T-D4<br />
MI<br />
T-D4<br />
Omdat het buiten eerlijk regent,<br />
alsof ik u nog g nooit bezat.<br />
heeftisteren g geen g zin gehad. g<br />
Omdat het buiten eerlijk regent g<br />
Liefde's oerbestand<strong>deel</strong>en<br />
heeftisteren geen zin gehad.<br />
g g g<br />
zijn om het huis en in het bed,<br />
1<br />
Liefde's oerbestand<strong>deel</strong>en<br />
o uren zonder wet...<br />
zijn om het huis en aan het bed.<br />
met element op element<br />
p<br />
0 uren zonder wet.<br />
hecht ik me in u vast,<br />
Met element op element<br />
p<br />
gij glpplant<br />
uw bloed in mij alsgras,<br />
hecht ik me in u vast.<br />
ik laat u déze nacht niet los,<br />
Gij plant uw bloed in mij als gras.<br />
lp mij g
II M Imoren begint go nieuw g pde<br />
wereld.<br />
T D4 Moren g de wereld.<br />
COMMENTAAR I Zie20 4 `Dien nacht stonden machines in het donker' noot 1.<br />
2 Nadat Achterberg g op P 8 oktober I 94 0 een concept p van Thebe aan Ed. Hoornik<br />
gestuurd estuurd had, ^ zorgde g deze voor de publicatie P van een aantal gedichten g in<br />
Criterium. Zie verder.2. 9<br />
S<br />
2I0 `HI 'HIJLEGT<br />
HET SPANTOUW OM DE POOTEN VAN HET BEEST '<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-3.<br />
><br />
D I Sintels .20.<br />
,p<br />
D 2 Hoonte, p. 48.<br />
^ p4<br />
P I Eersteroef D3, H-88.<br />
P ^<br />
DATERING VÓÓr 1937<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
DI-D4<br />
I M'<br />
2 Mi<br />
DI-D4<br />
DI-D4<br />
MI-D2<br />
PI-D4<br />
P2 Tweederoef D3, H-89.<br />
P ^<br />
D3 Cr to amen iii, p. 2I 1.<br />
y ^ ^ p<br />
M2 Kopij D4 H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Uer amelde ggedichten, ^ p. p ^ 77.<br />
M'<br />
[ontbreekt]<br />
Melkknecht<br />
Hij legt het spantouw om de pooten van het beest .<br />
l gp P<br />
Hi' Hij zet zich op p het melkblok, ,p plaatst de emmer<br />
zet zich neer<br />
Koe-aardig g herkauwt oogendicht g het beest.<br />
Toegevend g<br />
8 M' Hi Hij heeft van alle dier `Geduldichkeit' het meest.<br />
D' iGeduldlichtkeit<br />
D 2 I I gedul eduld<br />
Naast melk en huid heeft hijlg I I M I Het is vandaag weer goed en veel geweest .<br />
g g g<br />
DI<br />
139<br />
D2-D4
I2<br />
MI<br />
DI<br />
DZ<br />
PI-D4<br />
COMMENTAAR<br />
2I I HET ONWEER<br />
Hi' Hij geeft zijn 1 melk als dichteren hun bloed.<br />
hijl<br />
Hijl<br />
zichrijs pl zoals een dichter doet.<br />
I Zie[204] 4 Dien nacht stonden machines in het donker' noot 1.<br />
2 0 ^20 september p 1947 947 stuurde A. Wadman Achterberg een g afschrift van zijn1<br />
artikel `Humor op p leven en dood' voor Commentaar op Achterberg. g Omdat hij er<br />
zelf `niet erg g tevreden' over was, v vroeg g hij Achterberg om zijn mening. In zijn<br />
hij g zijn g l<br />
antwoord schreef Achterberg gonder meer: `U heeft gelijk: gj de titel Melkknecht<br />
is nietelukki g . gIk zal er een ander voor trachten te vinden.' Deze opmerking p g<br />
heeft betrekking g op P de volgende g p passage g in Wadmans artikel: `Een zwak ge-<br />
dicht met een mis plaatste<br />
titel (immers niet de knecht, doch de koe is "hoofdersoon"<br />
met veel gewaagdheden: "sjeest", r<br />
p ^ g g l ^"koe-aa dig", g, "Geduldlichkeit"<br />
dat het toch om de een of andere reden "doet" [...]'(p. p 2 SS . Vergelijk g 1 kde<br />
varianten in r, S en 8;<br />
^ de titel heeft Achterberg g in de latere bronnen niet gewi'l -<br />
zi gd. Zie over Commentaar op Achterberg ^ verder 32.4. 3 4<br />
3 0 Op26 januari 9SS I schreef Achterberg g aan Bert Bakker in verband met Paul<br />
Rodenko's i<strong>nl</strong>eiding g voor Voorbij J de laatste stad – die hij van Bakker ter lezingg<br />
had ontvangen g –: "`Melkknecht" ^ waar hij ook van uitgaat, g ^ heeft in Cr YP- to<br />
gamen III een verandering g ondergaan, g ^ zodat het niet meer helemaal aansluit bij<br />
Paul's betoog. g Zou dit hinderen? Het staat trouwens niet in de bloemlezing.' g.<br />
In<br />
de i<strong>nl</strong>eiding (p. i 2 citeerde Rodenko het gedicht uit Sintels D I gp g en g ging g hij<br />
onder meer in op p de term `Geduldlichkeit' (vgl. g het apparaat, pp r. 8).<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Brems, > H. `De dichter is een koe 4 .'<br />
OVERLEVERING T De delver I ouni 1937),<br />
1 937 p. I I. ^ p 3<br />
M I Manuscript, kopij P1 D I ^ H 1 o.<br />
D I Eiland deriel p. 2 . ^ ^ p S<br />
D 2 Cr to amen I . – 6.<br />
y g ^p SS S<br />
D3 Cr to y amen g 2 ^ p.<br />
i8.<br />
DATERING Vóóruni 1 I1937<br />
LEESTEKST T<br />
too<br />
M 2 Kopij PlD4, ^H-122.<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ,p p. 8 9.
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
6 neergelaten, > neergelaten, MI-D4<br />
g ^ g<br />
COMMENTAAR MMENTAAR I Volgens g een latere mededeling g van Achterberg g dateert dit gedicht g uit i1933.<br />
2 Zie[157]De S7 bruid zint' g , noot 3.<br />
2I2 MET DIT GEDICHT...<br />
OVERLEVERING T De delver Do 1^uni 1 937), 937 ^ p. p I 3 2.<br />
AI' Manuscript, p ^pkopij D I H I o.<br />
l ^<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p. p 26.<br />
D 2 Cr to amen I y ^ ^ p. p 57.<br />
D3 Cr to amen 2 y g ^ p. p I. 9<br />
M2 Kop p l D4 H-I22.<br />
^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 9o.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Vóóruni l i1937<br />
T<br />
3<br />
Tot het > Tot D I > Totdat D2-D4<br />
COMMENTAAR I Volgens g een latere mededeling g van Achterberg g dateert dit gedicht g uit I 933 .<br />
2 Zie[157]De S7 bruid zint' g , noot 3.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin, g in het Italiaans<br />
door G. van Woudenberg/F. g Nicosia en in het Roemeens door A. Covaci.<br />
4 Zetfout in D I r. 12: onbevolkte i.p.v. p onbevlekte<br />
2I `NU IK ZOO ZUIVER THUIS BEN MET MIJZELF<br />
3 1<br />
I .<br />
(juni 937 ^ p 33<br />
OVERLEVERING T De delver po 1937), p.<br />
M I Manuscript, p kopij D I H-IO.<br />
^ Pl ^<br />
D I Eiland der iel p. 2 . ^ ^ P 7<br />
D2 Cr to amen I p. 58. y g ^ p 5<br />
D3 Cr to amen 2 y ^ ^ Pp.<br />
20.<br />
M 2 Koi' p l D4H I22.<br />
^<br />
D4 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p9I.<br />
141
DATERING Tussen i april en juni I<br />
Sp l 937<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 9 tusschen < tuschen<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
MI a zw inkt, b zw inkt (in de hand van R. Houwink)<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M I a> Woorden, ontwaak! M I b-D4<br />
5 Woorden > Woorden, MI-D4<br />
I De ontstaansdatum van ditedicht g is bekend uit de aantekeningen g die Jan<br />
Vermeulen heeft overgenomen g uit het `Gedateerde schrift', waaruit onder meer<br />
ditedicht g afkomstig gwas. Zie voor een overzicht van de andere gedichten g<br />
6.z.<br />
2 Zie[157]De S7 bruid zingt' zint' noot 3. In T is dit gedicht samen met z 4I<br />
`Ik wist<br />
niet dat hij J al sprak in de taal van den dood' gepubliceerd gp onder de gezame<strong>nl</strong>ijke<br />
g 1<br />
titel `Stro phen'.<br />
3 Zetfout in D I r. z: Zie i..v i.p.v. ^ie<br />
2I `IK WIST NIET DAT HIJ AL SPRAK IN DE TAAL VAN DEN DOOD'<br />
4 J<br />
OVERLEVERING T 1 De delver I o 1uni 1937), 937 ^ p. p I 33.<br />
M I Manuscript, p ^pkopij D I H 1 o.<br />
l ^<br />
T2 Moderne Nederlandsche religieuze l riek. Red. J.H. Eekhout A. .D. van<br />
y<br />
Oosten. Lochem, ^ [februari I 939 ^ p p. I 4.<br />
D I Eiland deriel ^ ^ pp.<br />
28.<br />
D 2 Cr yp to amen ^ I , p. . 59.<br />
D3 Cr y to ^amen 2 ^ p. p 21.<br />
M 2 Kopij Pl D4, ^ H I22.<br />
D 4 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p p. 992.<br />
DATERING Tussen 19 9 april p en 1juni i1937<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN v EN M M'a zw inkt, b zw inkt (in de hand van R. Houwink, aangebracht g na T2)<br />
CORRECTIES<br />
142<br />
Titel [ontbreekt] > [ontbreekt] M I a-T2 > Ik wist niet... M T b-D4
COMMENTAAR I Zie[213] `Nu ik zoo zuiver thuis ben met mijzelf' noot 1 en 2.<br />
2 In een ongedateerde g brief aan Annie Kuiper p (waarschij<strong>nl</strong>ijk 1 1 20 1juli i 938<br />
schreef Achterberg g dat hij een `uitnoodi gg in voor 'n bloemlezing g(v.<br />
Oosten<br />
en Jan Eekhout)' had ontvangen. g Roel Houwink heeft dit gedicht g en [226]<br />
`Graalridder' aan de samenstellers van de bloemlezing g (T 2) gestuurd. g Zie ook<br />
6.2.2.<br />
DE STAD<br />
OVERLEVERING T Opwaartsche wegen I uni 1 937), p. I 21.<br />
g $ i 937 ^ p<br />
M I Manuscript, p ^pkopij D I H-io.<br />
l ^<br />
D' Eiland deriel p. 29. ^ ^ p 9<br />
D 2 Cr to amen I y ^ ^ p. p 6o.<br />
D3 Cr to y amen g 2 p. 22.<br />
^ p<br />
111 2 Kopij D4, p ^ I22.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p p. 93.<br />
DATERING Tussen 1 maart en juni 1 i1937<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
vergezicht, > vergezicht DII-D4<br />
9 g ^ g<br />
COMMENTAAR I Zie[2.1 3 ] `Nu ik zoo zuiver thuis ben met mijzelf' noot 1.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
Literatuur over hetedicht: g<br />
Honders, > A.C. `Achterbei 'Achterbergen het bijbels bijbelsgetuigenis.'<br />
g g<br />
Mara l> A. `Wij zijn l een duister fenomeen.'<br />
Ruitenbei g-de Wit A. `Achterbei grevised<br />
in de stad.'<br />
216 DE GEK EN DE SPIEGEL<br />
OVERLEVERING T O waartsche wegen g I S auni I p. 122. 937 ^ p<br />
M I Manuscript, p kopij D', H-IO.<br />
^ P1 ^<br />
D' Eiland deriel ^ ^ p. o. P 3<br />
D 2 Cr to amen I p. 6i.<br />
143<br />
y ^ ^ p<br />
D3 Cr to amen 2 p. 2 .<br />
y ^ ^ p 3
[Z171<br />
M 2 Kopij o i' D 4 H-122.<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ , p. 94.<br />
DATERING Tussen 27 7 februari en l'uni i1937<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie z 3i `Nu ik zoo ^ ^zuiver<br />
thuis ben met mijzelf', noot i .<br />
GRAFSCHRIFT<br />
OVERLEVERING T Opwaartsche wegen 1 (juni 1937),<br />
g 5 l 937 ^ pp. 12 3.<br />
MI Manuscript Eiland der ^ziel (doorgehaald) g , H-1 o.<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H-zo > I.<br />
M3 Typoscript Cel Cel, collectie P. . Meertens, > H zo > Iv.<br />
D l Voorbij de laatste stad I ^ ^ p. p 6 2.<br />
D 2 Voorbij de laatste stad 2 , p. 80.<br />
^ ^ p<br />
D3 Blauwzuur, ^ ^ p. p 22.<br />
D4 Verzamelde ^ edichten ^ 4 ^ p9 . 98i.<br />
DATERING Vóóruni 1 I1937<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
zod-gekoelde do g > doodgekoelde g M 2-D 4<br />
3 Zi' Zij > zij M2-D4<br />
3 dachten, > dachten: M3<br />
7 mi ljn<br />
lichaam is > ik ben DI-4<br />
COMMENTAAR I Dit ggedicht<br />
z zou inee eerste instantie worden opgenomen pg in Eiland der ziel. ^ In<br />
een later stadium werd er het et blad met dit gedicht g in het manuscript Pt<br />
van de bun-<br />
del M I doorgehaald. g Zie verder7.1-7.3.<br />
2 M 2 is iseen door Jan a Vermeulen V vervaardigd deg<br />
afschrift van T Het gedicht g staat<br />
vermeld in de inhoudsopgave van de geplande e lande bundel Balans (zie 14.0. Ver-<br />
volgens g is het gedicht g h ondergebracht o g in de bundel Cel, ^ zoals ook op p M 2 is aan-<br />
getekend. Zie verder 16.<br />
3 In het bundeltyposcript Yp rit p van As yl is dit gedicht g in de plaats p gekomen g voor een<br />
van de ggedichten<br />
uit de reeks ` Directeur'. Het typoscript van z1 7`Grafschrift'<br />
is niet over geleverd<br />
in het typoscript oscri t van de bundel, wel een blad waarop pAch-<br />
I 44
218 OVER EEN LEVEN...<br />
terberg g aantekende: `Grafschrift (zie Laatste aatste stad)'. stad Zie verder 3 I .4. I.<br />
4 In de inhoudsopgave pg van Voorbij de laatste a stad/ -2 staat bij 1 dit ggedicht<br />
ten<br />
onrechte vermeld: 'ongebundeld, g ^eerste publicatie'. p<br />
5 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. oug OVERLEVERING T Opwaartsche wegen I uli au ustus 1 p. 1 2.<br />
^ 5 1 g 937 , p 9<br />
M I Manuscript Eiland der ziel (doorgehaald), H 1 o.<br />
p ^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H zo I.<br />
, ,<br />
D I Morendo .26.<br />
,p<br />
P l Eersteroef D 2 H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 , H-58.<br />
p ,<br />
D2 Oude cr to amen p. 8z.<br />
y ^ ,p<br />
M3 Kopij D3, H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 323.<br />
^ g ^ p 33<br />
DATERING Tussen 18 maart en juli 1 i1937<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN PI aedrukt b potlood<br />
g ^ p<br />
CORRECTIES<br />
Titel Over een leven... > Sterrenhoos DI-D3<br />
I weerstandloos, > weerstandsloos, /1/2.-PI a > [weerstandloosPI b-D3 bD<br />
4 verkoos , > verkoos. M 2 -D3<br />
5 omdat, > Omdat, M2-D3<br />
7 sterrenhoos, , > sterrehoos, , M 2<br />
COMMENTAAR 1 Zie[213] `Nu ik zoo zuiver thuis ben met mi ' el ' noot 1.<br />
2 Ditedicht g zou in eerste instantie worden opgenomen pg in Eiland ddr derziel. IIn<br />
een later stadium werd gedicht het in het blad manuscript met P van de dit- bun<br />
del (M I) doorgehaald. Zie verder7.1-7.3.<br />
145<br />
g<br />
3 M 2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd afschrift van T afkomstig uit het<br />
g ^ g<br />
materiaal van dee g plande bundel Balans. In de inhoudsopgave pgave van deze eze bun-<br />
del staat hetedicht gg<br />
vermeld onder de titel `Sterrehoos' (zie 14.1). Volgens<br />
aantekeningen g pop M 2 is vervolgens g overwogen g het ggedicht op ^ te nemen in Cel<br />
zie 16.1) en Morendo. In een vroege g versie van de inhoudsopgave pg van de<br />
bundel Morendo luidt de titel `Sterrehoos'v g1. M2 , r. 77). Een latere eve versie se heeft ee t<br />
de titel `Sterrenhoos'. Zie verder 21.2.4. 4
219 LAAT MIJ...<br />
OVERLEVERING T Opwaartsche wegen I uli au ustus I p. I .<br />
g 5 1 g 93 7 ^p 9 3<br />
M I Manuscript Eiland der ziel (doorgehaald) H I o.<br />
P ^ g ,<br />
DATERING Vóóruli 1 I1937<br />
LEESTEKST T<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, s H 2o<br />
^I.<br />
D' Zevengedichten, ^ ^ p. p Ia.<br />
2 D Verzamelde edachten s<br />
^ g ^ p. P I oo 3.<br />
COMMENTAAR I Zie [213] `Nu ik zoo zuiver thuis ben met mi' el ' noot 1.<br />
2 Ditedicht g zou in eerste instantie worden opgenomen pg in Eiland der ^iel.<br />
In<br />
een later stadium werd het gedicht g blad in het met manuscript ditvan p de bun-<br />
del (M I) doorgehaald. g Zie verder7.1-7.3.<br />
3 M 2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd afschrift van T g ^ afkomstig g uit het<br />
materiaal van dee g plande bundel Balans. In de inhoudsopgave pg van deze bundel<br />
staat hetedicht g niet vermeld onder de titel `Laat mij...'. 1 Wel is er een titel<br />
`Paria II', waarmee ditedicht g bedoeld kan zijn zijng<br />
(zie 14.1). Volgens aanteke-<br />
nin g en pop M 2 is ook overwogen g het gedicht g in Cel (zie 16.I en Morendo (zie<br />
21.2.4) 4 p te nemen. Het ggedicht bleef tijdens Achterbeis g leven on geb<br />
un-<br />
deld en werd opgenomen pg in de postume p uitgave g Zeven ggedichten.<br />
Zie verder<br />
52.2.<br />
220 LAAT IK U LANGZAAM...<br />
OVERLEVERING T Opwaartsche p wegen g I S937 (juli/augustus I ^ p . I 94.<br />
M I Manuscript Eiland der ziel (doorgehaald), H I o.<br />
p ^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H2o I.<br />
> ><br />
M3 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-2o I.<br />
> ,<br />
D I Sintels, p. I .<br />
^ p s<br />
PI Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, , H-58.<br />
D 2 Oude y cr to g amen ^ p. p I I. 7<br />
M4 Kopij p D 3 H-122.<br />
l ^<br />
D 3 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 3S 8.<br />
DATERING Tussen 18 maart en juli l I1937<br />
LEESTEKST T<br />
X 46
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
a t emachine b potlood (in de hand van J. Vermeulen<br />
Yp , p<br />
M3 a typemachine, b zw inkt, c potlood (in de hand van J. Vermeulen)<br />
Ypp<br />
Titel T M 2 Laat ik u langzaam...<br />
M3 a ontbreekt<br />
b Tweede duisternis<br />
b Tusschen Twee [duisternis]<br />
b Tusschen de duisternissen<br />
D'-D3 I I<br />
I T-M 2 Laat ik u langzaam, g ^ongeweld- M3 a<br />
c mi'1 DI-D3 I I ik<br />
5 T-M'<br />
M 2a<br />
En zij voor uw vege g mond gesteld, g<br />
b[zij] l [lees: Zij] 1<br />
M3 a Zij1 b En z[ij]<br />
DI-D3<br />
6 TMI ril van den dood, dit naakte lied<br />
p ><br />
M 2-D3I I de I 10<br />
I<br />
8 T M4 gegeven e even – en wordt niet ontsteld<br />
D3 I word<br />
8/9 T M 2 stro ewit<br />
9<br />
M3-D3 een stro ewit<br />
g<br />
f? na mij]<br />
COMMENTAAR I Zie[213]Nu 3 ik oo ^ ^uiver thuis ben met mi J^'<br />
el ' noot i .<br />
2 Ditedicht g zou in eerste instantie worden opgenomen pg in Eiland der ^iel.<br />
In<br />
een later stadium werd gedicht het in het blad manuscript met p van de dit- bun<br />
del (M') doorgehaald. g Zie verder7.1-7.3.<br />
3 M2 (een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van T) en M3 zijn ln<br />
af-<br />
komsti guit het materiaal van de geplande g p bundel Balans. In de inhoudsopgave pg<br />
van deze bundel staat hetedicht g vermeld onder de titel `Tusschen de duister-<br />
nissen' (zie 5 14.1). Volgens g aantekeningen g op p M 2 is vervolgens g overwogen g het<br />
gedicht edicht pop te nemen in Cel (zie 16.I en Morendo. In een vroege g versie van de<br />
inhoudsopgav<br />
inhoudso ave van de bundel Morendo luidt de titel `Tussen de duisternissen'.<br />
verder 21.2.4. 4<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Frans door H. Fa Fagne ne.<br />
22I WIJ MOETEN SLAPEN<br />
OVERLEVERING T Opwaartsche wegen i ull au ustus I p. I .<br />
g 5 l g 937 ^ p 95<br />
147
M I Manuscript, p ^pkopij D I H Io.<br />
l ^<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p. p 35.<br />
D 2 Cr to y amen g s ,pp.<br />
66.<br />
D3 Cr to y amen g 2 ,pp.<br />
28.<br />
M 2 Ko Kopi' D4 ^ H-122.<br />
D4 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p 99.<br />
DATERING Tussen 19 9 februari en juli 1 i1937<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie [213] `Nu ik zoo zuiver thuis ben met mijzelf', noot 1.<br />
2 Regel 2-3 van dit gedicht zijn verwant aan i o `Nu het einde zich nog bezint,',<br />
g 3 g zijn 9 ^ ^^ ,,<br />
r.– (zie ook aldaar, noot 2).<br />
34<br />
222 DE DICHTER IS EEN KOE<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
148<br />
T Opwaartsche wegen ^ 1 S (oktober 1937), 937 p. ^ 2 P S9.<br />
M I Kopie p manuscript, p^ oorspronkelijk p 1 kopij p l D I ^ H 10.<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p. p 37.<br />
D 2 C ^ to amen g l ,pp.<br />
68.<br />
D3 Cr to y amen g 2 ,p p. 3 o.<br />
M2 Kopij p D4, H-122.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p I o I.<br />
Tussen 28 maart en 1 S september p I1937<br />
T<br />
5 eet, > eet MI-D4<br />
9 drink; > drink, > M I -D4<br />
I I onderste boven? > ondersteboven? MI-D4<br />
I 4 schuw, > schuw M I -D 4<br />
I Zie[213] `Nu ik zoo zuiver thuis ben met mijzelf', noot 1.<br />
2 Toen Achterberg g op p 1 S september p 1937 937 een eerste versie van het manuscript p<br />
van Eiland deriel ^ naar Roel Houwink stuurde, ^ vermeldde hij als 'nog `no te verschijnen<br />
1 in Opw. P Wegen' g dit gedicht, g ^[223] 3`Bloemen' ^22 'Graflegging 4 gg gvan<br />
een oud vriend' en[225]Bloed'. S De gedichten g werden in verschillende<br />
afleveringen g van 0 waartsche wegen g gepubliceerd. gp Zie verder 7 .1.
3 0 Op de publicatie p van dit gedicht g in Opwaartsche wegen ^ reageerde g Martien<br />
Beversluis met 'deevleu g elde g variatie' `De dichter is een eend' in Elckerl yc<br />
1<br />
november 19937^ 3 7), p 3 20. Hierop p ontstond een polemiek P over het gedicht g tussen<br />
Roel Houwink en Beversluis. Op p 9 februari 1 93 8 schreef Achterberg ghier<br />
over aan Annie Kuiper: p `Neen ik wist van dat in "Elcerlijc "Elcerlijc" niets af. 't Deed<br />
wel zeer, dat men nu nog... g Enfin, ^Roel H. verdedigde, g ^ en hij accepteerde p<br />
toen juist t dat vers zoo graag. g g De heele redactie trouwens, ^ zei hij toen.' Zie ver-<br />
der 5 6.1.<br />
4 DitF<br />
gedicht is vertaald in het Engels g door P. Vincent, in het Frans door F.J.<br />
Tem p le H. Breuker , in het Hongaars g door 0. Orbán en in het Roemeens door<br />
A. Covaci.<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Beversluis M. `Ouwe koeien.'<br />
Beversluis, M. `Wie gaf<br />
toestemming gtot<br />
het drukken van deze bederf-<br />
literatuur?'<br />
Brems, > H. `De dichter is een koe 4 .'<br />
Epigoon = M. Beversluis],`Koeien!'<br />
BLOEMEN<br />
OVERLEVERING T Opwaartsche wegen i6 (maart 1 8. 1 2.<br />
g 93 ^ P<br />
M I Kopie manuscript, oorspronkelijk kopij D I H Io.<br />
p P^ P 1 p l ^<br />
D I Eiland deriel p. 3 6.<br />
^ ^ p 3<br />
D 2 Cr to amen i . 67.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
y ^ ^ p 7<br />
D3 Cr to amen 2 p. 2 .<br />
y g ^ p 9<br />
M 2 Kopij D4 H-122.<br />
Pl ^<br />
D 4 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 10o.<br />
Tussen 19 9 maart en 1 5 september p 11937<br />
T<br />
10 etrouwe > getrouwe MI-D4<br />
g ^ g<br />
COMMENTAAR I Zie[213] `Nu ik zoo zuiver thuis ben met mi k el ' noot 1.<br />
2 Zie [222] `De dichter is een koe', noot 2.<br />
224 GRAFLEGGING VAN EEN OUD VRIEND<br />
OVERLEVERING T Opwaartsche wegen g I S (februari I 93 8. ^ p. 4410.<br />
149
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[225]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI Manuscript, p ^pkopij D I H I o.<br />
l ^<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p p. 38. 3<br />
D2 Cr y to gamen i ^ p p. 69. 9<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 ^ p . 3 II.<br />
M 2 Kopij p D4 I-I 122.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 102.<br />
Vóór I S september p I1937<br />
T<br />
r kleed, > kleed MI-D4<br />
9<br />
BLOED<br />
graf, > graf MI-D4<br />
I Volgens g een latere mededeling g van Achterberg g dateert dit gedicht g uit het<br />
voorjaar J van I1937.<br />
2 Zie [222] `De dichter is een koe', noot 2.<br />
3 Zetfout in D3, r.: S mee. i.p.v. P mee (niet ggecorrigeerd g in M2). M 2<br />
T O waartSche wegen I ^ (maart I 8 p. I.<br />
g 93^P 3<br />
M I Manuscript, kopij DI H 1o.<br />
p ^p l ^<br />
D I Eiland der iel p.<br />
^ ^ p 39.<br />
D 2 Cr ta amen i p. o.<br />
y g ^ p7<br />
D3 Cr to amen 2 p. 32.<br />
y ^ ^ p 3<br />
M 2 Kop D 4 H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. i o.<br />
^ g ^ p 3<br />
Vóór I S se september p I1937<br />
T<br />
s<br />
weten: > weten, MI-D4<br />
COMMENTAAR I Volgens g een latere mededeling g van Achterberg g dateert dit gedicht g uit april p<br />
1937.<br />
I50
[z261 GRAALRIDDER<br />
2 Zie [2221 `De dichter is een koe', noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Hebreeuws door S. van Messes [= J. Meier 1^ in<br />
het Italiaans door G. Prampolini, Pram olim in het Spaans p door F. Carrasquer q (3x) 3 en in<br />
het Zweeds door L.H. Svensson L. Soderber g.<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, P^oorspronkelijk p 1 bij 1brief aan R. Houwink, ^ i juli 1 i 93 8.<br />
T I Opwaartsche wegen ^ i 6 (september pp353 1938),. .<br />
T 2 Moderne Nederlandsche religieuze y l riek. Red. J.H.Eekhout A .. D .va van<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
ISI<br />
Oosten. Lochem, ^ [februari 1939], 939 ^ p. p i 3.<br />
D' Eiland deriel ^ ^ p. p 76. 7<br />
M 2 Manuscript, bij brief aan B. Bakker, i januari i o.<br />
p ^ 1 ^ 91 94<br />
D2 Cr to amen l p. II o.<br />
y ^ ^ p<br />
D3 Ene us schreef in 't zand l , p. i 2.<br />
^ ^ ^ p<br />
D4 Ene us schreef in 't and 2 p. 8.<br />
^ ^ ^ p<br />
PI Proef DS H-54.<br />
^<br />
D^ -6 En Jezus schreef in 't ^zand 3-4, -<br />
^ ^ 4 ,pp.<br />
8.<br />
D7 Cr to y amen 2 , p. o.<br />
^ p ^<br />
P2 P Proef D 88,<br />
H9 o.<br />
D 8 En Jezus ^ schreef in an ^ 't and S ^ p. p 8.<br />
M3 Kopi' D9 Hi22.<br />
l ^<br />
D9 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. i 4o.<br />
Vóór I juli i 8<br />
1 93<br />
M I b<br />
M I a-b br inkt<br />
Titel Graalridder < [ontbreekt] M I a > Graalridder M I b-D9<br />
i opgeborgen, > opgeborgen M2<br />
io zijn > Zijn 1 TI -D9<br />
10 avondmaal. > Avondmaal. TI -D9<br />
17 7 moordenaars > zondaren D7-D9<br />
i 7 altemaal... > altemaal... T2-D9<br />
17/18 7 [geen g stro ewit > stro ewit T2<br />
18 ... en > en D3-D 6 P.2-D9<br />
18 mij zelve > mi' zelve D I mij mij zelv -D9<br />
I 0 Op 291 9 uni I 8 93 schreef Achterberg aan g Roel Houwink: `Ik heb nu ± 16<br />
verzen in m'n hoofd. Ik zal, > zoodra ik hem kan ontmoeten, de geneesheer-<br />
genees
[Z 2 7]<br />
OVERLEVERING<br />
1f 2<br />
directeur verzoeken, ze je je te mogen g zenden. Ik wéét dat er iets goeds g bij 1is.'<br />
Twee dagen g later heeft Achterberg gtoestemming gvan A.L.C. Palies gekregen g g en<br />
stuurde hij de gedichten g o p: `Ik geef g ze voor wat ik van sommige g ggeloof<br />
dat ze<br />
zijn: voor aanvulling, g^ vatbaar. Maar 't is misschien 't beste geen<br />
verbetering g<br />
pgg publicatie in tot te doen, vind e j niet. Het is alles zoo direct, als het tenminste<br />
wat is.' De manuscripten p die Achterberg g bij l deze brief voegde, g i zij zijn<br />
g en bevatten vijftien<br />
ggedichten:<br />
[226] `Graalridder' tot en met<br />
2 40 ` Wie ik verder ^al<br />
worden'. Zie verder 6.2.<br />
2 In juli l I 93 8 heeft Roel Houwink contact gehad g met Achterberg gover<br />
de<br />
publicatie p van de vijftien<br />
ggedichten (zie noot I) en hem voorgesteld g een<br />
ge<strong>deel</strong>te voor Opwaartsche ween ^ te bestemmen en de rest te sturen naar Ed.<br />
Hoornik, die omedichten g voor het nieuwe tijdschrift Werk ggevraagd g had (zie<br />
verder2 2 3 'Jan Toorop', p^ noot 44). In de september-aflevering p g van Opwaartsche<br />
wegen g werden dit gedicht g en [227] 7 `Ambacht achter oogleden' g tot en met 2 3I<br />
'Liefde, ik bli J u loven' gp gepubliceerd. Zie verder 6.2.2.<br />
3 Zie voor T2 [214] 4`Ik<br />
wist niet dat hij i ^j<br />
al sprak in de taal van den dood' noot 2.<br />
4 In de eerste brief die Bert Bakker aan Achterberg gschreef (16 januari 1 194o),<br />
vroeg hij om een afschrift gvan dit gedicht. Drie dagen g later stuurde Achterbergg<br />
hetedicht gedichtin manuscript p M 2 met ^ de opdracht: p `Voor Bert Bakker in<br />
vriendscha vriendschap I 9Jan. 1 94 0.' Vgl. g> Achterberg-Uitgevers, p. dl. 1 . 15-1 7 ; het<br />
manuscript p is g gereproduceerd p in Achterberg g in kaart, ^ pp.<br />
[86].<br />
5 Op 0 1 december 1 2 9S<strong>deel</strong>de Achterberg aan g R.P. Meijer l mee dat r. 17 7van<br />
dit<br />
gedicht in Cr to amen 2 g y^ zou worden: `de voorlaatste regel wordt:<br />
gewijzigdg<br />
"zondaren altemaal"' (brief, collectie R.P. Meijer 1^ Londen).<br />
6 Schri ffout in M 2<br />
1 ^ r. 2: Christus i. i.p.v .v Christus'<br />
De variant in D7 r. 1 7 7is later door D. Wolthers overgenomen g in P 2. De<br />
variant in D3--66, 2<br />
-D<br />
8<br />
> r. 18 nam zij 1 over in M3.Omdat het in deze gevallen g<br />
gaat aat om het bijwerken van inmiddels verouderde versies, ^ worden in het ppa a -<br />
raat alleen deecorri g eerde g versies van P2 en M3 betrokken.<br />
8 Dit gedicht g is vertaald in het Engels g door r S. W Wiersma ersma 2x<br />
9 Literatuur over hetedicht: g<br />
Poort, .. `Graalridder.'<br />
`AMBACHT ACHTER OOGLEDEN'<br />
MI<br />
T<br />
ma<br />
DI<br />
PI<br />
p2<br />
D2<br />
Manuscript, P^ oorspronkelijk P l bij bij brief aan R. Houwink, ^ 1I juli 1 938.<br />
O waartsche wegen g i 6 (september Pp 1938), 354.<br />
Typoscript, collectie . Vermeulen, H 20 I. ><br />
Sintels, ^ p .I 7.<br />
Eersteroef P D 2, ^ H-57.<br />
Tweederoef P D 2 ^,<br />
H-58.<br />
Oude y cr to ^ amen ^ p. p i19.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
M3 Kopij D 3 , H-r 22.<br />
D3 Tleramelde gedichten, p. 36o.<br />
Vóór t juli 1938<br />
M'<br />
P l a gedrukt, b potlood<br />
228 MISGEBOORTE<br />
Titel [ontbreekt] > Ambacht T-D3<br />
9 moesten > moeten P I a > [mo]es[ten] P' b-D3<br />
I Zie 226 `Graalridder' noot I en 2.<br />
2 M 2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd afschrift van T, afkomstig uit het<br />
g g<br />
materiaal van dee g Plande bundel Balans (zie 14.0. Volgens g aantekeningen g<br />
o opM 2 is ook overwogen g het gedicht g op p te nemen in Cel (zie I6.0 en Moren-<br />
do. Het laatste berust op peen vergissing g gvan Jan Vermeulen, ^ die blijkbaar blijkbaa niet<br />
dat Achterberg g het gedicht g reeds had ondergebracht g in Sintels (zie verder<br />
5 2I.2.I .<br />
3 Zetfout in P'-D 2, r. 10: vergeefse i..v tevergeefse (in M3 in onbekende hand<br />
gecorrigeerd).<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, oorspronkelijk bij brief aan R. Houwink, I juli 1 8.<br />
p ^ p l 1 ^ 1 93<br />
T Opwaartsche wegen 16 (september I 8.<br />
g p 93 ^ p. 3 5 5.<br />
D I Dead end, p. 26.<br />
p<br />
D 2 Cr to amen I p. I 2.<br />
y g ^ p 4<br />
D3 Cr to amen 2 p. 102.<br />
y ^ ^ p<br />
M 2 Kop D4 H-122.<br />
P1 ^<br />
DATERING VÓÓr I uli I 8<br />
1 93<br />
LEESTEKST MI b<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. I 1.<br />
^ g ^ p 7<br />
INGREEP I oëzie < poezië<br />
p P<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
1S3<br />
M' a-b br inkt<br />
Titel Misgeboorte < [ontbreekt] M I a > Misgeboorte M I b-D4
V COMMENTAAR I In een latere mededeling dateerde Achterberg dit gedicht `oor ' 2 ?'<br />
g g g 3 . .<br />
2 Zie [2261 `Graalridder' noot I en 2.<br />
3 M I isere g roduceerd P in Schri ^ vers prentenboek, ^ p. p 20.<br />
4 Ditedicht is vertaald in het Engels door R.P. Meijer, in i hhet Frans r door<br />
[2291 SURPLUS<br />
g g<br />
D. Vers poor en in het Hebreeuws door S. van Messel = J. Meijer]. l<br />
OVERLEVERING M' Manuscript, oorspronkelijk bij brief aan R. Houwink, i juli I 8.<br />
p ^ p 1 l ^ 1 93<br />
T Opwaartsche wegen i6 (september 1938),. 6.<br />
g pp 3S<br />
D I Eiland deriel p. 48.<br />
^ ^ p4<br />
D 2 Cr to amen I p.<br />
y ^ , p 79.<br />
D3 Cr to amen 2 . 41.<br />
y ^ ^ p 4<br />
M 2 Koi'D4 HI22.<br />
p l ^<br />
DATERING Vóór I 1uli I<br />
93<br />
8<br />
LEESTEKST MI b<br />
VARIANTEN EN MI a-b br inkt<br />
CORRECTIES<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ pp.<br />
112.<br />
Titel Surplus < [ontbreekt] M I a > Surplus M I b-D4<br />
7 het < een M I a> [h]e[t] M I b-D4<br />
COMMENTAAR I Zie 226 `Graalridder' noot 1 en 2.<br />
2I<br />
M isere g roduceerd p in Schrijvers prentenboek rentenboek p. 20.<br />
230 HENRY ROUSSEAU<br />
OVERLEVERING Manuscript, p ^ oorspronkelijk p 1 bij l brief aan R. Houwink, ^ I l juli 93 I 8.<br />
T Opwaartsche wegen ^ 16 (september p 93 I ^ 8. p. 357•<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p. p 65. S<br />
D 2 Cr y to gamen i ^ p. p 996.<br />
D3 Cr to y amen g<br />
2 ^ p. p 58.<br />
5<br />
M 2 Kopij p D4 H I22.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p p. 12 9.<br />
DATERING Vóór I uli I 8<br />
l 93<br />
154
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
MI<br />
Titel te Henry yRousseau<br />
> Henri Rousseau D 2-D 4<br />
Jo o meesterhand. > 0 meesterhand. T D4<br />
TO 0 g od g eli' l ke. > 0godgelijke. T> 0 goddeli' l ke. D I -D 4<br />
I Zie[23o]`Graalridder' noot i en 2.<br />
2 Ditedicht g is geïnspireerd g p op phet schilderij `Le rêve' I 9I<br />
o van Henri-Julien<br />
Rousseau \I844-1910)zie afbeelding). g Vgl. g>p Achterberg-Uitgevers, dl. 72<br />
. I .<br />
3 Op 0 1 7oktober I 945 opperde pp Achterberg g tegenover g A.A.M. Stols het idee<br />
voor `een bundel "Hoe maakt u het", zijnde verzen met namen van personen',<br />
waarin o.a. ditedicht g zou moeten worden opgenomen. pg De bundel is nooit<br />
verschenen. Zie verder 22.2.<br />
4 Zetfout in D3, r.: 3 ti J^g ens i..v p tijgers (in M 2 voorstel tot correctie in onbekende<br />
hand).<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Breunesse, J., `Over Gerrit Achterberg,"Henri Rousseau".'<br />
Vries, H. de, `Henri Rousseau.'<br />
2I `LIEFDE IK BLI F U LOVEN'<br />
3 , J<br />
P^ p 1 bij ^ 1 93<br />
T 0 waartsche wegen 16 (september i 8 8–<br />
g p 93 ^p 3S 359<br />
OVERLEVERING M Manuscript, oorspronkelijk bij brief aan R. Houwink, I juli i 8.<br />
DATERING VÓÓr I uli I 8<br />
l 93<br />
LEESTEKST M b<br />
VARIANTEN EN M a-b br inkt<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > Liefde T<br />
7 ggras > gras, g T<br />
225 berooven > berooven, T<br />
26 blijve 1 < schrijf M a > blijve M b-T<br />
3 stro hen. P > stro strophen hen; T<br />
32 Dat > dat T<br />
COMMENTAAR I Zie 226 `Graalridder' noot i en 2.<br />
2 In 1939 939 heeft Achterberg gdit gedicht g g gesplitst p in 3o2 `Liefde i' en 3 o3<br />
`Liefde II' (zie verder het a pP araat aldaar).<br />
ISf
Henri-Julien Rousseau, `Le rêve'(zie[23o] 'Henry YRousseau')<br />
Jan Toorop, P^Toorop'<br />
de Christus kan alles redden' (zie[232]jan Tooro '
232 JAN TOOROP<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, oorspronkelijk bij brief aan R. Houwink, 1 juli 1 8.<br />
p ^ p 1 1 ^ l 93<br />
T' Werk 1. 33p44•<br />
(maart 1938),.<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p. p 32. 3<br />
D 2 Cr to y amen g<br />
l ,p p. 36<br />
.<br />
D3 Ene us ^schreef in 't and ^ I , p 9.<br />
T 2 Pen en penseel. Bijzonder nummer van Critisch bulletin uitgegeven in de zomer van ^<br />
1947, P . 224.<br />
D4 Ene us schreef in 't and 2 ^ ^ , p. S.<br />
P I Proef DS ^ H- 5 4.<br />
D S -^ En Jezus '<br />
^ schreef in 't zand ^ 3-4 -4,p<br />
, p. 5.<br />
D7 Cr to amen 2 y g ^ p p. 2<br />
S<br />
.<br />
2 P Proef D 88,<br />
Ho. 9<br />
D D 8 En Jezus ^ schreef in an ^ 't and S ,p p. 5.<br />
M 2 Kopij p D9, H I 22.<br />
l ^<br />
D9 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p996.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Vóór I juli 1938<br />
93<br />
M'<br />
2 voor dat > voordat D3<br />
4/5 [geen strofewit] > [strofewit] D3, D4-D 6, P2-D8<br />
9 eendere > eendre D3, D4-D6, PZ-Dg<br />
9/10 [geen strofewit] > [strofewit] D3, D4-D 6, P2-D8<br />
12 juist > juist, T T -D3, D4-D9<br />
1 3zijn > Zijn D3, D 4-D 6, P2-D9<br />
COMMENTAAR I Volgens g een latere mededeling g van Achterberg g dateert dit ggedicht uit 1 936.<br />
2 Ditedicht g is geïnspireerd g p op phet schilderij `Alleen de Christus kan alles redden'<br />
(1922)van Jan Toorop(18 pp 5 8-1 9 28). Een prentbriefkaart met een reproductie p van<br />
dit schilderij bevindt zich in de collectie Achterberg g(zie afbeelding). g<br />
1S7<br />
3 Zie [226] `Graalridder' noot I en 2.<br />
4 0 Op 6 juli ^ I 8 93 wendde Ed. Hoornik zich tot Roel Houwink met het tverzoek o<br />
omedichten g van Achterberg gvoor het eerste nummer van het nieuwe tijd 1 -<br />
schrift Werk. Van de vijftien<br />
ggedichten die Houwink in zijn 1 bezit had (zie 226<br />
`Graalridder' > noot 2 stuurde hij er l negen g aan Hoornik (8 augustus g 1 93 8).<br />
Hoornik kopieerde p de gedichten g en liet ze bij bijde<br />
overige redactieleden van<br />
Werk circuleren. In totaal werden achtgedichten g opgenomen pg in Werk: eik. 2 3 z 'Jan<br />
Toorop' p tot en met [239] 39 `De dood laat ^ een gedicht g meer toe' (het et niet geplaatste gP<br />
gedicht g was 2 4 0 `Wie ik verder ^ al worden' . Zi Zie verder 6.2.2.
X2 3 3]<br />
[234]<br />
5 0 p18 december 1 6 94vroeg R. g Blijstra 1 Achterberg b gom<br />
een bijdrage voor Pen<br />
enpenseel, een bijzonder nummer van Critisch bulletin. Achterberg g stuurde zzes<br />
ge<br />
dichtenedichten g en gaf g – voor het geval g de gedichten g `niet beantwoorden de aa aan<br />
het doel' – in zijn brief nog geen opsomming p gvan de schilders van zijn 1n<br />
voor<br />
keur. Deedichten g werden geplaatst gp in de afdeling g`Schrijvers 1 over schilders'.<br />
Zie verder 3 2.1.<br />
7.<br />
6 Zetfout in D7 r. 1: ik u i..v ik laat u (door D. Wolthers in M 2<br />
p<br />
2 gecorrigeerd).<br />
7 De verandering in D3, D 4-D 6 en P z_ D 8r, 1 3is<br />
later door D. Wolthers over _<br />
g3<br />
ggenomen in M 2 . Omdat het in dit ggeval g gaat om het bijwerken l bijk van een inmid<br />
-<br />
dels verouderde versie, wordt in het apparaat pP alleen de gecorrigeerde g g versie van<br />
M 2 betrokken.<br />
GRAFSCHRIFT<br />
OVERLEVERING M' Manuscript, p ^ oorspronkelijk p 1 bij 1 brief aan R. Houwink, ^ I juli 1 1 93 8.<br />
T Werk 1. 1.3(maart 1939), 939 ^ p 44.<br />
D 1 - 2 Osmose i -2 , 37.<br />
D3 Cr to amen I y g ^ p. p 2 2. s<br />
D 4 Cr to amen y g 2 ^ p. p 18 0.<br />
DATERING VÓÓr I uli I 8<br />
1 93<br />
LEESTEKST<br />
M2 Ko Kopi'<br />
D S H 122.<br />
^<br />
D5 Verzamelde<br />
^ ggedichten, ^ p. p 47 2 .<br />
ml b<br />
VARIANTEN EN MI a-b br inkt<br />
CORRECTIES<br />
`HET BLINDE KOMEN'<br />
p.<br />
Titel Grafschrift < [ontbreekt] M' a > Grafschrift M I b-D5<br />
4 De > de DI-DS<br />
p ^ 3 4<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Engels doorJ.S. Holmes(2x),in het Hebreeuws<br />
COMMENTAAR I Zie[232]` an Toorop', noot en 4.<br />
g g<br />
door S. van Messel = J. Meijer] l en in het Spaans P door F.<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Bolhuis, A.. `De dichter van het vers, dat niet bedierf.'<br />
Carrasquer q 2x .<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p, oorspronkelijk p ^ bij ^ brief aan R. Houwink, , I ^juli I 9 3 8.<br />
1Só
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[235]<br />
T Werk 1.3 (maart 1939), p. 44-45.<br />
D 1 - z O.rmo.re I - Z, p. 37.<br />
D3 Cryptogamen`, p. 224.<br />
D 4 Cryptogamen 2, p. 179.<br />
M 2 Kopij Ds, H-I22.<br />
D S Verzamelde gedichten, p. 246.<br />
Vóór I juli I 8<br />
1 93<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Kerker T-D5<br />
4 duren > duren, TD 5<br />
6 deuren > deuren, T D 5<br />
13/14 3 4[gee<br />
[strofewit] > een stro strofewit] D' -D 5<br />
17 uren > uren, T<br />
I 9 zijne > Zijn Zijne DI-D5<br />
I Zie[232]`'Jan Toorop', p ^ noot 3en 4. 4<br />
2 In Tvalt het strofewit in r. 13/14 3 4samen met het pagina-einde. pg<br />
`TOEN IK HET EINDE HAD BEREIKT'<br />
OVERLEVERING M' Manuscript, oorspronkelijk bij brief aan R. Houwink, I juli I 8,<br />
DATERING Vóór I uli I 8<br />
l 93<br />
I 59<br />
P^ p 1 l ^ 1 93<br />
T Werk I. 1.3 (maart 1939), 939 ^ p. p 45.<br />
D I-2 Osmose' -2 p. 36.<br />
^ p 3<br />
M 2 Manuscript, p oorspronkelijk ^ p l collectie A. en E. Visser, ^ H. 3 S<br />
D 3 Cr y to g amen' , p. 2.23.<br />
D4 Ene us ^ schreef in ' 't ^ and' ^ p. p 16.<br />
D 5 Ene us ^ schreef in 't ^and 2 ^ Pp.<br />
I 2<br />
Pl P Proef D 6<br />
^H- S. 4<br />
D ^- 7 En Jezus ^ schreef 't in ^ t and -4<br />
^3 p. p 12.<br />
D s Cr to 2 amen y g , p p. I 7 8.<br />
P 2 Proef D9, ^ H- 9 o.<br />
D9 Ene us schreef in 't and 5<br />
^ ^ p. 12.<br />
^ p<br />
M3 Kop p D 10 H-I22.<br />
l ^<br />
D I ° Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 2 4S.
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > Tusschen twee eeuwigheden g T D 3 > Over de abbok D4 -D'°<br />
3 slik l^> slijk 1 M 2<br />
hem, > Hem I -D I °<br />
5 > D<br />
hij > Hi D I _D I 0<br />
7<br />
l<br />
één<br />
-<br />
><br />
I o maar een voor- en achteruit een één D4-D7 maar een D 8_ DIO<br />
COMMENTAAR I Zie[232]`'Jan Toorop', p ^ noot 3en 4. 4<br />
2 M I isere g produceerd<br />
in Schrijvers prentenboek rentenboek p. 20.<br />
Tijdens een bezoek gaan<br />
Ab en Edith Visser in Amsterdam heeft Achterberg<br />
ditedicht g in hun `Gastenboek' geschreven g (M 2, ^ ggedateerd `2 7 –Ix–' 46.<br />
' Vol-<br />
g ens Ab Visser is de titel `Over de Jabbok' (vgl. g D4-D 10 van hem gafkomstig:<br />
`Ik voelde er de strijd in van Jacob met de engel, g ^ bij<br />
de Jabbok, de heroïsche<br />
strijd van de mens met God .... En ik stelde hem voor, ^ de titel van dit ge-<br />
dicht te veranderen in "Over de Jabbok". Onmiddellijk Onmiddellijkstemde hij daarin toe<br />
en later, ik weet niet meer waarin, zag ik dit gedicht herdrukt onder die titel.'<br />
> g g<br />
Zie A. Visser, `Over de Jabbok', p. 140.<br />
> >p 4<br />
4 Op I december I 2 schreef Achterberg aan R .P. Meijer dat hij overwoog in<br />
p 95 g 1 l g<br />
Cr to amen 2 de oorspronkelijke r. I o te herstellen: `de laatste regel herstel ik<br />
y g p l g<br />
waarschij<strong>nl</strong>ijk weer: "Is maar een schrede"' (brief, collectie R.P. Meijer, 1er<br />
Lon-<br />
den .<br />
58 De variant in D r. I o is later door D. Wolthers overgenomen g in P 2.<br />
Omdat<br />
het in diteval g gaat g om het bijwerken bijwerke van een inmiddels verouderde versie,<br />
in het apparaat pp alleen de gecorrigeerde g g versie van P 2 betrokken.<br />
6 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door D. O'Driscoll en S. Wiersma Zx .<br />
7 Literatuur over hetedicht: g<br />
Gier, J. de, `Over en vóór de Jabbok.'<br />
Visser, A. `Over de Jabbok.'<br />
{236] `DE DONKERE MORGENREGENS'<br />
p ^ p 1 1 ^ l 93<br />
T Werk I. 1.3 (maart 1939), 939 ^ p p. 4 5 •<br />
D I Eiland deriel p. i.<br />
^ ^ p 3<br />
D 2 Cr to amen l p. 6z.<br />
y g ,p<br />
D3 Cr<br />
y to gamen<br />
2 , p p. 24 4 .<br />
M 2 Kopij D4 p H I22.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. ^ ^ ^ p 95.<br />
OVERLEVERING M' Manuscript, oorspronkelijk bij brief aan R. Houwink, I juli I 8.<br />
I 6o
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
VóórI 'ulil 8<br />
1 93<br />
M'<br />
Titel [ontbreekt] > Verloren T-D4<br />
voren —af > vorenaf T D4<br />
S<br />
6 toehooren > toehooren,<br />
><br />
T> toebehooren > D I -2 > toebehoren D3-D 4<br />
COMMENTAAR I Zie [232 ` an Tooro p, ' noot 3 en 4.<br />
2 Zetfout in D I r.: S beginnen. ^ i..v i.p.v. beginnen ^<br />
[^37]<br />
`HET HUIS IS LEEG, UIT HET HOOREN'<br />
OVERLEVERING M' Manuscript, oorspronkelijk bij brief aan R. Houwink, I juli I 8.<br />
p ^ p 1 1 ^ 1 93<br />
T Werk I. (maart 1939), p.<br />
DI - 2 Osmose' -2 ^ p. p 35.<br />
D 3 Cr to amen l y . 221.<br />
g ,p<br />
D4 Cr to amen 2 y g ^ p. p I ^ 6.<br />
DATERING Vóór I uli I 8<br />
1 93<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
1.3 939 ^ p 45.<br />
M 2 Kopij DS H 1 22.<br />
p l ^<br />
D 5 Verzamelde<br />
^ ggedichten, ^ p. 2 .<br />
p 43<br />
M'<br />
Titel [ontbreekt] > Het huis is leeg T D 5<br />
g<br />
I hooren > hóóren T<br />
s<br />
din en > din en T D 5<br />
g g^<br />
COMMENTAAR I Ziez 2 ` an Tooro ' noot en .<br />
3 p, 3 4<br />
[238] ` ZOOALS HET WATER SMAAKT DES NACHTS,'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, oorspronkelijk bij brief aan R. Houwink, 1 juli I 8.<br />
p ^ p 1 bij ^ 1 93<br />
T Werk 1.3 3 (maart 1939), 939^p 46. 4<br />
D I -2 Osmose' -2 36.<br />
^ p 3<br />
161
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
D3 Cr to amen I y p. 222.<br />
^ ^ p<br />
D4 Cr y to gamen 2 , I . ^ p. 77<br />
M 2 Kopij p DS H I22.<br />
l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 44 2 .<br />
Vóór I juli I 8<br />
l 93<br />
M'<br />
M I a br inkt, botlood (waarschij<strong>nl</strong>ijk niet in de hand van Achterberg)<br />
l 1 g<br />
Titel [ontbreekt] > Overstorven T D 5<br />
6 inharent, > > inha e rent > M I b-D5<br />
I I acht > acht, ^ T D 5<br />
I 2 equivalent q > aequivalent q D I -D 5<br />
COMMENTAAR I Zie[232]`'Jan Toorop', noot en 4.<br />
p ^ 3 4<br />
{239}<br />
`DE DOOD LAAT GEEN GEDICHT MEER TOE'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p oorspronkelijk ^ p 1 bij 1 brief aan R. Houwink, ^ i ljuli I 938.<br />
T Werk I. 1.3(maart 1939), 939 p. ^ p 46. 4<br />
D I - 2 Osmose -2 . I , p 3S•<br />
D3 r y to ^amen ^I p.<br />
zzo.<br />
D4 Cr y to amen ^ 2 , p. p 75 I .<br />
M 2 Kop p DS H-IZZ.<br />
l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p z 42.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Vóór I juli i 8<br />
1 93<br />
M I b<br />
M' a-b br inkt<br />
Titel [ontbreekt] > Doodendans T D 5<br />
2 vóór > voor T D S<br />
5 hoe < hoe, M I a > [hoe] M I b-D5<br />
9 niet hoe, > niet, > hoe T<br />
II - o > – oDI-DS<br />
I2 zij l > Zij l T<br />
COMMENTAAR I Zie2 32 ` an Tooro p, ' noot 3 en 4.<br />
2 Zetfout in D3 r.: 4 In i.p.v. p in<br />
162.
{24 0] `WIE IK VERDER ZAL WORDEN'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREPEN<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI Manuscript, oorspronkelijk bij brief aan R. Houwink, 1 juli 1 8.<br />
p ^ p l 1 ^ J 93<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, 18 oktober 1 8 H.<br />
> 93 ^ 5<br />
T 0 waartsche wegen I (mei I p. I O.<br />
^ 7 939 ^ p 3<br />
D I Eiland der iel p. o– I.<br />
^ ^ p4 4<br />
D 2 Cr to amenj 1– 2.<br />
y g ^ p> ><br />
D3 Cr to amen 2–<br />
y g ^ p 33 34.<br />
M3 Kopij D 4 , H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p i o 4 –I So.<br />
Vóór I ljuli 1 938<br />
(M')<br />
Vóór 18 oktober 1938 93 (M 2)<br />
Op COMMENTAARJ<br />
93 g g<br />
163<br />
MI<br />
M 2 (ziep zie. 112)<br />
8 verouden. < verouden<br />
z6 wanneer < wanneer,<br />
Titel [ontbreekt] > Wie ik nu nog g zal worden... T-D4<br />
I verder > nu nog g M2-D4<br />
3 den > de M2-D4<br />
4 mee > mee, T D4<br />
4 mijnheer. J > mijnheer; J M 2 -D 4<br />
[Hier eindigt MI]<br />
^<br />
M 2-D4 r.-28:<br />
5<br />
10 eigenbeheer, g ^> eigen g beheer, T D4<br />
I 3 den > dien T D4<br />
Imeer S > meer, T-D4<br />
16 zonder het > zonder dat het T D I<br />
I 9 ontvouwde > ontvouwde T-D4<br />
28 mee > mee, T D4<br />
I 0 I juli I 8 stuurde Achterberg de eerste versie van dit gedicht M I<br />
samen met veertien andereedichten g naar ^ Roel Houwink. Uit deze zendingg<br />
stuurde Houwink onder andere ditedicht g door aan Ed. Hoornik ter publicatie P<br />
in Werk maar hetedicht g werd daarin niet opgenomen Pg (zie 2 32 'Jan Toorop', p<br />
nooten 3 4). 4 Tussen I juli J en 18 oktober heeft Achterberg ghet gedicht g uit ge- ge<br />
breid met r.5-28 S (zie verder noot 2).
[24 1 ] `OM TE VERGAAN'<br />
LEESTEKST MI<br />
2 M 2 - een afschrift van een niet overgeleverdh handschrift van Achterbergg – is<br />
afkomstig g uit het archief van A.L.C. Palies a es en gedateerd ge<br />
18 October 1938'. B-<br />
halve ditedicht g bevat het typoscript 2 4i Om te vergaan' g tot en z 46<br />
`De<br />
wijlen J dat ^i' het verkoos'. Wellicht heeft Achterberg g de originele g handschriften a dschriften<br />
aan Gerrit Kamphuisgestuurd, p in verband met de eventuele publicatie p van de d<br />
ggedichten in Opwaartsche wegen. ^ Ook is het mogelijk gl dat Achterberg c terber gp op ge<br />
-<br />
dichten doelde toen hij op P 8 november i 938 aan Roel R e Houwink H schreef: 'Mag `<br />
ik de titels der verzen weer aan je je overlaten? Het is misschien s ineens eens te zien.' zeen.<br />
Deedichten g – van titels voorzien – werden in 1939gepubliceerdi 939 in de mel -<br />
afleveringan g Opwaartsche wegen. g Zie verder 6.2.2.<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, 18 oktober 1 8 H.<br />
> 93 ^ 5<br />
T Opwaartsche wegen g 17 7 (mei 1939), 939 ^ p. P 97<br />
D/ Eiland deriel ^^ p4 p. 46.<br />
D 2 Cr to amen I y g ^ pp. 77•<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 ^ p p. 39.<br />
M 2 Koi' pJ D4H122. D4,<br />
D4 Verzamelde ^ ^ gedichten, ,pp.<br />
I 1 o.<br />
DATERING VÓÓr 18 oktober 1938<br />
93<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > Aan den dood T D4<br />
I vergaan g > vergaan, T D4<br />
9 hetzelfde > het zelfde T<br />
COMMENTAAR I Zie[24o]`Wie ik verder ^ al worden', , noot 2.<br />
[242] `VANNACHT 'VANNACHT, DEN DROOM, LIGGEND ONDER EEN TAFEL, , '<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie > A.L.C. Palies, i 8 oktober I<br />
93 8 ^<br />
H. S<br />
T Opwaartsche wegen g 17 7 (mei 1939), 939 ^ p. P 998.<br />
D/ Eiland deriel ^ ^ p. p 47.<br />
D 2 Cr to amen I y ^ ,p p. 778.<br />
I 64
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 ^ p4 . o.<br />
M 2 Kopij p D 4 ^ Izz.<br />
l ^<br />
D 4 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 111.<br />
Vóór 18 oktober 1938<br />
93<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Droom T D4<br />
9 een meter. > één meter. T D4<br />
COMMENTAAR co I Zie [240] `Fie ik verder ^ al worden', , noot 2.<br />
2 Zetfout in T r.: 9 meter i..v i.p.v. meter. en in D 2, ^ r. S: beamen i.p.v. p beamen.<br />
[2431<br />
`ACHTER DEN DOOD VERSCHANST'<br />
> 93 ^ S<br />
T Opwaartsche wegen g 17 7 (mei 1939), 939 ^ p p. 99.<br />
D I Sphinx, ^ p. p 7.<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, 18 oktober 1 8 H.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M 2 Typoscript D 2 Querido-archief, H-56.<br />
^ ,<br />
P l Eersteroef D2 H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 H-58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude y cr to g amen ^ p. p 1 7S.<br />
M3 Kopij P1D3 ^H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 47 470.<br />
Vóór 18 oktober 1938<br />
93<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Achter den dood T > Achter de dood DI-D3<br />
I den > de D`-D3<br />
3 dans > glans, T-D3<br />
COMMENTAAR I Ziezo [2401`Fie ik verder ^zal<br />
worden' noot z.<br />
165
[z44]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREPEN<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[^4s]<br />
`IN DEZE MORGEN ZONDER SCHULD'<br />
M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > i8 oktober I 93 8.H ^ S.<br />
T Opwaartsche wegen I (mei 1939),<br />
g 7 939 p. I oo. ^ p<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p. p4S•<br />
D 2 Cr to y amen g I ^ p . 776.<br />
D3 Cr to amen z p. 38. y g ^ p 3<br />
M z Kop p D 4 H-I22,<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 1 0 9,<br />
Vóór 18 oktober 1938<br />
93<br />
MI<br />
onthult, < onthuld,<br />
><br />
10 verzadigt < verzadigd<br />
g g<br />
Titel [ontbreekt] > Deze moren... T D4<br />
^ g<br />
I morgen > morgen, T-D4<br />
g g^<br />
2 dooden > dooden, T D4<br />
onthult > onthult; T D4<br />
4 ><br />
8 overbodig > overbodig, T-D4<br />
g g^<br />
I Zie [240] ` luie ik verder ^al<br />
worden', noot 2.<br />
2 Typefout in M I fout in D I - 2, r. 4: onthuldi.p.v. onthult<br />
YP ^ 4 p<br />
3 Ditedicht is vertaald in het Engels door P. Boyce.<br />
g g Y<br />
`DES MORGENS KRUIPT EEN BEEST VAN VREES'<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, collectie A.L.C. Palies, 18 oktober I 8 H.<br />
> 93 ^ S<br />
T Opwaartsche wegen I (mei 1939),<br />
g 7 939 p. IOI. ^ p<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p. p 44•<br />
2^` M Manuscript, in exemplaar p I<br />
p oorspronkelijk collectie M. van Loggem.<br />
^ p ^ ggem D 2 Cr to amen I p.<br />
y ^ ^ p 75.<br />
D3 Cr to amen z, y g p. 37.<br />
^<br />
M3 Kopij P1 D 4 ^ H 122.<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten ^ ^ p.<br />
IoB.<br />
DATERING VOOr 18 oktober 1938<br />
93<br />
166
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[^46l<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Ontwaken T D4<br />
6 vinden > vinden, D'-D4<br />
6 en ontvangen? > en t' ontvangen? T D4<br />
g g<br />
8 in donker > in 't donker T D4<br />
heiligen geest > Heiligen Geest T D4<br />
9 g g g<br />
I Ziezo `luie ik verder al worden' noot z.<br />
[240] ^<br />
2 Zie 116 `Kleine Ode aan het water', noot z.<br />
3 Zetfout in D i en D 2-D 4, r. 6: en 't ontvangen? g i.p.v. i..v en t' ontvangen? g gecorri<br />
Berd in Verzamelde gedichten 44).<br />
Schrijffout in M z^<br />
g ^ g 1 M2*, r. 16: dode i.p.v i, .v doode<br />
Ditedicht g is vertaald in het Spaans p door F. Carrasquer q zx .<br />
`DE WIJLEN DAT ZIJ HET VERKOOS'<br />
1 J<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, collectie A.L.C. Palies, 18 oktober I 8 H.<br />
> 93 ^ 5<br />
T Opwaartsche wegen 17 (mei 1 939), p. 102.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I 67<br />
g 7 939 ^ p<br />
D' Eiland der ^<br />
iel<br />
^ p. p 4 2–<br />
43.<br />
D 2 Cr to amen I .– y g p. ^ 73 74.<br />
D3 Cr to amen 2 . – y g ^p 35-36.<br />
M2 Ko Kopij i^ D 4, H I22.<br />
^<br />
D 4 Verzamelde<br />
p. I o6– I 07.<br />
gedichten,<br />
^ ^ ^ p 7<br />
Vóór 18 oktober 1938<br />
93<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Geluk T-D4<br />
9 dit van binnen > dit vanbinnen T > dat van binnen D I -D4<br />
I I te samen > tezamen T > te zamen D' > tesamen D2-D4<br />
1 4 zich zelve > zichzelve T D4<br />
16 'n > een DI-D4<br />
z6 raamkozijn J > raamkozijn; l^ T-D4<br />
28 uit >in DI-D4<br />
3o – o > o D2-D4
COMMENTAAR<br />
[^47]<br />
I<br />
MI-T<br />
DI - 3<br />
D4-D7<br />
D8<br />
P2-Dio<br />
I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit gedicht g `Utrecht ± febr. '38'. 3<br />
2 Zie [24o] ` luie ik verder ^al<br />
worden', noot 2.<br />
3 Zetfout in D3, r. 17/18: 7 [geen g stro ewit i.p.v. p. stro ewit (in D 2 valt het strofewit<br />
samen pg a ina-einde ^• in met M 2 is de zetfout hetecorr<br />
door D. Wolthers g i-<br />
geerd .<br />
REIZIGER `DOET ' GOLGOTHA I<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie ^A.L.C. Palies, 25 S december I 93 8 ^ H-6.<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, ^ januari I H.<br />
3l 93 9 ^ 7<br />
T 0 waartsche wegen g I 7(maart I 939 ^ p. P 8.<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p p. 77.<br />
D 2 Reiziger `doet' Golgotha, p. ^ ^ p N.<br />
D3 Cr to y amen ^ l ,p.<br />
I II —II2.<br />
D 4 Ene us schreef in 't and I ^ ^ ^ p. P I 3.<br />
D5 Ene us schreef in 't and 2 ^ ^ ^ p p. 9.<br />
P I Proef D 6 H<br />
_<br />
^ S. 4<br />
D ^- 7 En jezus schreef in ' t zand 3-4 -4 , p.<br />
^ ^ ^ p 9.<br />
D8 D Cr to amen 2<br />
y ^ , p p. 771.<br />
1<br />
P 2 Proef D9, ^ H 9o.<br />
D9 Ene us ^ schreef in 't ^and ^ 5. p. 9.<br />
M3 Kop p l D 10 H I22<br />
^<br />
D° Verzamelde ^ gedichten, ^ ,p p. 4I<br />
1.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Nummer M I -D I I<br />
168<br />
Vóór 22 december 1938<br />
93<br />
M'<br />
D 2[ontbreekt]<br />
D3 -DIO I<br />
Ze hebben Hem, zonder zich af te vragen<br />
g<br />
Zij<br />
0
4 M' En toen Hij daar te lijden hing<br />
MZ I<br />
T-D3 1<br />
D4-D7<br />
D8 I<br />
P2-DIo<br />
I<br />
pl een s jker is een leelijk ldingg MZI I --<br />
TD3 I I<br />
D4-D7 – een I<br />
D 8<br />
P 2-D I °<br />
een I<br />
– een<br />
I<br />
M spijker<br />
6 MI-D3<br />
D4-D7<br />
zei Hij: Vader vergeef g het hun.<br />
D 8<br />
o<br />
P2-D9<br />
M3-D1°<br />
8 M I 't Was hun er immers om te doen,<br />
M 2-D 10Het was<br />
9<br />
M I te zien wat of Hij nu zou doen!<br />
M 2-D 1 ° om eens te zien,<br />
0<br />
De volgende g reels g ontbreken in M I<br />
M 2-D i ° r. 00)-02):<br />
Io M2-D10 Zoo heeft Hij nog voor hen gebeden,<br />
g g<br />
I I M2-D10 en in Zijn sterven aan hen meegegeven<br />
1<br />
I2 M2-D10 een alibi voor huneweten.<br />
g<br />
I2 M2-D10 stro ewit<br />
3<br />
Io MI<br />
(13) M2-DI°<br />
12 MI<br />
I M 2-T<br />
S<br />
DI -DIo<br />
169<br />
MI -D10 r. I o I –I 1<br />
^ 8<br />
3 S 8):<br />
Ik stond van verreuasi wat te praten<br />
q p<br />
En ik stond in de verte<br />
Ze deden toch wat zi zij niet konden laten.<br />
I immers toch,<br />
ze
14 4 MI Zijns J Vaders armen... nog g voor Paschen<br />
i 7 M2<br />
T-D3<br />
de armen van Zijn 1 Vader; – – voor<br />
D4-D7 I I handen<br />
D 8<br />
armen<br />
P 2-D'° I handen<br />
Op 93 g vijf g<br />
[247] 47 'Reiziger g "doet" Golgotha g i' 2 8 4'Reiziger g "doet" Golgotha g i1' 2[249]<br />
`Evenui di aan de e schreden' 2 0 ^ g ^ ` Woordenbloeisel:' en 2 1 `Vincent'. Van de<br />
schreden', S S<br />
eerste tweegedichten g is het origineel g niet overgeleverd. g Voordat Achterbergs g<br />
brief verzonden werd, ^l zijn er afschriften van de gedichten g gemaakt. g Deze<br />
typoscripten, afkomsti afkomstiguit het archief van A.L.C. Palies, v zijn gedateerd `2<br />
zijn g '25<br />
December 1938' 93 MI . Kort na het verzenden van de gedichten g hheeft Achterberge<br />
g beide gedichten g herzien , waarover hij l 0 p 2 januari 1 1 939 aan Houwink<br />
schreef: `Het is misschien wel 'n beetje gek, g ^ maar ik had toch geen g vrede met<br />
die twee "Golgotha"-verzen. g Mag g ik ze je, 1> even veranderd, > met een derde er<br />
aan toegevoeg, d hierbij alsno ginsluiten?'<br />
Ook van deze nieuwe versie is alleen<br />
het afschrift uit de collectie van Palies bewaardebleven g ,ggedateerd ` 3Januari<br />
1 939 M2 . Zie ook 2 S2 'Reiziger g "doet" Golgotha g 111' en verder 6.2. 3.<br />
2 In zijn brief aan Houwink van 22 december 93 1 8 opperde pp Achterberg g ver-<br />
schillende mogelijkheden g l voor publicatie p van de vijf ggedichten<br />
(zie noot 1 :<br />
`Als ze wat zijn, J> zouden ze dan in "Werk" 't meest tot hun recht komen, > of in<br />
O.W?' Ook overwoog g hij de gedichten te sturen naar K. Lekkerkerker, die hem<br />
hij g<br />
om een bijdrage J g had gevraagd g g voor de bloemlezing g In aanbouw. D e gedichten g<br />
zouden in verschillende tijdschriften verschijnen. Dit gedicht g werd, samen met<br />
[248]'Reiziger g "doet" Golgotha g Ii' en 2 S2 `Reizi ger "doet" Gol gotha<br />
111' in<br />
1939 9398 gepubliceerd p in de maart-aflevering gvan Opwaartsche wegen. g Zie verder<br />
6.2.3.<br />
3 Voor de uitgave g van de rijmprent l p Reiziger `doet' Go lg<br />
otha (D 2) in i 943 heeft<br />
Achterberg g de verkorte titel 'Golgotha' g overwogen, g^ zoals blijkt 1 uit een brief<br />
van Bert Bakker van io juli 1 94 9433 : `Met den kleine titel "Golgotha" g ben ik er erg<br />
blij. En toch: het scherpe, p^P spottende, "moderne", Amerikaansche van "Reiziger g<br />
doet" hoort er haast bij.' Uiteindelijk bleef toch de oorspronkelijke P 1 titel ge-<br />
handhaafd. Zie verder 12.4.1. 4<br />
4 In zijn bespreking p g van Eiland der ^iel in Het vaderland van 3 maart I 94o noem-<br />
de Menno ter Braak ditedicht g `misschien wel het beste uit den heelen bundel'.<br />
Achterbergs g reactie hierop p luidde: `Toch is voor mij "Reiziger" g niet het beste.'<br />
(Brief aan Ed. Hoornikuni 7 J 1 940.<br />
5 In 1 9S3 vertelde Achterberg g in een interview: `Sommige g verzen vroegen g een<br />
lang gg rijpingsproces en kre en moeilijk vorm, andere schreef ik juist weer snel<br />
moeilijk ^ l<br />
o pb.v. ^ "Reiziger g `doet' Golgotha". g Dit vers heb ik met opzet p in een soort<br />
krantenstijl l gehouden.' RA. Hekstra K. Kla p, `De dichter Gerrit Achterber g'<br />
p. 199.) 99 Tegenover g H.U. Jessurun d'Oliveira `Gerrit Achterberg', gap 3 1 zei<br />
COMMENTAAR I 0 2 2 december 1 8 stuurde Achterberg vijf gedichten aan Roel Houwink:<br />
170
Achterberg in I ; 'Reiziger doet Golgotha ... heb ik in tien minuten O -<br />
g 959 gpge<br />
schreven.'<br />
62<br />
De in P 2 aangebrachte g veranderingen g zijn 1 later door D. Wolthers over geno-<br />
men in M3, de kopij p l voor D 10 . Omdat het in dit geval g gaat g om het bijwerken bij ke<br />
een inmiddels verouderde versie, wordt in het apparaat pp alleen de gecorri<br />
geerde versie van M3 betrokken.<br />
7 De reeks2 – 47 2 8 4– 2 2 5 'Reiziger g "doet" Golgotha' g is vertaald in het Engels g<br />
door S. Wiersma 2x en in het Spaans P door F. Carrasquer(2)0. 9<br />
8 Literatuur over de reeks2 47 –2 48-2 2 S 'Reiziger g "doet" Gol gotha<br />
.<br />
Berkelmans, > F. `Achterbei g "doet" Golgotha.' g<br />
Boekenoen Boekenogen, H. `Kanttekenin g bil • "Reizi ger `doet' Gol gotha".'<br />
Leek, > Th. van der, `Voor of tegen.' g<br />
Leek Leek, Th. van der, `De dichter Achterberg.' g<br />
Roeland Vermeer, >J.,<br />
`Over religieuzegelegenheidspoëzie g en de Gol gotha<br />
gedichten van .' Gerrit Achterberg.' g<br />
Vereecke, W, `Lessen en methode.'<br />
Anoniem `Twee Pinksterverzen van Gerrit Achterberg.' g 95 I 8)<br />
REIZIGER `DOET ' GOLGOTHA II<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > 52 december 1 93 8 ^ H- 6.<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > 3 1januari I 93 9 ^ H. 7<br />
T Opwaartsche wegen g 1 7(maart I 939 ^ p. p 9.<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p. p 7 8.<br />
D 2 Reiziger `doet' Golgotha, ^ ^ p. p [9].<br />
D3 Cr to y amen g I ^ p . 11 3.<br />
D4 Ene• ^us schreef in ^'t zand' ^ p . 1 4.<br />
D5 Ene us schreef in 't and 2 ^ ^ ^ Pp.<br />
1o.<br />
PT P Proef D 6<br />
^H S. 4<br />
D<br />
6-7 En Jezus schreef an in t 'tzand 3-4, -4<br />
^ ^ ,pp.<br />
I o.<br />
D8 D C ^ r to amen 2<br />
y ^ ^ p. p 72. 7 2<br />
P2 Proef D9H D9, 9o.<br />
D9 Ene us ^schreef in 't and ^<br />
5 ^ p. p Ia.<br />
M3 Kopij Pl D 10 ^ H-122.<br />
D I ° Verzamelde ^ ggedichten, ^ p p. 1 4 2.<br />
DATERING Vóór 22 december 1938<br />
93<br />
LEESTEKST MI<br />
INGREEP 8 ontvreemdden < ontvreemden<br />
171
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Nummer Al' --D 1 I I<br />
2 MI<br />
M2<br />
7<br />
9<br />
I0<br />
MI-2<br />
TD1°<br />
M1<br />
M2-DI°<br />
MI-2<br />
TD10<br />
14 MI<br />
M2-DIo<br />
I<br />
S<br />
COMMENTAAR<br />
D 2[ontbreekt]<br />
D3-D 1O II<br />
T-D I<br />
D2<br />
D3-D1°<br />
M'<br />
M2<br />
T-D I<br />
D2-Dio<br />
Jezus v. Nazareth – Christuseheeten –<br />
g<br />
van<br />
J. van N.,<br />
v N.,<br />
S M I niet in zijn graf gevonden : 't graf was open.<br />
Al2.-T<br />
i;<br />
DI-3 I Zijn I :<br />
D4-D7 I het I<br />
D 8 't graf<br />
P 2 -D 1OI het I<br />
172<br />
dat zijn discipelen p de wacht beslopen, p,<br />
Zijn l<br />
Geëxalteerde vrouwen meenden,<br />
I echter<br />
dat zij hem zagen wandelen door de beemden;<br />
l g<br />
Hem<br />
Maar dit is van bevoegde zijde wedersproken<br />
g zijde p<br />
men late zicheen knollen voor citroen' verkoopen.<br />
g P<br />
Men<br />
I citroen<br />
I knol voor een<br />
I Zie247 'Reiziger g "doet" Golgotha g I' , noot i tot en met 8. Dit gedicht g is<br />
bovendien vertaald in het Hongaars g door B. István.<br />
2 Over de verandering g van r. I S— die Achterberg g overwoog g in verband met de<br />
uitgave g van de rijmprent l p Reiziger `doet' Golgotha g (D 2) – schreef Bert Bakker hem<br />
op o To juli l I 943 : `De g gewijzigde l g reel g is zoo beter, hoewel de zachte klank van<br />
knollen, de vloeiende staart, nu vervalt. De dikke 1. van knol is zooveel harder.'<br />
Zie 12.4.1.<br />
3 Typefout in M I - 2 Yp^r. 8: ontvreemden i..v ontvreemdden en in M 2, r. i : meeren.<br />
i.p.v. ^ 3<br />
i.p.v. p meren.; , T r. : 5^ i jn i.p.v. p Zijn is inconsequent. q
2 'EVENWIJDIG AAN DEZE SCHREDEN'<br />
49 J<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
MI Typoscript, oors oorspronkelijk P l) bij brief aan R. Houwink, ^ 22 december 1 938.<br />
T Criterium I (mei 1940),. p 18 5.<br />
D I Dead end ^ p . z 3.<br />
D 2 Cr y to gamen i ^ p . 31<br />
8.<br />
D3 Cr y to gamen 2 ^ p. p 998.<br />
M 2 Kopij D4 H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde ^ g gedichten, ,p p. 16 7.<br />
Vóór zz december 1938<br />
93<br />
MI<br />
[250]`WOORDENBLOEISEL:'<br />
Titel ontbreekt > Gang g T-D4<br />
2 den > de T-D4<br />
5 als mijn 1 heelal en eeuwigheid. g > als lied en gelukzaligheid. g g T-D4<br />
8 g ene – >gene, T-D4<br />
8 bereid, > bereid – T-D4<br />
9 de leden, > de vrede, T > den vrede, DI-D4<br />
1 o waarom > waarin T-D4<br />
I Ziez 47 'Reiziger g "doet" Golgotha g i' ^noot I. Aangezien g van ditgedicht,<br />
[2501`Woordenbloeisel.^' en z i S `Vincent' de originele g- typoscripten zijn over ele<br />
zijn g<br />
verd (M I ), blijven de afschriften uit de collectie van A.L.C. Palies hier buiten<br />
beschouwing. g<br />
2 Ditedicht g stuurde Achterberg g op p 1 Snovember 1939 939 – samen met z 1S<br />
`Vincent'z S3 `Dans' ^ z S4 `Herfst'^3 12 `Vrucht'X33 i `Bloei' en 34 i<br />
`Weerdood' – aan Ed. Hoornik. Achterberg gvroeg gnaar de mogelijkheden gl voor<br />
publicatie g van de ggedichten in Centaur ^ maar dit tijdhrift l sc zou niet meer ver-<br />
schijnen. 1 Hoornik reserveerde de ggedichten voor Werk en, ^ nadat ook dit tijd 1 -<br />
schrift was opgeheven, pg ^ Criterium. Op P 17 7 ljanuari 1 940 schreef Achterberg g aan<br />
Hoornik: `De verzen Dans, Vrucht Gang,Vincent, g He st en Bloei ontving g 1je<br />
in<br />
goede g orde van "Werk" terug gvia Annie, ^ voor Criterium? Ik zie ze al bij bijde<br />
druk pr.' De gedichten g werden, met andere andere, gepubliceerd in de april- p en mei<br />
afleveringan g Criterium. Zie verder 6..2 3 en 8.1.<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors oorspronkelijk p ) bij brief aan R. Houwink, z2 december i 8.<br />
bij ^ 93<br />
T Criterium i (mei 1 94o), 94 ^pp.<br />
181.<br />
173
I<br />
2<br />
3<br />
4<br />
4/5<br />
S<br />
6<br />
7<br />
8<br />
M'<br />
MI<br />
MI<br />
MI<br />
MI<br />
MI<br />
MI<br />
MI<br />
MI<br />
8/9 Mr<br />
9<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I0<br />
II<br />
I2<br />
MI<br />
MI<br />
MI<br />
MI<br />
DI Dead end ^ p . 34 34.<br />
D 2 Cr y to gamen l ^. p 51 o-I ^ 1.<br />
D3 Cr y to gamen 2 ^ p. p I Io.<br />
M 2 Kopij p D4, H-122.<br />
l ^<br />
D4 Ue ^amelde ggedichten, ^ p. .I179.<br />
Vóór 22 december 1938 M I<br />
93<br />
Vóór I2 december I (T)<br />
939<br />
MI<br />
T (zie p. 148)<br />
M I , r. I-I2:<br />
Woordenbloeisel:<br />
bloed genoot...<br />
Arm vermoeisel,<br />
want zij dood.<br />
J<br />
stro ewit<br />
Poëtisch blijfsel: l<br />
doodenrag<br />
over den brijzel,<br />
zi -za .<br />
g g<br />
[strofewit]<br />
Verzenvindsel<br />
nog op tijd:<br />
g P l<br />
doodenwindsel<br />
in eeuwigheid.<br />
g<br />
[Hier eindigt M I]<br />
^<br />
T-D4 , r. 1-22:<br />
Titel T D4 Overspel<br />
p<br />
I T D4 Poëtisch bloei Sel:<br />
2 T D4 overspel<br />
p<br />
174<br />
R_ N1 `, I, I]
3 T-D4 van dood en leven;<br />
43<br />
T-D4 een arm vermoeisel F– MI ,<br />
T-D4 en blind gegeven,<br />
5 gg<br />
6 T-D4 ik weet het wel<br />
7 T-D4 – o zielsverraad<br />
8 T-D4 aan liefde's al-<br />
9 T-D4 genoegzaamheid<br />
g g –<br />
I o T-D I maar ik sta of val<br />
D2-D4<br />
I I T-D4 bij dit appèl, Pp<br />
I2 T-D4 ik ben u kwijt,<br />
I T-D4 wanneer ik niet<br />
3<br />
14 T-D4 u overhaal<br />
4<br />
I T-D4 vanuit het niet<br />
S<br />
16 T-D4 met woorden, wit<br />
I T-D4 van uw vergaan;<br />
7 g<br />
18 T-D4 het eenigst, dit,<br />
><br />
1 9 T-D4 en toegestaan,<br />
9 g<br />
20 T-D4 zooals eenmaal<br />
21 T-D4 het zoet bezit<br />
22 T-D4 van uw lichaam.<br />
[Hier eindi gen<br />
T-D4]<br />
COMMENTAAR I Zie [249] 49 aan de ^e<br />
schreden' noot 1.<br />
2 0 OpI 2 december i 939 stuurde Achterberg g tenminste 2 3 gedichten g aan Ed.<br />
Hoornik in verband met de samenstelling g van D ead end (zie ook 3S I `Som -<br />
nambule' noot I). O p 1 9 december 19939 3 9 bevestigde g Hoornik welke `nieuwe<br />
gedichten' edichten' hij in zijn zijn bezit had – waaronder de nieuwe versie van dit gedicht g –<br />
en vroeg g hij of deze gedichten in Criterium mochten worden gepubliceerd. 0<br />
hij g gP Op<br />
2 9 december 1 939 gaf g Achterberg g hiervoor toestemming. g De gedichten g werden<br />
in 1 94o 94 in verschillende afleveringen g van Criterium gepubliceerd. g P Zie verder<br />
8.i.<br />
I7f
25I VINCENT<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M' Typoscript, oors oorspronkelijk bij brief aan R. Houwink, 22 december 1 93 8.<br />
p 1 l ^ 2 93<br />
T 1 Criterium 1 a ril 1 0. o.<br />
p 94 ^ p. 7<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, , ^I zo,1.<br />
D I Sintels, pp.<br />
28.<br />
T z Pen en penseel . Bi J^ ^ onder nummer van Critisch bulletin uitgegeven an de omer ^<br />
van 1947, p. 2 2 S .<br />
D 2 Hoonte, ^ p. p 57.<br />
P I Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D3, 1-1-89.<br />
^<br />
D3 Cr to y amen ^ 111 III p. 220.<br />
Kop p D4 H-1 22.<br />
l ^<br />
D4 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p. p 686.<br />
Vóór 2 2 december 1938<br />
93<br />
MI<br />
Reekstitel M I -M2[ontbreekt]<br />
D I Kwatrijnen<br />
T 2-D4 [ontbreekt]<br />
Titel MI-D4<br />
r MI<br />
2 MI<br />
3<br />
4<br />
176<br />
TI-M2<br />
DI-D4<br />
TI-M2<br />
DI-D4<br />
MI<br />
TI<br />
M2<br />
DI<br />
Tz<br />
DZ-D4<br />
MI<br />
TI-D4<br />
M 2 a typemachine, b potlood<br />
Yp^ p<br />
Vincent<br />
Zijn zonnen schroeiden zóó genadeloos: g<br />
De wereld om hem wist hij 1 leeg g en voos .<br />
hij bracht een zijn vrouw zijn oor gelijk gl een roos. s<br />
En ook zijn l lichaam was hem waardeloos<br />
en<br />
Als<br />
Voor<br />
hij lppenseel<br />
verwisselt voor revolver<br />
a<br />
b Eer [<br />
eer I io<br />
acht hij zijn lichaam verder waardeloos.<br />
brengt g hij een vrouw zijn oor gelijk g ^ een roos. os<br />
1°<br />
4]<br />
R_ M' , 21
COMMENTAAR I Op 0 januari i 93 8 schreef Achterberg gaan Annie Kuiper: p `Heb je 1 toen die<br />
[252]<br />
roman over Vincent van Goch's [sic] leven nog gelezen: "Vincent"?' Welke<br />
gg<br />
roman Achterberg bedoelde, is niet te achterhalen.<br />
g<br />
2 Zie [13o] `In uw bloed', noot 1.<br />
3 Zie249 'Evenwijdigaan de deze<br />
schreden' noot i en 2.<br />
M 2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van T. Het gedicht g staat<br />
vermeld in de inhoudsopgave pgg van Balans (zie 14.1). Vervolgens is overwogen g<br />
om gedicht hete in de geplande lande bundel Heul (zie i 6. i en More ndo op p ne te -<br />
men. Volgens g een aantekening g van Vermeulen op p M 2 is dit laatste niet gebeurd g<br />
`omdat het niet in de sfeer v/d bundelast. p Anders is het natuurlijk natuurlij goed.' Zie<br />
21.2 en 21. 3 .<br />
5 In DI is ditedicht , samen met Si `Code 9 civile' en 20 S 'Daemon', , egp - u<br />
bliceerd onder deezame<strong>nl</strong>ijke g 1 titel `Kwatrijnen'.<br />
'Kwatrijnen'<br />
Zie over de opname p van dit gedicht in Pen en penseel 2 2 g 3 'Jan Toorop', p^ S5.<br />
7 Ditedicht gp<br />
is vertaald in het Duits door H.J.Sch^dlich en in het Spaans door<br />
F. Carrasquer. q<br />
REIZIGER `DOET ' GOLGOTHA III<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > januari 1 H.<br />
3 93 9 ^ 7<br />
T Opwaartsche wegen g 17 7 (maart 1939), 939 ^ p. p 10.<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p. p79•<br />
D 2 Reiziger `doet' Golgotha, ^ ^ p. p [II].<br />
D3 Cr to amen I . 1 I. y ^ ^p 4<br />
D4 Ene us schreef in 't and I p. i .<br />
^ ^ ,p S<br />
D5 Ene us schreef in 't and 2 ^ ^ ^ pp.<br />
I i.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
P 1 Proef D 6 H ^ S. 4<br />
^- D 7 En Jezus schreef in t 'tzand 3-4, -4 p. i 1.<br />
^ ^ ^ p<br />
D8 D Cr to amen 2<br />
y g ^ p. p 73.<br />
P 2 Proef D9, H- o.<br />
^ 9<br />
D9 Ene us schreef in 't and 5 . i i.<br />
^ ^ ,p<br />
M 2 Kop D 10 H-I22.<br />
P1 ^<br />
D I ° Verzamelde gedichten, p. i .<br />
^ g ^ p 43<br />
Tussen 22 december 1 93<br />
8 en 2 januari<br />
I<br />
MI<br />
Nummer M I -D I III<br />
177<br />
D 2[ontbreekt]<br />
D 3-D 10 III<br />
P 2 a gedrukt, b bl potlood<br />
1939
i 8<br />
6 M -D ...Toen heeft een S.O.S. ml n ziel doorreten:<br />
1<br />
P 2a<br />
b ...Daar<br />
D9-D 10...Toen<br />
1 , g lg<br />
8 MI- T Wie niet vóór Mij is is té en Mi' eweest '<br />
D i -8 D<br />
P2-D9 I<br />
M2 I<br />
DIO<br />
I 155<br />
12<br />
i<br />
M -D<br />
8 Christus, wil mij 1 verschijnen 1 aan den einder.<br />
P 2 a<br />
b de<br />
D9-D IO I I den<br />
COMMENTAAR I Zie[247]'Reiziger 47 g "doet" Golgotha g i' noot I tot en met 8.<br />
2 Aangezien g de varianten in P 2 b, ^ r. 6: Daar en r. 12: de niet zijn overgenomen g<br />
in D9, moet er een latereroef p zijn zijn geweest waarin Achterberg gde<br />
veranderin-<br />
gen ongedaan g heeft gemaakt g (zie 3 0.10.1 . Ten onrechte zijn 1 de varianten wel<br />
opgenomen pg in de (postume) p `zevende' druk van En Jezus ^ schreef in 't ^<br />
i693•<br />
38 Zetfout in D r. 2: wordt i..v word en in D D' en D 8 r. 8: voorma i. .v voor Mij<br />
(door D. Wolthersecorri eerd in M 2 ; zetfout in D5 -7 g g r. 8: geweest.' g i.p.v i..v<br />
geweest,' (in P 2 in rode inkt – onbekende hand g –ecorri g eerd tot ggeweest',).<br />
.<br />
BLIJF [253]`IK J U BINNEN MIJ J BEREIKEN'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
178<br />
M I Typoscript, oors<br />
p 1 januari<br />
1 ^<br />
T Criterium i a ril 1 0. 69.<br />
p 94 ^ p. 9<br />
D I Dead end . 2 I.<br />
,p<br />
D 2 Cr to amen I y g ^ p. p 31<br />
6.<br />
D3 Cr to amen 2 . y g 9 6.<br />
^ p9<br />
M 2 Kopij D4, H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 16 .<br />
'<br />
'<br />
oorspronkelijk bij brief aan R. Houwink, 2 januari I1939.<br />
^ g ^ p S<br />
Vóór a januari 939 1939 M I<br />
Vóór I 5november 1939 939 (T)<br />
MI<br />
T (zie p. 144)
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M I[ontbreekt]<br />
T-D4 Dans<br />
I ml-D4 Ik blijf u binnen mij bereiken<br />
2 MI met stilten die de uwe reiken,<br />
T' D4 1 lo die u overreiken,<br />
3 M'<br />
4<br />
T-D4<br />
woorden, ontdaan van zon en maan<br />
MI r.-18:<br />
4<br />
M I een evenveel met u bezwijken bezwijke<br />
I aan leven en den dood ingaan<br />
5 g<br />
6 MI is als een laatste, zoete waan,<br />
M Ihuiverend in hen neergestreken,<br />
7 g<br />
8 MI vanuit verleden zekerheden;<br />
M I om u volkomen te gelijken;<br />
9 g l<br />
1 o M I scheidin sli n<br />
9 ^J<br />
10 m1 welk zingen g zal dán zijn zij ontstaan?<br />
O I I M I [scheidingslijn]<br />
I I M 1Maar zij bezitten naar de zijde<br />
12 MI van licht en lucht nog mijn bestaan,<br />
g l<br />
113 M I en moeten weer bij J u vandaan<br />
14 MI dit lichaam in en deze naam;<br />
4<br />
1 M' wankelend tusschen ons beiden<br />
S<br />
16 M I vangt een verloren dansen aan<br />
g<br />
I M I van dood en leven, elkanders waan,<br />
><br />
18 M Ien van elkander niet te scheiden.<br />
[Hier eindigt MI]<br />
T-D4, r. 4-12:<br />
3/4 T-D4 [strofewit]<br />
179
4 T Zij willen met u zijn ver vergaan g .<br />
DI-D4 I I<br />
5 T Maar zij bezitten naar de zijde 1 i- M I Ii]<br />
D I -D4 maar I I<br />
6 T-D4 van licht en lucht nog mijn bestaan – MI 12<br />
g 1<br />
6/7 T-D4 stro ewit<br />
7<br />
T-D4 en moeten weer bij u vandaan; F– MI<br />
7 1 > /3]<br />
8 T-D4 weifelend tusschen de twee rijken,<br />
T-D4 van t hun verloren dansen aan: i- M I IG<br />
9 g<br />
9/I o T-D4 stro ewit<br />
1 o T-D4 zonder oorsprong,zonder einde, einde<br />
I I T binnen het rhytme Y van ons beide,<br />
D'-D4 I I rhythme Y<br />
beiden,<br />
I2 T-D4 datgeen lichaam meer vinden kan.<br />
COMMENTAAR<br />
[254]<br />
LEESTEKST MI<br />
[Hier eindigen TD4<br />
l<br />
I 0 Op 2 januari<br />
939 1939 stuurde Achterberg – gaf ezien g van de herziene versie van<br />
'Reiziger g "doet" Golgotha' g – vier nieuwe gedichten g aan Roel Houwink: 2 S3<br />
`Ik blijf u binnen mij bereiken' tot en met [256] `Binnen het stugge duister van den<br />
dood'. Aangezien g van deze gedichten g de oorspronkelijke p l- typoscripten zij zijn l over<br />
ggeleverd M I blijven<br />
^ 1ven<br />
de afschriften uit de collectie van A.L.C. Palies hier bui-<br />
ten beschouwing. g<br />
2 Zie2[249] 'Evenwijdigaan de ^e<br />
schreden' noot 2.<br />
`EEUWIGHEDEN VAN MOND EN SCHOOT'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk bij brief aan R. Houwink,<br />
p 1 2 januari I<br />
1 ^ januari 1939.<br />
T Criterium i a Pril I 94 o. ^ p. 69. 9<br />
DI -2 -2<br />
Osmose s ,p.<br />
26.<br />
D3 r to amen I y p. 20 .<br />
^ ^ p ^<br />
D4 Cr to amen 2 . y g 16 .<br />
^ P 4<br />
M 2 Kopij D S H-1<br />
p l 22.<br />
^<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. 2 2.<br />
^ g ,p 3<br />
DATERING Vóór 2 januari<br />
1939 I<br />
I80
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
Titel [ontbreekt] > Herfst T-D5<br />
I Zie[253]Ik S3 blijfu binnen mij bereiken' noot 1.<br />
2 Zie[249] 49 'Evenwijdig J g aan dee schreden' noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
2 'BLIJF IN MIJN GOGEN DIE U ZIEN GELOOVEN'<br />
SS J J ><br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk P 1 bij 1 brief aan R. Houwink, ^ 2 januari 1 januari 1939.<br />
M 2 Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-9.<br />
><br />
T Werk 1. 9 (september p 19939 3 9), ^ p. P 54•<br />
D I Eiland deriel p. o. ^ ^ p 5<br />
D 2 Cr to amen I y g ^ pp.<br />
81.<br />
D3 Cr to amen 2 y g pp. 43•<br />
M3 Kopij D4 H-1 22.<br />
pl<br />
D4 Uer amelde gedichten,<br />
^ ^ ^ p<br />
Vóór 2 januari 1 I1939<br />
MI<br />
p. i14.<br />
Titel [ontbreekt] > Geest M2-D4<br />
naderen, naderen, naderen > langzaam, langzaam komen M 2-D4<br />
4 g ^ g<br />
I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit ggedicht 1`'anuari mei 1 938'.<br />
2 Zie[253]Ik S 3 bli ^f u binnen mij ^ bereiken' noot 1.<br />
3 Ditedicht g heeft Achterberg, g^ met twintig g andere gedichten, g ^ op p 2 juli 1<br />
i 939 meegegeven aan Ed. Hoornik ter aanvulling g van de bundel E iland der ijel iel.<br />
dezeedichten g zijn zijndoorslagen g bewaard gebleven, g ^afkomstig g uit het<br />
archief van A.L.C. Palies (M 2). Hoornikubliceerde p de gedichten g eveneens in<br />
Werk (zie verder [282] `Onmacht' noot 2).<br />
2 G `BINNEN HET STUGGE DUISTER VAN DEN DOOD'<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors oorspronkelijk p J bij l brief aan R. Houwink, ^ 2 januari 1 1 939•<br />
T Criterium 1 (mei 194o), 94 , p 181.<br />
IóI
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel<br />
3<br />
4<br />
5<br />
MI<br />
T-D4<br />
M'<br />
T D4<br />
MI<br />
T-D4<br />
MI<br />
T-D4<br />
6 MI<br />
T-D4<br />
COMMENTAAR<br />
[257]<br />
DI Dead end, p. 33.<br />
D 2 Cryptogamen i, p. 149.<br />
D 3 Cryptogamen z, p. Io9.<br />
M 2 Kopij D4, H-i2z.<br />
D4 Uer7ameldegedichten, p. 178.<br />
Vóór 2 januari<br />
1939 I<br />
M'<br />
[ontbreekt]<br />
Offerande<br />
zóó in zich zelfekeerd g of nooit ontriefde<br />
10 en groot,<br />
het leven haar het lichaam, dat zooroot<br />
g<br />
of nooit een leven haar ontriefde<br />
liefhad het andere lichaam, dat haarriefde...<br />
g<br />
het lichaam, waarmee zij zich bood,<br />
Wij waren beide blindelings g en bloot.<br />
om het volkomen teerieven. g<br />
I Zie'<br />
S3 `Ik bli J u binnen mij J bereiken noot I .<br />
2 Zie [250] ` Woordenbloeisel:' noot 2.<br />
3 Zetfout in T r.: 4 even i.p.v. p een<br />
NIEMANDSLAND<br />
OVERLEVERING T In aanbouw. Letterkundig werk van jongeren. J^ Red. K. Lekkerkerker. Brussel, ,<br />
[november '939], 939 D. ^ p 9.<br />
D I Dead end ,p.<br />
I 6.<br />
D 2 Cr to y amen I . i 2 8.<br />
^ ^ p<br />
D 3 Cr to y amen g 2 p. 88.<br />
^ p<br />
M Koi' p l D 4H- 122.<br />
^<br />
D4 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p I S7.<br />
DATERING Vóór 20 maart 1939<br />
1 8 2
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR 10 Op 29 9november 1938 93 benaderde K. Lekkerkerker Achterbergg met ver-<br />
zoek `een aantaledichten g plus p een portret' p af te staan voor `een letterkundige<br />
1 jongerenalmanak'. g Nadat Achterberg g verschillende keren aan Roel Houwink<br />
advies over zijn bijdrage l g had gevraagd, g g^ stuurde hij op p2 0 maart t 1939 93– 9 de slui-<br />
tin gstermijn l was ggesteld o p i april p – `eeni ge verzen, ^met een portret' P naar<br />
Lekkerkerker. Uit de verzameling g van maar liefst vijfentwintig vij fentwinti gedichten d chten koos<br />
Lekkerkerker er acht uit voor In aanbouw: 2 S7 `Niemandsland' tot en met et z6<br />
4<br />
`Contract'. De rest stuurde hij – zoals hij hijAchterberg g op p 29 9maart 1939 939 mee-<br />
<strong>deel</strong>de – aan S. Vestdijk voor Groot Nederland (zie [265] S`Bolero van Ravel', noot 00<br />
2 en Ed. Hoornik voor Werk (zie[272]`Zestien i' noot 2 . Drie gedichten g e<br />
werden niete g ubliceerd P (zie [279] 79 `H.v B.' noot I . Zie verder 6. 3. I.<br />
2 Zetfout in D I r.: 3 ontberen i.p.v. p ontberen.<br />
[25 8] STEM<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
183<br />
M I Typoscript, bij brief aan K. Lekkerkerker, ^ 20 maart I1939.<br />
T In aanbouw. Letterkunde werk van jongeren. Red. K. Lekkerkerker. Brussel,<br />
[november 1 939], , p. 9.<br />
D' Dead end ,p.<br />
16.<br />
D 2 Cr to amen I y ^ ,pp.<br />
129.<br />
D3 Cr to y amen g 2 , p .8 . 9<br />
M 2 Ko Kopij i j D4, H-I 22.<br />
D4 Ver amelde gedichten, p. 1 8.<br />
^ ^ ^ P 5<br />
Vóór 20 maart 1939<br />
MI<br />
M I a typemachine, b zw inkt (in onbekende hand)<br />
YP<br />
2 parelvisschers<br />
> P[arelvisschers] M' b-D4<br />
3 serenade > S[erenade] MI b-D4<br />
3 enz. > ^ > enzoovoort, > D I -D4<br />
5 de > den TD4<br />
I 0 P 29l 9 januari I 8 93schreef Achterberg vanuit g het Huis van Bewaring g te<br />
Utrecht aan Annie Kuiper: p `Ook is 't nu al meer dan 6 weken geleden g sinds ik<br />
de laatste muziek hoorde. ... Wataf g ik niet om te hooren: Sarah ea L de n r<br />
[...]'. In een ongedateerde g brief, ^ waarschij<strong>nl</strong>ijk van begin augustus I 8<br />
waarschij<strong>nl</strong>ijk g g 93
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
schreef hij vanuit Avereest aan haar: `Vanmiddag g zong g Sarah Leander Annie.<br />
Dezelfde sonore stem.' De Zweedse filmactrice en zan geres<br />
Zarah Le a de n r<br />
(1907-198 i werd in deze periode p bekend door haar optreden p in Duitse films,<br />
waarin zij met een bijzonder g^lage, omfloerste stem populaire p p liedjes liedjes zong. Ook<br />
`Dearelvissers' P van George g Bizet(1838-1875) was toen reeds een evergreen. g<br />
De `Serenata' van Enrico Toselli188 3– I 26 9 – dus niet: Toscelli – werd in de<br />
dertiger g jaren<br />
bijzonder<br />
PPpopulair in de vertolking g van de tenor Beniamino<br />
Gigli 18 0– i . Zie J. Vermeulen, `Achterbei en de muziek', p. I– z.<br />
g 9 9S7 ^ 'Achterberg ^ p S S<br />
2 Zie[257]Niemandsland' noot 1.<br />
S7<br />
3 Van ditedicht en van 261 `Geest' [263] g ^ 3 `Nacht' en [264] 4`Contract' zijn zij de<br />
Achterberg g aan Lekkerkerker gg<br />
gestuurde typoscripten bewaard gebleven<br />
M I > collectie K. Lekkerkerker, Amsterdam). POp<br />
de typoscripten zij in be<br />
zijn l on<br />
kende hand – niet die van Lekkerkerker – veranderingen g aangebracht g M I b).<br />
WOORD<br />
T In aanbouw. Letterkundi gwerk van Jg jon eren. Red. K. Lekkerkerker. Brussel<br />
[november 19p. 3 9], I o. 939 ^ p<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p. p 62.<br />
D 2 Cr to y amen g I , p. 93.<br />
D3 Cr to amen 2<br />
y g ,p ss•<br />
M Ko Pi<br />
jD4,<br />
H 12 2.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 126.<br />
Vóór 20 maart 1939<br />
260 BEZINNING<br />
T<br />
I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit ggedicht 1 `januari mei 93 I 8'<br />
2 Zie[257]Niemandsland' S7<br />
noot I.<br />
3 Dit gedicht is vertaald in het Duits door H.J.Schadlich ^ in het Engels g door<br />
P. Boyce, J. Brockway (7x) en M. O'Loughlin en in het Zweeds Y ^ Y7 g<br />
doorJ.F. de<br />
Zanger/S. L Lybeck beck.<br />
Literatuur over hetedicht: g<br />
Brockway, Y> J. `At a loss for words: Achterbei g in En glish.'<br />
OVERLEVERING T In aanbouw. Letterkundig werk van jongeren. Red. K. Lekkerkerker. Brussel,<br />
[november 1939], 939 p. ^p 1o.<br />
1go
DI Dead end ^ p . I 7.<br />
D 2 Cr to amen I y p. I o.<br />
^ ,p 3<br />
D3 Cr to amen 2 y 0.<br />
^ ^ P9<br />
M Koi'D4 pl HI22. D4,<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. I 59.<br />
DATERING Vóór 20 maart 1939<br />
LEESTEKST T<br />
^ g ^ p 59<br />
COMMENTAAR I Zie 2 57 `Niemandsland' noot i .<br />
261 GEEST<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
M I Typoscript, bij bijbrief aan K. Lekkerkerker, ^ 20 maart I1939.<br />
T In aanbouw. Letterkundig werk van jongeren. Red. K. Lekkerkerker. Brussel,<br />
november 19939 p. 3 9], ^ I p I.<br />
D' Eiland der iel . 61.<br />
D 2 Cr to amen I y ^ ^ p 992.<br />
D3 Cr to y amen g 2 , p. 54.<br />
M 2 Kopij pl D4, H-I22.<br />
D4 Verzamelde ^ g gedichten, ,pp. I2 S.<br />
Vóór zo maart 1939<br />
MI<br />
262 WEDERKEER<br />
M I a typemachine, b zw inkt (in onbekende hand)<br />
I zichzelve > zichzelven T<br />
12 de > [de]n M I b-T<br />
I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit ggedicht 1 `januari mei 93 i 8'.<br />
2 Zie[257]Niemandsland' S7<br />
noot 1.<br />
3 Zie'<br />
S `Stem' ^ noot 3. 3<br />
4 Zetfout in D3 r. 7: 7 geest g i..v p ^ geest, (in M 2 door ^ D. Wolthersgecorrigeerd).<br />
OVERLEVERING T In aanbouw. Letterkundig gwerk van jongeren. ^ g Red. K. Lekkerkerker. Brussel, SS ,<br />
november I 939 ^ p.<br />
I I.<br />
I85
[263]<br />
DI Dead end ,p.<br />
18.<br />
D 2 Cr to amen I y g ^ p. p 3I<br />
1.<br />
D3 Cr to amen 2 y ^ ^ p. p 91.<br />
M Kop p D4 H-122.<br />
l ^<br />
D4 Vel-zamelde ^amelde gedichten, 8 ^ pp.<br />
16o.<br />
DATERING Vóór 20 maart 1939<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 7 m1 1^ n' < m1 1, n<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
9 blijdschapbloed, > blijdschapsbloed, D2-D4<br />
9 mijn > mijn, DI-D4<br />
COMMENTAAR I Zie[257]Niemandsland' 57<br />
noot i.<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
NACHT<br />
M I Typoscript, bij bij brief aan K. Lekkerkerker, ^zo maart 11939.<br />
T In aanbouw. Letterkundig werk vanjongeren. Red. K. Lekkerkerker. Brussel,<br />
november 1939], 939 p. ^ p 12.<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p. P 6o.<br />
D 2 Cr to amen I y g ^ p991.<br />
D3 Cr to y amen2 ^ ,P 53.<br />
M 2jKo Pi<br />
D4, H-1 zz.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 124.<br />
Vóór 20 maart 1939<br />
M'<br />
M I a typemachine, YP b zw inkt (in onbekende hand)<br />
g , P<br />
CORRECTIES M2 aedrukt b bl ball oint (in de hand van D. Wolthers<br />
186<br />
2 de > [de]n M i b-T<br />
5 mij, l^ > mij 1 D3-M 2 a [mij], 2 b-D4<br />
1 ^<br />
8 deze > [dezejn M I b-T<br />
die > die n M I b-T<br />
9
COMMENTAAR I In een latere mededeling g dateerde Achterberg ^ dit ggedicht 1 `januari mei 93 I 8'.<br />
2 Zie[257]Niemandsland' S7<br />
noot I.<br />
3 Zie'<br />
S `Stem' ^ noot . 3<br />
4 Zetfout in D3 r. I: heen i.p.v. P heen. (niet ggecorrigeerd g in M2 M2).<br />
5 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door J. Brockway Y(2X).<br />
26 CONTRACT<br />
4<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, bij bi' brief aan K. Lekkerkerker, ^ zo maart I1939.<br />
T In aanbouw. Letterkundig werk ^^,<br />
van jongeren. Red. K. Lekkerkerker. Brussel,<br />
november 1939],<br />
p. 12.<br />
939 ^ p<br />
D I Eiland deriel ^ ^ p. p 75.<br />
D 2 Cr to amen i . 108-109 .<br />
y g ^ p<br />
D3 Cr to amen 2 . 69.<br />
y g ^ p 9<br />
M2 Kopij D4, H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. I .<br />
^ g ^ p 39<br />
DATERING Vóór zo maart 1939<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[26 5]<br />
MI<br />
MI a typemachine, b zw inkt (in onbekende hand)<br />
Yp<br />
3 beide > [beide]n M I b-T<br />
14 de > [de]n M I b-T<br />
I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit gedicht g 'Juli of Aug. g '38'. 3<br />
2 Zie[257]Niemandsland' S7<br />
noot I.<br />
3 Zie'<br />
S `Stem' ^ noot . 3<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Frans door H. Breuker F.. Tem le p F. Cariés.<br />
BOLERO VAN RAVEL<br />
OVERLEVERING T Groot Nederland 37.11 (oktober 1 939), p. 345•<br />
D I Eiland der ziel, p. 64.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 95.<br />
I 87<br />
D3 Cryptogamen 2, p. S7.<br />
M Kopij D4, II-122.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. i28.
DATERING Vóór 20 maart 1939<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
3<br />
woestijn: > woestijn;<br />
D I -D4<br />
COMMENTAAR I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit ggedicht 1`januari mei' 38'.<br />
2 Van de zeventiengedichten g die S. Vestdijk via K. Lekkerkerker ontving g (zie<br />
z S7 `Niemandsland' noot I behield hij er zeven voor Groot Nederland: [265] 26<br />
`Bolero van Ravel' tot en met[271]"`Beumer & Co."'. Het laatste gedicht g werd<br />
niet bij de overige g gedichten g opgenomen, pg ^omdat het in dezelfde aflevering gal<br />
volledig g werd afgedrukt g bij ^ Ed. Hoorniks artikel `Gerrit Achterberg' gp43I–<br />
418), de voorpublicatie P van de i<strong>nl</strong>eiding g voor E iland der ijel. iel. Zie verder 6... 3I<br />
3 De Franse componist p Maurice Ravel overleed op p 28 december 1937 937 o p 62 -<br />
l jarige g leeftijd. De 'Boléro' – ook in die tijd één van zijn populairste pp o wer werken k –<br />
dateert uit 128. 9<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Duits door H.J.Schadlich ^in het Engels g door<br />
Brockwa Y 2x en in het Frans door H. Breuker F.. Tem ple<br />
F Cariés.<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Kannemeyer,J.C.`Twee Y "musiek"- g edi gte van Gerrit Achterbei g.'<br />
Reimerink j J., `Achterbei 'Achterbergen<br />
de klassieke muziek.'<br />
266 ONTWORDEN<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
Ióó<br />
T Groot Nederland 37.11 (oktober 1 939), p. 345•<br />
D' Dead end, p. z S .<br />
D Z Cryptogamen I , p. i27.<br />
D3 Cryptogamen 2, p. 87.<br />
M Kopij D4, H-1 22.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. i56.<br />
Vóór 20 maart 1939<br />
T<br />
I Zie[26 5]Bolero van Ravel', noot 2.<br />
S
[26 7] 7<br />
OVERLEVERING T Groot Nederland 37.11 (oktober 1939), p. 346.<br />
D I Dead end, p. 14.<br />
D Z Cryptogamen l , p. i26.<br />
D3 Cryptogamen Z, p. 86.<br />
M Kopij D4, 11-122.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. r S 5 .<br />
DATERING Vóór 20 maart 1939<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie[265]Bolero S van Ravel', noot 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
26$ IN PROFUNDIS<br />
OVERLEVERING T Groot Nederland 37.11 (oktober 1939), p. 346.<br />
D I Eiland der ziel, p. 59.<br />
D 2 Cryptogamen t , p. 9o.<br />
D3 Cryptogamen 2 , p. S 2.<br />
M Kopij D4, H- i zz.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 123.<br />
DATERING Vóór 20 maart 1939<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit gedicht g `januari 1 mei '38'. 3•<br />
2 Zie26 `Bolero 5 van Ravel', noot 2.<br />
3 Zetfout in D3 titel: Inro p undus i. P.v In pro undis (niet ggecorrigeerd g in M .<br />
26 CIRKEL<br />
9<br />
OVERLEVERING T Groot Nederland 37.11 (oktober 1939), p. 346-3 47.<br />
D' Eiland der hiel, p. 63.<br />
D 2 Cryptogamen í , p. 94•<br />
D 3 Cryptogamen z , p. 56.<br />
I 89<br />
M Kopij D4, H- i zz.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 12.7.
DATERING Vóór 20 maart 1939<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 5 bliksemde < bliksemende<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
270 CONTACT<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[271]<br />
9<br />
schouwen?, > schouwen? DII-D4<br />
I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit ggedicht `januari l mei' 38'.<br />
2 Zie[26 S5]Bolero<br />
van Ravel', noot 2.<br />
3 Zetfout in D3 r.: 3 dit i..v p<br />
die (in M door D. Wolthersgecorrigeerd).<br />
T Groot Nederland 37.11 (oktober 1 939), p. 347.<br />
D' Eiland der hiel, p. f 8.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 89.<br />
D3 Cryptogamen 2 , p. 51.<br />
M Kopij D4, H-1 22.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. i 22.<br />
Vóór 20 maart 1939<br />
T<br />
I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit gedicht g `januari 1 mei '38'. 3<br />
2 Zie[26 S5]Bolero<br />
van Ravel', noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Italiaans door G. van Woudenberg. g<br />
`BEUMER & CO.'<br />
OVERLEVERING D I Eiland deriel ^ ^ p. p 7o.<br />
D 2 Cr to y amen g i ^ p. p To I--102.<br />
D3 Ene us ^schreef in 't zand ^ l , ^ p. p I o.<br />
D4 Ene us ^ schreef in 't zand ^ 2 ^, pp.<br />
6.<br />
P I Proef D S ^ H-54.<br />
D 5 -^ En Jezus ^ schreef in 'tt and 3 -4<br />
^ ^ p. p 6.<br />
190
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
D7 Cryptogamen z, p. 63-64.<br />
P 2 Proef D 8 , H-9o.<br />
D 8 En Jezus schreef in 't hand S, p. 6.<br />
M Kopij D9, H-122.<br />
D9 Verzamelde gedichten, p. 134.<br />
Vóór 20 maart 1939<br />
DI<br />
272 ZESTIEN I<br />
Titel 'Beumer & Co.' > 'Beumer & Co' D4-D 6, P 2 -D8<br />
I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit ggedicht `januari 1 mei' 38'.<br />
2 Ditedicht g zou in eerste instantie bij bijde overige gggedichten<br />
in Groot Nederland<br />
gp gepubliceerd e worden (zie 26 5 `Bolero van Ravel', ^ noot 2 Op .0 2 7 september p<br />
11939 schreef Ed. Hoornik aan waarnemend redactie-secretaris A.E. van Rantwijkt<br />
dat hij de uitgever g had verzocht het gedicht g op p die plaats p niet af te druk-<br />
ken omdat hij het volledig g zou citeren in zijn artikel `Gerrit Achterberg' g – de<br />
voor voorpublicatie g^ van de i<strong>nl</strong>eiding voor Eiland der ziel – ^ dat in dezelfde afleveringg<br />
werd opgenomen413-418). pg (p. De aldaar afgedrukte g tekst bevat één variant<br />
ten opzichte van DI p (r. i 2: deur, ^ i, p.v<br />
deur).<br />
3 De titel van ditedicht g is ontleend aan de roman vanJ.K. van Eerbeek, Beu-<br />
mer & Co. Nijkerk, l ^ 937 1 .0 8 mei 1 8 schreef Achterberg aan Annie Kuiper<br />
Op 93 g p<br />
dat hij deze roman gedurende g `de laatste weken' gelezen g had. Op p 191 9juli<br />
I1939<br />
schreef hij aan Ed. Hoornik in verband met de samenstelling g van Eiland der<br />
z `Ik eef geefde titel "Beumer & Co" aarne gaarnevoor<br />
beter: Van Eerbeek's "verhuizers"-roman<br />
heet zoo.' Zie verder.2. 7<br />
4 Waarschij<strong>nl</strong>ijk 1 heeft in 1 943 94 het 3 plan pbestaan<br />
de Leidse schilder Simon Smits<br />
(1 9 21-19 75 ) dit edicht gedichtte laten illustreren. Hiervan is niets terechtgekomen. g<br />
Zie Achterberg-Uitgevers, dl. >p 1 .6 67 en p772.<br />
5 Ditedicht is vertaald in het Duits door J. Piron 2x in het Engels door M.<br />
g<br />
O'Lou O'Loughli hlin en in het Frans (anoniem).<br />
^ g<br />
OVERLEVERING Werk 1.5 S (mei 1 939), 939 ^ p. .2 7.<br />
D I Dead end ,p.<br />
8 .<br />
P I Proef D 2 oorspronkelijk p 1 collectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
D 2 Existentie, p. 43.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
192<br />
P2 Eerste proef D3, H- 88.<br />
P3 Tweede proef D3, H- 89.<br />
D3 Cryptogamen Hr, p. 148.<br />
M Kopij D4, H- r zz.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 579.<br />
Vóór 20 maart 1939<br />
T<br />
Opdracht p [ontbreekt] > (Aan Dr A.L.C. Palies) DI<br />
Nummer I > II P 1-D4<br />
3 leden, > leden D I -D4<br />
4 eeuwig, g^ eeuwig g P I -D4<br />
I Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen, ^ overgenomen g uit het `Gedateerde<br />
schrift', is de ontstaansdatum van ditedicht g 18 april P 1 937 . Zie verder 6.1.<br />
2 Van de tiengedichten g die Ed. Hoornik via K. Lekkerkerker ontving g (zie 2 57<br />
Niemandsland' noot 1),behield hij J er zeven voor Werk, ^ waarvan 2 72<br />
`Zestien 1' tot en met[277]Kind' g gepubliceerd p werden in de mei-afleveringg<br />
van Werk en[278]`Huis' in de september-aflevering. Zie verder 6..1. 3<br />
3 Er is sprake p van geweest g dat[2.72-2751`Zestien' in Eil and der ziel ^ zou worden<br />
opgenomen. pg 0 Padvies<br />
van Roel Houwink liet Hoornik de reeks echter buiten<br />
de bundel. Zie verder.2. 7<br />
4 In een brief vananuari 7 januari 94 1 o vroeg Achterberg g aan g A.L.C. Palies, de<br />
ggeneesheer-directeur van 'Veldzicht', `Veldzicht' of hij `Zestien' in Dead end D I op P zou<br />
nemen `of heel beslist niét?' Op p 17 71januari 1 940 schreef Achterberg ghierover<br />
aan Ed. Hoornik: `De verzen "Zestien" zijn l hierbij; 1^ zoo je J ziet: opgedragen<br />
aan Dr. Palies; ik vroeg g hem ze al of niet op p te nemen en op Pl zijn voorsla gis<br />
het nu zoo. Vind je dat ook niet pprachtig?' g Zie verder 8.1.<br />
5 Volgens g een aantekening g van Jan Vermeulen zou de reeks 2 72-2 75 `Zestien'<br />
ook worden opgenomen pg in de geplande g P bundel Embryo zie 17.1). Deze is<br />
nooit als zelfstandige g uitgave g verschenen. Vervolgens g was het de bedoeling g dat<br />
'Embryo' Y één van de drie afdelingen g van de bundel Existentie (D 2) zou worden.<br />
De titel van de betreffende afdeling gwerd uiteindelijk gewijzigd g l g in `Zestien'. De<br />
afdeling gp opende met de gelijknamige gl g reeks – de opdracht p aan A.L.C. Palies<br />
verviel –, uitgebreid g met een voorafgaand g ggedicht, ^ S80<br />
`Zestien'. Hierdoor<br />
veranderen de nummers van de afzonderlijke J ggedichten. Zie verder 2 4.I.<br />
6 De reeks Zestien is vertaald in het Engels g door S. Wiersma.<br />
7 Literatuur over de reeks `Zestien':<br />
Hamans, C. 'Sweet sixteen.'
[2731<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[274]<br />
OVERLEVERING<br />
193<br />
ZESTIEN II<br />
T Werk 1. S(mei 1939), 939 ^ p. p 2 7.<br />
D I Dead end ,p.<br />
8.<br />
P l Proef D 2, oorspronkelijk p collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
l ^<br />
D 2 Existentie, 44.<br />
P 2 Eersteroef EersteproeD3,<br />
H-88.<br />
Tweederoef p D3 H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to g amen iii , p. p 149. I<br />
M KoiD4 pj H 122.<br />
D4 Uer amelde gedichten, ^ ^ p 5 80.<br />
Vóór zo maart 1939<br />
T<br />
Nummer II > III P 1-D4<br />
2 borsten, > borsten; DI-D4<br />
2 maar, > maar D' -D4<br />
4 wonderbaar; > wonderbaar: D I -D4<br />
7 versmalt > versmalt D' -D4<br />
I Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen overgenomen uit het `Gedateerde<br />
schrift', is de ontstaansdatum van ditedicht g z I april p 1 937 . Zie verder 6.1.<br />
2 Zie[2 72]`Zestien I' ^ noot 2 tot en met . 7Een fragment g van dit gedicht g is<br />
bovendien vertaald in het Frans door E. Lauf.<br />
ZESTIEN III<br />
T Werk 1. S (mei 939 ^ p. p 7<br />
D I Dead end, 9•<br />
P l Proef D 2, oorspronkelijk p 1 collectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
D 2 Existentie, 44.<br />
P 2 Eerste Eersteproe roef D3 H-88.<br />
Tweederoef p D3 H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to gamen III, ^ p. p 1 5o.<br />
M Kopij pl D4, H 122.<br />
D4 Ue ^amelde ^gedichten, ^ p p. 581.
DATERING Vóór 20 maart 1939<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP des < deds<br />
3<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[275]<br />
Nummer III > IV PI-D4<br />
2 jaar ' aar > 1'<br />
aar: D I -D4<br />
3 eef, > geef DI<br />
g ^ g<br />
-<br />
5 lit ligt, >litD lig l -D4<br />
Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen, ^ overgenomen genomen<br />
uit het et `Gedateerde<br />
schrift', is de ontstaansdatum van ditedicht g 20 april p I 937.<br />
Zie verder 6.1.<br />
2 Zie [272 `Zestien I' , noot 2 tot en met 7.<br />
ZESTIEN IV<br />
OVERLEVERING T Werk I. S(mei 1939), 939 .2 ^ p. 7.<br />
D I Dead end, 9•<br />
P I Proef D 2, oorspronkelijk p collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
l ^<br />
D 2 Existentie, p. 45.<br />
P 2 Eersteroef Eersteproe D3 H-88.<br />
Tweederoef p D3, H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to g amen iii ,p p. I 551.<br />
M Koi'D4HI22. pl<br />
D4 Ve amelde gedichten, p. 82.<br />
^ g ^ p 5<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
194<br />
Vóór 20 maart 1939<br />
T<br />
Nummer iv > v PI-D4<br />
6 God, > God; D'-D4<br />
7 het zelfde > hetzelfde PI-D4<br />
[Hier eindigt T]
[277]<br />
D'-D4, r. (8)–(9):<br />
(8) Dezelfde wondere warande DI-D4<br />
(9) gloeit buiten in de wind. D T -D4<br />
[Hier eindigen D I -D4<br />
g<br />
COMMENTAAR I Zie [272] `Zestien I' noot 2 tot en met 7.<br />
2 Zetfout in D3 r. (8): waranda i.p.v. p warande (niet ggecorrigeerd g in MM).<br />
276]BOLWERK<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
T Werk 1.5 (mei 193 9), p. 28.<br />
D I Eiland der ziel, p. 33.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 64.<br />
D3 Cryptogamen z, p. 26.<br />
M Kopij D4, H-i zz.<br />
D4 Uerzameldegedichten, p. 97.<br />
Vóór 20 maart 1939<br />
T<br />
I 2 bloed > bloei D3-D4<br />
I Zie [272] `Zestien I' noot 2.<br />
2 Zetfout in D3 r.: 9 dier envan i..v i.p.v. dieren van (in M door D. Wolthers gecorri-<br />
geerd .<br />
3 Ditedicht gedicht is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin g en in het Frans<br />
door H. Breuker F.. Tem ple<br />
F. Cariés.<br />
KIND<br />
OVERLEVERING T Werk 1. 5 (mei 1 939), p. z8.<br />
19S<br />
D' Eiland der hiel, p. 34.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 65.<br />
D3 Cryptogamen 2, p. z7.<br />
M Kopij D4, H-122.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 98.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[ 2 781<br />
[279]<br />
Vóór 20 maart 1939<br />
T<br />
4 Het > Hij D3-D4<br />
I Zie [272] `Zestien I' noot 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Frans door H. Deluy Y(2X).<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
[Anoniem],`Tussen twee stilten.' (195<br />
HUIS<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-8.<br />
><br />
T Werk I. 9(september p 19939 3p. 9), ^ p 54•<br />
D I Dead end, p.<br />
12.<br />
D 2 Cr<br />
y to amen I . I 2.<br />
^ ^ p 3<br />
D3 Cr<br />
y toamen 2 p. 8 .<br />
^ ^ p 3<br />
M 2 Kopij D4, H I22.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. I 52.<br />
^ g ^ p 5<br />
DATERING Vóór 20 maart 1939<br />
LEESTEKST M'<br />
INGREEP 4 vermag < vemag<br />
g<br />
COMMENTAAR I Op p MI heeft A.L.C. Palies aangetekend: g `Wordt opgenomen pg in een der e.v.<br />
no's "Werk".<br />
2 Zie[272] `Zestien ^I' noot 2. Dit gedicht g werd, ^samen met éénentwintigg<br />
anderever<br />
gedichten^egp gepubliceerd in de september-aflevering P g van Werk (zie -<br />
der [282] `Onmacht' noot 2).<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce, Y^J. Brockway Y ( 3<br />
x) en M.<br />
O'Loughlin. g<br />
H.V.B.<br />
OVERLEVERING M Typoscript^s l H-36.<br />
y ^<br />
T Erica 2 (augustus 1947)5P. 2 2.<br />
g 7<br />
1 96
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
DI Blauwzuur, p. 2 .<br />
^ ,p 3<br />
D 2 Verzamelde gedichten 4 p. 982.<br />
^ ^ ,p 9<br />
Vóór 20 maart 1939<br />
M<br />
s bezwaring g > bezwaring, g^<br />
9 bestaring g > bestaring, g^<br />
280 HET ADEMLOOZE<br />
I O Pzo maart 1939 939 heeft Achterberg dit g gedicht g aan K. Lekkerkerker gestuurd g<br />
terublicatie P in de bloemlezing g In aanbouw (zie 2 S7 `Niemandsland' , noot 1).<br />
Aanvankelijk was Lekkerkerker van pplan het ggedicht op P te nemen, maar na<br />
overleg g met Pierre H. Dubois – aan wie hij de ggedichten liet lezen – zag g hij hij er-<br />
van af. Ook twee andereedichten g , 280 `Het ademlooze' en 281 `Re 9uiem'<br />
werden niete g Plaatst. Zie verder 6.3.1. 3<br />
2 In verband met de samenstelling g van As yl schreef Achterberg gP op 2 november<br />
1 94 945 aan 5 Bert Bakker dat hij hij `no 'nog eenige gnieuwe<br />
verzen' aan de bundel wilde<br />
toevoegen. lt In zijn brief noemde hij onder andere dit ggedicht<br />
`Huis van Bewa<br />
rin g' . Zie verder 3 I.1.<br />
3 Op p 2 7 7februari i 947 stuurde Achterberg g een aantal gedichten g aan A. Marja 1<br />
terublicatie p in Erica, ^ waarvan dit gedicht g in de augustus-aflevering g g werd ge<br />
-<br />
plaatst. Zie verder 32.2.3. 3 2.2. 3<br />
4 Typefout Yp in M, ^ r. 7: 7 huis beharing ^ i..v i.p.v. huis van beharing ^ (door Achterberg g met<br />
potloodgecorrigeerd). P<br />
5 Vanaf T staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
6 Literatuur over hetedicht: g<br />
Lucas, , E.P.A. `Rijm- 1 en rechtsdwan g.'<br />
OVERLEVERING M' Eerste typoscript D I H 26.<br />
^<br />
M 2 Tweede typoscript, ko pi' l D I ^H. SS<br />
P I Eersteroef P D I , .H- ^7.<br />
P 2 Tweederoef D I H- 8.<br />
p , S<br />
D I Inertie Oude cr y to amen ^ ^ P996.<br />
M3 Kop p D2 H 122.<br />
l ^<br />
D 2 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 337.<br />
197
DATERING Vóór 20 maart 1939<br />
LEESTEKST M'<br />
COMMENTAAR I Zie[279]H.v.B,' 79 ^ noot I.<br />
2 T Yp efout in MM2, 2 r. 8: verukkin g en i. p.v verrukkin gen over genomen<br />
in PI en<br />
vervolgens g door Achterberg g met p potloodgecorrigeerd).<br />
281 REQUIEM<br />
OVERLEVERING MI Eerste typoscript D I H 26.<br />
^<br />
M 2 Tweede typoscript, ko Pl i' D I ^H. 5^<br />
P l Eersteroef p D I H-57.<br />
^<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
P 2 Tweederoef p D I ^ H- 58.<br />
D I Inertie Oude cr to amen p. 98.<br />
y ^ ^ p 9<br />
M3 Kopij p D 2 II I22.<br />
l ^<br />
D 2 Uer ^amelde ggedichten, ^ p p. 339.<br />
Vóór 20 maart 1939<br />
M'<br />
M I a typemachine, b potlood<br />
YP ^ P<br />
3 4 [geen stro ewit > stro ewit M I b-D2<br />
COMMENTAAR I Zie [279]H.v.B.' 79 noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
282 ONMACHT<br />
OVERLEVERING Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-9.<br />
198<br />
T Werk 1. 9 (september 1 939), p. Si.<br />
D' Eiland der hiel, p. 74.<br />
D 2 Cryptogamen', p. rol.<br />
D3 Cryptogamen z , p. 68.<br />
M2 Kopij D4, H-I 22.<br />
D4 Ueramelde gedichten, p. 138.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[283]<br />
3<br />
Vóór 2 juli I<br />
l 939<br />
MI<br />
Ir In mededeling een latere eded dateerde g Achterberg dit ggedicht g `januari 1 mei' 8'. 3<br />
22 0 P ' lli<br />
u i 939 bracht Ed. Hoornik een bezoek aan Achterberg gin<br />
Avereest.<br />
Bij1 gelegenheid heeft hij tenminste 2I gedichten van Achterberg mee ekre-<br />
die g hij g g g<br />
gen, ter aa aanvulling g van de bundel Eiland der ^iel: [25 5 5 `Bli J^ in mijn ^ oogen, g, die u<br />
^ ggelooven'<br />
e en 282 `Onmacht' tot en met [301] 3 `Nadood'. Hoornik publi<br />
ceerde dezeedichten g in de september-aflevering p g van Werk ^ alsmede 2 78<br />
'Huis', Huls dat hij reeds s in zijn bezit had. De originele g-g<br />
typoscripten van de edich<br />
ten zl zijn 1 niet bewaard b w ^gebleven, ^ wel de doorslagen g die Achterberg g heeft afg<br />
e -<br />
staan aan A.L.C. Palies (M I). Zie verder 6. 3.1 3 en 7.2. 7<br />
3 Zetfout in T r. 2: onbewogen, ^ ^ i..v onbewogen.<br />
i.p.v. g<br />
> 9<br />
T Werk I, 1.9(september 1939), 51– 52.<br />
p 939 ^ p. 5 S<br />
D I Eiland der iel . 68-6 . ^ p 9<br />
D 2 Cr to amen i p. –Ioo.<br />
.^ ^ ^ p 99<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H.<br />
D3 Cr to amen 2 p. 61-6 2.<br />
y g ^ p<br />
M 2 Koi'D4 pl H122. D4,<br />
p. 1 3 2-1 3.<br />
^ g ^ p 3<br />
D4 Uer amelde gedichten,<br />
DATERING Vóór 2 1 939<br />
LEESTEKST MI<br />
INGREEP I2 voorzichtig < voor zichtig<br />
g<br />
COMMENTAAR I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit ggedicht `januari 1 mei' 38'.<br />
2 Zie [282] `Onmacht' noot 2.<br />
3V, an dit gedicht gg is een typoscript over eleverd dat afkomstig gis<br />
uit het bezit<br />
van a M. Ferguson g (1920-1992) en zetinstructies in de hand van Bert Bakker<br />
bevat. Voor welkeublicatie p het is gebruikt, g ^is niet bekend. Aangezien g en het een<br />
niet door Achterberg gvervaardigd g afschrift (waarschij<strong>nl</strong>ijk 11 van D 2) betreft,<br />
blijft blijft het hier verder buiten beschouwing. g<br />
4 Zetfout in D2-3 r. 26: voet: i..v i.p.v. voet; ^ (in M 2 door D. Wolthers gecorrigeerd).<br />
g g<br />
.<br />
Zetfout in D3 r. 16/1 7: geen stro ewit i..v p [strofewit] (in D 2 valt het strofewit<br />
samen met heta pgina-einde<br />
.<br />
199
28 FANTOOM<br />
4<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie > A.L.C. Palies, H. 9<br />
9 T Werk I. (september 1939), p. 52.<br />
p 939 ^ p S<br />
D/ Eiland deriel ^ ^ p. P49,<br />
D 2 Cr to amen I p. 80. y g ^ p<br />
D3 Cr to amen 2 , p. 42. y g p4<br />
M 2 Kopij p D4 H I 22.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ^ gedichten, ,pp. I I. 3<br />
DATERING VÓÓr 2 1uli<br />
I1939<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI<br />
3<br />
zekerheid, > zekerheid D I -D4<br />
COMMENTAAR I In een latere mededeling dateerde Achterberg dit gedicht `Utrecht i v '38'.<br />
g g g 3<br />
2 Zie [282] `Onmacht' noot 2.<br />
28 TEKORT<br />
S<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-9.<br />
><br />
T Werk 1.9 (september 1 939),<br />
9 p<br />
D/ Dead end ,p.<br />
I I.<br />
D 2 Cr to amen<br />
939^P S<br />
I p. I21.<br />
y ^ ^ p<br />
D3 Cr to amen 2 . 8i.<br />
yp ^ ^ p<br />
M2 Kopij D4, H I 22.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. I o.<br />
^ ^ ^ p 5<br />
DATERING VÓÓr 2 uli 1939<br />
939<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Volgens g een latere mededeling g van Achterberg g dateert dit ggedicht uit 93 i 8.<br />
2 Zie 282 `Onmacht' rnoot<br />
2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce Y en M. O'Loughlin. g<br />
200<br />
p. 52.
286 AARDE<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-9.<br />
><br />
T Werk I. 9(september p 1939), 939 p. ^ p 53.<br />
DI-2 Osmose i -2 . I .<br />
^ p 5<br />
D3 Cr y to amen I . I 8.<br />
^ ,p 4<br />
D4 Cr yto amen ^ 2 , p4 p. 141.<br />
M 2 Kopij P1 DS ^ H-I22.<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ pp.<br />
210.<br />
Vóór 2 1juli<br />
i1939<br />
MI<br />
I Zie [282] `Onmacht' noot 2.<br />
28 TO BE OR NOT TO BE<br />
7<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
MI Typoscript, collectie > A.L.C. Palies, H. 9<br />
T Werk I. 1.9(september p I1939),<br />
p 53.<br />
D' Eiland deriel p. I.<br />
^ ^ p S<br />
D 2 Cr to amen I . 82.<br />
y ^ ^ p<br />
D3 Cr to amen 2 ,<br />
y g ^ p. 44.<br />
M2 Kopij pl HI 22. D4,<br />
D4 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p I i. S<br />
Vóór 2 l'uli<br />
I1939<br />
MI<br />
28$ REFLEX<br />
I In een latere mededeling dateerde Achterberg dit gedicht `januari mei '38'.<br />
g g g 1 3<br />
2 Zie 282 `Onmacht' noot 2.<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie > A.L.C. Palies, H. 9<br />
T Werk I. 1.9(september p 1 939 9 39), p. ^ p 53.<br />
D' Dead end, p.<br />
I I.<br />
D 2 Cr to amen I y g ^pp.<br />
i 22.<br />
D3 Cr to y amen 2 , p. 82.<br />
^ p<br />
20I
M2 Kopij D4, H I22.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. I I.<br />
^ ^ ^ p 5<br />
DATERING Vóór 2 1uli<br />
I1939<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie 282 `Onmacht' noot 2.<br />
[289]<br />
9<br />
2 Zetfout in D I , r. 6: stondi.p.v. p stonde (door Achterberggecorrigeerd gg g in het<br />
exem plaar van Dead end voor Gisela Persijn-van de Gumster (zie 3S o `Dich-<br />
ter' > noot 2 en in D3 r.<br />
Wolthersecorri g geerd<br />
.<br />
3 4 stro ewit i.p.v. p r. 2/3: 3 stro ewit (in M 2 door D.<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-9.<br />
T Werk 1.9 (september 1939), p. S4.<br />
D I Eiland der hiel, p. 71.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 103.<br />
D3 Cryptogamen 2 , p. 65.<br />
M 2 Kopij D4, H-I22.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. I35.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[290]<br />
OVERLEVERING<br />
202<br />
Vóór z Jjuli<br />
1939 i<br />
MI<br />
I 0 ontlaadt > ontlaad D2-D4<br />
I Zie [282] `Onmacht' noot 2.<br />
TENDRESSE<br />
M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-9.<br />
T Werk 1.9 (september 1939), p. 55.<br />
D' Eiland der hiel, p. 56.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 87.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
COMMENTAAR<br />
D3 Cr y to ^amen 2 ^ p. . 49.<br />
M2 Kopij plD4, ^II-122.<br />
D4 Uer ^amelde ^gedichten, ^ p. p 120.<br />
Vóór 2 juli 19 39<br />
939<br />
MI<br />
[291] JERICHO<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[292]<br />
S<br />
gevederd < gevedert<br />
g g<br />
I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit ggedicht `januari J mei '38'. 3<br />
2 Zie [282] `Onmacht' noot 2.<br />
3 Typefout in M I fout in T D I r. :evedert i..v gevederd; zetfout in T Yp S g p g > r. 6:<br />
staat: i.p.v. p staat;<br />
M' Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-9.<br />
T Werk 1. 9 (september 19 3 9), p. 5S.<br />
D i Eiland der hiel, p. 5 5.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 86.<br />
D3 Cryptogamen z, p. 48.<br />
M 2 Kopij D4,1/-122.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 119.<br />
Vóór 2 juli 1 I1939<br />
MI<br />
I In een latere mededeling g dateerde Achterberg ^ dit ggedicht `januari 1 mei' 38'.<br />
2 Zie 282 `Onmacht' noot 2.<br />
3 Achterberg g heeft in 16o 9 informatie evraa g d g over de naam `ericho' aan A.<br />
Middeldorp, p^ diens brief van I o november 16o: `De oud-testamenticus<br />
blijkens 9<br />
die ik raadpleegde, mij, zei mi' dat in de bekende woordenboeken geen g behoorlijke behoorlijk<br />
verklaringvoor de naam Jericho is te vinden. Volgens g hem is de naam vóór-<br />
semietisch. Sommige g commentatoren zoeken echter wél semietisch; ^volgens g<br />
hen zou het woord dan maan-stad of reuk balsem -stad betekenen.'<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door J. Brockway. Y<br />
SMART<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H .<br />
9<br />
203
DATERING Vóór 2 luli<br />
I1939<br />
LEESTEKST MI<br />
[293]<br />
[294]<br />
T Werk 1.9 (september 1939), p. 56.<br />
D' Eiland der hiel, p. S7.<br />
D 2 Cryptogamen', p. 88.<br />
D3 Cryptogamen 2 , p. 5o.<br />
M 2 Kopij D4, H-izz.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. i21.<br />
COMMENTAAR co I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g dit ggedicht ^ `januari mei8 ' 3 '.<br />
2 Zie z8z `Onmacht' noot 2.<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
3 Dit t gedicht g is vertaald in het Chinees door M. van Crevel, in het Engels g door<br />
J. Brockway Y3(3x) en M. O'Loughlin g en in het Italiaans door G. Prampolini. p<br />
PROJECTIE<br />
M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-9.<br />
T Werk 1.9 (september 1939), p. 56.<br />
D T Eiland der hiel, p. 54•<br />
D 2 Cyptogamen', p. 85•<br />
D3 Cryptogamen z, p. 47.<br />
M 2 Kopij D4, H-122.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. I I S.<br />
Vóór z 1juli<br />
I1939<br />
M'<br />
I In een latere mededeling dateerde Achterberg dit gedicht `januari mei '38'.<br />
g g g 1 3<br />
2 Zie 282 `Onmacht' noot 2.<br />
RYTME<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, > H. 9<br />
T Werk I. (september 1 939), p. 6.<br />
204<br />
1.9 p 939 ^p 5<br />
D I - 2 Osmose I-2 p. I 5.<br />
^ p S<br />
D3 Cr to amen I p. i 8.<br />
.^ g ^ P 5<br />
D4 Cr to amen 2 , p. I 2.<br />
y ^ p 4
M2 Kopij HI22.<br />
p l ^<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[295]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
D5 Verzamelde gedichten,<br />
^ ^ ^ p<br />
Vóór 2 1juli<br />
I1939<br />
MI<br />
ACCOMODATIE<br />
p. 2I I.<br />
Titel Rytme > Rythme D I - 2 > Rhythme D3-DS<br />
I Zie [282] `Onmacht' noot 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce Y en in het Spaans p door<br />
E Carrasquer. 9<br />
M I Typoscript, collectie > A.L.C. Palies, H. 9<br />
T Werk 1.9 I. (september p 1939), 939 p. ^ p 57•<br />
D I Eiland der iel p. 12. ^ ^ p<br />
D 2 Cr y to amen I . I 2.<br />
^ ^p 4<br />
D3 Cr to amen y g 2 ^ p . 84. 4<br />
M 2 Kop p D 4 H I22.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, p. I .<br />
g ^ p S3<br />
Vóór 2 ljuli<br />
I1939<br />
MI<br />
[296]DOODLIED<br />
I Zie [282] `Onmacht' noot 2.<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-9.<br />
205<br />
T Werk 1.9 (september 1 939), p. S7.<br />
D I Eiland der ziel, p. 5 3 .<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 84.<br />
D3 Cryptogamen Z , p. 46.<br />
M 2 Kopij D4, H-I22.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. s r 7.
DATERING Vóór 2 1uli<br />
I1939<br />
LEESTEKST M'<br />
COMMENTAAR I In een latere mededeling dateerde Achterberg dit gedicht `januari mei '38'.<br />
g g g 1 3<br />
2 Zie [282] `Onmacht' noot 2.<br />
[Z97]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
WINDMORGEN<br />
M' Typoscript, collectie = A.L.C. Palies, H. 9<br />
T Werk 1.9 9 (september p 1939), 939 p. = P S7•<br />
M 2 Eerste typoscript D I H 26.<br />
=<br />
M3 Tweedeoscri tY p t Pkopij = pl D I = H. S S<br />
P l Eersteroef p D I = H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D I H-58.<br />
=<br />
D' Inertie Oude cr y to ^ amen ,p p. 95.<br />
M4 Kop p l D 2 H I 22.<br />
=<br />
D 2 Verzamelde ^ g gedichten, = p p. 336.<br />
Vóór 2 ljuli<br />
I1939<br />
M'<br />
[298] KAIN<br />
I Zie [282] `Onmacht' noot 2.<br />
2 In de collectie van J. Vermeulen bevindt zich een typoscript van dit gedicht, g =<br />
dat blijkens een aantekening g van Vermeulen een afschrift is van T Het tYp<br />
o<br />
script p bevat echter twee afwijkingen l g ten opzichte p van T: r. 2: bomen i..v i.p.v boomen<br />
r.: 7 volkomen i..v i.p.v. de gansche g<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-9.<br />
T Werk 1.9 (september 1 939), p. 58.<br />
D I Eiland der hiel, p. S z.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 83.<br />
D3 Cryptogamen z , p. 45.<br />
M2 Kopij D 4, H- 122.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 116.<br />
DATERING Vóór 2 luli<br />
I1939<br />
zo6
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR co I In een latere mededeling g dateerde Achterberg g8<br />
dit g3<br />
gedicht `januari/mei ' '.<br />
2 Zie [282] `Onmacht' , noot 2.<br />
[299]<br />
STOF<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-9.<br />
T Werk 1.9 (september 1939), p. 58.<br />
D I Eiland der hiel, p. 72.<br />
D Z Cryptogamen I , p. 104.<br />
D3 Cryptogamen 2, p. 66.<br />
M 2 Kopij D4, H- 122.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. i36.<br />
DATERING Vóór 2 1 939<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I In een latere mededeling g dateerde Achterberg gdit gedicht g ` l• anuari mei '38'. 3<br />
2 Zie [282] `Onmacht' , noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
4 Zetfout in D 2-3 r. 1: immeri.p.v. p nimmer (in M 2 door D. Wolthers gecorri<br />
geerel .<br />
[300] FATA MORGANA<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie > A.L.C. Palies, H. 9<br />
T Werk 1.9 9 (september p 1939), 939 p. , p S 8– 5 9•<br />
DI Eiland deriel ^ ,p 73.<br />
D 2 Cr ta y amen g<br />
i ,p . '0 5 -106.<br />
D3 Ene us schreef in 't and I ^ ^ ,pp.<br />
I 1.<br />
D4 Ene us ^schreef in 't zand ^ 2 ,p , p. 7.<br />
P I Proef DSH- , S4.<br />
D S-^ En Jezus ^ schreef in an 't t ^ and 3-4,p<br />
. 7.<br />
D7 Cr to y amen ^ 2 , p. p 6 7.<br />
P P2 Proef D 88,<br />
Ho. 9<br />
D 8 En Jezus schreef in an 't and S<br />
^ ^ ,p p. 7.<br />
M 2 Kopij p l D9, H-122.<br />
^<br />
D9 Verzamelde ^ gedichten, g , p. p 1 37.<br />
207
DATERING Vóór 2 1uli<br />
I1939<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[30Z]<br />
MI<br />
21 uw > Uw Di -D9<br />
COMMENTAAR I In een latere mededeling dateerde Achterberg dit gedicht `± Aug. i 8'.<br />
g g g g 93<br />
30I NADOOD<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
2 Zie [282] `Onmacht' noot 2.<br />
M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H-9.<br />
T Werk 1.9 (september 1939), p. 59.<br />
D I Dead end, p. 13.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. i25.<br />
D3 Cryptogamen 2 , p. 85.<br />
M z Kopij D4, H-I 22.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. r S4.<br />
Vóór 2 1juli<br />
i1939<br />
MI<br />
I Zie [282] `Onmacht' noot 2.<br />
2 Literatuur over hetedicht: g<br />
Heerikhuizen, s F.W. van , `Gerrit Achterbei gals dichter van deze tijd.' 1<br />
LIEFDE I<br />
OVERLEVERING D' Eiland der ziel, p. 66.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 97.<br />
D3 Cryptogamen z , p. 5 9.<br />
M Kopij D4, H-122.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. r;o.<br />
DATERING Vóór I 15augustus<br />
I<br />
208<br />
g<br />
1939
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Ditedicht g en [303] 3 3 `Liefde II' zijn ontstaan uit de splitsing p g van het in 9I<br />
38<br />
gp e ubliceerde ggedicht 2 3 I 'Liefde, ik bli J u loven' (zie ook het apparaat Pp aldaar).<br />
De datering g van de aldus ontstane reeks is ggebaseerd op p de publicatiegeschie denis van Eiland deriel ^ Op p I 5 augustus g 1939 939 stuurde Ed. Hoornik de kopij pl<br />
van de bundel aan A.A.M. Stols. Zie 7.4.<br />
[3°31<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
LIEFDE II<br />
D' Eiland der hiel, p. 67.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 98.<br />
D 3 Cryptogamen 2, p. 6o.<br />
M Kopij D4, H-iz2.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 13i.<br />
Vóór I S au augustus g 1939 I<br />
DI<br />
[3041 ODE<br />
I2 onstervelijke 1 > onsterflijk onsterflij D2-D4<br />
I Zie [302] `Liefde I' noot 1.<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie A.L.C. Palies, > H-11.<br />
T Opwaartsche wegen g I 7 (februari I 94 o. ^p S33 – 534.<br />
M 2 Typoscript, uit corres correspondentie p H. Marsman, ^ ongedateerd. g<br />
M3 Manuscript, p ^ bij l brief aan B. Bakker, ^ I 9 januari I o.<br />
januari 94<br />
D I Dead end, p. p S – 7.<br />
M4 Manuscript, p oorspronkelijk ^ p 1 collectie C.A.B. Bantzinger, g^ kopij p l D 2, ^ H 2I.<br />
P I Proef D 2 (alleen r. I-2 5^ oorspronkelijk p l collectie C.A.B. Bantzinger, g ^<br />
H- 2I.<br />
D 2 Huis. Ode, p. [7- 8].<br />
209<br />
^ p<br />
D 3 Cr y to gamen I ^ p.<br />
II-7 -11 9 .<br />
D4 Cr to amen 2 p. –<br />
y ^ ^ p 77 79.<br />
M5 Kopij DS H-122.<br />
p l ^<br />
D 5 Ver amelde gedichten, p. 146-148.<br />
^ g ^ p
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
Vóór 16 augustus g I1939<br />
M'<br />
24 Deur < deur<br />
4<br />
VARIANTEN EN MI a typemachine, Yp b br inkt<br />
CORRECTIES M2 a typemachine, Yp b zw inkt<br />
P I aedrukt g b ^ potlood p<br />
Titel Ode > [ontbreekt] M4-P I > Huis. Ode D2<br />
3 gebied g > gebied, g M3<br />
4 geschiedt, eschiedt > geschiedt; g dt• M 2-3<br />
5 hoor, > hoor M2<br />
6 snik, > snik; M2-3<br />
7 bloedleeuwerik; > bloedleeuwerik. M3<br />
8 van > Van M3<br />
10 Muren, > Muren M 2 a > [Muren],M 2 b<br />
12 wonen. > wonen; M2<br />
i 3 Keuken, > keuken M 2<br />
1 3 is > is, M 2<br />
1 4 is: > is; M2- 3<br />
1 7verlies, > verlies M 2<br />
7<br />
I 9 Vloerkleed > Vloerkleed, M3<br />
199 sterven: > sterven; M4-P I a > [sterven]: P I b<br />
2 33gelaat, g > ^ gelaat g M 2 -3<br />
26 behang, g^ behang gM4<br />
28ooten• p > pooten. M3 ^ p<br />
229 ik > Ik M3<br />
29 9 gewezen g > gewezen, g 1 M 2<br />
3 I schemer > schemer, M3<br />
33 hier; > hier. M3<br />
34 huiskamer, > Huiskamer, > M3<br />
34 thuis; > thuis. M3 > thuis, > D3-D5<br />
35 wi' 1 > Wi' 1 M 3<br />
3 8 Nachtkamer, > Nachtkamer M2<br />
43 lief, > lief; > M 2<br />
44 alstublieft. > alstublief . M' b-D5<br />
49 Portaal, > Portaal M2<br />
S 1 in zichzelve; > inzichzelve; > M3<br />
52 delven > delven, M3<br />
COMMENTAAR I M I – afkomstig guit de collectie van A.L.C. Palies, ^ thans overgeleverd g in de<br />
collectie Achterberg – is waarschij<strong>nl</strong>ijk een doorslag g van het originele g typoYpo 2I0
2II<br />
sc script p da dat als kopij pl voor T heeft gediend g (vgl. g noot 6). Onderaan het blad<br />
noteerde Achterberg: g "`0 pwaartsche Ween"'. g<br />
2 Uit itee een brief van Achterberg g aan Roel Houwink d.d. 16 augustus g 93 i 8 blijk blijkt<br />
Houwink kort daarvoor achtgedichten g van hem g gekregen g had ter publica<br />
tie in O waartsche wegen. ^ Op p 12 december I 939 stuurde Achterberg g Ed. Hoornik<br />
een niet bewaardebleven g afschrift van `mijn 1 Ode, ^die straks in Opw. P Wegen g<br />
verschijnt.' In een latere brief aan Hoornik meldde Achterberg g dat Houwink<br />
hemeschreven g had dat dit gedicht g `in de redactie van O.W. een storm van<br />
enthousiasme' had doen opgaan. pg Van de gedichten g werden [304] 3 4`Ode'<br />
tot en<br />
met[3 09]Wachtwoord' 9 in i o 94gp gepubliceerd in de februari-aflevering gvan<br />
Opwaartsche wegen ^ en Io 3 `Sneeuw' en i I 3'Remplacant' p in de mei-aflevering. g<br />
Zie verder 6..2. 3<br />
3 M 2 is een typoscript dat Achterberg g aan H. Marsman stuurde, ^ met de o - p<br />
dracht `Voor Marsman, als hij haar wil accepteeren.' P (Zie de ge<strong>deel</strong>telijke g 1 re-<br />
Pproductie in Schri ^ vers prentenboek, ^ Pp. 22.) Marsman bedankte Achterberg g op p I13<br />
januari<br />
941 0 aldus: `Vanmiddag g je brief en de ode, ^waarvoor mijn 1 hart. dank. Ik<br />
moet de ode nog g een paar p maal lezen voor ik weet wat ik ervan vind. Je bent<br />
nu eenmaal, voor mij, een P "duister" g poeët.' M3 op schonk Achterberg 19 -anu 1<br />
ari 1 940 94 aan Bert Bakker, ^ die hem om een afschrift van `Graalridder' had ge-<br />
vraa gd (zie 226 `Graalridder' noot 4). 4 Het handschrift bevat de opdracht: p<br />
`Voor Bert Bakker' ^in vriendschapp 19 9 Jan. i 940.'<br />
en is ondertekend met<br />
'Asyl Y voorpsychopaten Naaar Najaar 939 I ' (de ondertekening g is naderhand vrijwel<br />
doorgehaald; g ^g vgl. ook de ge<strong>deel</strong>telijke g l reproductie p in Maatsta ii<br />
(196 3-1964)Achterber [Achterberg-nummer], -nummer p. 801— 8 30 . In zijn bedankbrief van 22 j1<br />
anu-<br />
ari 1 940 94 noemde Bakker `Ode' `een P rachti g gedicht.'<br />
4 M4 en P I zijn afkomstig g uit de collectie van C.A.B. Bantzinger g (thans ans in on-<br />
bekendrivébezit p . Voor de uitgave g van de rijmprent lp had Achterberg gde<br />
titel<br />
`Huis' voorgesteld, g ^ zoals blijkt uit een brief van Bert Bakker van 1 o juli l I1943:<br />
`Ik wilde van Huis heeloede g titel) het Ode als ondertitel handhaven. Voel je 1<br />
daar voor?' Achterberg g vatte dit in een brief van 1 2 juli 1 I 943 enigszins g anders<br />
op: `Ik ben het eens met je j titels; "Ode" noemen we dan "Ode aan het huis".' p<br />
De titel werd evenwel Huis. Ode. De rijmprent bevat de opdracht `Voor Gisela',<br />
l p p<br />
d.i. Gisela Persijn-van 1 de Gumster 1888-1 973 ^ met wie Achterberg g in de jaren<br />
contact had. 4Zie<br />
verder 12. .1.<br />
5 Toen de il m rij l rent Huis. Ode (D 2) eind 1943 943 uitverkocht was, schreef Achterbergan<br />
g Bert Bakker: `Mocht je j soms plannen p hebben voor een 2de druk, dan<br />
wil ik ergraag erraa een kleine wijziging Jggin brengen.' g I o december 1 943 ) Een afzon-<br />
derlijke ^ herdruk is nooit verschenen. In D3-D5 is alleen in r, 34 nogg een veran-<br />
derin gaangebracht g (thuis, ^ i..v thuis;).<br />
i.p.v.<br />
Zetfout in T r. 12: wonen, ,pi. .v. wonen. (in M' is depgenigszins onduidelijk)<br />
entype-/zetfout in. p M I en T r. 2 : deur i. Deur v 1. In ree . Zetfout in DI<br />
^ 4 p g ^<br />
r. 25: diebaar toe. i..v S<br />
i.p.v dierbaar toe.<br />
Literatuur over hetedicht: g<br />
Lucas, E.P.A. `Aanrecht kraan, servies.'<br />
Pels, E. `Filosofie van de rust.'
[3051<br />
DICHTER<br />
OVERLEVERING T 0 waartsche wegen g 1 7pS3S.<br />
(februari 1940),.<br />
D l Dead end ,p.<br />
1 o.<br />
M* I Wijziging,in brief >S aan H. Marsman, mei 1 94o.<br />
M2* M* Wijziging, in in exemplaar D I<br />
l gg^ p , collectie C.M. Persijn-van l de Gumster.<br />
D 2 Cr to amen I y ^ ^ pp.<br />
120.<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 ,pp.<br />
80.<br />
M3 Kop p D4 H-122.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 1 49.<br />
DATERING VÓ6r 16 augustus g I1939<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
7<br />
T<br />
DI-D4<br />
alsmede die Kritik der reinen —Vernunft van Kant,<br />
I<br />
I reinen Vernunft<br />
[De volgende regel ontbreekt in T D I en D2.<br />
AP* M * -D4 r. (8):<br />
(8) MM I*<br />
om nog g even heel ggroot te doen teen g het kind<br />
M 2 * 01<br />
10<br />
D2 [ontbreekt] fzie noot 2]<br />
D3-D4 (om nog g even heel ggroot te doen tegen g het kind)<br />
[T-D1,<br />
I *-2 * r. 8— r verschuiven I hierdoor in M - en D 3 D 4 van laats, (9)—(i6)] r.<br />
4<br />
g pS 94 p<br />
stuurde schreef hij: hij: `In 't e 3 gedicht: g "Dichter" is 'n fout ingeslopen: de zesde<br />
regel g Ware moet Was zijn en dan onder de zevende regel g hoort deze, die ik later<br />
vond "(om nog geven heel groot g te doen tegen g het kind)" tusschen haakjes. Wil<br />
je daarmee rekenen, als je het bespreekt (ik het niet).' (M I*<br />
l ^ 1 preekt<br />
weet et niet I* ) Deze veran -<br />
derin gen heeft Achterberg gook aangebracht g in het exemplaar p van Dead end<br />
M 2 * dat hij ^ in I 942 of 1 943 aan Gisela Persijn-van l de Gumster heeft ge g gge-<br />
e<br />
ven. De toegevoegde r. 8 ontbreekt in D 2, ^ wat waarschij<strong>nl</strong>ijk<br />
een zetfout is.<br />
3 Zetfout in D I r. 6: Ware i.p.v. p Was (door Achterberggecorrigeerd g g g in M I* en<br />
M 2* vgl.nootz.<br />
,<br />
COMMENTAAR I Zie[3o4]Ode' noot 2.<br />
2 Toen Achterberg op mei 1 o een exemplaar van Dead end aan H. Marsman<br />
2I2
[3 06] DIALOOG<br />
OVERLEVERING T 0 waartsche wegen g 17 7pS3<br />
(februari 1940),. 6.<br />
D I Dead end ,p . 91<br />
.<br />
D 2 Cr to y gamen ^I p . I 33.<br />
D 3 Cr to amen 2. y ^ p. 93. ^<br />
M Kopij p D4 H 1 22.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p 162.<br />
DATERING Vóór 16 augustus I<br />
g 939<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie0 34`Ode'<br />
noot 2.<br />
[3071<br />
MEDIUM<br />
OVERLEVERING T Opwaartsche wegen ^ I 7(februari 94 I ^ o. p. 537.<br />
D I Dead end, p. p 20.<br />
D 2 Cr y to 8amen ^ I p . 1 3S.<br />
D3 Cr to y amen g 2 , p. p 95.<br />
M Kopij D 4 H I22.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 16 4.<br />
DATERING Vóór 16 augustus I<br />
g 939<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie[304]Ode' noot 2.<br />
4<br />
[308] CHAOS<br />
OVERLEVERING T Opwaartsche wegen 17 (februari 194o),. 8.<br />
^ 7pS3<br />
D I Dead end . zo.<br />
,p<br />
D 2 Cr to amen I . I .<br />
y ^ ^ p. 34<br />
D 3 Cr y to amen ^ 2 , p p. 94.<br />
M Koi'D4 H-I22.<br />
p l ^<br />
D 4 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 16 3.<br />
DATERING VÓór 16 augustus g I1939<br />
zi3
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[3091<br />
8 rytme, > rhythme, DI-D4<br />
COMMENTAAR I Zie[304]Ode' 4 noot 2.<br />
WACHTWOORD<br />
OVERLEVERING T Opwaartsche wegen g 17 7 (februari 94 I ^ p. o. S 39 .<br />
D/ Dead end ^ p . 1 9.<br />
D 2 Cr to y amen ^ I ^ p. p 1 32.<br />
D3 Cr to amen 2 y ^ ^ p9 p. 92.<br />
M Kopij p J D4, ^ H I22.<br />
D4 Ue amelde ^ gedichten, ^ ^ p. p I 6 I.<br />
DATERING Vóór 16 augustus g I1939<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie0 34`Ode'<br />
noot 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin, g ^in het Russisch s<br />
door E.V. Vitkovskijl in het Spaans p doorJ.M. Lechner.<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Diemer, W, 'Bespreking p g met het niets.'<br />
I01 SNEEUW<br />
g 94 ^ p 93.<br />
D I -2 Osmose 1-2 . 1 8.<br />
,p<br />
D3 Cr to amen l . I o—I 1.<br />
OVERLEVERING T Opwaartse wegen I 8 (mei I 0 p.<br />
y g ^ p 9 9<br />
D4 Cr to amen 2 . 147-148.<br />
y g ^ p<br />
M Kopij DS H I22.<br />
P1 ^<br />
D5 Uer amelde ^ gedichten, g ,pp.<br />
216.<br />
DATERING Vóór 16 augustus I<br />
g 939<br />
LEESTEKST T<br />
214
INGREEP NGR P Motto ógeworden. (2 Cor. 5 : ^I b< geworden g 2 Cor. j : ^1<br />
b.<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[31 I REMPLACANT<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Motto (2 Cor. 5 : i 7b) > 2 Cor. 5 : i7b DI-DS<br />
I In D I -DS is het motto over drie regels g gezet, g waardoor `ziet 'ziet, het is alles<br />
nieuweworden' g op peen nieuwe regel g begint. g Mogelijk g l betreft het een door<br />
Achterberg g bewust gekozen g 'poëtische' p schikking. g<br />
2 Zie[3o4]Ode' 4 noot 2.<br />
T Opwaartse wegen g 18 (mei 94 I 0 ^ p. p 94.<br />
D I -2 Osmose s-2, p p. 1 7.<br />
D3 Cr to y amen ^ s ,p p. I 98.<br />
D4 Cr y to ^ amen 2 ,p p. I 46.<br />
M Kopij p l D S I^ I 2 2.<br />
^<br />
D S Uer ^amelde ggedichten, ^ p. p 2 I 5. 5<br />
Vóór 16 augustus g 11939<br />
T<br />
M aedrukt b bl ball oint (in de hand van D. ^lolthers<br />
g , p<br />
Titel Remplacant > RemplaÇant D I -D3 > Remplacant D4-M a><br />
[Rempla]Ç[ant] M b-D5<br />
6 bloed, > bloed D I -DS<br />
7 adem, > adem DI-DS<br />
8 hart, > hart DI-DS<br />
COMMENTAAR I Zie0 34`Ode'<br />
noot 2.<br />
VRUCHT<br />
OVERLEVERING T Criterium I a ril I o o.<br />
p 94 ^ p. 7<br />
D I Dead end . 2 2.<br />
,p<br />
D 2 Cr to amen s p. i .<br />
y ^ ^p 37<br />
2I5
[313]<br />
D3 Cryptogamen z, p. 97.<br />
M Kopij D4, H-riz.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. i66.<br />
DATERING Vóór I Snovember<br />
I1939<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP I2 heb < Heb<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
3 gedicht > gedicht, DI-D4<br />
7 u > U D2-M<br />
I I de zelfde > dezelfde DlI-D4<br />
COMMENTAAR I Zie2[249] 'Evenwijdig J ^ aan de ^e<br />
schreden', noot 2.<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
z 1<br />
BLOEI<br />
T Criterium Ia pril I 94 o. ^ p. o. 7<br />
D I Dead end<br />
^ p. p 2 4.<br />
D z Cr y to amen I . I .<br />
^ ^ p 39<br />
D3 Cr to amen 2. y g p. 99. ^<br />
M Kop p l D4 H-122.<br />
^<br />
D4 Verzamelde gedichten, . 1 68.<br />
^ ^ p<br />
Vóór I Snovember<br />
I1939<br />
T<br />
5<br />
verzaken > verzaken, DII-D4<br />
I Zie [249] 49 aan de ^e<br />
schreden', noot 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door J. Brockway Y 2x en in het Frans<br />
door H. Deluy Y(2x).<br />
3 Zetfout in D3 r.: 4 dit i..v p<br />
die (door D. Wolthers in Mgecorrigeerd).
[314]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[3151<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
217<br />
WEERDOOD<br />
M I Typoscript, collectie A.L.C. Palies, H I2.<br />
><br />
T Criterium I (mei 1940),. 1 8 .<br />
p 4<br />
D' Sphinx p. 10.<br />
,p<br />
M 2 Typoscript D 2 Querido-archief, H-56.<br />
D 2 , ^<br />
P I Eersteroef D 2, H .<br />
^ S7<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-58.<br />
p ,<br />
D 2 Oude cr to amen p. I .<br />
y g ^ p 77<br />
M3 Kopij D3 H I 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 47 2.<br />
^ g ^ p 47<br />
Vóór Inovember S i1939<br />
MI<br />
I Zie[249] 49 aan de ^e<br />
schreden', noot 2.<br />
2 0Op januari I 94 0 stuurde Achterberg gdoorslagen g van vijfentwintig l gg gedichten<br />
die in Criterium zouden verschijnen 1 aan A.L.C. Palies (M'). Zie 5 8.1.<br />
3 Zetfout in T r.: 9 tot niet i..v i.p.v tot het niet<br />
T Criterium I (mei 194o), 94 ^ pp. 18 3.<br />
D I Dead end ^ p . 332.<br />
D 2 Cr to amen I y ^ ^ p. p 1 48.<br />
D3 Cr to amen 2 y ^ ^ p. p 108.<br />
M Kopij p D4 IÍ 1 22.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p p. I 77.<br />
Vóór 12 december 1939<br />
I 0 Op1 2 december 1939 939 stuurde Achterberg gtenminste 2 3 gedichten g aan Ed.<br />
Hoornik in verband met de samenstelling g van D ead end: 3S 1 `Somnambule'<br />
tot en met[ 337 337] en een nieuwe versie van 2 S0 `Overs p el'. In zijn zij ) antwoord<br />
van 1 9december i 939 bevestigde g Hoornik welke `nieuwe gedichten' g hij<br />
van Achterberg g in zijn bezit had en vroeg g hij of deze gedichten in Criterium<br />
hij g<br />
gp gepubliceerd e mochten worden. Op p 29 9december 1939 9398 gaf Achterberg ghiervoor<br />
toestemming. g Zeventien gedichten g verschenen in I 94 940 in de maart-, ^ april- p en<br />
mei-aflevering mei-afleverin van Criterium. Drie ggedichten zouden ppas in 94 1 1 in Criterium
[3161<br />
[3171<br />
wordene g ubliceerd p (zie 33S `Roep', p^ noot I en eveneens drie gedichten g ver-<br />
schenen niet in Criterium maar in de De stem (zie[322]`Bruiloftslied' noot I).<br />
Zie verder 8.1.<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Engels door K. Snoek.<br />
g g<br />
VROUW<br />
OVERLEVERING T Criterium I (mei 194o),. 18 .<br />
p 3<br />
D/ Dead end . 2.<br />
^ p 7<br />
D 2 Cr y to gamen<br />
^ I p p. 43 I .<br />
D3 Cr to y amen g 2 , p. p I 3o.<br />
M Koi'D4H122.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p p. 1 72.<br />
DATERING Vóór 12 december 1939<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I ZieI 35 `Somnambule' noot i.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Frans door H. Deluy Y(2X).<br />
GEDULD<br />
OVERLEVERING T Criterium I (mei 194o), 94 ^ p. 18 3.<br />
D 1 - 2 Osmose i-2 ^ p. I S.<br />
D3 Cr yp to g amen I , p . I 8 6.<br />
D4 Cr y to amen g 2 , 1 .<br />
^ p. 43<br />
M Kopij H I 22.<br />
p l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ pp.<br />
212.<br />
DATERING Vóór I 2 december 1939<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
21ó<br />
5 beduidt > beduidt, DI-D5<br />
6 om te zetten > omzetten D3-D5<br />
6 in uw > in D I -D5
COMMENTAAR I Zie 3 I j `Somnambule' , noot I.<br />
[318] VERGIF<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[3191<br />
T Criterium I (maart 1 940),. p I 9.<br />
D' Dead end ^ p . 2. 5<br />
D 2 Cr to amen I y g ^ p. p 1 40.<br />
D3 Cr to y amen g 2 ^ p . ioo.<br />
M Koi'D4HI22.<br />
p l ^<br />
D4 Ue amelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 16 9.<br />
Vóór I2 december 1939<br />
T<br />
S<br />
DUUR<br />
in de bus > de bus in D2-D4<br />
I<br />
COMMENTAAR Zie Z e i 3S `Somnambule' noot ^ I. In zijn zijn brief aan Hoornik vroeg gAchterbei Achterberg<br />
speciale aa aandacht voor dit ggedicht: ` ... en wou wel wijzen pop "Vergif"!?' g<br />
OVERLEVERING T Criterium 1 (mei 1 940). 94 ,p I 82.<br />
D I Dead end, ^ p p. 46. 4<br />
D 2 Cr y to gamen I ^ p. p 16 3.<br />
D3 Cr y t0 gamen 2 ^ p. p I 22.<br />
M Kopij p D4 H 12 2.<br />
l ^<br />
D4 Ve amelde gedichten, p. I 1.<br />
^ ^ ^ p 9<br />
DATERING Vóór 12 december 1939<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I ZieI 35 `Somnambule' noot r 1.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Duits door H.J. Schddlich.<br />
3 Zetfout in D3 r. 13: 3 uur i.p.v. p vuur (niet ggecorrigeerd g in M). M<br />
21p
320 SCHIJNWERPER<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
T Criterium 1 (mei 194o),. p 182.<br />
D' Dead end ^ p . 338.<br />
D 2 Cr to amen I y g , p. I ss5.<br />
D3 Cr y to amen ^ ^2 p . 11 4.<br />
M Kopij P1 D4, ^ H 12 2.<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p p. 18 3.<br />
Vóór I2 december 1939<br />
T<br />
9 verschiet, > verschiet; D I -D4<br />
10 overschot > overschot, DI-D4<br />
COMMENTAAR I ZieI 3s `Somnambule' noot 1.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
3 2I SLAAP<br />
OVERLEVERING T Criterium I (mei 1 94o) 94 ,p p. I 8 2.<br />
D I Dead end ^ p . 39.<br />
D 2 Cr to amen I y g ^ p. p 5i<br />
6.<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 ,p . I I s.<br />
M Kopij P1 ^ I22. D4,<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, 8 ^p p. 18 4.<br />
DATERING Vóór 12 december 1939<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I ZieI 3S `Somnambule' noot 1.<br />
[3221 BRUILOFTSLIED<br />
OVERLEVERING T De stem zo (maart 1940) 94^p 5p.<br />
2 SS.<br />
D I Dead end, 43.<br />
220
[3231<br />
D 2 Cr to amen I y g ,pp.<br />
16o.<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 p. 119.<br />
^ p<br />
M Kop p D4 H-122.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten g , p. 88 i.<br />
DATERING Vóór I2 december 1939<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR co I Zie I 3 `Somnambule' S noot ^ I. Van de gedichten g die Hoornik in zijn zij brief<br />
19 9 december 1939 939 noemde, werden ^ drie gedichten g niet in Criterium – zoals<br />
hij voorstelde – maar in de maart-aflevering g van D e stem gp gepubliceerd: e dit g - e<br />
dicht2 3 'Joseph 933<br />
Schmidt' en o 'Onteigening'. Wellicht heeft Anthonie<br />
Donker – die in dezelfde aflevering g een artikel over Achterberg gppubliceerde,<br />
waarover hij Hoornik had ingelicht g – om de gedichten g gevraagd. g g<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[3241<br />
NEGATIEF I<br />
T Criterium I (mei 1940). 94 sp 180.<br />
D I Dead end<br />
, o.<br />
2 Cr y to ^ amen I ,p p. 57 I .<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 , pp.<br />
I 16.<br />
M Kopij p D4, l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 18 í.<br />
Vóór 12 december 1939<br />
T<br />
2/3 stro ewit > [geen stro ewit D I -D4<br />
3 g<br />
I Zie[ 3 1 5]Somnambule' S<br />
noot I.<br />
NEGATIEF II<br />
OVERLEVERING T Criterium I (mei 1940), 94 , pp.<br />
180.<br />
D I Dead end^ p 4 1.<br />
22I
Dz Cryptogamen I , p. 158.<br />
D3 Cryptogamen 2, p. iii.<br />
M Kopij D 4, H-i22.<br />
D4 Tler^ameldegedichten, p. 186.<br />
DATERING Vóór 12 december 1939<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie 3S I `Somnambule' noot I.<br />
[32s]<br />
NEGATIEF III<br />
OVERLEVERING T Criterium I (mei 194o),. p 180.<br />
D' Dead end<br />
. 2.<br />
Cr to amen I y g ^ p. p I 59•<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 . I I 8.<br />
^ p<br />
M Kopij p D4 H-122.<br />
l ^<br />
D4 Uer ^amelde ggedichten, ^ p. p 18 7.<br />
DATERING Vóór 12 december 1939<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I ZieI `Somnambule' noot I.<br />
3S<br />
[326] KOSMOS<br />
OVERLEVERING T Criterium i (maart 1 94o),. p I 7.<br />
D I Dead end, ^ p p. 44.<br />
D 2 Cr to y amen ^ I ^p . 161.<br />
D 3 Cr to y amen ^ 2 ^ . p I2o.<br />
M Kopij p D4 H I 22.<br />
l ^<br />
D4 Uer ^amelde ^gedichten, ^ p. p 18 9.<br />
DATERING Vóór I2 december 1939<br />
LEESTEKST T<br />
222
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[327]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[328]<br />
I zijn l^ > zijn 1 D2-D4<br />
6 de > den DI-D4<br />
9 derven > derven DI-D4<br />
I Zie'<br />
3S`Somnambule ^noot<br />
1.<br />
2 Zetfout in D3, ^ s ; ^ taken; , i. p .v taken, ^ > en in D 2-3 > r. 12; Legt g i. p.v legt g (beide<br />
nietecorri ggecorrigeerd g in M).<br />
JOB<br />
T Criterium 1 (maart 1 940),. p I. 9<br />
D/ Dead end ^ p . 4S•<br />
D 2 Cr to y amen g i ^ p. p 162.<br />
D3 Cr to y amen g 2 , p. p 121.<br />
M Koi'D4H122. pl D4,<br />
D4 Ue ^amelde ggedichten, ^ p. P 1 9o.<br />
Vóór I2 december 1939<br />
T<br />
6 zijn > zijn, l^ D II -D4<br />
I Zie[315]Somnambule' noot 1.<br />
S<br />
GOLF<br />
OVERLEVERING T Criterium 1 (mei 194o), 94 ^ p. 18 s.<br />
D I Dead end ^ p . 37.<br />
D 2 Cr to y amen g i ^p p. s4 I .<br />
D3 Cr to y amen g 2 . 11 .<br />
^ p 3<br />
M Kopij p D4 H 12 2.<br />
l ^<br />
D4 Uer ^amelde ggedichten, ^ pp.<br />
182.<br />
DATERING Vóór 12 december 1939<br />
223
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[3291<br />
[3301<br />
2 I00000-tallen > Ioo.000-tallen DI-D4<br />
6 betrekken > betrekken, D2-M<br />
COMMENTAAR I Zie[315]Somnambule' S<br />
noot I.<br />
JOSEPH SCHMIDT<br />
OVERLEVERING T De stem 20 (maart 194o), 94 ^ p p. S 2 S.<br />
D I Dead end ^ p . 35.<br />
D 2 Cr to amen I p. I 2.<br />
y ^ ^ p S<br />
D3 Cr to amen 2 , p. I I I.<br />
y ^ p<br />
M Kopij D 4 ^I I 22.<br />
p l ^<br />
D4 Uer amelde gedichten,<br />
^ ^ ^ p<br />
DATERING Vóór 12 december 1939<br />
LEESTEKST T<br />
ONTEIGENING<br />
p. i 8 0.<br />
INGREEP Titelose h Schmidt streelen, DI-D4<br />
9 ^<br />
COMMENTAAR I In een ongedateerde g brief, ^ waarschij<strong>nl</strong>ijk van begin augustus I 8 schreef<br />
waarschij<strong>nl</strong>ijk g g 93<br />
Achterberg vanuit p Avereest aan Annie hij Kuiper dat hij `beneden nu gwaarachtig<br />
Jozef Schmidt' voor de radio hoorde: `een keel die nimmer kerkers kent. Het<br />
is... ik kan 't niet schrijven.' De Roemeense tenorose ph<br />
Schmidt(1 904-1942)<br />
maakte in de derti dertiger er jaren in Nederland furore als concert-, ^ radio- en operette- p<br />
zanger. Zie ^J. Vermeulen, 'Achterberg `Achterbei en de muziek', , p. 54.<br />
2 Zie[322]`Bruiloftslied' noot I.<br />
OVERLEVERING P I De stem 20 (maart 1 94o), p. 2 6.<br />
94 ^ p S<br />
224
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[3311<br />
DI Dead end ^ p . 336.<br />
T2 Criterium 2 (september 94 I j I p p. ^ ^6.<br />
D 2 Cr to y gamen ^ I p . I 53.<br />
D3 Cr to y amen g 2 p. I I 2.<br />
^ p<br />
M Koi'D p<br />
4 HI22.<br />
l ^<br />
D 4 Ue amelde ^ gedichten, ^ ^ pp.<br />
181.<br />
Vóór 12 december 1939<br />
TI<br />
7/8 stro ewit > [geen stro ewit D I -D4<br />
7 g<br />
Io boren > boren; D I D2-D4<br />
I I bezit > bezit, D I D2-D4<br />
I Zie22 3 `Bruiloftslied' noot 1.<br />
2 De opname van dit gedicht in Criterium T 2 p g berust — ggezien de eerdere publi-<br />
catie in De stem en Dead end — waarschij<strong>nl</strong>ijk 11 op p een vergissing.<br />
GEDAANTE<br />
OVERLEVERING T Criterium i a ril I o. 69.<br />
p 94 ^ p. 9<br />
D I Dead end . o.<br />
^ p 3<br />
D 2 Cr to amen I p. I 6.<br />
y 8 ^ p 4<br />
D3 Cr to amen 2 . I o6.<br />
y ^ ^ p<br />
M Koi'D4 H122.<br />
p l ^<br />
D4 Ue amelde gedichten, p. I .<br />
^ g ^ p 7S<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Vóór I2 december 1939<br />
T<br />
I in > in D I , -D4<br />
7 den > de DI-D4<br />
COMMENTAAR I Zie[ 3 15]Somnambule' S<br />
noot 1.<br />
225
[3321<br />
[3331<br />
LENTE I<br />
OVERLEVERING T Criterium I (maart 194o),. p 177-18. D' Dead end ^ p . 29. 9<br />
D 2 Cr to y amen g i ^ p. . 4S I .<br />
D3 Cr to amen 2 . y ^ 2, p. I o. S<br />
M Kopij D4, H- I zz.<br />
p l ^<br />
D4 Ue ^amelde ggedichten, ^ p. I . p 74<br />
DATERING Vóór 12 december 1939<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP U < UW<br />
9<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Nummer I > II DI-D4<br />
COMMENTAAR I Zie[315]Somnambule' S<br />
noot I.<br />
2 Vanaf Dead end is de vo gorde van dit gedicht g en 333 `Lente II' veranderd verandd<br />
(zie 8.4). 4 Het derde gedicht g van de reeks, ^ 334 `Lente III' ^ werd in een gewi'- 1<br />
zi gde versie en onder de titel 'Verkenning' g opgenomen pg in Inertie (zie z6.1 .<br />
LENTE II<br />
OVERLEVERING T Criterium 1 (maart 194o),. 18.<br />
p<br />
D I Dead end . z 8.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
226<br />
,p<br />
D 2 Cr to amen I p. 1 .<br />
y ^ ^ p 44<br />
D3 Cr to amen 2, p. 10 .<br />
y ^ p 4<br />
M Kopij D4 H-1 2z.<br />
p l ^<br />
D4 Uer amelde gedichten, p. 1 .<br />
^ g ^ p 73<br />
Vóór 12 december 1939<br />
T<br />
Nummer II > I DI-D4
COMMENTAAR I Zie[332]`Lente I' noot I en 2.<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Spaans door F. Carrasquer.<br />
g p 9<br />
X334]<br />
LENTE III<br />
OVERLEVERING T Criterium I (maart 1940),. 18. p<br />
M I Eerste typoscript D I H 26.<br />
^<br />
M 2 Tweede typoscript, ko kopij i' D I ^H. 5 5<br />
P I Eersteroef P D I ^H S7.<br />
P 2 Tweederoef p D I , H-58.<br />
D' Inertie Oude cr y to gamen ^ p. p 1 o. 5<br />
M3 Kopl i ' D2 H122. D2,<br />
D 2 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p. p 34 346.<br />
939<br />
Vóór december 1 94S I)<br />
DATERING Vóór i2 december 1 939 (T)<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel T Lente<br />
T<br />
M I (zie p. 313)<br />
M I -D Z[ontbreekt]<br />
Nummer T III<br />
Al l -1)2 [ontbreekt]<br />
Titel T [ontbreekt]<br />
M I -D 2 Verkenning<br />
M I a typemachine, b-c potlood<br />
Yp^ P<br />
T r. 1-9:<br />
T Wat nimmermeer begint<br />
g<br />
2 T is nu bi jeen<br />
met bloem en wind<br />
3<br />
T in nachten, ver van hier; ik wil<br />
4 T betrachten elk verschil,<br />
5 T dat zich nog g tusschen ons bevindt<br />
6 T over te nemen in het woord,<br />
7 T vaarwel aan dit verlaten oord<br />
227
8 T<br />
9<br />
I<br />
2<br />
3<br />
4<br />
5<br />
T<br />
MI-D2<br />
MI-D2<br />
M I<br />
M2-D2<br />
MI-D2<br />
MI -D2<br />
6 MI-D2<br />
7<br />
MI<br />
8 MI<br />
9<br />
M2-D2<br />
M2-D2<br />
MI<br />
(IO) MI<br />
M2-D2<br />
M2-D2<br />
en er niets is<br />
dan uw verlies.<br />
[Hier eindigt T<br />
g<br />
M I -D Z r. r- io :<br />
,<br />
Gi Gij zijt bijeen bijeenmet bloem en wind; R- 1 2]<br />
toestand, onbekend; ik wil F-T,j<br />
a betrachten elk verschil, ,
[335]<br />
[336]<br />
3 DIt ggedicht<br />
is vertaald in het Italiaans door G. van Woudenberg/F. g Nicosia<br />
en G. van Woudenberg. g<br />
ROEP<br />
OVERLEVERING T Criterium z (maart 1941), 94I, p p. I 73.<br />
D I-2 Osmose l-2 ,pp.<br />
i6.<br />
D3 Cr to y amen ^ l ,pp.<br />
i88.<br />
D4 Cr yg to amen 2 ,p4S p. 1 45 .<br />
M Kopij D S H 12 2.<br />
p l ^<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. 2 ^ g ,p I. 4<br />
DATERING D G Vóór 12 december i 939<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 5 vervult, , < vervuld vervuld,<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
9<br />
M2>m2DI-D5<br />
COMMENTAAR I Zle I`Somnambule',<br />
3 S noot I. Dit gedicht g werd, , evenals 33 6 `Versteenin g'<br />
en 337 'Illusie', ' pas in 1941 in I 1 CCriterium<br />
gepubliceerd (samen met drie edich -<br />
, p 94 g p g<br />
ten van later datum). deze publicatie p zijn zijn verder geen g gegevens g g bekend.<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
229<br />
VERSTEENING<br />
T Criterium 2 (maart 1941), 94 , p p. I 74.<br />
D I -2 Osmose s-2 ,pp.<br />
i6.<br />
D3 Cr to y amen g I ,p p. I 78.<br />
D4 Cr to y amen g 2 ,p p. I 44.<br />
M Ko Kopi' DS ^ H- I22.<br />
D5 Uer amelde gedichten, p. 2 ^ g ,p I. 3<br />
Vóór 12 december 1939<br />
T<br />
I Zie`Roe ' noot I.<br />
33S P,
X337)<br />
ILLUSIE<br />
OVERLEVERING D I Dead end ^ p . 3I. 3<br />
T Criterium 2 (maart 1941), 94 ^ p p. I 74.<br />
D 2 Cr to y amen g l ^ p p. I 47.<br />
D3 Cr to amen y 2 . I o.<br />
^ ^ p 7<br />
M Kopij p l D4 H 12 2.<br />
^<br />
D4 Ue ^amelde ggedichten, ^ P p. I 7 6.<br />
DATERING Vóór 12 december 1939<br />
LEESTEKST DI<br />
I COMMENTAAR Zie 335 'Roep',noot I. De opname p van dit gedicht g in Criterium berust b –<br />
gezien g de eerdere publicatie p in Dead end – waarschij<strong>nl</strong>ijk 11 op p een vergissing.<br />
$ `DICHT BIJ DE DINGEN DIE U KENNEN'<br />
33 J<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
230<br />
M' Manuscript, p , in brief aan R. Houwink, > I maart I 94o.<br />
M 2 Typoscript, collectie C.M. Persijn-van de Gumster, H-14.<br />
T Criterium I (mei 1 94o),. I 8.<br />
p 7<br />
D' Thebe, p.<br />
^ p 9.<br />
D 2 Cr to amen I p. 2 .<br />
y ^ ^p 4S<br />
D3 Cr to amen 2 . I 8.<br />
y ^ ^ p 9<br />
M3 Kopij D4, H-122.<br />
Pl ^<br />
D4 Uer amelde gedichten, p. 26 .<br />
^ g ,p 5<br />
Vóór I maart 1940<br />
94<br />
M'<br />
Titel [ontbreekt] > Wacht M2-D4<br />
Nummer [ontbreekt] > r M2-T<br />
1 ^<br />
I 0 pI maart I 94o bedankte beda Achterberg g Roel Houwink voor diens `uitnemend<br />
artikel ' `Over den dichte dichterAc Achterberg' g in Woord en wereld. Hij besloot zijn 1 brief<br />
met: `Laat ik ' e dit vers mogen geven: [volgt M I '.<br />
l g g g<br />
2 0 Op i Smaart 94 I o heeft Achterberg g dit gedicht, g ^ samen met 339 `De ver-<br />
Bronkenen ' tot en met 343 `Steekvlam' ^ aan Ed. Hoornik gestuurd, g<br />
, die de
[339]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
gedichten in de april- p en mei-aflevering g van Criterium pplaatste. Dit gedicht g en<br />
I `acht' Wacht' werden aldaar afgedrukt g onder de gemeenschappelijke g pp 1 titel<br />
`acht' W en met de nummers `I' en `II'. Zie verder 9.I.I.<br />
DE VERDRONKENEN<br />
340 MANIFEST<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel T-M I Manifest<br />
2 3 i<br />
T Criterium I a pril I 94 o. ^ p. 67. 7<br />
D I - 2 Osmose -2 , p. p 24. 4<br />
D3 Cr to y amen ^ i ,p p. zo 3.<br />
D4 Cr to y amen ^ 2 ^ p. p 16o.<br />
M Kopij Pl DS ^ H I zz.<br />
D5 Verzamelde gedichten g ,p.<br />
z z 8.<br />
Vóór I maart I o<br />
S 94<br />
T<br />
I Zie[338] 33 `Dicht bij J de dingen g die u kennen', noot z.<br />
2 Ditedicht g is kennelijk kennelijkgeschreven naar aa<strong>nl</strong>eiding gvan<br />
opmerkingen van Ed.<br />
Hoornik SS `De verdronkenen. over' Vgl. g Biografie ^ p . 6 7o.<br />
3 Zetfout in D4, r. 8: in i..v p is (in M door D. Wolthersgecorrigeerd).<br />
T Criterium i a ril I o. 67.<br />
p 94 ^ p. 7<br />
M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, > ^-Í-2o > I.<br />
M2 Typoscript Cel > collectie P. . Meertens, > H 2o > IV.<br />
M3 Typoscript As y l H-36.<br />
^<br />
D I Blauwzuur, ^ ^ p p. I 7.<br />
D2 Verzamelde gedichten 4 976.<br />
^ ^ ^ p. 97<br />
Vóór I maart I o<br />
S 94<br />
T<br />
M 2[ontbreekt]<br />
M3-D 2 Manifest<br />
M I a t Yp emachine b , blpotlood p (in de hand van J. Vermeulen<br />
M3 a typemachine, Yp ^ b anilinepotlood p
8 T<br />
MI-Dz<br />
I2 T-M2<br />
M3<br />
DI-2<br />
13 T<br />
M'<br />
Mz<br />
M3<br />
DI-2<br />
COMMENTAAR<br />
341<br />
o een bericht, zoo regelrecht,<br />
p ^ g<br />
zoo<br />
breng g mij vergif wanneer geen brood kan baten.<br />
mij g , g<br />
a<br />
b [<br />
Wil u dan haasten.<br />
a<br />
b [<br />
[ontbreekt]<br />
a<br />
b Wil u dan haasten.<br />
reel tussen<br />
g<br />
I Zie[338] 33 `Dicht bij J de dingen g die u kennen', noot 2.<br />
2 M I is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van T. Het gedicht g staat<br />
vermeld in de inhoudsopgave pg van de geplande g bundel Balans p- (zie 14.1). Ver<br />
volens g is het gedicht g ondergebracht g in de bundel Cel, ^ zoals ook op p M I is aan-<br />
getekend. Zie verder 16.<br />
WACHT<br />
OVERLEVERING T Criterium 1 (mei 1940),. 1 8.<br />
p 7<br />
D I-2 Osmase l - 2 p. z6.<br />
,p<br />
D3 Cr to amen l p. zo6.<br />
y g ^ p<br />
D4 Cr to amen 2 p. 16 .<br />
y g ,p 3<br />
M Kopij DS H-I22.<br />
p l ?<br />
p. z 1.<br />
D5 Ue amelde gedichten, ^ ^ ^ p 3<br />
DATERING Vóór I maart I 0<br />
S 94<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP Titel Wacht < Wacht II<br />
COMMENTAAR o I In T is dit gedicht g het tweede gedicht g van de reeks `Wacht' zie voor het eer-<br />
steedicht gedicht 33 8 `Dicht bij Jj de dingen ^ die u kennen' noot z .<br />
2 Zetfout in D4, r.: levensduur i.p.v. levensdeur (niet gecorrigeerd in MM).<br />
23z<br />
p g g<br />
()]
342<br />
VISIOEN<br />
OVERLEVERING T Criterium r (mei 1940), p. 179.<br />
D T Thebe, p. 8-9.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 244•<br />
D3 Cryptogamen 2 , p. 197.<br />
M Kopij D4, H-iz2.<br />
D4 T/e7ameldegedichten, p. 264.<br />
DATERING Vóór I maart I 0<br />
S 94<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
gestorven, > gestorven D I -D4<br />
3 g ^ g<br />
COMMENTAAR I Zie[338] 33 `Dicht bij J j de dingen g die u kennen', noot 2.<br />
[3431<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
STEEKVLAM<br />
T Criterium I (mei 1940),. p I 79.<br />
DI Sphinx ,pp.<br />
i8. 8.<br />
M I Typoscript D z ^Querido-archief, ^ H-56.<br />
PT Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P z Tweederoef p D z ^H-58.<br />
D z Oude cr to amen y p. I 8.<br />
^ ^ p 3<br />
M z Kopij p D3 1/--I 22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde<br />
^<br />
gedichten,<br />
^ ^ p. p 47 478.<br />
Vóór I maart I o<br />
S 94<br />
T<br />
I den > de PI-D3<br />
COMMENTAAR 1 Zie[338] 33 `Dicht bij J de dingen g die u kennen', noot 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
z33
[344]<br />
LEESTEKST MI<br />
IN HOC VINCIT I<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors oorspronkelijk p l bij J brief aan H. Marsman, ^ S mei I 94o.<br />
1 M 2 Typoscript, collectie C.M. Persijn-van de Gumster, ^ H I. 4<br />
T Criterium 2 lanuari I 94I ^1' p. 69. 9<br />
D I Thebe ^ p. I S.<br />
D 2 Cr to amen I y ^ ^ p. p 2 S4.<br />
D3 Cr y to ^amen 2 ^ p. p 20 7.<br />
M3 Kopij p l<br />
HI22.<br />
^<br />
D4 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p p. 2 74.<br />
DATERING VÓÓr 24 april I 0<br />
4 p 94<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I pop 2 april 94 I o stuurde Achterberg g2 i nieuwe ggedichten<br />
aan Ed. Hoornik.<br />
[34S]<br />
Deedichten g waren, zo ^ schreef hij, l^`behoudens de aa<strong>nl</strong>oopen p natuurlijk, 1 in<br />
drie dagen g ontstaan'. Uit deze verzameling g heeft Hoornik twaalf gedichten g<br />
behouden voor Criterium. Dezeedichten g stuurde Achterberg g p op S mei 94 I o<br />
aan Marsman: `Aan verstaanbaarheid hebben sommige g van deze toch wel ge<br />
-<br />
wonnen vind ik zelf. Of niet? Ik weet het: het dreunt te veel.' Achterberg<br />
vroeg g ook Marsmans oor<strong>deel</strong> over deze gedichten, g maar diens antwoord is niet<br />
over overgeleverd. gg De typoscripten die Achterberg bij zijn brief insloot zijn be- n<br />
bij zijn 1<br />
waardebleven g en bevatten [344] `In hoc vincit I' tot en met 3SS 'Paschen'.<br />
Deedichten g werden in verschillende afleveringen g van Criterium gp gepubliceerd.<br />
Zie verder.I.I. 9<br />
IN HOC VINCIT II<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk p J bij J brief aan H. Marsman, ^s mei I 94o.<br />
M 2 Typoscript, collectie JC.M. Persijn-van de Gumster, ^ H-14.<br />
T Criterium 2 'anuari I I p. 69.<br />
(januari 94 ^ p 9<br />
D I Thebe ^ p. i S.<br />
D 2 Cr to amen I y g ^ p. 2 . P S4<br />
D3 Cr y to ^amen 2 , p p. 20 7.<br />
M3 Kopij p D4 H I22.<br />
l ^<br />
D 4 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 2 74.<br />
DATERING VÓÓr 24 april I 0<br />
4p 94<br />
234
COMMENTAAR I zie`In 344hoc<br />
vincit i' noot 1.<br />
[346]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[347]<br />
IN HOC VINCIT III<br />
MI Typoscript, oors oorspronkelijk P l bij l brief aan H. Marsman, ^S mei 1 940.<br />
M 2 Typoscript, collectie 1C.M. Persi'n-van de Gumster, ^ H I 4.<br />
T Criterium 2 lanuari 94 I I ^ p. p69-7o.<br />
D I Thebe, ^ p. p 15-16.<br />
D 2 Cr y to gamen i ^ p . 2 SS.<br />
D3 Cr y to ^amen 2 p. 20 –208.<br />
^ p 7<br />
M3 Kopij p D 4 H-122.<br />
l ^<br />
D4 Ue ^amelde ggedichten, ^ p. p 274-275.<br />
Vóór 24 april I o<br />
4 p 94<br />
MI<br />
8 eneest. > en naar geest. D2-D4<br />
g g<br />
I `Lie`In hoc vincit I' noot 1.<br />
344<br />
IN HOC VINCIT IV<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 bij l brief aan H. Marsman, ^ S mei<br />
M 2 Typoscript, collectie 1C.M. Persijn-van de Gumster, ^ H I. 4<br />
T Criterium 2 ) anuari 94,p7 I 1 p. o.<br />
D I Thebe ,p.16.<br />
D2 Cr y to amen I . 2 ^ ^ p S 6.<br />
D3 Cr ta amen 2 p. 208.<br />
y ^ ^ p<br />
M3 Kopij D 4 H 122.<br />
p l ^<br />
D4 Uer amelde gedichten, p. 2 .<br />
^ ^ ^ p 75<br />
DATERING Vóór 24 april I 0<br />
4 p 94<br />
LEESTEKST M'<br />
235<br />
1940.
eau deze ver ^<br />
r: liefde . ^ eex^<br />
die zia nu i_<br />
p í over,<br />
Je Te k^^Yït uo^ Y^ete^ h^^en^n ^^ eth<br />
en heal' voo^ zeven ^^.den' a^r<br />
of ' doe `iets ;^oor het ^^ea, 1 ^<br />
,<br />
o.do<br />
^,^ iva . de z^a.^ niets ^an<br />
, .<br />
u^ ^^^^ ^^ ^<br />
^^:he^ , ^as ` e ^hien'<br />
a1len^ vereiea<br />
^ e^t^^^en<br />
dat ik 110 a-, altxj^ moet ^ ,<br />
Onder het SatIIf<br />
v^ klaaa^ en ^<br />
zin en be^i^'<br />
onder het hee^<br />
^ ^<br />
v^ dit vu.nr<br />
^a^at God zi ch<br />
PSTCHIAMB<br />
ie ^u^ ^e .^waten" b^ j ^i j aan<br />
als the r^nc^r^eter heit f.i^<br />
^ b^i^ ^ ^ t ^<br />
tiny,<br />
^^ een verschil v^n :zeve^ eet ^e te: Tae<br />
mtd de<br />
4<br />
n nor ^aa^<br />
.<br />
L^ [ i ^!►p ^t j, C y p<br />
,^li^l^` ^. ^ ^&t bet f * ^^^t^^. ...<br />
e laat e ^i' weer a,a^r toe ^e^.n.<br />
^ j _^<br />
[344] `In hoc vincit I' tot en met 3 S o `Psychiater', y M i (collectie H. Marsman)<br />
236
COMMENTAAR I 344 Zie' hoc vincit I' ^ noot I.<br />
D3, ^^ p ^^<br />
g ecorri geerd<br />
.<br />
[34 8] THEBE<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
22<br />
MI-2<br />
T-D4<br />
2 Zetfout in D3 r. I: iets zeggen i. .v iets te zeggen (in M3 door D. Wolthers<br />
MI Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 bij 1 brief aan H. Marsman, ^ mei I o.<br />
5 94<br />
M 2 Typoscript, collectie C.M. Persijn-van J de Gumster, ^ H- 1 4 .<br />
T Criterium I (augustus gp 194o),. 397.<br />
D I Thebe . –<br />
^ p 4 S.<br />
D 2 Cr to amen I p. 2 –2 8.<br />
y ^ ^ p 37 3<br />
D3 Cr to amen 2 . I I– I 2.<br />
.^ ^ s p 9 9<br />
M3 Kopij D4 .H I 22.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 2 S8– 2 S9.<br />
Vóór 24 4 april p I 94o<br />
MI<br />
M 2 a-b typemachine Ypg(fase<br />
b aangebracht na T)<br />
uw handen die ik niet kon tillen,<br />
26 MI - 2 Een taal waarvooreen teeken is<br />
g<br />
T 1,1 I<br />
DI-D4 I i 0<br />
M I M2 a en T eindigen na r. 28]<br />
^ g<br />
M Z b,<br />
(28/29) M zb [strofewit]<br />
DI-D4<br />
na/<br />
.z)^<br />
(29) MZ b Maar had geen adem meer genoeg<br />
D'-D4<br />
(30) M2 b en ben gevlucht in dit gedicht:<br />
D'-D4<br />
( 3 I) M2 b noodtrappen naar het morge<strong>nl</strong>icht,<br />
D I-D4 ^ ^<br />
237
(3 z) M2<br />
[3491<br />
D I -D4<br />
b vervaald en veel te vroeg. g<br />
[Hier eindigen M 2 b en DI-D4]<br />
COMMENTAAR I Zie[ 3344 44] hoc vincit I' ^ noot I. . In zijn zij brief aan Marsman schreef Achter -<br />
gover zijn gedichten: g `Ik weet het: het dreunt te veel', ^maar hij voegde g er<br />
meteen aan toe: `Maar in Thebe moet het dreunen'.<br />
2 0 OpM 2 heeft Achterberg gp naderhand r.(29)–(32)onder de oorspronkelijke l<br />
tekste g tYpt<br />
(fase b).<br />
3 Zetfout in D3, r.: Met i, .v Het (in M3 door D. Wolthersgecorrigeerd).<br />
4 p<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce, Y^ P.K.Kin gen<br />
K. Snoek,<br />
in het Italiaans door G. van Woudenber g E Nicosia en G. van Woudenberg, g^<br />
het Roemeens door A. Covaci en in het Spaans p door E Carrasquer q 2x .<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Anbeek > T. `Slordige g dichters?'<br />
Zonneveld, > PA.W. van, 'Achterberg `Achterbei en Staring.' g<br />
PINKSTEREN<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, oors<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
z38<br />
oorspronkelijk p l bij J brief aan H. Marsman, ^ 5 mei I 94o.<br />
M 2 Typoscript, collectie 1C.M. Persijn-van de Gumster, ^ H-14.<br />
T Criterium I (november 1940),. p 6 99.<br />
D I Thebe ,p.22.<br />
D 2 Cr to amen I y ^ ^ pp.<br />
268.<br />
D3 Ene us ^ schreef in 't ^ zand' ,p p. 7I<br />
.<br />
D4 Ene us ^schreef in 't zand ^ 2 , ^ p p. I 3.<br />
P T Proef DS ^H-54.<br />
D S-^ En Je 7s schreef in an 't t and 3-4<br />
^ ^ ^ p. P I3.<br />
D7 Cr to amen 2 y g p. 220.<br />
^ p<br />
P 2 Proef DD s8,<br />
Ho. 9<br />
D 8in En Jezus ^ schreef an ^ 't and S ^ p. p I13.<br />
M3 Kopij p D9, l ^<br />
D9 Verzamelde ^ gedichten, g ^ P p. 28 7.<br />
Vóór 24 april I o<br />
4 p 94<br />
MI<br />
M3 aedrukt b aniline otlood (in de hand van D. Wolthers<br />
g , p<br />
I den > de D3-D 6, P2-D8<br />
14 zich > zich M3 a> Z[ich] M3 b-D9
COMMENTAAR I Zie`In 344 hoc vincit I', noot I.<br />
2 Dit gedicht gEngel<br />
is ivertaald in het En els door D. O'Driscoll en S. Wiersma, in het<br />
door d G. van Woudenberg g en in het Spaans P door F. Carrasquer. q<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Reijmerink, 1 J., `Achterbeis g "Pinksteren".'<br />
[3s01<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[3511<br />
PSYCHIATER<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk bij brief aan H. Marsman, mei I o.<br />
P l 1 ^5 94<br />
T Criterium 2 uni I I p.<br />
J 94 ^p 433.<br />
M 2 Typoscript, t collectie J. Vermeulen, H zo .<br />
Ypp , , ^ I<br />
M3 Typoscript Cel Cel, collectie P, , Meertens, > H zo > Iv.<br />
M4 Typoscript As l 11-36. y ^<br />
D I Blauiv uur p. 26.<br />
^ ^ p<br />
D 2 Uer amelde edichten 4 . 985.<br />
^ g ^ P95<br />
Vóór 24 april I o<br />
4 p 94<br />
MI<br />
M4 a typemachine, b anilinepotlood<br />
YP ^ P<br />
7 henen gaan > henen gaan g M2-M4 a > [henengaan henen aan M4 b-D2<br />
0 aan.' > aan' M2 > aan'. M3-M4 a > aan.' M4 b-D2<br />
I I allang g > al lang g M4-D2<br />
I I vergeten, g ^ > vergeten g M2<br />
I Zie[ 3344 44] hoc vincit I', ^ noot I. In zijn brief aan Hoornik van 24 4 papril I 94o<br />
vroeg g Achterberg: g `En "Psychiater"... Y kan dat?' Een jaar jaar later, ^ pSop maart 94, I I<br />
schreef hij hij aan Hoornik: `P.S. Publiceer "Psychiater" Y maar niet.' Het gedicht g<br />
werd evenwel, met vijf andere gedichten, g ^gp gepubliceerd in de juni-aflevering l g van<br />
Criterium. Zie verder 1 2. I .<br />
2 M 2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van T Het gedicht g staat<br />
vermeld in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel Balans (zie 14.1).<br />
Vervolgens g is het ggedicht ondergebracht g in de bundel Cel ^ zoals ook o p M 2 is<br />
aangetekend. g Zie verder 16.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Spaans p door F. Carrasquer. q<br />
DECEMBER<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, oors oorspronkelijk P J bij 1 brief aan H. Marsman, ^ ^ mei 94 i o.<br />
239
DATERING VÓÓr 24 april I 0<br />
4 p 94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[352]<br />
LEESTEKST MI<br />
M2 Typoscript, collectie 1C.M. Persijn-van de Gumster, ^ H-14.<br />
T Criterium I (augustus g 1940), p . 39 8– 399.<br />
D I Thebe, ^ p p. S –6.<br />
D 2 Cr to y amen g l ^p p. 2 39 –2 41.<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 ^ p. p 93 I –I 94.<br />
M3 Kopij pl H122. D4,<br />
D4 Ver amelde ggedichten, ^ pp.<br />
260-261.<br />
MI<br />
41 de > je D3-D4<br />
I 0 Op 1 maart S 1 0 94 stuurde Achterberg zeven g gedichten g aan Ed. Hoornik (zie<br />
33 8 `Dicht bi 1j de din g en die u kennen' noot 2 waaronder een niet bewaard ge-<br />
bleven versie van ditedicht ^die wellicht nog gniet voltooid was. Achterbergg<br />
schreef namelijk: ` ... van "December" ben ik niet zeker. Als je l ook vindt dat<br />
het niet uit de verf is, wil je het dan retourneeren?' Op p 24 4 april p zon zond Achter -<br />
bergem g – naast twintig gandere gedichten g (zie 344 `In hoc vincit I', noot 1 –<br />
een nieuwe gedicht: versie `Kun je je ook vinden van dat "December" hete nu g -<br />
wonnen heeft zoo?' Hij 1 verzocht Hoornik de oude versie van het gedicht g te<br />
vernieti gen.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
HOUTSNEDE<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk p l bij 1 brief aan H. Marsman, ^ S mei 1 940.<br />
M 2 Typoscript, collectie 1 C.M. Persijn-van de Gumster, , H-14.<br />
T Criterium I (november 1940),. p77<br />
00.<br />
D' Thebe ,pp.<br />
20.<br />
D 2 Cr y to ^amen l ^ p p. 26 4.<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 ^ pp.<br />
216.<br />
M3 Kopij P1D4 H-122.<br />
^<br />
D4 Ver ^amelde ggedichten, ^ Pp.<br />
283.<br />
DATERING VÓÓr 24 april I 0<br />
4 p 94<br />
240
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[3531<br />
I ben u > ben D3-D4<br />
3 ondergegaan; > onder ondergaan; g ^ D 2-D4<br />
4 duizeling, g^ duizelig, g^<br />
6 Ze > Zijl<br />
8 zorgvuldig, > zorgvuldig zor vuldi D I -D4 -<br />
COMMENTAAR I Zie[344] hoc vincit I' noot 1.<br />
2 Zetfout in T, r. I I: Als i.p.v. als<br />
p<br />
GEBED AAN DE STOF<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk bij brief aan H. Marsman, mei I P 1 1 ^ 5 94o.<br />
T Criterium I (augustus 94 I ^ o. p. 39 396.<br />
D I - 2 Osmose'- 2 ^ P p. 3o.<br />
D 3 Cr y to amen ^ i ,p . 2 3I.<br />
D4 Cr y to ^amen 2 ^ p. p 16 9.<br />
M 2 Kopij p l D S H I 2 2.<br />
^<br />
D 5 Verzamelde gedichten, p. 2 .<br />
^ ^ ^ p 37<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Vóór 24 april I o<br />
4 p 94<br />
MI<br />
Titel Gebed aan de stof > Stof D'-DS<br />
3 welgewikt > welgewikt, T<br />
I r en > En DI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[344] hoc vincit I' noot I.<br />
{3541<br />
GEBED AAN HET VUUR<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk bij brief aan H. Marsman, mei I p l l ^ S 94o.<br />
M 2 Typoscript, collectie C.M. Persijn-van de Gumster, H I . 1 ^ 4<br />
T Criterium I (augustus 94 1 ^ 0. p. 39 396.<br />
D' Thebe, ^ p .I 9.<br />
241
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[3551<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[356]<br />
D2 Cr to y amen ^ l ^ p. p 262,<br />
D3 Cr to amen 2 p. 2I , y ^ ^ p 4<br />
M3 Kop p D 4 H-I22.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten g ^ p.<br />
28 8 i.<br />
Vóór 24 april I o<br />
4 p 94<br />
MI<br />
I Zie`In hoc vincit I' noot I.<br />
344<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Engels door P. Boyce en in het Russisch door<br />
g g Y<br />
E.V Vitkovskij.<br />
l<br />
PASCHEN<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 bij l brief aan H. Marsman, ^ S mei 1940.<br />
M 2 Typoscript, collectie C.M. Persijn-van 1 de Gumster, ^ H-14.<br />
T Criterium 2 (januari I 94 I ^ p. , 7o.<br />
D IThebe ,pp.<br />
21. I.<br />
D 2 Cr to amen l p. 266.<br />
y ^ ^ p<br />
D3 Cr to amen 2 p. 2I 8.<br />
y ^ ,p<br />
M3 Kopij H-122.<br />
Pl ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. P 285.<br />
Vóór 24 april I o<br />
4 p 94<br />
MI<br />
I Zie`In hoc vincit I' noot I.<br />
344<br />
MONADE<br />
OVERLEVERING D I - 2 O.rmosel -2, p p. 4 I.<br />
D3 Cr to amen I y ^ ^ p p. 2<br />
3 o.<br />
D4 Cr y to gamen 2 ^ pp. 1 8 S.<br />
M Kop D S H-I 22.<br />
p l ^<br />
gedichten, p. z 2.<br />
D5 Verzamelde ^ ^ p S<br />
DATERING Vóór 24 april I 0<br />
4 p 94<br />
242
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
COMMENTAAR<br />
[3571<br />
DI<br />
I Dartmoor < Datmoor<br />
3<br />
I Uit een brief van 8 april P I 94 o van Achterberg gaan Roel Houwink blijkt, l dat<br />
deze Achterberg g om ggedichten voor Opwaartse wegen ^ had gevraagd. g g Toen Ach-<br />
terber gp4p op 24 april i o 94 zijn nieuwe gedichten aan Ed. Hoornik stuurde (zie<br />
zijn g<br />
344 `In hoc vincit I' noot I vroeg hij: g `Roel komt waarschij<strong>nl</strong>ijk volgende<br />
hij: waarschij<strong>nl</strong>ijk g<br />
week hier en heeft me al om verzen voor O.W.evraa g gd. Zou je jedie, ^welke je 1<br />
ook beter g voor acht, w?' willenHoornik<br />
retourneeren?' dat bladft hheeft ver-<br />
volens g negen g gedichten g afgestaan. g Op P 91 19 uni I 94 o heeft Achterberg gvan<br />
de<br />
redactie van Opwaartse wegen g bericht ontvangen g dat alleen dit gedicht g geplaatst gp<br />
zou worden. Door de opheffing P gvan het tijdschrift g ging gde publicatie P evenwel<br />
niet door. Zie verder.I.2. 9<br />
GEBED AAN GOD<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p in brief aan R. Houwink, 19 'uni I o.<br />
> >9 1 94<br />
T Criterium I (augustus 194o),. p 39 6.<br />
D' Thebe, ^ p. p I 9.<br />
D 2 Cr to amen I y ^ ^ pp.<br />
261.<br />
D3 Ene us ^ schreef in 't ^zand' ^ pp.<br />
18.<br />
D 4 Ene us ^ schreef in 't ^ and ^2 p p. I 4.<br />
P I Proef DS H-54.<br />
^<br />
D S -^En Jezus ^ schreef in t 't zand ^ 3-4, -4 ^ p. p I14.<br />
D7 Cr to y amen g 2 ^ p. p 2I 3.<br />
P2 P Proef D<br />
8<br />
8, H 9 o.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
D 8 En Jezus ^ schreef in an ^ 't and S , p. I 4.<br />
M 2 Kopij D9, TI I22.<br />
p l ^<br />
D9 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ pp.<br />
280.<br />
Vóórmei I o<br />
3 94<br />
MI<br />
Titel Gebed aan God > Gebed D3-D 6 , P2-Dg<br />
COMMENTAAR I 0Op 3 mei i 94o schreef Achterberg g aan Ed Hoornik: `Bij ) de ggezonden<br />
verzen<br />
voe voegik nog gdit Gebed.' Hiermee is dit gedicht g bedoeld, ^want op pl 6 juni meldde<br />
243
Achterberg: g `Gisteren Ppasseerde de drukproef p van "Gebed aan God" . Het<br />
gedicht werd, ^ samen met vier andere ggedichten,gepubliceerd gp in de d augustus-<br />
afleveringan g Criterium. Zie verder 9 . I . i .<br />
WAARHEID<br />
OVERLEVERING T Opwaartse wegen I 8 (juli/augustus 1 0. 16 .<br />
g 94 ^p S<br />
M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 2o I.<br />
> ><br />
M 2 Typoscript Cel collectie P. . Meertens, H 2o Iv.<br />
> > ><br />
M3 Typoscript^1s l TI 6.<br />
y ^ 3<br />
DATERING VÓÓrull I 0<br />
1 94<br />
LEESTEKST T<br />
D I Voorbij ' de laatste stad I , p.<br />
^<br />
D 2 Voorbij de laatste stad 2 p.<br />
J ^ p 77.<br />
D3 Blauwzuur, p. I. ^ ^ p 3<br />
D4 Verzamelde gedichten 4, p. i.<br />
^ g ^ p 99<br />
VARIANTEN EN MI aemachine b gr potlood<br />
p ^ gp<br />
CORRECTIES<br />
2 lied > lied, M3-D4<br />
5 verworven, > verworven MI-D4<br />
6 sferen; > sferen; M I a > sferen M I b > sferen, M2<br />
8 verkeeren. > verkeren – M I > verkeeren – M2-D4<br />
9 Maar > maar M3-D4<br />
COMMENTAAR I Over deublicatie P van dit gedicht g in Opwaartse wegen ween samen met 3S9 `Zwerver'<br />
zijn l geen g gegevens gg bekend. De gedichten g hebben niet behoord tot de<br />
groep roe van negen g gedichten g die Achterberg gomstreeks<br />
mei aan Roel Houwink<br />
had afgestaan, g ^g gezien Achterbergs g mededeling g dat slechts `I van de 9 geaccep -<br />
teerd' was (brief aan Roel Houwink, 1 9919<br />
uni 1 940). Zie verder 9.1.2.<br />
2 M I is een door Jan Vermeulen vervaardigd gver<br />
typoscript. Het gedich edicht staat -<br />
in de inhoudsopgave pg van de gp geplande e bundel Balans (zie 14.1). Vervol-<br />
gens is overwogen g het ggedicht op p tenemen ineen bundel un met de titel Heul<br />
ggezien een aantekening gp op een door Vermeulen vervaardigd g afschrift van T<br />
dat hier verder buiten beschouwing g blijft) 1 – en in de bundel Cel, ^ zoals ook oop<br />
M I is aangetekend. g Zie verder 16.1.<br />
3 In de inhoudsopgave van Voorbij de laatste stad I pg J - 2 staat bij dit gedicht g ten<br />
onrechte vermeld: 'ongebundeld; g ^ eerste publicatie'. p<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
244
[3591<br />
ZWERVER<br />
OVERLEVERING T Opwaartse wegen g i 8 juli l au gp<br />
ustus 194o),. 166.<br />
D I Sphinx, ^ p. p 36. 3<br />
M' Typoscript D 2 , Querido-archief, , H-56.<br />
Pl Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H- 5 8.<br />
D2 Oude cr y to gamen ^ p. p I 98.<br />
M 2 Kopij p D3 H 122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 493•<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Vóór juli 1 0<br />
J 94<br />
T<br />
7<br />
den > de MI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[358]`Waarheid' noot I.<br />
2 In het archief van Jan Vermeulen bevindt zich een afschrift van T, in diens<br />
[3601 MARSMAN I<br />
hand en met een aantekening g waaruit blijkt dat het gedicht g in de bundel Heul<br />
zou worden opgenomen pg (zie verder 16.I . Het afschrift blijft 1 hier verder ver bui-<br />
ten beschouwing. g<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
OVERLEVERING Criterium I (september 94 1 ^ 0. p. 47<br />
2.<br />
D I Thebe, ^ p. p 3o.<br />
D 2 Cr to yp amen g i , p p. 2 78.<br />
D3 Cr to .^ amen g 2 ^ p p. 2 3o.<br />
M Kopij p D4, l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p p. 2 97.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
245<br />
Vóór augustus 1 0<br />
g 94<br />
T<br />
5/6 geen strofewit] > [strofewit] D' -D4
COMMENTAAR I De reeks60– 3 62 3 `Marsman' is geschreven g naar aa<strong>nl</strong>eiding gvan<br />
de dood van<br />
H. Marsman. Deze kwam op 21 l juni i 940 om het leven toen het vrachtschipp<br />
waarmee hij 1 vanuit Bordeaux naar Engeland g vluchtte door onbekende oorzaak<br />
explodeerde pp en verging. Het bericht werd pas on ongeveer g maandd<br />
later in NNe<br />
-<br />
derland bekendgemaakt. Eind 1juli zal Achterberg g3[360] `Marsman I' en 361<br />
`Marsman II'eschreven g hebben , het derde gedicht – 62 3 `Marsman III' – is<br />
later ontstaan, gezien g de volgende g passage p in een ongedateerde brief (van ver-<br />
moedelijk l begin g augustus) g aan Ed. Hoornik: `De 2 eerste verzen Marsman had<br />
ik al, zooals je ziet.' Hoornik had Achterberg g om een bijdrage l g ggevraagd g voor<br />
het aan Marsmanewijde g1<br />
In memoriam-nummer van Criterium. Zie verder9.1.3.<br />
2 In verband met de samenstelling g van Thebe vroeg g Achterberg g in een brief van<br />
3 0 oktober I 94 o aan Ed. Hoornik of `er iets op p tegen g is "Marsman" opte<br />
nemen'. De drie `Marsman'-gedichten g werden inderdaad in Thebe opgenomen. pg<br />
Zie verder.2.I. 9<br />
3 De reeks60– 3 62 3`Marsman' is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
Zetfout in D3 r. 6: uw i, p.v Uw (door D. Wolthers gecorrigeerd g g in M). M<br />
[3 61] MARSMAN II<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
T Criterium I (september 1940),. p472.<br />
D I Thebe ^ p . 31. 3<br />
D 2 Cr y to gamen i ^ p. p 2<br />
79<br />
.<br />
D3 Cr y to gamen 2 ^ p . 2 3 I.<br />
M Koi' p D4 HI22.<br />
l ^<br />
D4 Uer amelde 8gedichten, ^ p. p 2 97.<br />
Vóór augustus g 94 I o<br />
T<br />
2 den bodem > de bodem DI -D4<br />
COMMENTAAR I Zie' 3 noot i tot , en met 3.<br />
[362] MARSMAN III<br />
OVERLEVERING T Criterium I (september I 94 o. ^ p. 472. 47<br />
246<br />
D I Thebe, p. 32.<br />
^ p 3
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[363]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
247<br />
D2 Cr to amen y g l ^ pp.<br />
280.<br />
D3 Cr to amen<br />
y g<br />
2 ^ p p. 2 32.<br />
M Kopij p<br />
D 4 H 122.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 2 8.<br />
^ ^ ^ p 9<br />
Begin augustus I o<br />
g g 94<br />
T<br />
I Zie 3 60 `Marsman I' , noot I tot en met 3.<br />
2 De laatste regel g van dit gedicht g is ontleend aan de afsluiting gvan<br />
Marsmans<br />
brief aan Achterberg g van 24 4 februari I 94 o: `Maar hoe dan ook, ^ ^zien zullen wij<br />
elkaar ^eker wel eens.' Zie Achterberg-Marsman,<br />
g ,p p. 2 4–26.<br />
COLUMBUS I<br />
T Novellen en gedichten. Geschenk ter gelegenheid van de Nederlandsche boekenweek i-8<br />
maart 1941. Red. E. van Lokhorst/V.E. van Vriesland. z, . I I<br />
94 p ^ 94 , p. 47.<br />
M I Manuscript, in brief aan L. van der Horst, februari I I privébezit.<br />
p> >7 94 ,p<br />
D I - 2 Osmose s - 2 p. Z .<br />
^ p ^<br />
D3 Cr to amen I .2 0 .<br />
y g ^p 4<br />
D4 Cr to amen 2 p. 161.<br />
y g ^ p<br />
M 2 Koi'DS H122.<br />
pl<br />
D 5 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p<br />
Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
T<br />
p. 2 2 229.<br />
Nummer I > [ontbreekt] MI<br />
I verloren, > verloren. MI<br />
2 de>DeMI<br />
3 behooren, > behooren MI<br />
5 seizoenen > seizoenen, MI<br />
6 heen, > heen MI<br />
I Ditedicht g werd, ^samen met [364] 3 4'Columbus II', ^ opgenomen pgenomen in de bllebloemlegNovellen en ggedichten, ^ het boekenweekgeschenk g voor 1 941<br />
onder redactie<br />
van Emmy Y van Lokhorst en Victor E. van Vriesland. Achterberg g had via Ed. E
364<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Hoornik vijftien l gedichten g voor de bloemlezing g afgestaan. g Op p 8 oktober 94 I 0<br />
schreef hij aan Hoornik: `Ik ben benieuwd welke van Vriesland zal kiezen.' Op 0<br />
26 december vroeg g} hij hem Van Vrieslands adres, om te kunnen informeren `of<br />
hij tot een keuze kwam'. Op p 3 februari I 94 I antwoordde Van Vriesland: `0 'Op<br />
verzoek van Hoornik zend ik u hierbij de verzen terug g .... Ik behield het ge-<br />
dicht "Columbus"; Hoornik nam de correctie waar.' Zie verder .2.I en<br />
9.2.1 9.3•<br />
2 0Op 7 februari I 94 I stuurde Achterberg geen afschrift van dit ggedicht en 3 64<br />
'Columbus II' aan L. van der Horst, zijn behandelend geneesheer g in de Vale-<br />
riuskliniek (M I). Het manuscript p bevat de opdracht: P `Voor Prof. Dr. L. van der<br />
Horst.' en is ondertekend met: `ValeriuskliniekFeb. 7 I 94 I.' (Collectie D.-E.<br />
Baestaens.) Vgl. g Achterberg-Hoornik, ^ ^ p. p I 9I<br />
–I20.<br />
3 In een brief van I 7oktober 1945 94S aan A.A.M. Stols opperde pp Achterberg ghet<br />
idee om onder andere de 'Columbus'-gedichten g op P te nemen in een bundel Hoe<br />
maakt u het. Ditlan p ging g gevenwel<br />
niet door. Zie verder 22.2.<br />
COLUMBUS II<br />
T Novellen enedichten. ^ Geschenk ter gelegenheid g^ van de Nederlandsche boekenweek 18<br />
maart 1941. 94 Red. E. van Lokhorst/V.E. van Vriesland. z.. p^p 1941, 47.<br />
M I Manuscript, p> in brief aan L. van der Horst, >7 februari I 94^p I privébezit.<br />
D'- 2 Osmose'- 2 ^ p .2 5.<br />
D3 Cr to y amen ^ s ^ p. p 20 5.<br />
D4 Cr y to ^amen 2 ^ p. p 162.<br />
M 2 Kopij p} , HI22.<br />
D5 Ve amelde ^ gedichten, ^ ^ p p. 2 3o.<br />
Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
T<br />
6 in > aan MI<br />
I I bloot > bloot, MI<br />
COMMENTAAR I Zie'<br />
[363] `Columbus I ^noot i tot en me t 3.<br />
[365]<br />
BINNENHUISARCHITECTUUR<br />
OVERLEVERING T Criterium I (november 1 940), 695-696.<br />
94 ^ p<br />
248
[3 6 3-3 64] 'Columbus', MI (collectie D.-E. Baestaens)<br />
249
D' Thebe, p. 7-8.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 242-243•<br />
D3 Cryptogamen 2, p. 195-196.<br />
M Kopij D4, H-izz.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 262-263.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 24 moet < Moet<br />
4<br />
VARIANTEN EN M a gedrukt ^ll<br />
b bl ballpoint (waarschij<strong>nl</strong>ijk in de hand van D. Wolthers)<br />
CORRECTIES<br />
7 intérieur > intérieur M a > [interieur] M b-D4<br />
stro ewit > [geen stro ewit D I 34 3S g<br />
-D4<br />
COMMENTAAR I De datering g van 3S 6 `Binnenhuisarchitectuur' tot en met [4.i 4 o] `Pastiches III'<br />
isebaseerd g op pde ontstaansgeschiedenis g van de bundels Thebe en Osmose. 0Op<br />
8 oktober 1940 94 stuurde Achterberg g een concept p van Thebe aan Ed. Hoornik en<br />
schreef hij: `Ik heb noggenoeg gg gvoor<br />
een Ze bundel, die ik Osmose zou willen<br />
noemen ... '. Uit de in totaal ongeveer g I o gedichten heeft Hoornik oornik vervol-<br />
gens de bundels samengesteld. g Tevens zorgde g hij voor de publicatie van een<br />
hij p<br />
aantaledichten g in Criterium. Zie verder 9.2. 9<br />
2 Zetfout in D I, r.: 37 oogi.p.v. g p oog. g<br />
[366] SPHINX<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
2So<br />
T Criterium 2 (juni 1 94 1), p. 434.<br />
D/ Thebe, p. io.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 246.<br />
D3 Cryptogamen z, p. 199.<br />
M Kopij D4, H-122.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 266.<br />
Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
T<br />
I 1/12 re el puntjes] stro ewit D2-D4<br />
^ J >
COMMENTAAR I Zie e [365] 3 S `Binnenhuisarchitectuur' , noot I.<br />
2In november I 94 6 heeft Achterberg ove4<br />
manuscripten p van dit ggedicht<br />
en I Z<br />
`Droomschuim afgestaan a gestaa<br />
aan H. Tielrooy, y, veran verbandmet de P.E.N.-tentoon-<br />
stelling g 'Kunst van e woord het w d in ZZuid en Noord' Noor Amsterdam. te msteramBeide manu-<br />
scri pten zijn, l , vvoor zover bekend, niet bewaard gebleven. g<br />
[367]<br />
DON QUICHOT<br />
OVERLEVERING T Criterium 2 (september 94^pSSS• I I p .<br />
D I Thebe ,pp.<br />
I 0– I I.<br />
D 2 Cr to amen I y g ^ p. p 2 47.<br />
D3 Cr to y g amen 2 ,pp.<br />
200.<br />
M Koi'D4 pl HI22. D4,<br />
D4 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p. p 26 7.<br />
DATERING V6 6r 8 oktober 1 94o<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR co I Zie [365] 3 S `Binnenhuisarchitectuur' , noot I.<br />
2 Di t gedicht ged is vertaald in het Engels g door J. Brockway y4 (4x) en in het Russisch<br />
door E.V. Vitkovskij.<br />
[368] ANGRIFF<br />
l<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, ko p i' l T collectie C.M. Persijn-van de Gumster, ^ I .<br />
^ 1 ^ 4<br />
T Groot Nederland 39 .II (juli J 94^p I I p. 2 7–28.<br />
D' Thebe . I I.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
25I<br />
2 Cr y to gamen I ^ p . 2 48.<br />
D3 Cr to amen yp 2 p. 20I.<br />
^ ^ p<br />
M 2 Koi'D4 pJ HI22. D4,<br />
D4 Uer amelde ^ gedichten, g ^ pp.<br />
268.<br />
Vóór 8 oktober 1 94o<br />
94<br />
MI<br />
Titel Angriff > Aanval T<br />
I 0 legt, > legt; D I -D4
COMMENTAAR I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' S<br />
noot I.<br />
2 0 Op20 december 1 94 0 vroeg gS. Vestdijk Achterberg om een bijdrage voor<br />
Vestdijk g l g<br />
Groot Nederland. In overleg g met Ed. Hoornik stuurde Achterberg g begin g januar januari<br />
94 1 vijf gedichten, waarvoor Vestdijk hem op 16 januari I 1 bedankte.<br />
vijf g ^ Vestdijk p januari 94<br />
Tevens vroeg g hij t of Achterberg g`later nog geens<br />
wat' wilde sturen. Aan dit ver-<br />
zoek heeft Achterberg g ggehoor g gegeven, g ^ want op P 13 3 februari 1 941 bevestigde g<br />
Vestdijk de gontvangst van `uw zending, g^ mij in sommige g opzichten p nogg<br />
beter beviel dan de vorige. g An ^rij en Droomschuim vind ik b.v bijzonder bijd 1 tref-<br />
fend.' (Zie ook[412] 4 `Droomschuim'. In totaal werden er zeven gedichten g in<br />
de juli-aflevering 1 g van Groot Nederland gepubliceerd. gP Van vijf ggedichten<br />
is de<br />
getyptepl kopij overgeleverd g M I alsmede ^ van het niet geplaatste gP ggedicht<br />
380<br />
`Lichaam'. Zie verder 9.3•<br />
3 Het is niet bekend of de verandering g van de titel in T– waarschij<strong>nl</strong>ijk waarschij<strong>nl</strong>ij om<br />
P redenen – met instemming gvan Achterberg gheeft plaatsgevonden. p g<br />
[369]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
252<br />
VLINDER<br />
M' Typoscript, ko i' T<br />
p l collectie C.M. Persijn-van de Gumster, ^ 1 ^ H- 1 4 .<br />
T Groot Nederland 39 .11 ) uli 94 1 1 ^ p. p 28.<br />
D' Thebe ,p.<br />
12.<br />
D 2 Cr y to ^amen i ^ p. p 2 49.<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 ,pp.<br />
202.<br />
M 2 Kopij p H1 22.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p 26 9.<br />
Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
MI<br />
I dood, > dood D2-D4<br />
I Zie[ 3 65]Binnenhuisarchitectuur' S<br />
noot 1.<br />
2 Zie[ 3 68] `An g riff' noot 2.<br />
p wankelende (niet ggecorrigeerd g in M2<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Vries > H. de 'Verlokking gvanuit<br />
het hierna.'<br />
3 Zetfout in D3, r. 8: wankele i.p.v. M2).
[37°]<br />
[37"<br />
RETRAITE<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, kopij ko i' T collectie C.M. Persijn-van 1 de Gumster, ^ H-14.<br />
T Groot Nederland 39 .II (juli 1 94 I i ^ p.<br />
28.<br />
D IThebe, p. 12-13.<br />
^ p<br />
D 2 Cr to amen l p. 2 0.<br />
y g ^ p s<br />
D3 Cr to amen 2 p. 20 .<br />
^ g ^ p 3<br />
M 2 Kopij D4, H-12,2.<br />
ROUW<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p p. 2 70.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST M'<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
S<br />
leden, > leden D3 -D4<br />
COMMENTAAR I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' 5<br />
noot 1.<br />
2 Zie[ 3 68] `An g riff' noot 2.<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, ko Pl i^ T collectie C.M. Persi'n-van de Gumster, 1/-14.<br />
T, l ^<br />
T Groot Nederland .II uli i I p. 2 9 .<br />
D IThebe, p. i .<br />
^ P 3<br />
D 2 Cr to amen l p. 2 1.<br />
y g ^ p 5<br />
D 3 Cr to amen 2 p. 20 .<br />
y g ^ p 4<br />
M 2 Kopij D4, H-12.2.<br />
p l ^<br />
39 1 94 ^ p 9<br />
D4 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p 2 71.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST M'<br />
COMMENTAAR I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' S<br />
noot I.<br />
2 Zie[ 3 68] `An g riff' ^ noot 2.0 Opde keerzijde keerzijdevan M' (de kopij pl voor T) staat in<br />
onbekende handmo eli'k van redacteur 1A. van Rantwijk): `aangenomen g svpp<br />
zetten'.<br />
3 Ditedicht gP<br />
is vertaald in het Frans door H. Breuker/F.J. Tem le F. Cariés.<br />
2S3
[372]<br />
[3731<br />
[3741<br />
KERKHOF<br />
j 94 ^ p 7<br />
D IThebe, ^ p. p 1 4.<br />
D 2 Cr to y amen g l ^ p. p 2 s2.<br />
D3 Cr y ta amen ^ 2 ^ p. p 20 s.<br />
M Kopij p<br />
D 4 H-122.<br />
l ^<br />
D4 Uer amelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 2 7 2.<br />
OVERLEVERING T Criterium 2 (januari I 1 p. I.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie`Binnenhuisarchitectuur' 3s<br />
noot I.<br />
BALANS<br />
OVERLEVERING T Criterium 2 (september 1941), p. 556.<br />
D I Thebe, p. 14.<br />
D 2 Cryptogamen I , p. 253.<br />
D3 Cyptogamen 2, p. 206.<br />
M Kopij D 4, H— r 22.<br />
D4 Ver^ameldegedichten, p. 273.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP IO schrijf < Schrijf 1<br />
COMMENTAAR I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' s<br />
noot i.<br />
VAMPIER<br />
OVERLEVERING T Criterium i (juni 1941), p. 433.<br />
D I Thebe, p. 17.<br />
2S4<br />
D 2 Cryptogamen i , p. 257•<br />
D3 Cryptogamen 2, p. 209.<br />
M Kopij D4, H- izz.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 276.
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
co COMMENTAAR I Zie 3 5 `Binnenhuisarchitectuur' , noot 1.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Duits door L. Kunz.<br />
[37s]<br />
[376]<br />
OVERLEVERING<br />
NACHTMERRIE<br />
OVERLEVERING T Criterium 2 Juni 94 I I ^ p p. 434.<br />
D' Thebe, ^ p. p I 7.<br />
D 2 Cr to amen l p. 2 y ^ ^ p 8. 5<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 ,pp.<br />
2I0.<br />
M Kopi ' D4 H122.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. P<br />
2 77.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie`Binnenhuisarchitectuur' 3S<br />
noot I.<br />
2 Zetfout in D I r. 4: liefelijks. i..v liefelijks,<br />
SLAAPLIEDJE<br />
T Criterium 2 (januari I I p. I. 94 ^p 7<br />
D IThebe ,p p. i8. 8.<br />
D 2 Cr to y amen g l ^ p. p 2<br />
s9<br />
.<br />
D3 Cr to amen 2 y g ,pp.<br />
211.<br />
M Kop D4 H-122.<br />
P1 ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. P 2 7 8.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie`Binnenhuisarchitectuur' 3S<br />
noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Chinees door M. van Crevel, ^ in het Engels g door<br />
J. Brockwa Brockway x 3 in ^ het Frans door D. Vers oor P en in het Spaans P door<br />
F. Carrasquer q (2X).<br />
Z5S
[3771<br />
[37g]<br />
3 Zetfout in D3, ^ r. 6: Mij J i. p.v Mijn J (in M ggecorrigeerd, g ^ waarschij<strong>nl</strong>ijk door<br />
waarschij<strong>nl</strong>ijk<br />
D. Wolthers .<br />
NAZOMER<br />
OVERLEVERING T Criterium 1 (november 1940),. p 6 9 8.<br />
D I Thebe ,p.<br />
i8. 8.<br />
D 2 Cr y to gamen i ^ p. p 26o.<br />
D3 Cr to amen 2 p. 21 2.<br />
y g ^ P<br />
M Koi' D4H1 22.<br />
Pl ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 2 .<br />
^ g ^ p 79<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1 940<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN M aedrukt g b ^ bl ballpoint p (waarschij<strong>nl</strong>ijk ll in de hand van D. Wolthers)<br />
CORRECTIES<br />
t de dood. > de dood. M a > [d] en [dood.] M b-D4<br />
5 u; > u, DI-D4<br />
6 waart > waart, DI-D4<br />
COMMENTAAR I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' S<br />
noot 1.<br />
OPENBARING<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, ko p1 i' T collectie C.M. Persijn-van de Gumster, 1/-14.<br />
T, > ><br />
T Groot Nederland 39.II 1uli I 94 1 ^ p. p 29 9 .<br />
D I Thebe ,pp.<br />
21.<br />
D 2 Cr y to gamen i ^ p. p 26 5.<br />
D3 Cr y to gamen 2 ^ p p. 2 7I.<br />
M 2 Kopij Pl D4, ^ H-122.<br />
D4 Verzamelde ^ ggedichten, ^ P p. 28 4.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1 94o<br />
94<br />
LEESTEKST M'<br />
256
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I M I -T ik de mor enkamer in:<br />
g ^<br />
D' -D4 I I doodenkamer<br />
2 Ivy -T het donker is bijeen l gebleven g<br />
D' -D4 gedreve edreven<br />
[379]<br />
volgende regel ontbreekt in MI-T.1<br />
D I -D4 r. (3):<br />
(3) D I -D4 en tot een wolk omhoog gg geheven<br />
M I -D4, r. 3(4)-8(9):<br />
4 MI - 7' geen dood heeft dit begin.<br />
(5) D I -D4 I I eind I I<br />
7 M I -T met al de heerlijkheid , omschreven<br />
(8) DI -D4 I 10 I i<br />
COMMENTAAR I Zie[ 3 65]Binnenhuisarchitectuur' 5<br />
noot 1.<br />
2 Zie [368] 3 `An g riff' noot a.<br />
45 g<br />
i.p.v<br />
gebrek).<br />
3 Zetfout in T, r.; [geen stro ewit i..v stro ewit (veroorzaakt door ruimte-<br />
OPSTANDING<br />
OVERLEVERING T Criterium zanuari 1 I 94 I ^ p. p 7 I.<br />
DI Thebe ,pp.<br />
z 2.<br />
D 2 Cr to y amen ^ i ,p p. 26 7.<br />
D3 Cr to y amen ^ 2 ^ p. p 2I<br />
9<br />
.<br />
M Kop D4 H- I z 2.<br />
Pl ^<br />
D4 Uer amelde ^ gedichten, ,pp.<br />
z86.<br />
DATERING VÓÓr 8 oktober 1 94o<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie[ 3 65]Binnenhuisarchitectuur' S<br />
noot I.<br />
2f%
[3 80] LICHAAM<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie 1C.M. Persijn-van de Gumster, ^H-14.<br />
D I Thebe, ^ p. p 2 3.<br />
D 2 Cr y to gamen l ^ p. p 26 9.<br />
D3 Cr y to g amen 2 ,pp.<br />
221.<br />
M 2 Kopij p D4, H-122.<br />
l ^<br />
D4 Uer amelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 288.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
MI<br />
[381] ERFDEEL<br />
M I aemachine, b potlood (in onbekende hand)<br />
tYp p<br />
12 Beenen, a > Voeten a M I b-D 4<br />
I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' 5<br />
noot I.<br />
2 Ditedicht g heeft behoord tot Achterbeis g inzending g voor Groot Nederland<br />
zie 68 3 `An griff' ^noot 2.0 Op de keerzijde 1 van M I staat in de hand an van Ach-<br />
terber g: `co pie Gr. N.' en in onbekende hand (mogelijk g 1 van redacteur A. van<br />
Rantwijk): 1 'terug'. g Blijkens bepaalde sporen op het blad is het gedicht wel -<br />
Blijkens p p p g ge<br />
zet maar waarschij<strong>nl</strong>ijk werd het uit ruimtegebrek g uiteindelijk uiteindelijk niet in de 'uli- 1<br />
afleveringan g Groot Nederland opgenomen. pg<br />
OVERLEVERING T Criterium 2 (september 1 94 1 ^ p . 555.<br />
D I Thebe, ^ p. p 2 4.<br />
D 2 Cr y to gamen l ^ p. p 2 7I.<br />
D3 Cr y to gamen 2 ^ p. p 22 3.<br />
M Koi'D4H--122.<br />
Pl D4,<br />
D4 Verzamelde gedichten, ^ ^ p. p 2 90.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie`Binnenhuisarchitectuur' 3S<br />
noot 1.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Frans door D. Vers poor (4x) 4 en in het Spaans p<br />
door F. Albal [= F. Carrasquer] q en F. Carrasquer. q<br />
258
{3 82] STERREN<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[383]<br />
[3g4]<br />
T Criterium 2 se tember I I p 94 ^ pp. SS 4.<br />
D' Thebe, p. 2 .<br />
^ p S<br />
D 2 Cr to y amen g I ^ p . 272.<br />
D3 Cr to y gamen 2 ^p p. 22 4,<br />
M Kopij D 4, H-1 22.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p p. 2 9I.<br />
Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
T<br />
7 had > heb D3 -D4<br />
8/9 [strofewit] > [geen strofewit] DI -D4<br />
COMMENTAAR I Zie [365] Binnenhuisarchitectuur' noot I.<br />
S<br />
REINCARNATIE I<br />
OVERLEVERING T Criterium 2 (januari a 94 I I ^ p. p 772.<br />
D I Thebe ,pp.<br />
26.<br />
D 2 Cr to amen I . 2 . y ^ ^ p. 73<br />
D3 Cr to amen 2 p. 22 . y g ^ p S<br />
M Kopij D4 ^-Í--I 22.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p z 9z.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie`Binnenhuisarchitectuur' noot I.<br />
3S<br />
REINCARNATIE II<br />
l 94 ^ p. 7<br />
OVERLEVERING T Criterium 2 (januari I I 72.<br />
25<br />
D I Thebe, p. 2 .<br />
^ p 7
[385]<br />
D2 Cryptogamen I , p. 274•<br />
D3 Cryptogamen z, p. z26.<br />
M Kopij D4, H- i22.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 293.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1 940<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR 0 I Zie [365] 35 `Binnenhuisarchitectuur' , noot 1.<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
FRANCISCUS<br />
T Criterium I (december) p 7 8 2.<br />
D I Thebe,<br />
^ p. p 9<br />
D 2 Cr to amen l y g ,p p. 2 7S -2 76.<br />
D3 Cr to amen y g 2 ,pp.<br />
227-228.<br />
M Kopij D 4 1-/-I2,2..<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 294-295.<br />
^ ^ ^ p<br />
Vóór 8 oktober 1 940<br />
94<br />
T<br />
s<br />
uur, > uur, DI-D4<br />
COMMENTAAR I Zie[ 3 6 5]Binnenhuisarchitectuur' 5<br />
noot I.<br />
2 In zijnn zexemplaar van Thebe noteerde Jan Vermeulen naast de eerste strofe<br />
van ditedicht g de volgende g regels: g 'Gezegend g ieder woord uit Koenen's<br />
woordenboek eeuwig en g eeuwig gzoekt de dichter zijn l accoord'. De sta-<br />
tus hiervan is onduidelijk. l<br />
3 In D3-D4 is de oude spelling p gvan `theere' (motto) gehandhaafd.<br />
g<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Reijmerink, e > J., `Achterbeis g ppoëticale<br />
"Zonnelied".'<br />
3 $6 HEIMWEE<br />
OVERLEVERING ERLE<br />
T Criterium 2 (september I I p. S .<br />
ov v 94 ^ p S6<br />
z6o
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
8<br />
37<br />
D' Thebe, .2 .<br />
,p 9<br />
D 2 Cr to amen I p. 2 .<br />
y g ^ p 77<br />
D3 Cr to amen 2 p. 22 .<br />
y ^ ^ p 9<br />
M Kopij D 4 H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 2 6.<br />
^ ^ ^ p 9<br />
Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
T<br />
4 langs trekt. > langstrekt. DI-D4<br />
I Zie[365]innenhuisarchitectuur' noot I.<br />
5<br />
DELPHI<br />
OVERLEVERING D I -2 Osmose' -2, . p 5.<br />
D3 Cr to y amen g I ^ p . I 6. 7<br />
D4 Cr to y g amen 2 ,pp. I2 5.<br />
M Kop p D S H-I 22.<br />
l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p I 94.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST D'<br />
COMMENTAAR I Zie[36 5 ]Binnenhuisarchitectuur' noot 1.<br />
[388] DRUIDE<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, P ^ bij 1 brief aan G. Kamphuis, p ^ I I november 94 I 0.<br />
D'-2 Osmose s -2 ,pp.<br />
6.<br />
D3 Cr to amen s p. 168.<br />
26 I<br />
y g ,p<br />
D4 Cr to amen2 p. I26.<br />
y g ^ p<br />
M 2 Kopij D S H 1 22.<br />
p l ^<br />
D5 Ve amelde gedichten, p. I .<br />
^ ^ ^ p 95
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[3891<br />
X39°1<br />
Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
MI<br />
2 afgerond, > afgerond: D i -D 5<br />
g ^ g<br />
COMMENTAAR I Zie [365] Binnenhuisarchitectuur' noot I.<br />
5<br />
2 0 I I november I o stuurde Achterberg een afschrift van dit gedicht M I<br />
Op 94 g g<br />
aan Gerrit Kamphuis, p ^ met daarop p de opdracht: P `Voor Gerrit Kamphuis'. P In de<br />
be begeleidende g brief schreef hij: `Wil je dit vers van me aanvaarden, ^ als je l het<br />
ookuceer<br />
goëtisch kunt accepteeren?' p Het manuscript p is gereproduceerd g pro<br />
in Achter-<br />
berg-Kamphuis, afbeeldin .<br />
Ditedicht g is vertaald in het Duits door L. Kunz en in het Engels g door P.<br />
Bo Yce.<br />
HERCULANEUM<br />
OVERLEVERING D I -2 Osmose l -2, P p. 7.<br />
D3 Cr to y amen g I ^ p p. 1 6 9.<br />
D 4 Cr y to g amen 2 ,p . 12<br />
7<br />
.<br />
M Kopij<br />
P1<br />
D S<br />
^<br />
H I 2 2.<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p I 9 6.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie [365] Binnenhuisarchitectuur' noot 1.<br />
S<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Frans door D. Vers oor (4x) en in het Spaans<br />
g p 4 P<br />
door E Carrasquer.<br />
q<br />
AFSPRAAK<br />
OVERLEVERING D I - 2 Osmose l -2 ,p.<br />
8.<br />
D3 Cr y to gamen l ^ p. p 1 7 o.<br />
D 4 Cr y to ^amen 2 ^ p. p 128.<br />
262<br />
M Kop DS H-1 22.<br />
p l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p p. I 97.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[39"<br />
[392]<br />
Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
D I<br />
8 O > o D4-D5<br />
I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' noot I.<br />
S<br />
WELKOM<br />
OVERLEVERING D I - 2 Osmose s - 2 ,pp.<br />
8.<br />
D3 CY y to amen s . I I.<br />
^ ,p 7<br />
D 4 Cr to y amen 2 p. I 2.<br />
^ ^ p 9<br />
M Koi•DS H I p 22.<br />
l ^<br />
D5 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p I 9 8.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie`Binnenhuisarchitectuur' 3S<br />
noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
DOOI<br />
OVERLEVERING D- 2 Osmose l - 2 ,p 9.<br />
D3 Cr to amen I y g ,p p. I ^ 2.<br />
D4 Cr to amen 2 . I o.<br />
y ^ ,p 3<br />
M Kopij D S H 1 22.<br />
p l ^<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. I .<br />
^ g ^ p 99<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie`Binnenhuisarchitectuur' 35<br />
noot 1.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
263
X393)<br />
[394]<br />
[3951<br />
BAAIERD<br />
OVERLEVERING D I - 2 Osmose'- 2 ^ p. p 9.<br />
D3 Cr to y amen g s ^ p. . I 73.<br />
D4 Cr to y amen 8 2 ^ p p. I 3I.<br />
M Kopij p l D S H I zz.<br />
^<br />
D5 D Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. P zoo.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1 94.0<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR co I Zie 3 5 `Binnenhuisarchitectuur' , noot 1.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
GEVECHT<br />
OVERLEVERING D I -2 Osmose' -2 ,p.<br />
Io.<br />
D3 Cr to y amen g s ^ p. . I 74.<br />
D4 Cr to y amen ^ 2 ^ p. p I 3 2.<br />
M Kopij p l D S H I z z.<br />
^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p zo I.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie 3 S `Binnenhuisarchitectuur' noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Spaans p door F. Carrasquer. q<br />
FATUM<br />
OVERLEVERING D I - 2 Osmose 1 - 2 ,pp.<br />
Io.<br />
D3 Cr to amen I y ^ ^ p. p I ^s.<br />
D4 Cr to ygamen 2 ^ p. p33 133.<br />
M Kopij pl ^ H-122.<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p zoz.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
264
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' S<br />
noot I.<br />
[3961<br />
[3971<br />
[398]<br />
RETROSPECTIE<br />
OVERLEVERING D I - 2 Osmose s -2 ,p.<br />
II.<br />
D3 Cr y to gamen I ^ p . I 7 6.<br />
D4 Cr y to ^amen2 ^ . p I 34.<br />
M Kopij p DS H 122.<br />
l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 20 3.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' S<br />
noot I.<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
OSMOSE<br />
DI-2 Osmose s - 2 ,p.<br />
II.<br />
D3 Cr y to gamen l ^ p p. I 77.<br />
D4 Cr y to ^ amen 2 ,p p. 35 I .<br />
M Kopij D 5 H I 2 2.<br />
p l ^<br />
D 5 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p 20 4.<br />
Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
DI<br />
I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' S<br />
noot 1.<br />
2 Literatuur over hetedicht: g<br />
Jansma, > B. `De dichter Gerrit Achterberg.' g<br />
VERBOND<br />
OVERLEVERING DI-2 Osmose s - 2<br />
,p.<br />
I2.<br />
D3 Cr y to ^ amen s ,p p. 178. 7<br />
z6 5
[3991<br />
OVERLEVERING<br />
D4 Cryptogamen Z, p. 136.<br />
M Kopij D S , H-I22.<br />
D 5 Tleramelde gedichten, p. 205.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie`Binnenhuisarchitectuur' 3S<br />
noot I.<br />
SPIEGELING<br />
D 1 -2 Osmose' -2 p. I .<br />
,p 9<br />
D 3 Cr to amen' p. I 2.<br />
y g ^ p 9<br />
D4 Cr to y amen g 2 ^ p p. I 49.<br />
5 ^-I<br />
M Kop<br />
p} D5-I22.<br />
D 5 Ver ^amelde ^gedichten, ^ p. p 2 I. 7<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST D I<br />
COMMENTAAR I Zie`Binnenhuisarchitectuur' 3S<br />
noot i.<br />
400 WAANZIN<br />
OVERLEVERING D I -2 Osmose' -z p. I .<br />
^ p 9<br />
D 3 Cr y to ^amen l ^ p p. I<br />
93<br />
.<br />
D4 Cr to y amen ^ 2 ,p . I<br />
5 o.<br />
M Kopij pl ^ II-122.<br />
D 5 Ver ^amelde ^gedichten, ^ Pp.<br />
2I 8.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie`Binnenhuisarchitectuur' 3S<br />
noot I.<br />
2 Dit2x<br />
gedicht is vertaald in het Frans door D. Vers poor<br />
.<br />
266
40I MONOMAAN<br />
OVERLEVERING D1-2 Osmose I 2 ,pp.<br />
20. 0.<br />
[4031<br />
OVERLEVERING<br />
D 3 Cr to amen l p. I .<br />
y ^ ^ p 94<br />
D4 Cr to amen 2 p. I I.<br />
y ^ ,p s<br />
M Kopij DS H I 22.<br />
p l ^<br />
D 5 Ver amelde gedichten, p. 2 I.<br />
^ g ^ p 9<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1 94o<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie`Binnenhuisarchitectuur' 35<br />
noot 1.<br />
2 Zetfout in D 2, r.: 7 ver. i.p.v. p ver<br />
402 GEBED AAN DE SCHRIJFMACHINE<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
267<br />
D' -2 Osmose' -2 . 2I.<br />
,p<br />
D3 Cr y to gamen l ^ p . I 97.<br />
D4 Cr y to gamen 2 ^p . I S4.<br />
M Ko i' D S H I 2 2.<br />
Kop ^<br />
D 5 Ver amelde gedichten, p. 222.<br />
g ^ p<br />
Vóór 8 oktober 1 94o<br />
94<br />
DI<br />
I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' noot I.<br />
S<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Engels door P. Boyce.<br />
g g Y<br />
3 Literatuur over hetedicht:<br />
g<br />
Sande, J. van de, `De dichter als machine-schrijver.'<br />
WODAN<br />
D I -2 Osmose l-2 p. 2 .<br />
^ p 4<br />
D3 Cr y to ^amen l ^ pp.<br />
202.<br />
D4 Cr y to gamen 2 ^p . I 5 9.<br />
M Kopij D S p H I 22.<br />
l ^<br />
D5 Ver ^amelde ggedichten, ^ p p. 2 2. 7
DATERING Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
LEESTEKST D'<br />
COMMENTAAR<br />
[404]<br />
[4051<br />
I Zie6 `Binnenhuisarchitectuur' noot I.<br />
3S<br />
EXIL<br />
OVERLEVERING D'- 2 Osmose'- 2 ^ p p. 2 7.<br />
D3 Cr to amen' p. 208.<br />
y ^ ^ p<br />
D4 Cr to amen 2 p. 16 .<br />
y ^ ^ p s<br />
M Kopij HI 22.<br />
p l ^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. z 33.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
LEESTEKST D'<br />
COMMENTAAR I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' S<br />
noot 1.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Esperanto p door WA. Verloren van Themaat.<br />
ONTSLAPEN<br />
OVERLEVERING D1-2 Osmose'- 2 ^ p. p 2 7.<br />
D3 Cr to y amen ^ i ,p p. 20<br />
9<br />
.<br />
D4 Cr to yp amen g 2 , pp.<br />
i66.<br />
M Kopij p l DS H-122.<br />
^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. P 2 3 4.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
LEESTEKST D'<br />
COMMENTAAR I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' S<br />
noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door J. Brockway Y3 (3x).<br />
[406]<br />
DE VLIEGENDE HOLLANDER<br />
OVERLEVERING T Criterium 2 (maart 1941), p. I .<br />
94^ p 73<br />
268
[4071<br />
DI-2 Osmose'- 2 ,p.<br />
28.<br />
D3 Cr y to gamen' ^ pp.<br />
2 1 0.<br />
D4 Cr y to gamen 2 ^ p p. 16 7.<br />
M Kopij p l D S H I 22.<br />
^<br />
D5 Ve amelde gedichten, p. 2 .<br />
^ ^ ^ p 3S<br />
DATERING Vóór 8 oktober 194o<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I Zie [365] S Binnenhuisarchitectuur' noot i.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
ONTSLAG<br />
T Criterium 1 (november 1 940),. p701.<br />
D'- 2 Osmose'- 2 ^ p. p 2 9.<br />
D3 Cr y to ^amen' ^ p. p 211-21 2.<br />
D4 Cr to .^ amen 2 p. i68.<br />
^ ^ p<br />
M Kop p l D S H-I 22.<br />
^<br />
D5 Ver amelde ^ gedichten, ^ ,p p. 2 3 6.<br />
Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
T<br />
12 ziel, > ziel, D' --D5<br />
1 viel > viel; D' -D5<br />
3<br />
COMMENTAAR I Zie [365] Binnenhuisarchitectuur' noot 1.<br />
S<br />
408 PASTICHES I<br />
OVERLEVERING T Criterium I (december) 94p7 . 81.<br />
D'- 2 Osmose'- 2 5 p4 . 2.<br />
D 3 Cr y to gamen' ^p . 2<br />
3 1.<br />
D4 Cr to y amen ^ 2 ^ . p 186.<br />
269
M Kopij p l D S H-I22.<br />
^<br />
D 5 Verzamelde gedichten, p. 2 ,<br />
^ g ^ p S3<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 2 H0. < H 2 0 0<br />
2 2<br />
COMMENTAAR I Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' S<br />
noot 1.<br />
2 Achterberg g heeft in 1 946 overwogen g de reeks 4 08– 410<br />
`Pastiches' in de<br />
bundel As y l op p te nemen. Op p7J uni I 6 94 schreef hij hij aan Jan Vermeulen:<br />
"`Pastiches" in Asyl Y was niet kwaad. Vind[t] Stols dat ggoed?' De ggedichten zijn zij<br />
overgeleverd g in het typoscript tY<br />
p p van de bundel. Zie verder31.3.<br />
3 Bij de voorbereidingen g voor de Verzamelde ^ gedichten g heeft Achterbergg<br />
overwo -<br />
gen de titel van 08– 4 10 4 `Pastiches' te veranderen. Op peen correctielijst correctielijs voor<br />
uitgave g noteerde hij: `titel wordt: Portretten ? '. Deze verandering gis<br />
niet in<br />
de kopij p l van D 5 aangebracht. g Zie verder S 1.2.<br />
[4091<br />
PASTICHES II<br />
OVERLEVERING T Criterium I (december) . 8 1.<br />
94p7<br />
D'- 2 Osmose', ^ p 42. 4<br />
D 3 Cr y to amen' p. 2 1.<br />
^ ^ p 3<br />
D4 Cr y to ^amen 2 ^ pp.<br />
186.<br />
M Kop p J<br />
D S ^ H- 122.<br />
D 5 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p S 3<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1940<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
p. 2 3.<br />
COMMENTAAR 1 Zie[365]Binnenhuisarchitectuur' S<br />
noot i.<br />
2 Zie'<br />
4 `Pastiches I' ^ noot 2 en 3.<br />
3 Dit2x<br />
gedicht<br />
is vertaald in het Frans door D. Verspoo Vers oor .<br />
Zetfout in D4, r. 2: het i.p.v. p Het (in M voorstel tot correctie in onbekende<br />
hand).<br />
[4' 01 PASTICHES III<br />
OVERLEVERING T Criterium 1 (december 1 940), 781.<br />
94 }p7<br />
270
D I - 2 O.fmoJ'e I - 2 ^ p. . 442.<br />
D3 Cr y to gamen l ^ p. p 2 32.<br />
D4 Cr y to gamen 2 ^p . 18 7.<br />
M Kopij p D S H 122.<br />
l ^<br />
D5 Verzameldeedichten g ^p p. 253-254.<br />
DATERING Vóór 8 oktober 1 940<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie`Binnenhuisarchitectuur' 3S<br />
noot i.<br />
2 Zie[408] 4 `Pastiches i' ^ noot 2 en 3. 3<br />
[411] AMBTMAN<br />
94^p77<br />
02.<br />
M Typoscript Cel > collectie P. . Meertens, > H 2o IV. ><br />
D I Zevengedichten, ^ ^ pp.<br />
II–I2.<br />
D2 D Ue amelde edichten 8<br />
^ ^ ^ p. 1004<br />
.p<br />
OVERLEVERING T Criterium I (november 1940), p.<br />
DATERING Vóóro 3 oktober i 940<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 3 dro gen < drogen. g<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
drogen > drogen, M<br />
3 g g^<br />
COMMENTAAR I In verband met de samenstelling g van Thebe vroeg g Achterberg g op p3o<br />
oktober<br />
1 940 94 aan Ed. Hoornik of het misschien beter was dit gedicht g buiten de bundel<br />
te laten. Hetedicht g werd niet in Thebe opgenomen, pg wellicht – zoals R.L.K.<br />
Fokkema vermoedt – `uit vrees ambtenaren van het Departement p van Justitie<br />
voor het hoofd te stoten'. Volgens g Fokkema is het gedicht g geschreven g na de<br />
gesprekken rekken tussen Achterberg g en S.L. Veenstra van het Departement p van us-<br />
titie en de afwijzing l g van het verzoek omgezinsverpleging. Het gedich edicht zou dan<br />
september/oktober I1 939 gedateerd edateerd kunnen worden. (Achterberg-Hoornik, ^<br />
P 120–I21.) Zie verder 9 . 2.1.<br />
2 Ditedicht g staat vermeld in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel<br />
Balans (zie 14.1). Vervolgens g zijn enkele gedichten g – waaron waaronder er `Ambtman' –<br />
271
I4 DROOMSCHUIM<br />
uit deze inhoudsopgave Pgg aangestreept met de bedoeling ze in C el op p te nemen.<br />
In het bundelt Ypp oscri t van Cel (M) staat bij dit ggedicht in potlood p een vraag- -<br />
teken (zie 16.2. In de inhoudsopgave pg van het ^Yp typoscript P van de bundel As yl<br />
is de titel later door Achterberg gggeschrapt, p^ met de aantekening g 'vernietigd'. g<br />
Volgens g Bert Voeten heeft Achterberg g in ljuli 1949 949 tegenover g hem verklaard dat<br />
Ambtman' in As yl zou worden opgenomen: pg `Hij 'Hij zag g dit "haatvers" als een<br />
ppendant van "Spreekuur": p B. Voeten, ^`Over Blauwzuur ^ g gesproken...' p ,p . 2 7–28;<br />
vgl. g 499 `S preekuur'. Zie verder 3 1.2 3 1, 3 en 3 1. 4.2.<br />
3 Typefout Yp in M, ^ r. 22: li i..v p lijf<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p uit ^ correspondentie p Ed. Hoornik, ^ ongedateerd. g<br />
M 2 Typoscript, oors oorspronkelijk p collectie A.L.C. Palies, H-13.<br />
l ^<br />
M3 Manuscript, kopij T collectie J. Vermeulen, H-15.<br />
p ^p l ^<br />
,<br />
T Groot Nederland 39 .II (juli 1 1 94 1 ^ P . 27. 7<br />
D I Sphinx, p. o.<br />
^ p 3<br />
M4 Typoscript D Z uerido-archief, H-56.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
D 2 , ,<br />
P l Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude cr y to amen p. I .<br />
^ ^ p 94<br />
MS Kopij D3 p H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 489.<br />
^ g ^ p49<br />
Vóór 20 november 194o<br />
94<br />
MI<br />
P I aedrukt b bl ballpoint (in de hand van S. Heynemann)<br />
g ^ p Y<br />
Opdracht 0 dracht [ontbreekt] > voor Mr J. Thomassen D I -M4><br />
Voor Mr J. Thomassen P I a > [doorgehaald] P I b<br />
3 vlug, g^ > vlug g M3 3<br />
9 acht, > acht: M3-D3<br />
10 bevonden > ontstonden M3-D3<br />
I I p latte gronden > plattegronden, p g Di-D3<br />
12 voelvlucht vogelvlucht, in > vogelvlucht. g In M3-D3<br />
12/1 3 stro ewit > [geen g stro ewit M 2<br />
18 lokken. > rokken. M3 -D3<br />
COMMENTAAR I Volgens g een mededeling g van Achterberg gaan Jan Vermeulen is dit gedicht g<br />
geschreven g naar aa<strong>nl</strong>eiding g van het verzoek van A.L.C. Palies aan Achterbergg<br />
272
[4 12] 2 Droomschuim' M3 (collectie J. Vermeulen)<br />
273
[413]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
274<br />
om zijn zijn dromen op pschrift te stellen. `Gerrit zei mij dat hij direct de volgende g<br />
da dagnaar Palies was gegaan, gg ^niet met een prozaïsch p verslag gvan wat hij die<br />
nacht hadedroomd ^maar met het gedicht g "Droomschuim".' (Mededelingg<br />
(mijn transcriptie) P op P geluidsband g bij W. Hazeu, ^ GerritAchterber g. Culemborg, g,<br />
i 984.<br />
2 M I is afkomstig g uit Achterbeis g correspondentie p met Ed. Hoornik (zie de<br />
reproductie p in Achterberg-Hoornik,<br />
g ^ p 4S 45). Achterberg g heeft het gedicht g vóór 20<br />
november 1940 94 aan Hoornik ggestuurd, ^ want op P die datum schreef hij in ver-<br />
band met de samenstelling g van Osmose: `Winteravond en Dood paard p zijn zij<br />
Misschien kunnen die (met Droomschuim, dat ik je zond) er bij?' 1 (Zie<br />
ook1 43 `Winteravond' en I `Dood 44 paard'.) p Ook in zijn zijn twee volgende g<br />
brieven (van 25 S en 28 november 94 i o informeerde Achterberg gnaar<br />
Hoorniks<br />
PJannen met dit ggedicht. Zie verder 99.2.2.<br />
3 M3 heeft <strong>deel</strong> uitgemaakt g van Achterbeis g tweede inzending g voor Groot<br />
Nederland (zie[368] 3 `An g riff' noot 2).<br />
4 In D I is ditedicht g geïllustreerd g door C.A.B. Bantzinger g en opgedragen aan<br />
J. ThomassenI 0 9 –I 7 9S i – een vriend van de psychiater p Y H. Keilson –, ^die oop<br />
16 oktober 1941 94 schriftelijk contact had gezocht met Achterberg hemd-<br />
schriftelijk g g en em aar<br />
na verschillende malen heeft bezocht. In 1 94S zou Achterberg g ook Limiet aan<br />
hem opdragen. Zie Biografie, p 3S43SS – . In P I is de opdracht P geschrapt. g p<br />
5 Zie[366] 'Sphinx', P noot 2.<br />
6 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
7 Schrijffout J in M 3<br />
^ r. 1 o: herroepelijk her her direct doorgehaald).<br />
WINTERAVOND<br />
D T Sphinx, p. 38.<br />
^ p 3<br />
M I Typoscript D 2 uerido-archief, H- > > 6. S<br />
P T Eersteroef D 2 H- .<br />
p ^ S7<br />
P2 Tweederoef D2 H- p 8.<br />
^ S<br />
D2 Oude cr to amen y p. 2oo.<br />
^ ^ p<br />
M 2 Kopij D3 H- izz.<br />
p l ^<br />
D3 Uer amelde gedichten, p.<br />
Vóór zo november 1940<br />
94<br />
DI<br />
7<br />
g ^ p 495.<br />
blauwe > blaue M I -D3
COMMENTAAR I Zie[412]`Droomschuim' noot 2.<br />
[414]<br />
[4 1 5]<br />
2 Het Berlijns 1 close harmony-mannensextet Y<br />
Comedian Harmonists werd in de<br />
jaren dertig g beroemd in het lichte genre g (zie J. Vermeulen, ^ 'Achterberg `Achterbei en de<br />
muziek', ^p p. SS•<br />
DOOD PAARD<br />
OVERLEVERING T Criterium 2 (maart 1941), 94 ^ p. p I 7S.<br />
D I -2 Osmosel -2 , p. p 43•<br />
D3 Cr to amen I y g ^ p p. 2 . 33<br />
D4 Cr to y amen g 2 ,pp.<br />
188.<br />
M Kopij p D S H I 22.<br />
l ^<br />
D5 Uer amelde ggedichten, ^ p. p 25 SS5.<br />
DATERING Vóór 20 november 1940<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 4 kort. < kort<br />
COMMENTAAR I ZieI2 4 `Droomschuim' noot 2.<br />
2 O 2 8 november I o vroeg Achterberg aan A.A.M. Stols om `de verzen<br />
Op 94 g g<br />
Dood Paard Graf en Opstanding uit Osmose even te doen copieeren en aan<br />
^ p<br />
Hoornik opzenden? p Hij vroeg gmij nog om deze verzen voor "Criterium"; ik<br />
mij g a<br />
heb ze helaas niet meer in duplo p en kan ze ook niet precies reproduceeren.' Zie<br />
p p<br />
[416] 16 `Graf' en [41 477] 'Opstanding' en verder 9 .2.2.<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Kusters, > W. `Dood paard.' p<br />
MEMBRAAN<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, bi' bijbrief aan Ed. Hoornik, ^ 25 S november 94 I o.<br />
T Groot Nederland 39 .II l uli 1941), . 2. p. 9<br />
D I Sphinx, ^ p p. I 9.<br />
M 2 Typoscript D 2 , Querido-archief, ^ H- 5 6.<br />
P T Eersteroef p D 2 ^,<br />
H- 57.<br />
275<br />
P 2 Tweederoef D 2, H- 58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude cr to amen p. I 8.<br />
y ^ ^ p 4<br />
M3 Kopij D3 H-1 22.<br />
p l ^<br />
D 3 Uer ^amelde ^gedichten, ^ p p. 479.
DATERING Vóór 25 november I o<br />
S 94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
3 MI<br />
4 Mr<br />
5<br />
[416]<br />
T-Ma<br />
PI-D3<br />
T<br />
D'-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
I M' Ik blijf u met dit leven overtreffen<br />
T I I<br />
D I -D 3 I I<br />
2 1111-T<br />
DI-D3<br />
7<br />
MI<br />
T-D I<br />
M2-D3<br />
8 MI<br />
T-D3<br />
COMMENTAAR<br />
een blind verschil ligt g in mij mijwakker,<br />
Een<br />
gebonden aan de doodenakker .<br />
I den I<br />
de I<br />
Tot engelen hun vleugels heffen<br />
g g<br />
tot I<br />
om over ééngeheel te waken.<br />
een<br />
De windselen zijn weggenomen. gg<br />
Het doet niet meer ter zake.<br />
terzake.<br />
Ik zie uw oogen g stralen.<br />
De windselen zijn weggenomen. gg<br />
GRAF<br />
1 ,<br />
i<br />
I .<br />
/- MI,<br />
I 0 Op 25 Snovember i o 94stuurde Achterberg g dit ggedicht<br />
M I aan Ed. Hoornik<br />
ter eventuele opname p in de bundel Osmose. Hij schreef: `Het correspondeert p<br />
met de titelua 9 "inhoud".' Op 26 P december vroeg gAchterberg ghet gedicht g weer<br />
aan Hoornik terug g in verband met de inzending g voor G root Nederland. Zie [368] 3<br />
An griff' ^ noot 2 en verder 9 .2.2. en 9.3•<br />
OVERLEVERING T Criterium 2 (maart 1941), 94,p p. I 7S.<br />
276<br />
D I-z Osmose l -2 ,pp.<br />
21.<br />
D3 Cr to amen I y g ^ p. p I 96.<br />
D4 Cr y to gamen 2 ^ p p. I S3.<br />
M Kopij p l H I22.<br />
^<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p<br />
p. 221.
DATERING Vóór z8 november 194o<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie[414]Dood 4 paard', p , noot 2.<br />
2 Ditedicht is vertaald , in het Duits door in<br />
J. Decroos 2x en G.H.Willems,<br />
het Engels g door P. Boyce Y en J. Brockway Y 2x ^in het Esperanto p door WA.<br />
Verloren van Themaat en in het Frans door H. Deluy,F.J.Tem Y^ Templ le en een onbevertaler<br />
(zie [Anoniem]).<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Kusters, W, , 'Opluchting.'<br />
[417]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
OPSTANDING<br />
D' Osmose I ,p.<br />
20.<br />
T Criterium 2 (september pp 554. 1941),.<br />
D 2 Osmose 2 ,p.20.<br />
D3 Cr to y amen ^ I ,p p. 95 1 .<br />
D 4 Cr y to ^ amen 2 ,p . 51<br />
2.<br />
M Kopij p l DS H-I22.<br />
^<br />
D5 Uer amelde ^ gedichten, 8 ,pp.<br />
2 2o.<br />
Vóór z8 november 194o<br />
94<br />
DI<br />
418 HEUL<br />
I Zie 4 4 `Dood paard', p , noot z. De publicatie p van dit ggedicht in Tvond o d plaats p<br />
na de verschinin verschijning j van Osmose (D').<br />
2 Dit edicht is vertaald in het Frans door D. Verspoo Vers oor 2x .<br />
g<br />
OVERLEVERING Criterium 2 1uni I 94,p43 I p. 2.<br />
D I Sphinx, ^ p p. 37.<br />
M' Typoscript D2, D 2 uerido-archief, , H-56.<br />
P I Eersteroef p D 2, , H- 57.<br />
277<br />
P 2 Tweederoef p D2 , H-58.<br />
D 2 Oude cr y to ^amen ^ p. p I 99.<br />
M 2 Kopij Pl D 3 ^ H I 22.<br />
D3 Uer amelde ^ gedichten, ^ , p p. 494.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[4191<br />
Vóór 20 mei 1941<br />
94<br />
T<br />
6 and'ren and'ren, > andren , D I -D 3<br />
COMMENTAAR I 0 Op20 mei I 94 I vroeg Achterberg g gaan Ed. Hoornik: `Er komen nog gverzen<br />
van mij bij "Criterium", ^ niet? Is daar ook "Heul" onder? Mocht je 1 sommige g<br />
om des tijds wille pliever niet publiceeren, ^ doe het dan niet.' Dit gedicht g htwerd,<br />
we d<br />
samen met vijf andere gedichten, g ^gp gepubliceerd in de juni-aflevering l gvan<br />
Criterium. Zie verder 12.1.<br />
CEL<br />
OVERLEVERING T 1Criterium 2 1uni 94 I I ^ p. p 43 432.<br />
M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H-20,1.<br />
M 2 Typoscript Cel collectie P. , Meertens, II 2o Iv.<br />
> > ><br />
M3 Typoscript A l I-I 6. y ^ 3<br />
T2 Podium 4 december I 947 ^ p. p I S2.<br />
D I Blauwzuur, p. 2 . ^ ^ p 7<br />
D 2 Verzamelde edichten4 p. 986.<br />
^ ^ ^ p 9<br />
DATERING Vóór 20 mei 1941<br />
94<br />
LEESTEKST TI<br />
VARIANTEN EN M3 a typemachine, ^ b ppotloodd<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel TI -M3 [ontbreekt]<br />
T2Asyl<br />
2<br />
4<br />
27ó<br />
D I -2 [ontbreekt]<br />
TI<br />
M1-2<br />
M3-D2<br />
TI-M3<br />
T2-D2<br />
of sta ik al weer in de hoek,<br />
alweer I I<br />
al weer<br />
teen de schaduw aan den wand?<br />
g<br />
de
5 T' -M 2 Binnen den steen van dit bestaan<br />
M3 a 1 1<br />
b [ Hhet{ ] [?door het en dit]<br />
b [ ] [dit] [ ]<br />
T Z-D 2 I I de 1 1<br />
7 T' -M 2 tusschen dit wezen en zijn gast,<br />
M3 a I I<br />
b [ ]het [ ]<br />
T2 i I dit I I<br />
DI-2<br />
I I het1 I<br />
8 T' -M 2 die dragen mijnen naam.<br />
M3 a I<br />
b [ ] [mijn] geboorte [naam.]<br />
T2.-D2<br />
I I<br />
COMMENTAAR I Zie18 4 `Heul' noot 1.<br />
2 Ditedicht g staat vermeld in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel<br />
Balans (zie 14.0. Vervolgens g is het gedicht g ondergebracht g in de bundel Cel,<br />
zoals ook op p M 2 – een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift – is aange- ge<br />
tekend. Zie verder 16.<br />
3 0Op 4 mei 1 94 6 heeft Achterberg g dit ggedicht ter publicatie p gestuurd g aan De<br />
Vlaamscheids maar daarin werd het uit ruimtegebrek niet opgenomen (zie<br />
^ ^ g pg<br />
0 ielsterreur in deze huizen, noot .<br />
4S4 '0 ^ ^ ^ 3<br />
4 In een brief van 2? 7 augustus g 1 947 sprak p F. Sierksma de hoop p uit dat Achter -<br />
berggeregeld gg g zou meewerken aan Podium. In de december-aflevering g van<br />
Podium (T 2) is ditedicht g samen ^ met vier andere gedichten, g ^gp gepubliceerd<br />
onder deezame<strong>nl</strong>i'ke g l titel `As l' Y en met de vermelding: g `Uit de binnenkort te<br />
verschijnen verschijnen bundel "A yl".' Zie verder 3 2.2. 7.<br />
5 Vanaf T 2 staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
20 `ROKKEN WAARIN GIJ HEBT GELOOPEN,'<br />
4 'ROKKEN, J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
D' Sphinx, ^ p. p 26-2 7.<br />
M 2 Typoscript D 2 , Querido-archief, > H-56.<br />
I P Eerste pproef D2,<br />
D ^ HH-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr to y gamen ^ p. p 91 0-1 91.<br />
M3 Kopij p D 3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde<br />
^ ggedichten, ^ p.485-486. p<br />
279
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M'<br />
I2<br />
MI<br />
I-D3<br />
met lee ge manen langs de dingen<br />
g g g<br />
22 MI<br />
getal dat staat tot u<br />
23 MI<br />
29 M'<br />
30 MI<br />
T-D3<br />
DI-D3<br />
I-D3<br />
I-D3<br />
DI-D3<br />
Vóór 29 oktober I I<br />
9 94<br />
MI<br />
[ontbreekt]<br />
Tweeheid<br />
als een tot nul;<br />
één<br />
I 2 D I -D3 stro ewit<br />
3 3<br />
vleesch enestalte stem en lach .<br />
g<br />
De zinnen, binnenwaartsekeerd<br />
g<br />
de<br />
[M. ' eindigt na r. 31]<br />
8 3<br />
D I -D3 r.(32)–(43):<br />
(32) D l -D3 Bestond er ooit een ander lied?<br />
(33)g D I -D3 Uw oogen lagen g eender dicht<br />
(34) D I -D3 voor het ontstaan van dit ggedicht.<br />
(35) D I -D3 Dit is de verste liefde niet.<br />
35 36 D I -D 3 stro ewit<br />
(36) D I -D3 Bestond er ooit een ander blijk<br />
(37) D I -D3<br />
van uw bestaan buiten mij om?<br />
(38) D I -D3<br />
In uw oogappel, rond en krom,><br />
(39) D I -D3 bleef het heelal zichzelf gelijk. g ^k<br />
a D I -D 3 stro ewit<br />
39 4<br />
4j<br />
o D I -D3 Hierna treden wij uit elkaar<br />
z8o<br />
I D I -D3 zonder elkanders tusschenkomst,<br />
,
(42) DI-D3<br />
(43) DI-D3<br />
COMMENTAAR<br />
en zijn hetzelfde, even waar<br />
1<br />
als voormaals binnen elk van ons.<br />
[Hier eindigen D' -D3]<br />
g<br />
42I SCHAATSENRIJDER<br />
I Uit een brief van Achterberg g aan Ed. Hoornik van 29 9 oktober 94 I 1 blijk blijkt dat<br />
hem heeftevraa g d gde eerste versie van dit gedicht g (M I) `af te<br />
maken'. Op p 29 9 oktober stuurde Achterberg gde<br />
nieuwe versie: `Zie eens of het<br />
zoo kan.' Op p 8 november vroeg g hij nogmaals: `Is "Rokken"... naar je zin zoo?'<br />
hij g 1<br />
Het handschrift dat Achterberg g aan Hoornik heeft gestuurd g is niet bewaard<br />
gebleven. ebleven. p Op 91 november I 1 94 zond hij een l – eveneens niet overgeleverd g –<br />
afschrift van hetedicht g aan H. Keilson: `Van de 3slotcoupletten p van het vers<br />
"Rokken waarinji g hebt eloo g pen..."<br />
ben ik niet meer zeker. Ik heb ze uit het<br />
hoofd opgeschreven, pg ^ wijl de tekst nog g bij Hoornik is.' Zie verder i 2.I .<br />
bij<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
T Criterium z (december 1 94 941), ^p73 p. 7 13.<br />
M2 Manuscript, p ^ oorspronkelijk p l bij l brief aan H. Roest, ^ 27 7 maart 1944. 1<br />
D' Schaatsenrijder.<br />
D 2 Sphinx ,p.<br />
1 6.<br />
M3 Manuscript, p ^ 1 7 april p 1 947 ^ PT 42.<br />
M4 Typoscript D 2 > uerido-archief, > H-56.<br />
PI Eersteroef p D 3 ^ H 57.<br />
P 2 Tweede proef D3 sH-58.<br />
D3 Oude cr y to g amen ,pp.<br />
1 8 2.<br />
M 5 Kop p D4 H-122.<br />
l ^<br />
D 4 Uer ^amelde ggedichten, ^ p . 477.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
28 i<br />
Vóór 8 november 1 941<br />
94<br />
MI<br />
4 matematica > mathematica M2-D4<br />
4 moe > moe, T, > D I -D 4<br />
10 snelle, > snelle DI<br />
12 ijzers > ijzers, D I
1vrouweschim S<br />
> vrouweschim M 2<br />
1 S zien > zien, D I-2 > M4-D4<br />
16 dit veld > dit eenzaam veld M2-D4<br />
20 vollag, vol lag, D 4<br />
g ^ g^<br />
COMMENTAAR I Ditedicht heeft g<strong>deel</strong> uitgemaakt van een grote g verzameling ggedichten, die<br />
waarschij<strong>nl</strong>ijk in de tweede helft van I 941 is ontstaan. Uit deze verzamelingg<br />
koos Ed. Hoornik zesgedichten g – 21 4 `Schaatsenrijder' J tot en met [426] 4<br />
`Wandeling' g – ter ppublicatie in Criterium, zoals blijkt uit Achterbeis g brief aan aa<br />
hem van 8 november 1 941. 94 Zie verder 12.I.<br />
2 M 2 is een afschrift van ditedicht g op peen van de tekeningen gdie<br />
en C.A.B. Bant-<br />
zin ger maakte voor Sphinx (zie i . 3Achterberg gheeft dit manuscript p op p 227<br />
maart 1944 944 aan Hans Roest gestuurd g in verband met diens plannen p voor de<br />
uit gave van een rijmprent lp (zie noot 3). 3 Het handschrift bevat de opdracht p<br />
`Voor Hans Roest in Dordrecht' en isedateerd g '2 7- 3–'44'zie de<br />
reproductie p in H. Roest, ^p Schaatsenrijder, 7I<br />
.<br />
3 D I is een op p initiatief van Hans Roest in mei 1944rijmprent 944 uitgegeven rijm rent van<br />
ditedicht g geïllustreerd ^g door de Dordtse kunstenaar Jaap pecmann Beckmann. Achter-<br />
bei ghad zelf drie mogelijkheden g J voor de rijmprent J p voorgesteld: g dit gedicht, g<br />
[422] 22 `Luchtaanval' of S o 9`Het meisje en de tijd'. Zie verder I2.. 44.<br />
4 M3 is een afschrift van ditedicht g op peen aparte p afdruk van de illustratie van<br />
Jaap aa Beckmann. Achterberg gheeft<br />
dit handschrift aan Bert Bakker en Victorine<br />
Bakker-Heftin Bakker-Heftinggeschonken. Het bevat de opdracht p `voor Victorien en Bert' en<br />
isedateerd `I –IV–' 'zie de re roductie in Achterber -Uit evers dl. 2 . g 7 47 p g g I I2).<br />
> p<br />
5 Ditedicht g is vertaald in het Roemeens door A. Covaci.<br />
6 Literatuur over hetedicht: g<br />
Deel, > T. van, `Achterbeis g schaatsenrijder.'<br />
schaatsenrijder.<br />
> H. Schaatsenrijder, p 7 –i 4.<br />
422 LUCHTAANVAL<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
T Criterium 2 (december 1941), 94 ^pp<br />
. 7 1 3-7 1 4.<br />
2ó2<br />
M 2 Manuscript, oorspronkelijk bij brief aan H. Roest, 2 7 maart I<br />
p ^ p 1 1 ^ 7 1944.<br />
D I Sphinx, p. 3 2.<br />
} p 3<br />
M3 Typo t D 2, uerido-archief, H-56.<br />
Yp p ^ ,<br />
P l Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude y cr to g amen ^ p p. 9S 1 .<br />
M4 Kopij p} D3 , H-122.<br />
D3 Ver amelde gedichten, g ^ p p. 49o.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[4231<br />
LEESTEKST MI<br />
Vóór 8 november 1941<br />
94<br />
MI<br />
Motto [ontbreekt] > homo homini lupus... p M2<br />
2 den > de M2-D3<br />
5 den > de PI-D3<br />
6/7 7 [geen ^ stro ewit > stro ewit T D I -D3<br />
7 wi j hebben een g doel > hoe is uw doel M 2<br />
1 4 gillen, g ^ > ggillen.<br />
D I - D 3<br />
I Zie[421]`Schaatsenrijder' noot 1.<br />
2 M 2 heeft Achterberg g aan Hans Roest gestuurd g in verband met de uitgave g van<br />
een rijmprent l p (zie 421 `Schaatsenrijder' l, noot 3. Het bevat de o dracht p `Voor<br />
Hans Roest in Dordrecht' en isedateerd gedateerd '27- 3–'44'. Het motto heeft<br />
Achterberg gin 1945 94S ook overwogen g voor de bundel As y l (zie 3 1. I).<br />
3 Toen Achterberg g op il1<br />
o mei i 94 6 A.A.M. Stols bedankte voor de auteurs-<br />
exemplaren p van Sphinx, hij hij de uit uitgever ever op peen<br />
aantal zetfouten in de bun-<br />
del waaronder bij dit ggedicht de witregel g tussen r. 6 en 7. 7 Deze correctie is<br />
echter in latere bronnen niet door Achterberg g aangebracht. g Zie ook 1 .2. 3<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
T Criterium 2 (december 1941), 94 ^ pp. 774 1 4 .<br />
D I Sphinx, ^ p . 5.<br />
M 2 Typoscript D 2 , Querido-archief, > H-56.<br />
P l Eersteroef p D 2 ^ H-57.<br />
P 2 Tweede proef D2 ^ H 58.<br />
D2 Oude cr y to ^ amen ^ p p. 1 73.<br />
M3 Kopij D 3 ÍI 12 2.<br />
p l ^<br />
p. 468.<br />
D3 Verzamelde gedichten,<br />
^ ^ ^ p 4<br />
DATERING Vóór 8 november 1 94 1<br />
94<br />
z8 3
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I volgen. g > volgen, g^ D I -D 3<br />
2 Hiëro glieven > hiëro g Yp 1 hen D I -D 3<br />
3 Liefdefossielen ^ > Liefdefossielen D I -D3<br />
5 droge g > drooge g D I -D 3<br />
I2 ténébreuze, > ténébreuse, M2-D3<br />
> ><br />
COMMENTAAR I Zie[421] `Schaatsenrijder' `Schaatsenrijder', noot 1. Eerder had Achterberg geen (wellicht nogg<br />
nieteheel g voltooide) versie van dit gedicht g al laten lezen aan H. Keilson,<br />
waarna hij hem op p I I oktober I 94 1 schreef: `Het gedicht g "Memphis" p zend ik<br />
U eenvol gende keer, ^ als U dat goed g vindt: wil er nog geven met EddyY over heb -<br />
ben n.l. dat "ténébreuze", en over de andere.' Zie verder 5 I2.I.<br />
2 In een brief van 22 april 'Hoe<br />
1944 vroeg Achterberg aan Jan Vermeulen:<br />
schrijf 1je hiëro gYp 1 hen?' Vgl. g het apparaat, pp r. 2.<br />
3 In P I r. I I heeft Achterberg gonder de s van telamen een streepje pl geplaatst. g p<br />
Dit voorstel tot correctie werd in blauwe ballpoint P (door S. He Heynemann)<br />
Y d-<br />
gehaald.<br />
424 MIN MOEDER STERFT<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
284<br />
T Criterium 2 (december 1941), .714-715.<br />
p<br />
M 2 Manuscript, uit correspondentie H. Roest, ongedateerd.<br />
P^ p ^ g<br />
p.<br />
D I Sphinx, ^ p 33.<br />
M3 Typoscript D 2 > Querido-archief, > H-56.<br />
P I Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
Pz Tweederoef Dz H-5 8.<br />
P ^ S<br />
D2 Oude cr to amen p. I 6.<br />
y g ^ p 9<br />
M4 Kop D3 H- I2z.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 1.<br />
^ ^ ^ p 49<br />
Vóór 8 november 1941<br />
94<br />
MI<br />
3<br />
valleiën > valleien T , D I -D 3<br />
Jo neerlag g > neer lag g D I -D<br />
3
COMMENTAAR I Ziez 41<br />
`Schaatsenrijder' `Schaatsenrijder', noot 1.<br />
2 Achterberg g heeft een afschrift van dit gedicht g gestuurd g aan Theo van der<br />
Leek naar aa<strong>nl</strong>eiding g van de fusillade van diens broer Harmen op p7 17 novem-<br />
ber 1941. 94 Op z6 november I 94 1 bedankte Van der Leek voor het gedicht. g Het<br />
handschrift is mij mi niet bekend.<br />
3 Eind september p 1945 94S stuurde Achterberg gdit gedicht g (M M 2) aan Hans Roest,<br />
ter condoleance met het overlijden van zijn moeder op p I 5 september p 1 94S . In<br />
M 2 luidt de titel: `voor zes zonen'. Roest herinnerde zich later: `Ik had hem<br />
namelijk J ggeschreven dat mijn 1 vijf broers en ik mijn moeder het huis uit zouden<br />
vijf 1<br />
dra gen.' H. Roest, ^ Schaatsenrijder, J ^ p. p 3I<br />
.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
CHANSON TRISTE<br />
[426] WANDELING<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
T Criterium z (december 1 941), 94 ^p p. 7 S1<br />
5 .<br />
D I Sphinx, ^p p. 29. 9<br />
M 2 Typoscript D 2 Querido-archief, H-56.<br />
D 2 , ><br />
P I Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 , H-58.<br />
p ^<br />
D2 Oude cr to amen y g p. I . ^ p 93<br />
M3 Kopij p H122.<br />
l ^<br />
D3 U r amelde gedichten, p. 488.<br />
Vóór 8 november 1941<br />
94<br />
MI<br />
^ ^ p4<br />
12 elkanders > dezelfde D I -D3<br />
I Zie[421] 4 `Schaatsenrijder' J noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
3 Zetfout in T r. 1 3 : Belanden i.p.v. p Beladen<br />
OVERLEVERING T Criterium 2 (december 1 941), 94 ^p 1 16.<br />
D I Sintels ,pp.<br />
I I .<br />
285
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[427]<br />
Pl Eersteroef p<br />
D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweede roef D 2, ^I<br />
p ^ S 8.<br />
D 2 Oude Cr to y gamen ^ pp. I I S.<br />
M Kopij<br />
p H I22.<br />
J ^<br />
D3 Uer amelde<br />
^<br />
gedichten,<br />
^ ^ p. p 3S6.<br />
Vóór 8 november 1941<br />
94<br />
T<br />
Opdracht/ondertitel (voor Eddy) > (met Eddy) D' > [ontbreekt] PI-D3<br />
8 niet, > niet DI-D3<br />
I 2 vreemde, > vele, DI-D3<br />
I Zie [421] 4 `Schaatsenrijder' J noot i.<br />
2 Volgens g Evert Peet heeft Achterberg glater aan Jan Vermeulen verteld dat hij<br />
tijdens l een wandeling g met Ed. Hoornik (vgl. g de opdracht/ondertitel in Ten<br />
D I gesproken gp had over `de gebeurtenissen g in 1 937' E. Peet, `Sintels 'Sintels, een<br />
onderzoek van motieven' p. I2 .<br />
,p<br />
3 Ditedicht g staat vermeld in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel<br />
Balans (zie 14.1). Vervolgens g heeft Achterberg g het gedicht g ondergebracht g in<br />
Sintels (zie 2o). Blijkbaar was Jan Vermeulen hiervan niet op de hoogte toen<br />
Blijkbaar p g<br />
hij J aan de samenstelling g van Morendo begon, g^ want uit zijn aantekeningen g blijkt blijk<br />
hij hij later nog g heeft overwogen g het gedicht g in die bundel op pte<br />
nemen (zie<br />
2I.2.I .<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Kusters > W. `Met mi j in het moeras.'<br />
Zickhardt, K. `Kortsluitingen.'<br />
> g<br />
`NACHTWIND EN RITSELING'<br />
OVERLEVERING M Typoscript, oors oorspronkelijk p J collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
DATERING Vóór 1942<br />
94<br />
LEESTEKST M<br />
co COMMENTAAR 1 M maakt <strong>deel</strong> uit van een verzamelingtyposcripten, ggdie<br />
gedichten bevat uit<br />
deeriode p vóór 1 2. 94Tot de verzameling gbehoren verder [428] 4 `De binnen-<br />
^zoomen van den dood' tot en met [491] 49 `Gijzijt J weer toegevoegd' en een onvolledige g<br />
versie van[524]Ei 4 gg enfin '. Zie verder 12.1.<br />
286
2 In het begin g van I 942 heeft eet Achterberg c g dit g gedicht en 4 82 `Koorts weekt u los'<br />
samengevoegd tot ééngedicht,<br />
g , 493 `Koorts' (zie verder het apparaat Pp aldaar). aar<br />
[4 28] `DE BINNENZOOMEN VAN DEN DOOD'<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
D<br />
16.<br />
'-2 Eurydice' -2 . 12.<br />
^ p<br />
DATERING Vóór 1 942<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
P l Eersteroef p D3 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D3 H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to gamen III, ^ pp.<br />
12.<br />
M 2 Kopij p D4 H I22.<br />
l ^<br />
D4 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p. p 37 I.<br />
M'<br />
Titel M' [ontbreekt]<br />
D I -D4 Volvoering<br />
[De volgende regel ontbreekt in M':<br />
D'-D4, r. (3):<br />
D I -D 4zi j vormen u tot voering om.<br />
3 zij g<br />
M'-D4 r. 3(4)-7(8):<br />
3 M' gij gl zijt nergens meer dan<br />
zijt g<br />
(4) D'-D4 Gij<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind 7 en ritselin g, ' noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Frans door D. Vers Verspoor oor.<br />
Literatuur over hetedicht: g<br />
S. Vestdijk 1, `Dichtkunst als ma gie.'<br />
[4291<br />
`HET FLUISTERBOSCH'<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, oors oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, 16.<br />
287<br />
P 1 g^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 2o II.<br />
, ^
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
LEE STEKST MT<br />
DI -2 Eur dice' - 2 y ^ pp.<br />
20.<br />
P l Eersteroef D3 H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D3, P 1-1-89.<br />
^<br />
D3 Cr to amen III y g ^ p. p zo.<br />
M3 Kopij p D 4 H I22.<br />
l ^<br />
D4 Ve amelde gedichten,<br />
^ g ^ p p. 379.<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
MI<br />
43 0 NARCISSUS<br />
3 syllaben, Y ^ < sylaben, Y ,<br />
Titel [ontbreekt] > Syllaben D' -D4<br />
Y<br />
2 kennis over > kennis van over M2<br />
I Zie'<br />
[427] `Nachtwind en ritseling, g^ noot I.<br />
2 M 2 maakt <strong>deel</strong> uit van een verzamelingg typoscripten, p P door Jan Vermeulen<br />
vervaardigd g in verband met de eerste samenstelling g van Eur ydice<br />
Limiet (zie<br />
I5). S Deze afschriften worden in de overlevering g betrokken, ook kal<br />
is het heel<br />
ggoed mogelijk gl dat bepaalde p varianten niet van Achterberg ^stammen.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, oors oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, p 1 g^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-2o II.<br />
> ><br />
D'<br />
16.<br />
- 2 Eurydice/ - 2 . 22.<br />
^ p<br />
P' Eersteroef D3, P H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D3, P H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to ^amen III ^ p. p 22.<br />
M3 Kop Pl D4 ^ H-I 22.<br />
,p 3<br />
DATERING Vóór 1942<br />
94<br />
z88<br />
D4 Ver amelde gedichten, p. 381.<br />
8
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
3 dingen g > dingen g^ D I -D 4<br />
4 zoo > zóó DI-D4<br />
4 diep p > diep, p^ DI .1)4<br />
I Zie[427]Nachtwind en ritseling' noot I.<br />
7 g^<br />
2 Zie2 `Het uisterbosch' noot 2.<br />
49<br />
3 Ditedicht is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij.<br />
g l<br />
I `MIN HOOFD LIGT IN EEN HOLTE VAN MUZIEK '<br />
43 J<br />
yposcript, OVERLEVERING oorsoorspronkelijk MI<br />
p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ I 6.<br />
MZ Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H 2o II. ><br />
DI<br />
pr<br />
Limiet<br />
,pp.<br />
28. 8 .<br />
Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
Pz Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D2 Cr to amen iii, y p. 8.<br />
^ ^ p s<br />
M3 Kop p ij D 3 ^ 12 2.<br />
l ^<br />
D3 Ver amelde gedichten, g ^ p. p4S 415.<br />
DATERING Vóór 1 942<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI<br />
Titel M' -2 [ontbreekt]<br />
D I -D3 Muziek<br />
M I - 2 ^ r. 6- 6-7:<br />
6 MI-2 Zoo was het eens<br />
M I een cel die slie .<br />
7 ^ P<br />
M2 I l0<br />
(6) D'-D3<br />
289<br />
[Hier eindigen M/ -2]<br />
D I -D3 r. (6):<br />
De cel, die alles iseweest.<br />
g<br />
[Hier eindigen D I -D3]
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind 7 en ritselin g, ' noot I<br />
2 Zie[429] 9 Het uisterbosch' noot 2.<br />
3 Typefout Yp^in M 2, r. S:<br />
diep. i, i.p.v .v even diep.<br />
Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
Literatuur over hetedicht: g<br />
Reijmerink, l J., `Gedicht g geopend. p Gerrit Achterberg: g een "noot" in beeld.'<br />
[432]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
4 Mr<br />
S<br />
DI-D4<br />
MI<br />
DI-D4<br />
`ALLE DEURKNOPPEN'<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk p J collectie .Th. Stakenburg, g ^ 16.<br />
D' - 2 Eurydice/- 2, . z .<br />
p S<br />
P l Eersteroef D3, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D3, P H-89.<br />
^<br />
D3 Cr to amen III, p. 25.<br />
y ^ ^ p 5<br />
M 2 Kop p D4 H-I ZZ.<br />
l ^<br />
D 4 Ue amelde gedichten, p. 8.<br />
^ g ^ p 3 4<br />
Vóór 1 942<br />
94<br />
MI<br />
Titel MI [ontbreekt]<br />
DI-D4 Uitwendigheid<br />
7<br />
MI<br />
in mijn l vingertoppen<br />
Uwe uitwendigheid<br />
g<br />
uwe<br />
[De volgende regel ontbreekt in D I -D4.<br />
M', r.<br />
^ 7:<br />
Ik open en niemand sluit.<br />
p<br />
9<br />
MI mijn oogas ligt uw gang.<br />
( 8) DI-D4<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind en ritselin ' noot I.<br />
7 ^,<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Frans door D. Vers oor (4x).<br />
g p 4<br />
290
`VANNACHT WERD JE GESTALTE'<br />
433 1<br />
MI Typoscript, OVERLEVERING oorsoorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, 16.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
p<br />
D'<br />
1 g^<br />
-2 Eurydice'- 2 ,p . 31<br />
.<br />
P I Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D3, H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to ^ amen HI, ,p p. 31.<br />
M 2 Kopij p D4 H-122.<br />
l ^<br />
D 4 Verzamelde ^ g edichten ,p p. 372. 37<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Bloedgehalte D' -D4<br />
g<br />
een stro ewit > stro ewit D I -D4 4<br />
4 S g<br />
8 met ziel en > van ziel tot D I -D4<br />
COMMENTAAR I Zie [427]Nachtwind en ritselin ' noot 1.<br />
7 g,<br />
434<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
VOLK EN VADERLAND<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
M 2 Manuscript, p, collectie J. Vermeulen, , H 2o , vI.<br />
D Achtergebleven ^ ^ gedichten, ,pp.<br />
28.<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
Titel Volk en Vaderland > Volk en vaderland D<br />
breedte, > breedte, .1112-D<br />
4, ,<br />
291<br />
MI<br />
I Zie[427]Nachtwind 7 en ritselin g, ' noot 1.<br />
2 M2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van dit gedicht. g Het<br />
gedicht g staat vermeld in een door Vermeulen geschreven g lijstje metgedichten,<br />
dat voorkomt op p een vroege g versie van de 'Verantwoording' g van Morendo (zie
[43 S]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
436<br />
LEESTEKST MI<br />
21.2.0. Hetedicht g werd evenwel niet in deze bundel opgenomen pg en bleef<br />
tijdens Achterbeis gPg leven ongepubliceerd. Het werd opgenomen in de postu<br />
-<br />
me uitgave g Achtergebleven ^ ^gedichten. Zie verder 52.3. 5 3<br />
`IK SPRAK ALLEEN TEGEN UW MOND'<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
D I - 2 Eurydice/ -2, p . 2 9.<br />
P l Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D3 H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to amen ^ III, ^ p. p 2 9.<br />
M 2 KopP1 ^ H1 22.<br />
D 4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 388. 3<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
M'<br />
Titel [ontbreekt] > Mond DI-D4<br />
I Zie [427] `Nachtwind en ritseling', noot I .<br />
4 7 g^<br />
`NU GI GIJU<br />
WEER VERBINDT '<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, > I^ 2o vII.<br />
><br />
D' Limiet, p. 2 .<br />
^ p 9<br />
P I Eersteroef p D 2 , H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-8 9.<br />
D 2 Cr to amen III, p.<br />
16.<br />
DATERING Vóór 1 942<br />
94<br />
292<br />
y ^ ^ p 59.<br />
M3 Kop D3 H-122.<br />
P1 ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 16.<br />
^ g ^ P 4
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[4371<br />
Titel [ontbreekt] > Centrifuge DI-D3<br />
4/5 [geen strofewit] > frtrofewitJ D I -D3<br />
I Zie[427]Nachtwind 7 en ritseling' ^^ noot I.<br />
2 M 2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd gg<br />
typoscript van dit gedicht, dat<br />
samen met enkele andere afschriften is overgeleverd g in een verzameling g`res<br />
tanten en varianten' (zie ook de Lijst van documentaire bronnen, H 20 vIr . De<br />
afschriften worden in de overlevering g van de gedichten g betrokken, ook al is het<br />
heeloed g mogelijk gl dat bepaalde p varianten niet van Achterberg g stammen. Op 0<br />
de keerzijde van M 2 staat S3 S `Klankleer' (M I ).<br />
`Uw LEDEN STREKKEN ZICH IN BOOMEN'<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, oors<br />
DATERING VÓÓr 1942<br />
94<br />
LEESTEKST MI<br />
oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H 2o > I.<br />
T De nieuwe stem I (februari 1946), 94 ^ p. p S7 I .<br />
P l Proef D I ^ oors oorspronkelijk p 1 collectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
M3 Manuscript, p oorspronkelijk ^ P l collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
D I Existentie p. I o.<br />
,p<br />
P 2 Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen Hi, p. 117.<br />
y g ^ p<br />
M4 Kopij D3 H I 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 548.<br />
^ ^ ^ p S4<br />
Ypg p<br />
in de hand van J. Vermeulen)<br />
potlood<br />
VARIANTEN EN M2 a typemachine, b zw inkt, c groen potlood, d zw inkt, e rood -e<br />
Reekstitel M I - 2 [ontbreekt]<br />
T Verzen aan eengestorvene<br />
293<br />
PI -D 3 [ontbreekt]
Titel M I[ontbreekt]<br />
M 2a<br />
c Paarden<br />
d [Paarden] en Boomen<br />
T P I<br />
M3<br />
e Beweging gg<br />
Arbeidsvermogen g van beweging gg<br />
D'-D 3 I I van beweging<br />
6 MI-2, met diteluid.<br />
g<br />
T D 3 I I nieuweeluid.<br />
g<br />
(9) MZ<br />
T-D3<br />
(io) M2<br />
T-D3<br />
COMMENTAAR<br />
[438]<br />
[De volgende regels ontbreken in M' en M 2 a.<br />
g ^<br />
M 2 b-D3, r. (9)–(Io):<br />
b dit is een onbekende kracht<br />
Deze materie is nog te zacht<br />
g<br />
b waarbinnenji g U uit.<br />
voor de verbeeldingskracht. g<br />
[Hier eindigen M 2 3]<br />
g<br />
yposcript, OVERLEVERING oorsoorspronkelijk MI<br />
P 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
Mz Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-20, I I.<br />
294<br />
DI<br />
Pl<br />
en Boomen tussen(); ? ? na Boomen<br />
I Zie[427]Nachtwind 7 en ritseling' g^ noot I.<br />
2 Voor ditedicht g zijn zijnverschillende mogelijkheden gl overwogen g wat betreft de<br />
o Pname in een bundel. Het gedicht g staat onder de titel 'Beweging' vermeld in<br />
de inhoudsopgave pgBlijkens van Balans (zie 14.1). Blijkens een aantekening g op p M 2, een<br />
door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift, ^ is ook overwogen g het gedicht g in de<br />
geplandeP bundel Heul o te nemen (zie 16.I .0 2 pseptember p 1943 943 schreef<br />
Achterberg g in verband met de samenstelling g van de E ur ydice<br />
Limiet aan Jan<br />
Vermeulen: `Nu ik zoo'n beetje zit te bladeren ... kom ik sommige g verzen<br />
teen tegen, die o.a. in Morendo of Sintels stonden; > zooals "Uw leden strekken zich<br />
in boomen" enz. Hoe zit dit?' Hierover zijn zijnverder geen g gegevens gg bekend (zie<br />
I5.2.). Het ggedicht werd uiteindelijk gebundeld in Existentie. Zie verder 2 4.<br />
3 In Tzijn twaalf gedichten van Achterberg opgenomen onder de gezame<strong>nl</strong>ijke<br />
1 g g pg g 1<br />
titel `Verzen aan eengestorvene' (zie verder I I `Tochten...' noot .<br />
g 4<br />
`NU IK U NADER ZONDER TUSSCHENSTOF'<br />
Limiet .12.<br />
,p<br />
Eersteroef D2 H-88.<br />
p ^<br />
>
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[4391<br />
OVERLEVERING<br />
Pz Tweede proef D 2, H-89.<br />
D Z Cryptogamen rrz p. 42.<br />
M3 Kopij D3, H-122.<br />
D3 Verameldegedichten, p. 399.<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
M'<br />
Titel [ontbreekt] > Vacuum 13' -D3<br />
eigen > ei en D I 3 g , g -D 3<br />
4 verrast – > verrast. – M2<br />
5 o> 0M2 > (oo D I -D<br />
6 sprongen > zuiging zui in M 2 -D3<br />
6 kant , > kant) D I -D 3<br />
8 uw > er M2-D3<br />
I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritselin g, ' noot 1.<br />
2 Zie'<br />
[429] `Het uisterbosch , noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin g en in het Hongaars g<br />
door 0. Orbán.<br />
`HERMETISCH HUIS'<br />
DATERING Vóór 1942<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
295<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
M2 Typoscript, collectie J. , Vermeulen, H 2o , I I.<br />
D I Limiet, ,p p. 1 4.<br />
P l Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P2 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to g amen Hy, , p p. 44.<br />
M3 Kopij p l D 3 H 122.<br />
^<br />
D3 Ver amelde g gedichten, , p. p 401. 4<br />
M'<br />
Titel [ontbreekt] > Densiteit D'-D3
COMMENTAAR<br />
I huis. > huis M2<br />
2 Ik > ik M2<br />
taalkristal, – > taalkristal D I -D3<br />
7 ><br />
8 het > – het D I -D3<br />
Io tot> in DI-D3<br />
10 zooveel > zoveel M2<br />
I I melodie bezit > vleugelen bezit: DI-D3<br />
g<br />
12 om vleugels uit te slaan > de melodie D I -D3<br />
g<br />
I in zon en maan. > ligt opgerold. D I - D 3<br />
3 g pg<br />
I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritseling' g, noot i.<br />
2 Zie[429] 9 Het uisterbosch' noot 2.<br />
3 Zetfout in P I -D 2 r. I: huis i..v i.p.v. huis. h (niet iet gecorrigeerd g g in MM3).<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g doorJ.S.Holmes zx ,<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Stolk, F R.W. Achterbeis g densiteit.'<br />
440 'HET ` BESTE GLAS STAAT IN HET VOLGENDE CAFÉ , '<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
296<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie e J.Th. Th Sta kkenburg, gH<br />
^ 16. -<br />
M 2 Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, > PI zo , II •<br />
D Achtergebleven gedichten, p. I.<br />
^ g ^ p 3<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Gerard den Brabander D<br />
2 Brabander, > Brabander M2-D<br />
I Zie[42 4 7] 7 `Nachtwind en ritselin g, ' noot I.<br />
2 0 OpM 2, ^ een door Jan Vermeulen vervaardigd afschrift, is het et ggedicht<br />
zonder<br />
hoofdletterse gtY t. pDit is in het apparaat pp genegeerd. g g Hetgedicht staat vermeld<br />
in de eerste inhoudsopgave pg van Eur ydice Limiet (zie i S en e in een door Vermeuleneschreven<br />
lijstje lijstje met gedichten, g dat voorkomt op een vroege v oe ge<br />
versie<br />
van de 'Verantwoording' g<br />
van Morendo (zie 2I. 2. I . Hetgedicht t werd niet in<br />
deze bundels opgenomen. pg In 1945 94S stelde Achterberg A.A.M, Stols voor onder<br />
andere ditedicht g op p te nemen in `een bundel "Hoeaakt u het het", zi zijnde 1 ver-<br />
zen met namen vanersonen'. p Deze bundel is nooit verschenen (zie 22.2).
[44" ]<br />
9<br />
(I I)<br />
M1-2<br />
DI-D3<br />
Hetedicht g bleef tijdens tijdensAchterbeis gpg<br />
leven ongepubliceerd en werd o eno-<br />
men in deostume p uitgave g Achtergebleven g ggedichten. Zie verder 52.3. s3<br />
`DE MORGEN HEEFT VASTE ONDERDEELEN'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H 2o > VII.<br />
D I Sphinx, ^ p. p I 4.<br />
DATERING VÓÓr 1942<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI-2<br />
DI-D3<br />
M3 Typoscript D 2 , Querido-archief, > H-56.<br />
P l Eersteroef p D2 ^<br />
H. S7<br />
P 2 Tweederoef p D 2 ^, H-5 5 8.<br />
D 2 Oude cr y to g amen ^ pp.<br />
18 0 .<br />
M4 Kopij D3 HI 2 2.<br />
p l ^<br />
D3 Ver amelde ggedichten, ^ p 47 5 •<br />
MI<br />
[ontbreekt]<br />
Onder<strong>deel</strong>en<br />
I MI-2. moren g heeft vaste onder<strong>deel</strong>en<br />
D I -D3 I I dagg losse<br />
2 MI-2 uit den nacht overgehouden,<br />
g<br />
D I -D3 I I de<br />
De volgende reels ontbreken in M I -2.<br />
g g]<br />
D I -D3 r. (8)–(9)<br />
(8) D I -D3 De zuigerstangen wachten<br />
(9) D I -D3 in hun metalen schachten.<br />
ze weer ineen te doen.<br />
alles<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind en ritselin ' noot I.<br />
7 g^<br />
2 Zie [436] `Nu i j u weer verbindt', noot 2.<br />
43 g1<br />
297<br />
p.
2 `INKTZWART LOOVER LOOPT OVER GRIJZE PADEN '<br />
44 J<br />
OVERLEVERING<br />
COMMENTAAR<br />
MI Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
M 2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, I^ zo III.<br />
^ , ^<br />
M3 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H zo III.<br />
> ><br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M4 Typoscript Cel collectie P. . Meertens, II 2o IV.<br />
> > ><br />
M5 Typoscript As l H-36.<br />
y ^<br />
T Semaphore 1.1 1 6. 85.<br />
94 ^ p S<br />
D I Blauw ^ uur , p. p 7.<br />
D 2 Verzamelde ^ gedichten ^<br />
4 ,p . 9966.<br />
Vóór 1942 94<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Zuur M5-D2<br />
2 licht > licht, M5-D2<br />
3 de > den M2 T<br />
8 den dooden > de dode DI-2<br />
I Zie[427]Nachtwind 7 en ritselin g^'<br />
noot I.<br />
2 M2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van dit gedicht. g M3 is,<br />
gezien g de door Vermeulen genoteerde g aanduiding g `Cel' ^ afkomstig guit het mate -<br />
riaal van de bundel Cel. Hetedicht g staat vermeld in de eerste inhoudsopgave pg<br />
van deze bundel. Zie verder 16.2.<br />
3 In 1 944 schreef Achterberg g aan Bert Bakker dat hij hij de gedichten g in Cel een<br />
titel wildegeven, wildeeven 'b.v "Speeksel" p en "Zuur"' (ongedateerde g brief, na I mei<br />
1944) . In het typoscript van de bundel As l 944 y waarvan M5 <strong>deel</strong> uitmaakt, zijn<br />
> 1<br />
voor het eerst alleedichten g van een titel voorzien. Zie verder 16. 3.<br />
4 In 1 94S en 1 94 6 heeft Achterberg gverschillende keren gedichten g ingezonden g<br />
bij het tijdschrift Semaphore. Omdat hij hij niets van de redactie vernam, verzocht<br />
hij Hans Roest op p 7december 1 94 6 vijf van de acht gestuurde gedichten terug<br />
vijf g g g<br />
te vragen g (zie 472 `Ik blijfmet u verbonden' ^3noot en 499 `Taal' 'Taal', noot 44).<br />
De<br />
aflevering g waarin de resterende drie ggedichten werden opgenomen, pg verscheen<br />
waarschij<strong>nl</strong>ijk pas p begin g 1 947 . Zie verder 22.3.6. 3<br />
5 Ditedicht g is vertaald in het Duits door H.J. Schdlich.<br />
`VANNACHT ZIN ZE WEER BEGONNEN,'<br />
443 J<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
298
DATERING Vbór 1942<br />
94<br />
LEESTEKST MI<br />
4 M^<br />
4/5<br />
7<br />
Mz-3<br />
PI-D3<br />
MI<br />
M2-D3<br />
MI<br />
8 MI<br />
M2 Typoscript collectie > J. Vermeulen H 20 I.<br />
M3 Doorslag van M 2, collectie J. Vermeulen H 20 I.<br />
P l Proef D I oorspronkelijk P 1 collectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
D I Existentie ,pp.<br />
22. 2.<br />
P 2 Eersteroef Eersteproe D 2 , H-88.<br />
Tweederoef P D 2, ^ H-89.<br />
D 2 Cr y to gamen iii p.<br />
12 8 .<br />
M4 Kopij pl D3 H-1 22.<br />
D3 Ver amelde gedichten,<br />
INGREEP 8 rechtuit. < rechtuit,<br />
VARIANTEN EN M2 a t Yp emachine b-c , blpotlood p (in de hand van J. Vermeulen<br />
CORRECTIES M3 a Yp typemachine,<br />
, b p bl ^ c potlood p potlood)<br />
(b-c in de hand van J. Vermeulen<br />
Titel MI [ontbreekt]<br />
MZ a<br />
b Oliebron<br />
c Bron<br />
M3 a [ontbreekt]<br />
b Bron<br />
P I -D 3 I<br />
MI<br />
Mz-D3<br />
2/3 MI-2<br />
299<br />
M3<br />
PI-D3<br />
Vannacht zijn ze weer begonnen g<br />
[geen strofewit]<br />
a<br />
c stro ewit<br />
aderen ongehoord.<br />
g<br />
0<br />
[geen strofewit]<br />
[strofewit]<br />
M I r.–I<br />
7 4:<br />
Ik heb ween verzuimd<br />
g<br />
rechtuit, rechtuit.
`Vannacht zijn e weer begonnen,' M 2 (collectie J. Vermeulen)<br />
[443] ^ ^ >><br />
300
9<br />
IO<br />
II<br />
1 2<br />
1 3<br />
14<br />
MI<br />
M'<br />
MI<br />
MI<br />
MI<br />
MI<br />
Ik rijd in op p den tijd tij<br />
den toekomenden tijd,<br />
die mij tegen g wil liggen. gg<br />
Zijn geboorte vooruit<br />
lg<br />
is dit de inrit<br />
naar den dood.<br />
[Hier eindigt MI]<br />
M2-3 , r. (7)-03):<br />
(6/7) M2-3 [strofewit]<br />
(7) Mz-3 Ik rijd in op den tijd [
(ro/rz) P'-D 3[.rtrofemitJ<br />
(rr) P I -D j die mij tege<strong>nl</strong>igger [F M z, (y)J<br />
(12) P I -D 3 voor de voorruit. j- M 2, (zz)J<br />
(12/13) P I -D 3 [strofewitJ<br />
(rj) P'-D 3 Hun geboorte vooruit (-- M 2, (zo)]<br />
(LI) P I -D 3 is dit de inrit [- M 2, (rz)J<br />
(rJ) P I -D 3 tot uw dood. [f- M 2, (zq)J<br />
[Hier eindigen P'-D 3]<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind 7 en ritselin g, ' noot I.<br />
2 Ditedicht g staat vermeld in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel b<br />
Balans (zie 5 1 4 .1 .0 OpM 2 - afkomstig afkomst' uit het materiaal van deze bundel -<br />
tekende Jan Vermeulen bij bij r. I I aan: ` gezocht (vgl. g de synopsis). s Y no p . Zoals Jan<br />
Vermeulen op p M 2 heeft aangegeven, is vervol vervolgens g overwogen g het gedicht g in<br />
de bundels Cel (zie I6.I en Morendo (zie 5 21.2.4) 4 o te pnemen.<br />
Uiteindelijk<br />
hetedicht g gebundeld g in Existentie. Zie verder z 4.<br />
3 Ditedicht g heeft <strong>deel</strong> uitgemaakt g van een verzameling gdie Achterberg g ter<br />
beoordeling g stuurde aan S. Vestdijk. In zijn brief van 2 5S<br />
januari J 1944 bestem-<br />
pelde p Vestdijk onder andere dit ggedicht als `heel mooi'. Zie verder I 7..<br />
2<br />
[4441<br />
`UIT DE TROMPET'<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M2 Typoscript, collectie , J. Vermeulen, H zo 11. ,<br />
16.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
302<br />
T Ad interim [I/21 uni 1944), p.<br />
^ 944 ^ p 39.<br />
D I -2 Eurydice' -2 . I .<br />
^ p 7<br />
P l Eersteroef D3 H-88.<br />
p ^<br />
P2 Tweederoef D3 H-89.<br />
p ^<br />
D3 Cr to amen rlr p. I.<br />
y g ^ p 7<br />
M3 Kopij D4 H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Uer amelde ^gedichten, ^ p. p 376. 37<br />
Vóór 1 942<br />
94<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Trompet T-D4
3 wit > wit, T D4<br />
10 triumpheert p > triompheert p T D4<br />
i 4 huid, hand, haar. > hand, huid, > haar. M 2 -D 4<br />
COMMENTAAR I Ziez 4 7`Nachtwind en ritseling' ^^ noot 1.<br />
2 Ziez 49 `Het uisterbosch' noot z.<br />
3 0 Opi o ) juli 1 944 schreef Gabriël Smit, redacteur van Ad interim en medewerker<br />
bij uitgeverij g 1 Het Spectrum, P ^ aan Achterberg g dat hij vier gedichten g uit de bij<br />
Het Spectrum p te verschijnen bundel Eur ydice voor Ad interim had gereserveerd.<br />
g<br />
Tweeedichten Tweegedichtenwaren op pdat moment reeds in de juni-aflevering l gverschenen,<br />
de andere twee werden opgenomen pg in de augustus-aflevering. Zie ook 18.1.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g doorJ.S.Holmes zx R.P. ^ Meijer 1 (zx)<br />
en M. O'Loughlin. g<br />
5 Typefout p^in M 2, r. 1 4: hand i..v. p hand,<br />
`DE RUIMTE, DIE U VERLIET'<br />
445 ><br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H zo v.<br />
D' Limiet p. 8. .<br />
,p<br />
PI Eersteroef P D 2 ^H-88.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to gamen HI, ^ p. p 338.<br />
M3 Kopij D3 p H-1 zz.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p.<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
MI<br />
Reekstitel M' [ontbreekt]<br />
M 2-D 3 Kandinsky<br />
Nummer M I[ontbreekt]<br />
M 2 III<br />
D I -D3 II<br />
^ g ^ p 395•<br />
, ^<br />
M 2 a t emachine bpotlood (in de hand van J. Vermeulen<br />
Yp , p<br />
I MI De ruimte, die u verliet<br />
M 2 Ruimte,<br />
303<br />
DI-D3 I 1 0
3<br />
5(6)<br />
6(7)<br />
MI-2<br />
DI-D3<br />
MI<br />
M2<br />
DI-D3<br />
MI-D3 r.3(4)-1102):<br />
achter iedere verte<br />
I 1.<br />
een rechte kromming in het niet<br />
g<br />
i<br />
Een<br />
7(8) MI<br />
uit mijn l momenten.<br />
M2-D3<br />
fragmenten. g<br />
LEESTEKST MI<br />
De volgende regel ontbreekt in M' en M 2 a.<br />
^<br />
M 2 b-D3, r.:<br />
3<br />
M 2b wij waren j één heelal<br />
D I -D 3— wij 1<br />
11 (12) M Ionuit-te-zeggen. gg<br />
M 2-D3 in bolsegmenten. g<br />
COMMENTAAR I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritseling', B^ noot I.<br />
2 In M 2, afkomstig g uit het materiaal van de geplande gp bundel Embryo zie<br />
I 7 . i ^is dit het derde gedicht g van de reeks 'Kandinsky'. Y De andere twee<br />
gedichten zijn J 4 [487] 7'Embryo' Y `Kandinsk Y I' en 49S `De koude van uw<br />
dood' `Kandinsk Y II' . Vanaf D I is de vol gorde van de gedichten<br />
in de reeks<br />
veranderd. Zie verder I 9.<br />
3 0 p20 januari 1 I 944 schreef Achterber gaan<br />
an Vermeulen: `Ik lees nu in<br />
Zut phen " p er ost". p Kandinsk merkwaarde Y^ g^ merkwaarde g . o 4 blz. tekst van<br />
hemzelf en talrijke J re producties.' Mo g elijk J is de keuze van de reekstitel geïns pi-<br />
reerd o pdeze lectuur. Volens g Achterber g -Uit ^ evers dl. 2 > p 9 I is het desbetref-<br />
fende boek Uber das Geisti 8e in der Kunst uit I<br />
9<br />
i 2.<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Piere > . de `Van Kandinsk Ynaar Achterber g: het "duizendjari l g rijk l des punts".'<br />
6 HET DONKER DAT U DEKT'<br />
44 ` ><br />
ovERLEVERING MI T Yp oscri t poors ^ ronkeli'k p 1 collectie .Th. Stakenbur g^ H 16.<br />
M 2 T oscri Yp t collectie p ^ . Vermeulen H , 2o II. ^<br />
DATERING VÓÓr 1 942<br />
94<br />
304
COMMENTAAR I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritselin g, ' noot 1.<br />
2 Zie[429] 9 Het uisterbosch' noot 2.<br />
3 Eind i943/begin i1944 heeft Achterberg g dit g gedicht en 5 o 9 `Ho e ^al<br />
nu in het<br />
huis de stilte ^ij n' samengevoegd tot één gedicht, g ^ S3 o `Distantie'.<br />
447 `BINNEN U, 0 LIED, KAN HET NIET HINDEREN' ><br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk P l collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M 2 Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, H-20,111.<br />
><br />
M3 Typoscript Cel > collectie P. . Meertens, > H 2o > Iv.<br />
M4 Typoscript As l H-36.<br />
16.<br />
DATERING VÓÓr 194z<br />
94<br />
LEESTEKST MI<br />
y ^<br />
T Semaphore (1946)p. 94 8.<br />
^ p S<br />
D I Blauw uur p. 12. ^ ^ p<br />
D 2 Uer amelde edichten g 4 p. 971. ^ p 97<br />
INGREEP 4 word < wordt<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > Eigen zee M4-D2<br />
3/4 [geen strofewit] > [strofewit] M4-D2<br />
4 volgestort > volgestort, M4-D2<br />
6/7 [geen strofewit] > [.ctrofeWitJ M4-D2<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind 7 en ritselin g, ' noot 1.<br />
2 M 2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van dit ggedicht<br />
en is af<br />
komsti guit het materiaal van de bundel Cel. Het ggedicht<br />
staat vermeld in een<br />
eerste inhoudsopgave pg van deze bundel. Zie verder 16.2.<br />
3 Zie[442] 44 `Inkt ^art loover loopt over g ri ^^ j e aden' , noot 4.<br />
4 Schrijffouten in M 2, ^ r. 44: wordt i.p.v. i..v word (vgl. g ingreep g p M I en r. 77: tekort i.p.v. p<br />
te kort.<br />
5 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
44 8 `SAMENGESTELD MET DOOD'<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
305
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H zo ><br />
I I.<br />
D T Limiet,p. ,p i 5.<br />
P T Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to gamen III, ^ p p. 45.<br />
M3 Kopij D3 H p Izz.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p4402.<br />
Vóór 1 942<br />
94<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Reagens g DI-D3<br />
I dood > dood, D I -D3<br />
3 weten: > deden: M2<br />
8 waan, schijn, droom. > schijn, waan, droom. M2-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritselin ^, ' noot I.<br />
2 Zie[42 9] 9 Het uisterbosch' noot 2.<br />
[4491<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
`HET IS ZONDAGAVOND IN AVEREEST'<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M 2 Manuscript, p^ collectie J. Vermeulen, , H zo III. ^<br />
M3 Typoscript, collectie > J. Vermeulen, H 2o ><br />
III.<br />
M4 Typoscript Cel > collectie P. . Meertens, > H-20 ,Iv. ><br />
MS Typoscript As l H- 6. y ^ 3<br />
16.<br />
T Podium december 1 947), p. I 50.<br />
4 947 ^ p S<br />
D T Blauwzuur, ^ ^ p. p 4I.<br />
D 2 Verzamelde<br />
^<br />
gedichten p. p 973.<br />
g ^<br />
Vóór 1 942<br />
94<br />
MI<br />
Reekstitel M I - 5 [ontbreekt]<br />
T Asyl<br />
D1-2 [ontbreekt]<br />
306<br />
M3 a typemachine, Yp^ pb<br />
potlood<br />
MS a typemachine, Yp^ pb<br />
potlood
Titel M I -4 [ontbreekt]<br />
M S -D Z Zondag<br />
4 MI-a<br />
(5) M5-D2<br />
5 1111-3<br />
(6)<br />
MI-2 Het is Zondagavond in Avereest.<br />
M3 a<br />
b Dit is een Zondag dood van geest.<br />
b E[en] [Zondag] dor en [dood van geest.]<br />
M4 I I<br />
M S I I doof I I<br />
T ^ i zondag I<br />
D 1 - 2 I Zondag I<br />
M4<br />
M5<br />
T-D2<br />
[De volgende regel ontbreekt in MI-4:J<br />
MS-D 2 ,): r. 2<br />
(2) M5 -D 2Dean en liggen star en heesch.<br />
g g gg<br />
M'-D2, r. 2( 3)-8(9):<br />
3 9:<br />
Waarom leg ik dus mijnen niet we ?<br />
g lp g<br />
10<br />
En sterf liever dan in teaan<br />
g<br />
1°1<br />
a en<br />
b<br />
COMMENTAAR I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritseling' g noot 1. Van l juni 1 938 tot en met mei 1 941<br />
verbleef Achterberg in het lRijksasyl Y voor pY s cho athen p Veldzicht te Balkbrugg<br />
(gemeente Avereest).<br />
2 M2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van dit gedicht. g M3 is,<br />
gezien ezien de door Vermeulen genoteerde g aanduiding g `Cel' ^ afkomstig g uit het<br />
materiaal van de bundel Cel (dit typoscript is g gereproduceerd erep<br />
in Achterberg-- g<br />
kroniek 4.2 i 9 8 S^ p. p 20 . Het gedicht g staat vermeld in de eerste inhoudsopgave pg<br />
van deze bundel. Zie verder 16.2.<br />
3 Ditedicht g heeft behoord tot de verzameling g die Achterberg g p op 4 mei 1 946<br />
terublicatie p instuurde bij l De Vlaamsche ^gids. Uit ruimtegebrek g werd het niet<br />
g opgenomen (zie 4S4 `0 ielsterreur ^ in de ^e hui ^ en' ^ noot 3<br />
).<br />
4 Zie' 49 noot , 4.<br />
307<br />
5 Vanaf T staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
6 Ditedicht is vertaald in het Spaans door F. Carrasquer.<br />
g p q<br />
7 Literatuur over hetedicht:<br />
g<br />
Reitsma, A. "`Het vers dat in het zo<strong>nl</strong>icht kan bestaan."'
{45 0]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel MI-4<br />
Nummer<br />
Titel<br />
I<br />
5/6<br />
I0<br />
T<br />
COMMENTAAR<br />
308<br />
D'-z<br />
mi-4<br />
T<br />
DI-2<br />
MI-3<br />
M4-D2<br />
MI- T<br />
M4<br />
DI-2<br />
MI-3<br />
M4-D2<br />
MI-2<br />
M3<br />
M4-D2<br />
`IK GA IEDERE MORGEN TEN GRONDE'<br />
MI Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M 2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, H p> > zo III.<br />
><br />
M3 Typoscript Cel collectie P, . Meertens, H zo ^ , , Iv.<br />
M4 Typoscript As y l H-36.<br />
^<br />
16.<br />
T Ad interim 3 december I 94 6 ^ p. p S z 9.<br />
D I Blauwzuur, p. I . ^ ^ p 5<br />
D 2 Verzamelde gedichten 4,<br />
^ ^ ^ p. 974.<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
MI<br />
M4 aemachine b potlood (aangebracht na T<br />
^P ^ P g<br />
[ontbreekt]<br />
Asyl<br />
[ontbreekt]<br />
[ontbreekt]<br />
II<br />
[ontbreekt]<br />
[ontbreekt]<br />
Ontbijt<br />
l<br />
Ika gaiedere morgen g ten gronde g<br />
b te<br />
een stro ewit<br />
g<br />
stro ewit<br />
binnen die stille koninkrijken<br />
de I I<br />
die<br />
I Ziez 4 7`Nachtwind en ritselin g, ' noot i .<br />
2 M 2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van dit gedicht g en is af<br />
komsti guit het materiaal van de bundel Cel. Het gedicht g staat vermeld in een<br />
eerste inhoudsopgave pg van deze bundel. Zie verder 16.2.<br />
3 In Ad interim is ditedicht g samen ^ met drie andere gedichten, g ^gp gepubliceerd<br />
onder de verzameltitel Asyl' Y en met de reeksnummers `I' tot en met `IV'. Over<br />
de inzending g zijn verder geen gegevens bekend. Zie verder 22. , en I. .<br />
zijn g gg 3 3 3 3
I `GOGEN DIE IN MI RUSTEN'<br />
4S ^ J<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M 2 [Ed. Hoornik `Twee nagelaten gedichten.' In: De ids 12 .I I 6 2 In<br />
memoriam-nummer ,pp.<br />
I 61.<br />
M3 Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H 2o I1. ><br />
D I -2 Eur dice i -2 y p. 16.<br />
^ p<br />
P I Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D3 H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to g amen rrr, ,pp.<br />
16.<br />
M4 Kopij p D4, H 122.<br />
l ^<br />
D4 Uer amelde ^ gedichten, g ^ p. p 375.<br />
^ g g ^ S 9<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[452]<br />
OVERLEVERING<br />
309<br />
Vóór 1942 94<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Ogen M Z > Medusa D I -D4<br />
5 gevoel > gevoel, D T -D4<br />
9 laatst > laatste M2-3<br />
I Zie[427]Nachtwind 7 en ritseling' ^^ noot 1.<br />
2 Ditedicht g werd, ^evenals [484] 44`Herfst' door ^ Ed. Hoornik als nagelaten g<br />
gedicht gp e ubliceerd in De ^gids<br />
M 2 . Hoornik schreef: `Tussen brieven die<br />
Achterberg g mij in de eerste oorlogsjaren schreef, trof ik kort na zijn dood<br />
mij gl ^ 1<br />
bovenstaande tweegedichten g aan, ^ die bij mijn l weten nimmer werden gp e ubli-<br />
ceerd.' Omdat het originele g manuscript p of typoscript niet is overgeleverd,<br />
wordt de door Hoornikeciteerde g versie in de overlevering gbetrokken.<br />
3 Zie[429] 9 Het uisterbosch' noot 2.<br />
4 0 p 22 april p 1 944 vroeg g Achterberg, g^ die kennelijk kennelijkbezigg was met de defini-<br />
tieve samenstelling g van Eur y dice ^ aan Jan Vermeulen: `Weet 1je<br />
e iets te vinden<br />
over: Medusa? (Beteekenis enz.)'. Zie verder 5 18.1.<br />
` IN WELK RIOOL BEN IK TERECHT GEKOMEN'<br />
MI<br />
Mz<br />
M3<br />
M4<br />
Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
Manuscript, p^ collectie J. Vermeulen, , H20 ^ I1I.<br />
Typoscript, collectie . Vermeulen, H2o III.<br />
> ><br />
Typoscript Cel collectie P. . Meertens, H ZO IV.<br />
> >
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I<br />
2<br />
MS TyposcriptAs l H-36. y ^<br />
T Podium 4 december 1 947), 947 ^ p S<br />
I P. o.<br />
DT Blauwuur ,pp.<br />
I I.<br />
D 2 Uer amelde edichten 4<br />
^ g ^ p. , 97o,<br />
Vóór 1942 94<br />
MI<br />
Reekstitel M I -S [ontbreekt]<br />
T Asyl<br />
DI-2 [ontbreekt]<br />
Titel MI-a (ontbreekt)<br />
M5-D2 Riool<br />
3<br />
4<br />
4/5<br />
S<br />
3 io<br />
M3 a typemachine, b potlood<br />
YP ^ p<br />
M S a typemachine, b potlood<br />
YP ^ p<br />
M I -D 2In welk riool ben ik terechtgekomen.<br />
M I - 2Dit is de ter beschikking stelling der re eerin .<br />
g g g g<br />
M3 a<br />
M4<br />
M5-D2<br />
MI-z<br />
M3 a<br />
b<br />
M4<br />
M5-D2<br />
MI-4<br />
M5 a<br />
b<br />
T-D2<br />
MI-a<br />
M5-D2<br />
MI-2<br />
M3 a<br />
b<br />
M4<br />
M5-D2<br />
b Wij liggen samen in afzichtelijke zwering<br />
gg afzichtelijke g<br />
b ver zwerm g<br />
b Samen ele en in afzichtelijke verzwering<br />
g afzichtelijke g<br />
Wij vormen met elkander één legeering<br />
Wij g g<br />
[vormen] w i' [met elkander een le eerin<br />
l g g<br />
wii I I<br />
één<br />
ziektebezinksel en ver ifti in s kantomen.<br />
g g gp<br />
i<br />
] [vergiftigings]f[antomen]<br />
een stro ewit<br />
g<br />
stro ewit<br />
Afval van vorig leven, nimmer weggenomen,<br />
g ^ gg<br />
I<br />
vori - levend<br />
[<br />
g<br />
vorig leven,<br />
g
6 M'-4<br />
7<br />
[4531<br />
M5-D2<br />
MI-4<br />
M5-D2<br />
veroorzaakt in de ziel een doffe fermenteering,<br />
dat zich heenvreet door derond g waterkeeri ng,<br />
die zich wegvreet door de grondwaterkeering.<br />
g g•<br />
veroorzaakt in de ziel een doffe fermenteering. g<br />
8 MI-5 Modder en vuilnis staan in onze droomen.<br />
T ogen.<br />
DI-2 d romen.<br />
WATERMOLEN<br />
R— M ^ -4, 7]<br />
COMMENTAAR I Zie[42 4 7] 7 `Nachtwind en ritseling', g^ noot 1.<br />
2 M 2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift schrift van dit gedicht. g Het<br />
gedicht edicht staat vermeld in een eerste ste inhoudsopgave oudso ave van Eur ydace<br />
Limiet (zie<br />
i5.1). Vervolgens g is het ondergebracht g in de bundel Cel, zoals oa s ook door Jan<br />
Vermeulen op p M3 is aan g etekend `Cel' . Dit Yp t oscri p t i s g e e r roduceerd p in<br />
Achterbei g kroniek 44.2 1 9S^p 8 .20. Zie verder 16.<br />
3 Zie' 49`Cel noot ^ 4. 4<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels E ge s door M. O'Loughlin. 0 ou ghlin.<br />
5 Vanaf T staat ditedicht g in de nieuwe spelling. p g•<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk p collectie J.Th. .Th Sta kkenburg, l g H - ^ 1 6.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
3ii<br />
M 2 Manuscript, p > collectie J. Vermeulen, > H 2o ,v II.<br />
D' Sintels ,pp.<br />
1 0.<br />
D 2 Hoonte ,p.16.<br />
P l Eersteroef D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweede roef D3, H-89.<br />
p ^<br />
D3 Cr to amen iii p. 1 8.<br />
y ^ ^ p 7<br />
M3 Kopij D4 H-122.<br />
p J ^<br />
D4 Uer amelde gedichten, p. 6 .<br />
^ ^ ^ p 4S<br />
Vóór 1 94 2<br />
MI<br />
P l a gedrukt, b bl potlood<br />
1 Middeleeuwen > middeleeuwen D2-D4<br />
i Ary > Ary P I a [Ar]ij P I<br />
Y Y 1 b-D 4<br />
9 dat in het water klopt. p > waarin het klopt. pt. D' D ><br />
dat in de bossen klopt. p D2-D4
COMMENTAAR<br />
[4S4]<br />
Titel Mr-2<br />
M3-D2<br />
4/5 MI-2<br />
7<br />
M3-D2<br />
MI-2<br />
M3-D2<br />
I Volgens g de herinnering gvan J. Eijckmans 1g was westeld Achterberg o de boe- op<br />
ken van Arij l Prins: "`Hij 1 bracht je l zo fijn naar de e Middeleeuwen."' drieleeuwen. (Biografie, Bao<br />
l ^<br />
p S9S In Achterbeis g collectie bevindt zich: Arij Prins, Eenkoning. n Tweede<br />
druk, Amsterdam, 1 9 24.<br />
><br />
2 Zie [427]Nachtwind en ritselin ' noot 1.<br />
7 B,<br />
3 Zie[4 3 6] `Nu i' u weer verbindt', noot 2.<br />
43 8J<br />
ZIELSTERREUR IN DEZE HUIZEN'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, g<br />
M 2 Typoscript Cel collectie P.J.Meertens, H 2o I.<br />
> > > ^<br />
M3 Typoscript As y l H-36.<br />
^<br />
T De Vlaamschegids g 330 (augustus gpS4<br />
1 946),. 8.<br />
D I Blauwzuur, p. 8. ^ ^ P<br />
D 2 Verzamelde ^ ^gedichten p. 967.<br />
^ p97<br />
DATERING VÓÓr 1 942<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
4 Mr-z<br />
M3-D2<br />
(8) M3-D2<br />
MI<br />
[ontbreekt]<br />
Terreur<br />
[geen stro ewit<br />
stro ewit<br />
der droomen, die ons same<strong>nl</strong>azen .<br />
10<br />
p l ,<br />
die loodrecht zweven boven muur en deur.<br />
^ I dak I<br />
[Hier eindigen MI-2]<br />
M3-D 2, r. (8):<br />
buiten deoort over de muur.<br />
P<br />
[Hier eindigen M3-D2<br />
g<br />
COMMENTAAR I Zie[42 7]Nachtwind en ritseling' noot 1.<br />
7 g^<br />
2 Ditedicht staat vermeld in een eerste inhoudsopgave van Eur dice Limiet<br />
g pg y<br />
3 i2<br />
1
(zie 15.1). Vervolgens g is het ondergebracht g in de bundel Cel. In de collectie<br />
van Jan Vermeulen bevindt zicheen g manuscript p of typoscript van he het gedicht, ged<br />
ic<br />
wel de uitgescheurde g bladzijde uit De Vlaamschegids. ^ Zie verder de 16.<br />
Op 3 0 25 april 16 94 verzocht J. Schepens, p redactiesecretaris van De Vlaamsche<br />
gids, ids Achterberg g om een bijdrage. l g Op p 4 mei 1 94 6 stuurde Achterberg e gonde<br />
onder<br />
meer elf "As "Asyl"-verzen', l"-verzen' met het verzoek ze onder deze titel oop te nemen. Op 0<br />
24 4 mei vroeg g Achterberg g Schepens p bij l de ggedichten een noot op p te nemen met<br />
vermelding g van de bundel `As Y l'. Uiteindelijk werden uit ruimtegebrek alleen all n<br />
ditedicht g en 476 `Ik laat de avond sterven' gepubliceerd, g p ^ mét de aankondiging<br />
van de bundel. Zie verder 22.3.9.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Spaans p door F. Carrasquer. q<br />
455 SOLDAAT<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
313<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, 16.<br />
p 1 g^<br />
M 2 Typoscript Cel > collectie P. . Meertens, > H 2o > Iv.<br />
M3 Typoscript As l y H-36.<br />
^<br />
T Ad interim 3 1uli au g ustus 94 1 ^ 6. p. 34 341.<br />
D I Blauw uur p. 2 . ^ ^ p 9<br />
D 2 Ver amelde edichten4 p. 989.<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
MI<br />
^ g ^ p99<br />
6 tezamen, > tezamen. T<br />
6/7 [geen stro ewit > stro ewit M3-D 2<br />
7 g<br />
I Zie[427]Nachtwind 7 en ritselin B, ' noot 1.<br />
2 Ditedicht g staat vermeld in een eerste inhoudsopgave pg van Eury dice Limiet<br />
(zie 15.1). Vervolgens g is het ondergebracht g in de bundel Cel. Zie verder 16.<br />
3 In M 2 luidt r. 8: `nimmermeer uit g eze gtoevoeging d(afgezegd?);'. De toevoe in ` af ge-<br />
ze gd? ' is opgevat pg als een voorstel tot correctie (dat niet van Achterberg gstamt)<br />
en is om die reden niet opgenomen pg in het apparaat. pp<br />
4 Over deublicatie p van dit gedicht g in Ad interim, samen met vier andere a de e<br />
ggedichten, ^ zijn geen g gg gegevens e bekend. Zie verder 22.3.3.<br />
5 Zetfout in DI r,: 3 in i.p.v. p op
[456] `ZIEKENHUIS. WIEKENZUIS'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk P 1 collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M 2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, H 2o p> > > VII.<br />
D I Sintels ,pp.<br />
8. .<br />
D 2 Hoonte, ^ p. P 3<br />
P I Eersteroef P D3, ^ H-88.<br />
P 2 Tweederoef p D3, H-89.<br />
^<br />
D3 Cr to amen In-, p. 229-23o.<br />
y g ,p<br />
M3 Kopij P1 D4 ^H-122.<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ,p p. 95 6 .<br />
16.<br />
DATERING VÓÓr 1 942<br />
94<br />
LEESTEKST MI<br />
ONTWIKKELINGSGANG De eerste versie van ditedicht g M I bestaat uit I 5 regels. g In de latere bronnen<br />
zijn bepaalde P regels g g gesplitst. p In de hiernavolgende g presentatie p worden de<br />
desbetreffendee<strong>deel</strong>ten g parallel p gepresenteerd. gp<br />
M I r. 1-8 zijn in M 2 – een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift (zie<br />
noot 2) – ver<strong>deel</strong>d over i2 regels g (M 2, r.(I)–(I 2 . Vanaf D I zijn dezelfde ^zij<br />
regels herschikt tot I S regels: g D I -D4 ^ r.(1)–(ij). De schikking g van M I ^ r. 9 –IS<br />
blijft t,<br />
in M2-D I ongewijzigd: M I -D I r,9(13)(16)-1 5 0 9)(22).-<br />
In D 2-D4 wor<br />
den deze regels g eveneens g gesplitst, p ^ zodat het gedicht g in D 2-D4 in totaal 229<br />
regels g telt: D 2-D4, ^ r.(16)–(29).<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I MI<br />
2 MI<br />
3<br />
4<br />
S<br />
MI<br />
M'<br />
MI<br />
6 MI<br />
7<br />
MI<br />
8 MI<br />
M I r. 1-8:<br />
Ziekenhuis. Wiekenzuis.<br />
Dood en waanzin. Kind aan huis.<br />
Zonder aanzien desersoons<br />
p<br />
leggen w'ons, iets doodgewoons,<br />
gg ^ g<br />
naakt en broos te vondeling<br />
in twee witte handen,<br />
voor een einde of be gin•^<br />
Prometheus ontbonden.<br />
M2 , r. I-12:<br />
(I) M 2Ziekenhuis.<br />
314
(z) M 2Wiekensuis.<br />
(3)<br />
M 2 Dood en waanzin<br />
(4) M 2 Kind aan huis<br />
(5)<br />
M 2 Zonder aanzien<br />
6 M 2 desersoons<br />
p<br />
M 2leggen w'ons<br />
7 gg<br />
(8) M 2iets dood gewoons<br />
g<br />
M 2naakt en broos te vondeling<br />
9 2 g<br />
(1 o) M 2in twee witte handen,<br />
I I M 2voor een einde of begin;<br />
g^<br />
I2 M 2Prometheus ontbonden.<br />
D I -D 4 r. I –(ij):<br />
J•<br />
Titel D i -D4 Ziekenhuis<br />
(I) D i -D4 Ziekenhuis.<br />
(2) D I -D4 Wiekensuis.<br />
(3) D I -D4 Dood en waanzin,<br />
(4) D i -D4 kind aan huis.<br />
(1) D I -D4 Zonder aanzien<br />
6 D -D4 desersoons<br />
p<br />
(7) D I -D4leggen gg w'ons,<br />
8 D I -D4 iets doodgewoons, g<br />
(9) D I -D 4 naakt en broos<br />
lo D I -D4 te vondeling<br />
Ir D I -D4 in twee witte handen,<br />
12 D i -D4 voor een einde<br />
r3 D I -D4 of begin; g^<br />
r4 D i -D4 Prometheus<br />
1J D i -D4 ontbonden.<br />
31S
M I -D I r. 9(13)(16)-15(19)(22):<br />
^<br />
9,<br />
M I -D I Prometheus ligt in de doos<br />
I 3 M2 0<br />
rG DI ,<br />
I o I ^ M I -D I waarin Mozes is gevonden<br />
4 7 g<br />
II(I5) M I - 2 door een vrouw der Pharao's ,<br />
(18) DI I<br />
12(16)(19)M ID I en die naar het hof gezonden,<br />
g ,<br />
133 MI volk'ren richtte voor altoos.<br />
I 7 M2 volkren<br />
(20) DI volk'ren<br />
14(18)(2I M I -D I Is verzwonden graveloos;<br />
g ,<br />
1509) S 9 MI-2 weggenomen gg door Gods handen.<br />
22 DI IHanden.<br />
D 2-D 4, r. 06)–(2.9):<br />
,<br />
16 D 2 -D4 Prometheus<br />
('7) D2-D4 ligt in de doos ,<br />
(i8) D2-D4 waarin Mozes<br />
1 9 D2-D4 is gevonden g<br />
zo D2-D4 door een vrouw der<br />
2I D2 Pharao's ,<br />
PI-D4 ,<br />
(22) D2-D4 en die naar het<br />
(23) Dg 2-D4 hof gezonden, ,<br />
(24) 4 D2-D4 volk'ren richtte<br />
(25) S D2-D4 voor altoos.<br />
26 D2-D4 Is verzwonden<br />
(27) 7 D 2graveloos; g<br />
PI-D4 groeveloos•<br />
(z8) D2-D4 weggenomen gg<br />
(29) D2-D4 door Gods handen.<br />
316<br />
[die noot ¢J
COMMENTAAR<br />
[4571<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M1-2<br />
I<br />
T-D3<br />
MI-2<br />
T-D3<br />
3 Mi-i<br />
T-D3<br />
I Zie [427]Nachtwind 7 en ritseling' ^^ noot 1.<br />
22 M is is een ee orJan doorVermeulen vervaardigd afschrift van dit gedicht g (zie 43 6<br />
Nu Di uweer verbindt', ' 2 . Het gedicht ed c is – gezien g de onregelmatige g ged-<br />
uc<br />
tu s– nogal g haastig i ggenoteerd<br />
g den bevat enkele verschrijvingen, 1 gen<br />
door oor Ver-<br />
meulen direct zijngecorrigeerd. l Dit t is s in het apparaat pp genegeerd. g geer<br />
Het et ontbre-<br />
ken van interpunctie P in r. 3 – 4 is s wwel<br />
in het apparaat pp opgenomen, pg omdat<br />
deze z lezingen mo mogelijk gl een rol hebben gespeeld gp in de tekstgeschiedenis g (zie<br />
DI , r.(3)–(4)).<br />
3 Ditgedichtsstaat vermeld in een eerste inhoudsopgave pg van Eur ydice<br />
Limiet<br />
(zie 1 S . Vervolgens rvol gens is het ondergebracht g in de bundel Sintels. Zie verder<br />
20.<br />
4 I nD,s D 2, r.(2.1): Pharao's; is de puntkomma p beschadigd, g^ waaruit mogelijk g 1 de<br />
variant in P I -D4: Pharao s , verklaard kan worden.<br />
5 Schrijffout in M 2, ^ r. (I Phara'os, i. .v Pharao's<br />
5 ^ p ,<br />
EMBRYO<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
3i7<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 2o II.<br />
, ,<br />
T Criterium [4] 4 1945), 94S^p p. 7<br />
72.<br />
P l Proef D I ^ oors oorspronkelijk P 1 collectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
M3 Manuscript, oorspronkelijk collectie H. Roest, H.<br />
p ^ p 1 ^ 34<br />
D I Existentie, ^ p. p S 6.<br />
P 2 Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef P D 2, ^ H-89.<br />
D 2 Cr to y amen g irr, ^ pp.<br />
16o.<br />
M4 Kopij p H 122.<br />
l ^<br />
D3 Ver amelde gedichten, g ^ p. p 59 1.<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
M'<br />
Embryo<br />
Y<br />
Teling<br />
Onder den morgen liggen wij bijeen.<br />
g gg l 1<br />
de<br />
dat naast mij staat, zondergewin,<br />
l ^ g<br />
is
4 Mr<br />
16<br />
17<br />
Ió<br />
Mz<br />
T-P I<br />
M3<br />
DI-D3<br />
MI-2<br />
5<br />
T<br />
PI<br />
M3<br />
DI-Dj<br />
mi-2<br />
7<br />
T<br />
PI-D3<br />
14 MI<br />
M2-D3<br />
MI -2<br />
zf<br />
T-D3<br />
MI -2<br />
MI-2<br />
MI-2<br />
MI-2<br />
I<br />
eraat g ggeen stroming g naar u henen.<br />
strooming<br />
I I stromingg heen.<br />
I<br />
I stroomingg henen.<br />
I<br />
heen.<br />
Alles is stil . Wij ^ moeten menen<br />
I I staat I I<br />
i i ,wij I I meenen<br />
I 1. Wil I I<br />
I 1, wij I I<br />
dezelfde bladen van een bloem ;<br />
omvat de kern<br />
verhardt<br />
der teelaarde<br />
I I teling<br />
MI-2 r. 16-19:<br />
Bladmoes en mos.<br />
Ons bewustzijn: l<br />
humus;<br />
spons.<br />
[Hier eindigen M1-2]<br />
T-D3, r. 16-18:<br />
(i6) T-D3 Ons bewustzijn:<br />
1<br />
I T humus, spons.<br />
7 ^p<br />
P I bladmoes en mos<br />
M3<br />
DI-D3<br />
18 T Bladmoes en mos.<br />
P'-.D3 humus, spons. p<br />
[Hier eindigen T D 3<br />
g<br />
tusschen ons.<br />
COMMENTAAR I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritseling', g^ noot 1.<br />
2 0 OpM 2, een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift, is het gedicht g geheel g e<br />
3i8
[458]<br />
2 MI<br />
M2-D4<br />
(3) M2<br />
(4) M2<br />
in onderkastet g t. Yppp<br />
Dit is in het apparaat genegeerd. g g Het gedicht g staat ver-<br />
meld in een eerste inhoudsopgave pg van Eur ydice Limiet (zie I .I 5 . Blijkens Blijken een<br />
Vermeulen gemaakte inventarisatie is het ook de bedoeling geweest het<br />
doorV g gg<br />
gedicht edicht in de geplande gpop bundel Embryo o te nemen. Zie verder I 7.1.<br />
3 Een nieuwe versie van hetedicht heeft <strong>deel</strong> uitgemaakt van een verzameling<br />
g g<br />
die Achterberg g ter beoordeling g stuurde aan S. Vestdijk. In zijn brief van 225<br />
Jjanuari 1944 944 bestempelde p Vestdijk onder andere `Teling' gals<br />
`heel mooi'. Zie<br />
verder 1 7<br />
.2.<br />
4 De nieuwe versie van ditedicht g is, ^samen met zeven andere gedichten, g<br />
g gepubliceerd ee<br />
in de november-aflevering g 94 1945 van S Criterium. Zie [ S 5 63 3 ] 'Opper- pp<br />
vlaktespanning,' noot 2 en verder 22.3.1.<br />
5 Zetfout in P'-D', r. 14: 4 verhard i, i.p.v .v verhardt<br />
AVOND OVERMANT UW DOOD'<br />
OVERLEVERING I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H-20,11.<br />
16.<br />
DATERING VÓÓr 1942<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
D'- 2 Eur dice' -2<br />
y ^ p p. 1 4.<br />
P l Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D3, p H-89.<br />
^<br />
D3 Cr ygto amen HI, ^ pp. 14. 4<br />
M3 Koi'D4 H122. pl D4,<br />
D 4 Uer amelde gedichten, p.<br />
MI<br />
Titel M I - Z[ontbreekt]<br />
D I -D4 Luchtslag<br />
319<br />
met transparante krachten<br />
p<br />
M2 , r.(3)–(4):<br />
^ g ^ p 373.<br />
De volgende regels ontbreken in M I en D'-D4:]<br />
(die op het leven wachten<br />
p<br />
dat mij u ontvlood)<br />
1
[4591<br />
I<br />
4<br />
MI<br />
M2<br />
D'-D3<br />
MI - 2<br />
M I -D4, r. 3(5)(3)-80o)(8):<br />
4 MI den hemel rood ,<br />
(6) M 2de I 1<br />
(4) D I -D4 den 1 10<br />
COMMENTAAR<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
3 MI<br />
M2<br />
DI-D3<br />
I Zie[427]Nachtwind en ritselin ' noot I.<br />
7 g^<br />
2 Zie[429]Het uisterbosch' noot z.<br />
9 ,<br />
REIMERSWAAL<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk P l collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, , H 2o , II.<br />
D I Limiet ,pp.<br />
i8. .<br />
P l Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D2,1-1-89.<br />
D 2 Cr y to g amen 111 ,p p. 448.<br />
M3 Kopij p l D 3 , H I22.<br />
^<br />
D3 Ver amelde ^ gedichten, g ,p p. 4 o. S<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
MI<br />
Een, zichzelf niet meer bezit<br />
, ,<br />
Klokken zijn mee verdronken<br />
meeverdronken<br />
mee verdronken<br />
M I - 2 r.<br />
,<br />
(4) D I -D3 en luiden dit<br />
4:<br />
en luiden dit ononderbroken;,<br />
(5) D I -D3 ononderbroken.<br />
320
[460] EN DOOD'<br />
COMMENTAAR<br />
[461]<br />
M`-D 3 , r. 5(6)-6(7):<br />
5 M1-2 maar niemand weet of ziet<br />
(6) D I -D3 Maar I<br />
6 M' de plaats , waar alles ligt gezonken.<br />
MZ I I° I<br />
(7) DI -D3 I I, I<br />
COMMENTAAR I Zie 4 z 7 `Nachtwind en ritselin ^, ' noot I.<br />
2 Zie [429] 9 Het uisterbosch' noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Frans door H. Fa Fagne ne.<br />
oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, 16.<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oorsp<br />
DI Sphinx, ^ p. p 34.<br />
1 g^<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M 2 Typoscript D 2 > Querido-archief, > II S 6.<br />
P l Eersteroef D2 H-57.<br />
p<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D 2 H-58.<br />
p<br />
^<br />
D 2 Oude cr y to amen p. I .<br />
^ ^ p 97<br />
M3 Kop P1 D3 ^ H-Izz.<br />
D3 Uer amelde gedichten,<br />
^ g ^ p. p 492. 49<br />
Vóór 1 942<br />
94<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Tweeklank DI-D3<br />
2/3 [geen strofewit] > [.rtrofewitJ DI-D3<br />
4/5 [geen strofewit] > [,rtrofewitJ D' -D3<br />
I Zie [427]Nachtwind 7 en ritselin g, ' noot I.<br />
2 In D I is ditedicht g geillustreerd g door C.A.B. Bantzinger. g Zie verder 1 3.1.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Duits door H.J. Schádlich.<br />
` STAAR IN MIJ MI ZONDER STERREN,'<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors oorspronkelijk P 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
3zI
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
DI Sphinx, ^ p. p 23. 3<br />
M 2 Typoscript D2, D 2 uerido-archief, , H-56.<br />
P I Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef P D 2, ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr to y ^ amen, p. 88 1.<br />
M3 Kopij p D3, H-I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 48 3 .<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
MI<br />
^ g ^ p43<br />
Titel [ontbreekt] > Sferoide D I -M3 > Sferoïde D3<br />
I sterren, > sterren. DI-D3<br />
2 het > Het D' -D 3<br />
3 verder, > verder. DI-D3<br />
4 zonder > Zonder DI-D3<br />
5 grooter, ^ > ggrooter<br />
D I -D3<br />
COMMENTAAR I Zie2 4 7`Nachtwind en ritselin g, ' noot I.<br />
62 'TERWIJL HET REGENT TUSSCHEN U EN MIJ '<br />
' J J<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
T Ad interim [I/2.] uni J 1944), 944 p. ^ p 0. 4<br />
D I -2 Eurydice' -2, . p 33.<br />
PT Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P2 Tweederoef p D3 H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to gamen Hi, p. ^ p 33.<br />
M 2 Kopij Pl HI22. D4,<br />
D4 Ue ^amelde ggedichten, ^ p. p 392. 39<br />
Vóór 1 942<br />
94<br />
MI<br />
Titel M I(ontóreektJ<br />
T-D4 Verschijning<br />
322
6(7) MI-T<br />
DI-D4<br />
COMMENTAAR<br />
De volgende regel ontbreekt in M':]<br />
^<br />
T D4 r. (6):<br />
(6) T D4 Een omgekeerde orde is op handen.<br />
g p<br />
MI-D4 r. 6(7)-8(9):<br />
Ik zie uw oogen in den regen branden.<br />
g g<br />
de<br />
I Zie [427] `Nachtwind en ritseling, g^'<br />
noot 1.<br />
2 Zie 444 `Uit de trom et' noot 3.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Frans door D. Vers Verspoo oor Frans (6x).<br />
Zetfout in D 2-D3, r.: 7 branden i.p.v. p branden. (niet ggecorrigeerd g in MM2). 2<br />
6 'GIJ HEBT UW KUSSEN KOEL GEMAAKT'<br />
43 J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk P l collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
D<br />
16.<br />
I-2 Eur dice' - 2 y ^ p p. 1 9.<br />
P I Eersteroef p D3, I^ 88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D3, H- 89.<br />
^<br />
D3 Cr y to gamen III, ^ p. p 1 9.<br />
M 2 Koi'D4 H122.<br />
DATERING VÓÓr 1942<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
p l ^<br />
D4 Uer amelde gedichten, p. ^ g ^ 37<br />
M'<br />
378.<br />
Titel [ontbreekt] > Droomgebruik D' g -D4<br />
7 namen. > namen; DI-D4<br />
8 Be gin,<br />
> begin, DII-D4<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind en ritseling', noot 1.<br />
7 $^<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Engels door M. O'Loughlin.<br />
g g g<br />
[464]<br />
`ER WAREN VASTE KERNEN IN UW HUIS'<br />
OVERLEVERING M Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
323
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
Vóór 1942 94<br />
M<br />
[4651 `NI JHOFF'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritseling' ^^ noot 1.<br />
2 Eind 194 3/begin i'944 is dit gedicht g gesplitst g p in twee afzonderlijke afzonderlijkeg<br />
gedichten:<br />
r. 1-6 werden in Limiet opgenomen pg (zie S 3 6 `Gruis'), , 7-13 7 3 in Eur ydice<br />
(zie<br />
[ 5S 261 'Eigendom') g .<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, ^ H 2o , II.<br />
D Achtergebleven g g gedichten, ,p p. 29. 9<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
MI<br />
2 schrijven; 1 ^ > schrijven, J D<br />
I De aa<strong>nl</strong>eiding g voor dit gedicht g is niet achterhaald.<br />
2 Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritselin g, ' noot 1.<br />
3 M2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van dit g gedicht. Het ge-<br />
dicht staat vermeld in de eerste inhoudsopgave pg van Eur ydice<br />
Limiet (zie 15.1)<br />
en in een door Vermeulenemaakt g lijstje lijstjemet gedichten, g ^ dat voorkomt op P een<br />
vroege g versie van de 'Verantwoording' g van Morendo (zie 21.2.1. Het gedicht g<br />
werd ineen geenvan deze bundels opgenomen Pg en bleef tijdens tijdensAchterbergs g leven<br />
ongepubliceerd. Het werd opgenomen pg in de postume p uitgave g Achtergebleven ^<br />
gedichten. edichten. Zie verder 52.3. S3<br />
4 Zetfout in D, r. geschied, i.p.v. geschied.<br />
[4661 `TUSSCHEN DE ENGELEN EN KLIEREN'<br />
MOVERLEVERING I Typoscript, oors<br />
324<br />
oorspronkelijk P 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
M 2 Typoscript Cel , collectie P. . Meertens, , H-2o , Iv.<br />
M3 Typoscript As y l H-36.<br />
^
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M1-2<br />
I<br />
M3-D2<br />
MT<br />
M2<br />
M3-D2<br />
4/5 MI-2<br />
S<br />
8/9<br />
M3-D2<br />
MI-T<br />
M3<br />
DI-z<br />
MI-2<br />
M3-D2<br />
COMMENTAAR<br />
LEESTEKST MT<br />
b<br />
T Semaphore i.i (1946),p. 85.<br />
D I Blauwuur, p. 9.<br />
D 2 Uer7ameldegedichten4, p. 968.<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
MI<br />
M3 a typemachine, b potlood (aangebracht na T)<br />
Yp^ p g<br />
[ontbreekt)<br />
Lichtslag<br />
Tusschen de engelen en klieren<br />
g<br />
I de klieren<br />
I klieren<br />
[geen strofewit]<br />
[strofewit]<br />
Afscheidingen g van vocht en sterren<br />
dossier<br />
[geen strofewit]<br />
[strofewit<br />
I Zie 4 2 7 `Nachtwind en ritselin g, ' noot 1.<br />
2 Zie 442 `Inkt<br />
wart loover loopt over g ri ^^ t e aden' noot 4.<br />
6 `IK SCHRIK WANNEER MIJN NAAM WEERKLINKT'<br />
47 J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk P 1 collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H-2o I. ><br />
16.<br />
DATERING Vóór 1942<br />
94<br />
32S<br />
M 3 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 2o I.<br />
> ><br />
M4 Typoscript Cel collectie P. . Meertens, H 2 o Iv.<br />
> > ,<br />
M 5 Typoscript As l H-36.<br />
y ^<br />
T Ad interim 3 december I 94^P59 6 p. 5 2 9 .<br />
D' Blauw uur p. 16.<br />
^ ^ p<br />
D 2 Uer amelde edichten 4 .<br />
^ ^ ^ p 975.
VARIANTEN EN M2 a typemachine, bl potlood (in de hand van J. Vermeulen)<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Asyl Y T<br />
Nummer [ontbreekt] > I T<br />
Titel ontbreekt' J > [ontbreekt] M 2 a> Schrik M 2 b-D2<br />
I weerklinkt, > weerklinkt. M2-D2<br />
2 want > Want M2-D2<br />
4 bord, er > bord. Er M2-D2<br />
8 g raf, ^ > ggraf<br />
M 2 -4<br />
8 bestaan, > bestaan M5-D2<br />
10 den > de M2-D2<br />
I Zie[42 77]Nachtwind en ritselin g, ' noot I.<br />
2 Ditedicht g staat vermeld in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel<br />
Balans (zie 14.1). Vervolgens g is het ondergebracht g in de bundel Cel, zoals ook<br />
door Jan Vermeulen op p M 2-3 is aangetekend. g Zie verder 16.<br />
3 Zie[45o] 4S `Ika gaiedere moren g ten g ronde' , noot 3.<br />
4 Op 0 27 januari 1949 949 schreef Bert Voeten aan Achterberg g`Hoe<br />
was toch dat<br />
vers, dat je me in de telefooncel hebt laten horen? Ik loop P sindsdien rond met<br />
de sleutelwoorden "kiezen" en "slijmvliezen" 1 – best mogelijk g j dat het iets heel<br />
anders iseweest...' g Vgl. g 3 I. 3.<br />
[468] `DE DOOD BRANDT U UITEEN'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
D' Sphinx ,pp.<br />
6.<br />
M 2 Typoscript D 2 > Querido-archief, > H-56.<br />
P I Eerste roef D p 2 ^ H- 57.<br />
P 2 Tweederoef P D 2 ^,<br />
H-58.<br />
D2 Oude cr y to g amen p. I . ^ p 74<br />
M3 Kop D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Ver amelde gedichten, p. 469.<br />
^ ^ p 49<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
M'<br />
Titel M I[ontbreekt]<br />
D' -D3 Hersenschim<br />
326
4 Mr<br />
DI-D3<br />
7 MI<br />
DI-D3<br />
LEESTEKST MI<br />
Ik moet manieren vinden<br />
methoden I I<br />
aanan lie en kraakbeen .<br />
g g<br />
[De volgende g regels ^ ontbreken in M'<br />
DI-D3 r.(8)–(io):<br />
(8) D I -D3 de spermatozoïde<br />
p<br />
(9) D'-D3 van leem en kiezelsteen.<br />
(9/I o D' -D3 stro ewit<br />
o D I -D3 Om u opnieuw te binden<br />
p<br />
s M'<br />
(I I) DI-D3<br />
JO MI<br />
( r 3) DI-D3<br />
I I _Ai I<br />
( 14) DI-D3<br />
COMMENTAAR<br />
[469]<br />
M I -D3,Y. 800-4'04):<br />
Aan deze hersenschim<br />
aan<br />
waarop p wij<br />
beide wachten .<br />
I beiden I<br />
Ik samen. Gij Gi alleen.<br />
ik<br />
I Zie [427]Nachtwind en ritselin ' noot I.<br />
7 g^<br />
`DE BEVENDE BINNENKOMST'<br />
oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, 16.<br />
D I - 2 Eur dice' - 2 p. y ^ p 9.<br />
P I Eersteroef p D3, H- 88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D3, H-89.<br />
^<br />
D3 Cr to amen lii p. y g ^ p 9.<br />
M 2 Kopij P} D4, ^H-122.<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, oorsp<br />
} g?<br />
DATERING VÓÓr 1942<br />
94<br />
327<br />
D 4 IVe amelde gedichten, p. 368.<br />
^ ^ ^ P 3
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > Branding g DI-D4<br />
3 bloem, > bloem D I -D4<br />
4/5 stro ewit > [geen ^ stro ewit Dl-D4<br />
5 ons, > ons DII-D4<br />
7 bloed, verstart > bloed verstard DI-D4<br />
7 aangezicht. g > aangezicht; g ht• DI-D4<br />
77/8 stro ewit > [geen ^ stro ewit DI -D4<br />
8 Waartegen g > waartegen g D I -D4<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind en ritseling' noot i.<br />
7 g^<br />
[470]<br />
DANAIDE VAN RODIN<br />
oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, 16.<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oorsp<br />
1 g^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, ^ ^I 20 ^I.<br />
P I Proef D', oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ P l ^<br />
D I Existentie, ^ p. p 57•<br />
P 2 Eersteroef p D 2, H- 88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef D 2, p H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to amen HI, p. i61.<br />
^ ^ p<br />
M3 Kopij p D3 H I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 592.<br />
^ ^ ^ p 59<br />
DATERING<br />
LEE STEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
328<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
M'<br />
M 2 a typemachine, b zw inkt, c gr potlood -c in de hand van J. Vermeulen)<br />
yp g p<br />
Titel Danaïde van Rodin > Danaide M 2 a > Rodin M 2 b ><br />
Danaïde P I -D3<br />
Ondertitel [ontbreekt] > Rodin M 2 a> Danaïde M 2 b > (Rodin) PI-D3<br />
I vrouw, > vrouw P I -D 3<br />
2 berouw > berouw, M2-D3<br />
3 vóór > voor M2<br />
stro ewit > een stro ewit P I 3/4 g<br />
-D 3<br />
S 6 stro ewit > een g stro ewit P I -D 3<br />
7 waarin > waarin M 2 a > waar M 2 c<br />
7 vreezen. > vrezen. M2
,^..a....:.::,..::^ ..^-.<br />
,::.-_ :^-...-....•w ^-:;.::;:^<br />
Auguste g Rodin, od ^ `La Danaïde' (zie 47o<br />
`Danaïde van Rodin')<br />
3z9
COMMENTAAR I De titel verwijst verwijstAuguste<br />
naar het beeld `La Danaïde'(1889-1890) van Au uste Rodin<br />
zie afbeelding). g gVgl. noot 33.<br />
2 Ziez 4 7`Nachtwind en ritseling' ^^ noot I.<br />
3 Voor ditedicht g zijn zijnverschillende mogelijkheden gl voor bundeling goverwo -<br />
gen. Het gedicht g staat, > onder de titel `Danaïde' vermeld in de inhoudsopgave pg<br />
van Balans (zie 14.1). Blijkens Blijkenseen aantekening g op P M 2 , een door Jan Vermeu -<br />
len vervaardigd g typoscript, is vervol vervolgens g overwogen g het ggedicht op p te nemen<br />
in dee gplande bundel Heul (zie 16.I .0 Op I I december 1943 943 vroeg Achter- g<br />
bergan g Jan Vermeulen: `Staat Danaïde (Rodin) in Eur Ydice?<br />
Is de titel<br />
"Danaïde" eige<strong>nl</strong>ijk g 1 wel g goed, voor dat beeld van Rodin, >1 ja ik meen zeker dat 't<br />
zoo heet, maar Danaïde komt toch vooral voor in 't meervoud? ('t vat der<br />
Danaïden?)'. Voorzover bekend is het nooit de bedoeling gggeweest dit gedicht g<br />
in Eur ydice op p te nemen (zie 18.1. Wel komt het gedicht g voor op peen<br />
van de<br />
lijsten ^s die Jan Vermeulen maakte in verband met de samenstelling g van Morendo<br />
zie 21.2. 4^maar waarschij<strong>nl</strong>ijk wist Vermeulen op p dat moment niet dat<br />
Achterberg g het ggedicht inmiddels had ondergebracht g in de bundel Existentie.<br />
Zie ook noot 4 en verder 2 4.<br />
4 Ditedicht g heeft <strong>deel</strong> uitgemaakt g van het concept p van de bundel Existentie,<br />
dat Achterberg g begin g i 944 ter beoordeling g stuurde aan S. Vestdijk. In zijn zij brief<br />
25 S januari 1944 bestempelde Vestdijk onder andere dit gedicht als `heel<br />
januari 944 p Vestdijk g<br />
mooi' waarbij hij hij expliciet p de 'voortreffelijke `voortreffelijke 4<br />
e en S e regel' g noemde. Zie ver-<br />
der 1 7 .2.<br />
1 `WI STONDEN HUID AAN HUID'<br />
47 J<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
330<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, 16.<br />
p l g^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H 2o > v.<br />
T Ad interim 3 februari I 94 6. , p. 8. 3<br />
P I Proef D I ^ oorspronkelijk P 1 co llectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
M3 Manuscript, P ^ oorspronkelijk p 1 collectie H. Roest, ^ H. 3 4<br />
D' Existentie, ^ p. p s o– SI.<br />
P 2 Eersteroef D 2 , H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2, H-8 .<br />
p ^ 9<br />
D 2 Cr y to gamen III, ^ p. p I SS.<br />
M4 Kop D 3 H-1 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, .$ 6.<br />
^ g ^ p 5<br />
Vóór 1942 (MI)<br />
Eind 1943/begin 1944 (M2)<br />
MI<br />
M 2 (zie p. 244)
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel MI<br />
M2<br />
Titel<br />
I<br />
4<br />
S<br />
8<br />
9<br />
I0<br />
T-D3<br />
MI-2<br />
T-D3<br />
MI-2<br />
T-P'<br />
M3<br />
D T -D3<br />
MI<br />
M z-D 3<br />
MI<br />
M2-D3<br />
MT<br />
M2-D3<br />
MI<br />
Mz-D3<br />
MI-2<br />
T-D I<br />
PZ<br />
P3-D3<br />
MI-2<br />
T-D3<br />
M 2 a typemachine, b groen potlood<br />
Yp^ g p<br />
P 2 a edrukt b potlood<br />
g ^ p<br />
ontbreekt<br />
Embryo<br />
Y<br />
ontbreekt<br />
Nummer M I[ontbreekt]<br />
6<br />
7<br />
331<br />
M 2 r<br />
T-D3 [ontbreekt]<br />
[ontbreekt]<br />
Liezen en regenbogen<br />
Wij j stonden huid aan huid<br />
Het sneeuwde besluit<br />
menigvuldig g g voornemen<br />
Menigvuldig g g<br />
ml voerde niets uit<br />
M 2a brak de ruit<br />
b bracht niets uit<br />
T-D3<br />
M'<br />
M2<br />
T<br />
PI-D3<br />
dan innerlijk weenen, s<br />
a der innerlijkheden,<br />
1<br />
b dan innerlijk J weenen<br />
I wenen,<br />
weenen,<br />
a<br />
b [<br />
omdat de tijd<br />
nu<br />
tekort schoot voor zooveel<br />
volliep van zooveel<br />
p<br />
weelde op eenen:<br />
p<br />
opeenen:<br />
I openen:<br />
[op] [enen:]<br />
[geen strofewit]<br />
[strofewit]
I2 MI<br />
^4<br />
If<br />
M2-D3<br />
MI-2<br />
MI<br />
M2<br />
zonder sterven<br />
MI - 2 r. I –I<br />
^ 4 S:<br />
van holten en liezen<br />
in alvermogen g<br />
I<br />
0<br />
[De volgende ^ regel ontbreekt in M I.<br />
M 2 ,): r. 1 6<br />
16 M 2en naamverliezen<br />
M I - 2 r. 16(17)-18(19):<br />
16 M I en duizend regenbogen<br />
I M 20<br />
7<br />
I 18 M I - 2getrokken over elkanders land.<br />
7 g<br />
I8 1 9 M I - 2Wij stonden j hand in hand.<br />
[Hier eindigen M/-2]<br />
g<br />
T-D3, r. (14)–(2o):<br />
r T D3 met dichte oogen<br />
4 g<br />
1 T D 3 van holten en liezen<br />
J<br />
16 T D3 in alvermogen<br />
g<br />
1 T D3 en doelverliezen...<br />
7<br />
(17/d)T-D 3 stro ewit<br />
Iá T-D 3 En duizend regenbogen<br />
1 T D 3 getrokken over elkanders land.<br />
9 g<br />
(20) T-D3 Wi Wij stonden hand in hand.<br />
[Hier eindigen T D 3<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind 7 en ritselin g^'<br />
noot 1.<br />
2 M 2 is afkomstig g uit het materiaal van de geplande gp bundel Embryo zie I 7.I<br />
en vormt daar samen met[521] S 'Embryo Y ii' en [522] S 'Embryo Y iii' een reeks<br />
(zie in <strong>deel</strong> I ook leestekst[471B] 47 'Embryo Y I' . Het gedicht g werd gepubliceerd g P<br />
in Existentie. Zie verder 24. 4<br />
332
{472]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
I M'<br />
i MI<br />
P'-D3<br />
PI-D3<br />
PI-D3<br />
3 0 Op20 november i 945 vroeg g aa pRomijn l Achterberg gom een bijdrage l g voor<br />
de januari-aflevering l g 94 I 6 van Ad interim. Wanneer Achterberg g aan dit verzoek<br />
heeft voldaan, is niet bekend. In de betreffende aflevering g werden vijf<br />
edich-<br />
ten opgenomen. pg Wellicht hebben tot de inzending g ook de ggedichten<br />
behoord<br />
die in de februari-aflevering g en latere afleveringen g werden gepubliceerd. gp Zie<br />
verder 22.3.3.<br />
4 Dit2x<br />
gedicht is vertaald in het Spaans p door F. Carrasquer q<br />
.<br />
`IK BLIJF MET U VERBONDEN'<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk P l collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
P I Proef D', ^ oorspronkelijk p 1 collectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
D I Existentie, ^ p. p 2 7.<br />
P 2 Eersteroef D 2 , p H-88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen rir y g ^ p. p 1 33.<br />
M 2 Kopij D3 H-1 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde<br />
^ gedichten ^ p. p S4 5 64.<br />
Vóór 1 94 942 M I<br />
Vóór 3 november 1945 94S (P1 )<br />
MI<br />
D I (zie p. 296)<br />
M I z cellulose. < cellulose<br />
[ontbreekt]<br />
Symbiose<br />
Y<br />
Ik blijf met u verbonden<br />
aan<br />
door wind en cellulose.<br />
met<br />
[M I eindigt na r. 1<br />
( 5/6) P I -D3 [strofewit]<br />
(6) P I -D3 Natuur en geest, vermalen,<br />
333
(7)<br />
I -D 3 planten lanten zich in elkander voort<br />
8 P I -D3 door einders en centralen,<br />
P I -D3 lan s vezels en metalen<br />
9 g<br />
I o P I -D3 om nog te achterhalen,<br />
g<br />
I I P I -D3 bi' bij de gratie g van een woord,<br />
I Z P I -D3 momenten van ontmoeten,<br />
I 3 P I -D3 die eenmaal zijn geweest,<br />
I P I -D3op wandelende voeten,<br />
4 p<br />
I P I -D 3 eenheid van tijd en vleesch.<br />
S J<br />
[Hier eindigen P' -D3]<br />
COMMENTAAR I Ziek Ziez z7] `Nachtwind en ritseling' g^ noot I.<br />
2 Op 0 24 4en 2 7 oktober i 94S schreef Achterberg g aan Jan Vermeulen dat dit<br />
gedicht g en [493] `Koorts' uit Sphinx `enkele regels g ggemeen' hebben. De enig ge<br />
verwantschap p tussen beide gedichten g is het rijmpaar Jp `cellulose'-`rozen'. Deze<br />
doublure is echter ongewijzigd ggelaten, ^ al schreef Achterberg gp3 op november<br />
1 94S aan Vermeulen dat hij l beide gedichten g `hier en daar nog g iets veranderd'<br />
had. Zie verder 1 3 .2 en 24.1.<br />
3 Ditedicht g 61 ^ `Oceaan' 3 'Oceaan', 61 `Anjers' 7 'Anjers' en 618 'Vervulling' ghebben<br />
<strong>deel</strong><br />
uitgemaakt g van Achterbeis g inzendingen g voor Semaphore (zie [442] 44 `Inktzwart ^<br />
loover loopt overri' ^ ^^e paden', ^ noot 4). 4 Op p 7 december 1 946 vroeg gAchterbei Achterberg<br />
dezeedichten g terug, g^ omdat ze `nu door de ppublicatie van Existentie zijn 1 zijh ac -<br />
terhaald' (brief aan H. Roest). Zie ook 24.3.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Roemeens door A. Covaci en in het Spaans p<br />
door F Carrasquer q (2x).<br />
`DE HONDEN IN MIN HOOFD'<br />
473 J<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H-2o > II.<br />
D I Limiet, p. 2. 7 .<br />
^ p<br />
16.<br />
334<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen III p. .^ ^ ^ p 57•<br />
M3 Kopij D3 H-I 22.<br />
P2 Tweederoef D 2 H-89.<br />
p J ^<br />
p. 4 1 4 .<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten,<br />
g ^ p44
DATERING Vóór 1942<br />
94<br />
LEESTEKST MI<br />
INGREEP 6 word < wordt<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > Jacht D' --D3<br />
2 woord, > woord M2<br />
3 slaap. p > slaap, P^<br />
4 De > de M2<br />
4 toegeschroefd. g > toegeschroefd; g MM2<br />
s Het > het M2<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind en ritselin ' noot 1.<br />
7 g^<br />
2 Zie2 `Het uisterbosch' noot 2.<br />
49<br />
3 Ditedicht is vertaald in het Engels door M. O'Loughlin.<br />
g g g<br />
[4741<br />
`IK KAN ALLEEN WOORDEN ONTMOETEN, U NIET MEER'<br />
oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, 16.<br />
M 2 Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, > H-2o > vII.<br />
D/ Limiet ,pp.<br />
22. 2.<br />
M3 Manuscript, kopij D 2, p collectie S. van den Berg,<br />
^ P 1 ^ g^ S 3<br />
D 2 Woord.<br />
OVERLEVERING I Typoscript, oorsp<br />
1 g^<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
335<br />
P I Eersteroef D3, H-88.<br />
P ^<br />
P 2 Tweederoef p D3 H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to amen ^ HI, ^ p. p 2. 5<br />
M4 Kopij p l D 4, H-122.<br />
^<br />
D4 Ve amelde gedichten, p. 409.<br />
^ g ^ P 49<br />
Vóór 1 942 94<br />
M'<br />
Titel [ontbreekt] > Woord B"-D4<br />
3 ggelooven > g elooven D I > P I -D 4<br />
4 zooals > zoals M2
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind 7 en ritseling' ^^ noot 1.<br />
2 Zie[436] 43 `Nu gij g.i u weer verbindt', noot 2.<br />
3 0 Op 1 november 4 I o 95 vroeg Siep g van p de Berg gaan Achterberg g of hij J dit ge-<br />
dicht als rijmprent l pguit mocht geven. `Als U dit goedkeurt g wil U mij dan dit vers<br />
in handschrift doen toekomen zoodat ik met event. verandering gp op de hoogte g<br />
ben.' In zijn zijn antwoord op p dit verzoek (d.d. I 5november 1 90ee<br />
5 heeft Achter-<br />
bergg 3 gestuurd. g De rijmprent lp (D 2) verscheen kort daarna in een oplage van<br />
dertig g exemplaren. p Zie verder 36.4. 3 4<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Reijmerink, l J., `Gedicht g geopend. p Gerrit Achterberg: geen<br />
: "noot" in beeld.'<br />
475 `EEN ENGEL, DIE DE AARDE NIET MEER ZIET' ><br />
oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, 16.<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oorsp<br />
D I Sphinx, p. 24.<br />
l g^<br />
DATERING VÓÓr 194z<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
336<br />
^ p 4<br />
M 2 Typoscript D 2 , uerido-archief, ^ H-56.<br />
Pl Eersteroef D p 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude cr y to g amen ^ p p. 1 8 9.<br />
M3 Kopij p H122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 444 84 .<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Engel g DI-D3<br />
3 1ubelin gen > ljubelin gen<br />
D I -D3<br />
6 raakt > vliet D I g -D 3<br />
6 vergetelheid g , > ver getelheid•<br />
D I -D 3<br />
7 vlucht > vlucht, DI-D3<br />
7 den > de PI-D3<br />
0o en > oo en D I 9 g g^ -D3<br />
I Zie[427]Nachtwind en ritselin ' noot 1.<br />
7 ^,<br />
2 In D I is ditedicht geïllustreerd door C.A.B. Bantzinger. Zie verder I .1.<br />
g g g 3
476] ` IK LAAT DE AVOND STERVEN'<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M 2 Manuscript, p, collectie J. Vermeulen, , ^I 2o , III.<br />
M3 Typoscript Cel Cel, collectie P. . Meertens, , I^ 2o , Iv.<br />
M4 Typoscript As y l H-36.<br />
^<br />
16.<br />
T De Vlaamschegids g 3o (augustus ^p1946),. S4 8.<br />
D' Blauwzuur, ^ ,pp.<br />
18.<br />
D2 Verzamelde ^ ^ edichten ,p 4. 977.<br />
DATERING VÓÓr 1 94 2.<br />
94<br />
LEESTEKST MI<br />
INGREEP I I onwederstrevend < onwederstreven<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > Mimicry Y M4-D2<br />
3 beeld , > beeld M 2<br />
12 staat , > staat M 2<br />
COMMENTAAR I Zie [427]Nachtwind 7 en ritselin g, ' noot 1.<br />
2 M2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van dit gedicht g en is af-<br />
komsti guit<br />
het materiaal van de bundel Cel (zie 16). In de collectie van Jan<br />
Vermeulen bevindt ook de uitgescheurde g bladzijde bladzijde uit De Vlaamsche gids. ^<br />
3 Zie'<br />
[454] ^ielsterreur in deze ^ huizen, ^ , noot 3. 3<br />
4 Ditedicht gg<br />
is vertaald in het Duits door H.J.Schadlich en in het Engels door<br />
M. O'Loughlin. g<br />
5 Type-/schrijffout in M I -4 fout in T r. 11: onwederstreven i.p.v. p onwederstrevend<br />
naderhand in M4 door Achterberg g in potloodgecorrigeerd). p<br />
` IK BEN VAN ZOOVEEL GLAS '<br />
477 ,<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
M 2 Manuscript, p, collectie J. Vermeulen, , H 20 , vII.<br />
D I Limiet ,p.<br />
16.<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
16.<br />
337<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen HI, p. 46.<br />
y ^ ,p4<br />
M3 Kopij D3, H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, 403.<br />
^ g ,p4 3
DATERING Vóór 1942<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
S<br />
MI<br />
M2-P2<br />
D2-M3<br />
D3<br />
MI<br />
Titel MI [ontbreekt]<br />
M2-D3 Glas<br />
1<br />
I MI Ik ben van zooveellas g<br />
I zoveel o 1<br />
6 MI<br />
M2 I<br />
D'-D3 1<br />
M2-D3<br />
zoo breekbaar ver,<br />
zóó<br />
zo<br />
zo<br />
I zooveel<br />
I I<br />
(7) M 2-D3 voor ik u her-<br />
(S) M 2over als ster<br />
D I -D 3<br />
I I ><br />
7 MI<br />
(9) M2<br />
DI-D3<br />
g(1o) M1-2<br />
DI-D3<br />
MI<br />
9<br />
(II) MZ<br />
DI-D3<br />
dat ik met ster aan ster<br />
I I gij g l ggaat wiegelen g<br />
De volgende regels ontbreken in MI.<br />
versmelt<br />
enji g<br />
weer<br />
versmelt<br />
tot schuim en dras<br />
om in de morgen g op Pte gaan g<br />
I I dit zingen g<br />
I<br />
een zeepbel p zonder naam.<br />
0<br />
I ^g groot; ^langzaam. gzaam<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind en ritseling', noot 1.<br />
7 g^<br />
2 Zie[436] `Nu i ' u weer verbindt', noot 2.<br />
43 ^J<br />
33g
[47 8 ] ` JE<br />
LAG HALF OVER EEN MUUR'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
DI Sphinx ,pp.<br />
20.<br />
M 2 Typoscript D 2 , uerido-archief, > H-56.<br />
PI Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P2 Tweederoef p D 2 ^,<br />
H-58.<br />
D 2 Oude cr y to ^ amen ,p. 18 5–18<br />
6.<br />
M3 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Uer ^amelde gedichten, p. 8 0 — 81.<br />
g ^ p 4 4<br />
Vóór 1 942 94 (M I )<br />
Vóór augustus g 1943 943 DI<br />
MI<br />
D I (zie p. 237)<br />
Titel M I[ontbreekt]<br />
D I -D3 Muur<br />
3<br />
4<br />
S<br />
(3)<br />
(4)<br />
(5)<br />
MI<br />
MI<br />
MI<br />
'-D3<br />
I-D3<br />
D T -D3<br />
P' a gedrukt, b potlood<br />
mi, r. –<br />
3 S:<br />
Ik zag dezelfde poriën<br />
g p<br />
in huid en steen.<br />
Het was het oude uur.<br />
D'-D3, r.(3)–(5):<br />
Het was het oude uur. i- M',<br />
Ik zag dezelfde poriën E- M I<br />
g p 3]<br />
in huid en steen. R- M I 4]<br />
[De volgende regels ontbreken in MI<br />
D I -D3 r. (6)–(9)<br />
(6) D I -D3 Dezelfderondstof naar het scheen.<br />
g<br />
(7) D'--D3 Met evenveel caloriën.<br />
(7/8) D I -D3 stro ewit<br />
8 D' -D3 En evenveel ontroerin gen<br />
339
(9) D'-D3 bijeen.<br />
(9/1o) D' -D3 [strofewit]<br />
M I -D3, r. 6(I0)–I004):<br />
9/10 M' [geen strofewit]<br />
(13/14) D I -D3 [strofewit]<br />
1 MI<br />
( 1 4) DI-D3<br />
De droom heeft zijn temperatuur .<br />
l p<br />
0<br />
De volgende regel ontbreekt in M1.1<br />
DI-D3 r.<br />
^ (I 5):<br />
I D I -D3 en wisselstaten.<br />
S<br />
MI-D3 r. 1106)-16(20:<br />
12/13 M I een stro ewit<br />
3 g<br />
(17/18) D I -D3 stroewit<br />
14 M 1 met onze zware gelaten<br />
4 g<br />
1 DI-D3 0<br />
9<br />
MI<br />
DI-D3<br />
dat dag g werd op pden<br />
duur.<br />
I I nacht<br />
[Hier eindigt MI]<br />
g<br />
2I 22 D I -D3 stro ewit<br />
D I -D3 r. (22)–(25):<br />
^<br />
(22) DI-D3 Maar de verklaarde mor genstraten<br />
(23) D I -D3 stonden nog in de kleur<br />
3 g<br />
24 DI binnen mijn ^ oog g overgelaten g .<br />
M2 I<br />
P I a<br />
b [ )<br />
P2-D 3<br />
I I<br />
2 D I In zelfde geuren en figuur.<br />
S g g<br />
M 2-D3 in I I<br />
340<br />
[Hier eindigen D I -D3]<br />
^<br />
0
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind 7 en ritseling' g^ noot I<br />
2 De datering g van de versie D I is ggebaseerd op p de publicatiegeschiedenis p g van<br />
Sphinx. Zie verder 13.1. 3<br />
3 In D I is ditedicht g geïllustreerd g door C.A.B. Bantzinger. g Zie verder i 3.1.<br />
`MI N HAND STRIJKT OVER UW DEUR'<br />
479 'MIJN J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
D'-2 Eur y dice'- 2 ,pp.<br />
Io.<br />
Pl Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D3, ^H-8 9.<br />
D3 Cr y to g amen HI, ,pp.<br />
1 o.<br />
M 2 Kopij p D4 H-122.<br />
l ^<br />
D 4 Ue ^amelde ggedichten, ^ p. p 369. 39<br />
Vóór 1 942<br />
94<br />
M'<br />
Titel [ontbreekt] > Deur D I-D4<br />
COMMENTAAR I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritseling', g^ noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Hebreeuws door S. van Messel = J. Meijer]. 1<br />
[4801<br />
` IK KAN MET DEZE GROVERE ORGANEN'<br />
OVERLEVERING I Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
DATERING Vóór 1 942<br />
94<br />
341<br />
M 2 Typoscript, collectie , Vermeulen, > H-2o II, ><br />
D I Limiet, ^ p. p 2 4.<br />
Pl Eersteroef p D 2 , H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-8 9.<br />
D 2 Cr y to gamen Hi, ^ p. p 54.<br />
M3 Kopij D3 H=122,<br />
p l ^<br />
D3 Uer amelde gedichten, p. 11.<br />
^ g ^ p 4
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M1-2<br />
DI-D3<br />
7 Mr<br />
Mz<br />
DI-D3<br />
8 M1-2<br />
DI-D3<br />
MI<br />
[ontbreekt]<br />
Vergroving<br />
g g<br />
tot wat ik eenmaal met mijn oogen za<br />
l g g,<br />
I ogen<br />
I eens met eigen oogen zag.<br />
g g g<br />
deze nu zooveelrovere organen.<br />
g g<br />
Deze<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind 7 en ritseling' ^^ noot I.<br />
429] 2 Zie'<br />
`Het uisterbosch , noot 2.<br />
S I 'GIJ DRINGT DOOR ALLES HEEN:'<br />
4 1<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
M 2 Typoscript, collectie J. , Vermeulen, H 2o , II.<br />
D' Limiet, ,p p. I 3.<br />
P l Eersteroef p D 2 , H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D 2 , H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to y amen g Hi, , p p. 43.<br />
M3 Kopij pl D3 ^H-I<br />
2.2.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ,p p. 4oo.<br />
Vóór 1 94 2<br />
94<br />
M'<br />
Titel M I [ontbreekt]<br />
M 2-D3 Radium<br />
4/5 MI-Z [geen.rtrofewitJ<br />
D I -D3 [rtrofewitJ<br />
S MT Het radium van uw ziel<br />
342
MI<br />
MI<br />
M2<br />
DI-D3<br />
M2-D3<br />
M2-D3<br />
M2-D3<br />
COMMENTAAR<br />
straalt naar een doel<br />
dat uit mij mi viel.<br />
[Hier eindigt MI<br />
M 2-D3 r.(5)–(8):<br />
De x-stralen uwer ziel<br />
D'x-stralen<br />
stuiten alleen nog op<br />
de donkere eierstok<br />
van ongeboren poëzie.<br />
g P<br />
Hier eindigen M2-D3]<br />
g<br />
4 82 `KOORTS WEEKT U LOS'<br />
I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritseling', g^ noot I.<br />
2 Zie[429] 9 Het uisterbosch' noot 2.<br />
3 Dit2x<br />
gedicht is vertaald in het Engels g door P. Nijmeijer .<br />
4 Typefout Yp^in M 2, r. 8 : poëzie ^ i..v poëzie.<br />
i.p.v. ^<br />
OVERLEVERING M Typoscript, oors oorspronkelijk P 1 collectie .Th. Stakenburg, g, 1 6.<br />
DATERING VÓÓr 1 942<br />
94<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind 7 en ritselin g, ' noot I.<br />
2 In het begin g van I 94 2 heeft Achterberg g dit ggedicht en [427] 4 7 `Nachtwind en rit<br />
seling' g samengevoegd tot één gedicht g ^ 493 `Koorts' (zie verder het apparaat pp<br />
aldaar .<br />
[4831<br />
`MIN 1 REGEN, '<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, oors<br />
343<br />
oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H 2o aII.<br />
D I - 2 Eur dicei - 2 y ^ p p. 2 4.<br />
P l Eersteroef p D3, H-88.<br />
^
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I<br />
MI-2<br />
DI-D4<br />
3 mi-2<br />
4 Ivy<br />
9<br />
I S<br />
DI-D4<br />
M2-D1<br />
D2-D4<br />
MI-2<br />
DI-D4<br />
MI-2<br />
DI-D4<br />
P2 Tweede proef D3, H-89.<br />
D3 Cryptogamen rrr, p. 24.<br />
M3 Kopij D4, H-z Zz.<br />
D 4 Verzamelde gedichten, p. 383.<br />
Vóór 1 942 94<br />
MI<br />
Titel M I[ontbreekt]<br />
M 2 Regen<br />
D I -D4 Eigenaar<br />
g<br />
Mijn l regen, g<br />
Reen g,<br />
van droge terreinen<br />
g<br />
die in Utrecht liggen<br />
gg<br />
elders<br />
als een zeen.<br />
g<br />
Benen<br />
tot een diepe nacht .<br />
p<br />
Hier eindigen M I - 2 ie noot 2)]<br />
D I-D4,r.16–I :<br />
7<br />
(i6) D I -D4 wil zijnen wacht<br />
1<br />
1 D'-D 4binnen u slaken.<br />
7<br />
[Hier eindigen D 1 1) 4]<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind 7 en ritselin ^, ' noot i.<br />
2 Zie[429]Het 9 uisterbosch' noot 2. M 2, r. I 5 noteerde Jan Vermeulen<br />
inotlood: potlood: `waken'. Dit is ongetwijfeld g l bedoeld als voorstel tot uitbreiding gvan<br />
hetedicht g (vgl. g D I -D4, r. 06)-07)).<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. l<br />
344
[484] 4<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[485]<br />
HERFST<br />
MI Typoscript, oorspronkelijk oors ronkeli'k collectie .Th. Stakenburg, ^^ 16.<br />
M 2Hoornik [Ed. `Twee nagelaten gedichten.' In: De ids 12 .I ^ g g ^ S (1 962) [In<br />
memoriam-nummer ,pp.<br />
16 I.<br />
M3 Typoscript, collectie , J. Vermeulen, H- 20 II. H-20,II<br />
Manuscript, p, collectie J. Vermeulen, , H 20 ^vII.<br />
D I Zevengedichten, ^ ,p p. 13. 3<br />
D2 D Verzamelde gedichten 8<br />
^ g 8, ,pp. 1 oo S.<br />
Vóór 1 942<br />
94<br />
M1<br />
2 verf , > verf M3 -4<br />
7 den > de M2-D2<br />
7 gouden g >gouden, M3<br />
7 ledigen g > ledige g M2, DI-2<br />
I Zie[427]Nachtwind 7 en ritselin 8, ' noot 1.<br />
2 De versie die Ed. Hoornikubliceerde P in De ^gids (M 2) is gebaseerd g op p een<br />
niet overgeleverd g manuscript p4 of typoscript zie 5ook I `Oogen^ die in mi ^^<br />
rus<br />
ten' noot 2).<br />
3 Zie[429]Het 9 uisterbosch' ^ noot 2. Dit gedicht g staat vermeld in de inhoudsopgave<br />
pg van Eur ydice Limiet zo als die in september p 1943 943 doorJan Vermeulen<br />
aan Bertus Aafjes is gestuurd (zie 15.3). gg Het gedicht werd niet in de bundel<br />
opgenomen Pg en bleef tijdens 1g Achterbergs leven ongepubliceerd. Het werd<br />
opgenomen pg in de postume p uitgave g Zeven ^gedichten. Zie verder 52.2. 5<br />
4 Zie [436] 43 `Nu gij ^J u weer verbindt', noot 2.<br />
`IK BEN AL LANG NAPOLEON GEWEEST,'<br />
,<br />
oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^ I 6.<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, oors<br />
M 2 Typoscript, collectie J. , Vermeulen, H 2o , II.<br />
D' -2 Eurydice'- 2 ,p . 2 3.<br />
P' Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
345<br />
P 2 Tweederoef P D3 ^ H-89.<br />
D3 Cr y to g amen Hi, ,p p. 23. 3<br />
M3 Kopij D 4 H I 22.<br />
P1 ^<br />
D4 Verzamelde ^ ^ gedichten, ,p p. 3382
DATERING<br />
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I<br />
M'<br />
M2-D4<br />
Vóór 1 942 (MI)<br />
Eind 1943/begin 1944 (DI)<br />
D I (zie p. 248)<br />
Titel M I[ontbreekt]<br />
M 2 Napoleon<br />
p<br />
D I -D 4 Todesraum<br />
Ik ben al lang<br />
g Napoleon p geweest<br />
g ,<br />
I I allangg o<br />
4 M om doodruimte voor den geest. g .<br />
MZ I I de<br />
D I -D 4 i 1 den<br />
(4/5) M 2-D4 stro ewit<br />
MI eindigt na r. 4<br />
M2-D4 r.(5)-02):<br />
(5) M 2-D4 De batal'onen ^ van het vleesch<br />
6 M 2 rukken op naar de barrière<br />
p<br />
D'-D4<br />
(7)<br />
M 2 bevolkt met bittere chimaeren<br />
DI-D 4<br />
8 M2 die leefden en stierven tevergeefs<br />
g<br />
D I -D4 I I<br />
(8/9) M2-D4 9<br />
stro ewit<br />
M 2 en slaan een bres. Gevleugelte begeeft<br />
9 g g<br />
D I -D 4 En<br />
Io M 2-D4 zich windgewijze verder op den tast<br />
g 1 p<br />
(I I) M 2-D4 der liefde, en is niet verrast<br />
I2 M 2-D4 als het naar alle zijden ingang g g heeft.<br />
[Hier eindigen M2-D4]<br />
COMMENTAAR I Zie[4z7] 4 7`Nachtwind en ritselin g, ' noot i .<br />
346
S<br />
MI<br />
DI-D4<br />
2 Zie 4 2 Het uasterbosch ^ noot z 2. Vanwege Va w g de onduidelijke status van M 2 is<br />
deze dz versie niet als leestekst afgedrukt. g<br />
3 De datering gg<br />
van de versie D' is sgebaseerd op p de publicatiegeschiedenis p g van<br />
Eurydice. Zie verder 18.<br />
4 ,'`MORGEN<br />
VAN ZIJDE J EN ZONDER VREES, '<br />
OVERLEVERING M ^ TTyposcript, Yp p }poorspronkelijk l collectie .Th. Stakenburg,<br />
g^ 16.<br />
D' - 2 Eurydice' -2 . 21.<br />
^ p<br />
P' Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D3, H-89.<br />
DATERING Vóór 1 942<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
D'-.D4<br />
p ^<br />
D3 Cr to amen III .<br />
y g ,p 2 I.<br />
M 2 KoP1 i'D4 HI22. D4,<br />
D4 Uer amelde gedichten, p. 80.<br />
^ g ^ p 3<br />
M'<br />
[ontbreekt]<br />
Zijde<br />
I o I I D' -D4 stro ewit<br />
Ik kan u niet bedieden<br />
I 1 .<br />
M' eindigt na r. io]<br />
D I -D4 r.II)–(4):<br />
(I I) D'-D4 Maar langs g mijn 1 oogen g strijken strijke<br />
DI-D4 en in mijn 1 keel zijn zij heesch<br />
3D'-D4<br />
onuitgesproken blijken blijke<br />
4D' -D4 dat gij gl hier zijt geweest. g<br />
Hier eindigen D I -D4<br />
g]<br />
COMMENTAAR 0 I Zie 42 7 `Nachtwind en ritseling' ^^ noot I.<br />
347
4S 7<br />
EMBRYO<br />
I Typoscript, OVERLEVERING oorsoorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, 16.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
p l g^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H zo v.<br />
> ><br />
D I Limiet, p.<br />
,p9•<br />
P I Eersteroef D 2 , H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen iri p.<br />
y ^ ^ p 39.<br />
M3 Kopij D3 H-1 zz.<br />
p l ^<br />
p. 396.<br />
D3 V r amelde edicbten<br />
^ g ^ p 39<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
MI<br />
Reekstitel M' [ontbreekt]<br />
M 2-D3 Kandinsky<br />
Nummer M I[ontbreekt]<br />
M 2 I<br />
D I -D3 III<br />
Titel MI Embryo<br />
5<br />
M 2-D3 [ontbreekt)<br />
M 2 a typemachine, b zw inkt (in de hand van J. Vermeulen)<br />
Yp<br />
M' Bloot enkelbeschik,<br />
M 2 a I I . Enkelbeschik<br />
b [ ]o e[nkelbeschik]<br />
D I -D 3 1 I<br />
6 MI buiten het gril bestek<br />
M 2-D3 (buiten I 1<br />
7 M' van willekeur en plek,<br />
M2-D3 I I plek)<br />
8 MI der aandacht — doodgelijk<br />
M Z-D 3 1 I> I I><br />
9 MI Over het oogenblik ,<br />
M 2-D3 over I 1°<br />
Io MI als duizendjarig rijk<br />
1 g 1<br />
M2-D3<br />
I<br />
348<br />
0
II<br />
I2<br />
M'<br />
M2<br />
DI-D3<br />
MI<br />
M2<br />
DI-D3<br />
enunt dat openbreekt<br />
p ^ p<br />
voordat het breekt<br />
desunts nu van u brak<br />
p<br />
in vorm ' onkvrouweli' k.<br />
,^ ^<br />
I li n en vlak.<br />
omtrek I 1<br />
COMMENTAAR I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritselin g, ' noot I.<br />
2 In M 2, afkomstig g uit het materiaal van de geplande gp bundel Embryo zie<br />
5 I 7 .I ^is<br />
dit het eerste gedicht g van de reeks 'Kandinsky'. Y De andere twee ge-<br />
dichten zijn[495] 49S koude anten van uw dood' `Kandinsk Y II') en 44S `De<br />
ruimte, die u verliet' `Kandinsk Y III'). Vanaf D I is de volgorde g van de gedichten g<br />
in de reeks veranderd. Zie verder 19. 9<br />
3 Zie[445] 44S ruimte, ^ die u verliet' ^, n oot 3. 3<br />
4 N aa st de getypte g Ypgversie<br />
van M 2 schreef Jan Vermeulen: 'geabstraheerd van<br />
alle bijkomstig l g [sic] is er van de aandacht een bloot enkelbeschik. de<br />
aandacht beschikt blootenkel over het ogenblik g als i000 jarig 1 g rijk l<br />
en ook over hetunt p voordat het breekt in lijn 1 en vlak'. De status<br />
van deze aantekening g is onduidelijk. l<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Piere, , J. de `Van Kandinsk Y naar Achterber g : het "duizendjari l g rijk l des punts".'<br />
88 `VANNACHT GING JE VERHOUDING MET MI AAN'<br />
4 J 1<br />
MOVERLEVERING I Typoscript, oors<br />
DATERING VÓÓr 1942<br />
94<br />
LEESTEKST MI<br />
oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
D I - 2 Eur ydice'- 2 ^ p . 3 I.<br />
P I Eersteroef D3, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 3 H-89.<br />
p ^<br />
D 3 Cr y to ^ amen rlr ,p p. 3I.<br />
M 2 Kopij D4, H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Uer amelde gedichten, p. o.<br />
g ,p 39<br />
INGREEP 2 nemen. < nemen<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
349<br />
Titel [ontbreekt] > Verhouding DI-D4<br />
5 ligt > ligt, DI -D4
COMMENTAAR I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritseling' g^ noot 1.<br />
[48 9]<br />
OVERLEVERING<br />
COMMENTAAR<br />
[490]<br />
EMMAUS<br />
MI<br />
DI<br />
Mz<br />
PI<br />
Pz<br />
D2<br />
M3<br />
D3<br />
DATERING VÓÓr 1942<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI<br />
Typoscript, oors oorspronkelijk P 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
Sphinx, , pp. 39.<br />
Typoscript D 2 , Querido-archief, > H-56.<br />
Eersteroef D 2 H-57.<br />
p<br />
^<br />
Tweederoef P D 2, ^ H-58.<br />
Oude cr y to amen p. 20I.<br />
B ^ p<br />
Kopij D 3 H-122.<br />
p l ^<br />
p. 496.<br />
Verzamelde gedichten,<br />
^ g ^ p 496<br />
Titel Emmaus > Emmaus DI-D3<br />
3 gekelderd: gekelderd. > ekelderd. D I -D3<br />
4 ik> Ik D I -D<br />
5 den > de DI-D3<br />
8 als Een, die met de Emmausg ang ers was. ><br />
zooals er eens een stem in Emmaus was. DI-D3<br />
I Zie[427]Nachtwind 7 en ritseling' g^ noot 1.<br />
2 Nadat Achterberg g op p Io mei i 94 6 de bundel Sphinx p had ontvangen, g schreef<br />
hi' hij aan A.A.M. Stols dat er een aantal zetfouten in de bundel stond. `Ik heb<br />
ook maare<strong>deel</strong>telijk g 1 drukproef p gehad g ooit.' Achterberg gwees<br />
wat betreft dit<br />
gedicht g op p de zetfout in r. 6 (zie noot 3) en gaf g tevens aan dat er in r, 7<br />
`floersen...' i.p.v. p `floersen' 'floersen,' moest staan. Deze wijziging l g g is niet in de latere<br />
bronnen aangebracht. g Zie verder I 3.2.<br />
3 Zetfout in D I r. 6: gras i..v i.p.v. gras. g<br />
VERLOREN EIGENDOM. TER DOOD VEROORDEELD LEVEN'<br />
oorspronkelijk P 1 collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, oors<br />
M 2 Typoscript Cel collectie P. . Meertens, H2o Iv.<br />
> > ><br />
3S0
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M3 Typoscript Ayl,<br />
T Ad interim 3 (december 1946), p. S;o.<br />
D I Blauwuur, p. r o.<br />
D 2 Verzameldegedichten4, p. 969.<br />
Vóór 1942<br />
94<br />
MI<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Asyl Y T<br />
Nummer [ontbreekt] > III T<br />
Titel [ontbreekt] > Reglement g M3-D2<br />
S den > de DI-2<br />
9 mi' 1 > me M 3 -D 2<br />
COMMENTAAR I Zie[427] 4 7`Nachtwind en ritselin ^, ' noot I.<br />
2 Zie[450] 4S `Ika g iedere morgen 8 ten gronde' ronde' noot 3. 3<br />
X491)<br />
`GI 'GIJZIT J WEER TOEGEVOEGD '<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 16.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
3SI<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 2o II.<br />
> ,<br />
T Ad interim [1/21 (augustus 1944), 944 p. ^ 68. p<br />
D I -2 Eurydice' y p. 8.<br />
^ p<br />
P I Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D3, H-89.<br />
p ^<br />
D3 Cr to amen III, p. 8.<br />
y ^ ^ p<br />
M3 Kopij D4, H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 6 .<br />
^ g ^ p 3 7<br />
Vóór 1 94 2<br />
94<br />
M'<br />
Titel [ontbreekt] > Stuifmeel T-D4<br />
i slaap; > slaap. T-D4<br />
3 het > Het T-D4
[493]<br />
3 genoeg; > genoeg. T-D4<br />
4 ik > Ik T-D4<br />
5 de > het MZ<br />
5 bloemstof > stuifmeel M2-D4<br />
5 het > uw T-D4<br />
7 wezen; > wezen: T-D4<br />
COMMENTAAR I Zie[427]Nachtwind 7 en ritseling' g^ noot 1.<br />
2 Zie2 4 9, `Het uisterbosch' noot 2.<br />
3 Zie'<br />
444 de trompet, , noot 3.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g doorJ.S.Holmes (3x). 3<br />
[492]<br />
TER BRAAK<br />
OVERLEVERING M Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 20 II.<br />
D Achtergebleven gedichten, o.<br />
g B ,p3<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREPEN<br />
COMMENTAAR<br />
Vóór 1 942<br />
94<br />
M<br />
Titel Ter Braak < ter braak<br />
I Ter < ter<br />
I Ditedicht g is waarschij<strong>nl</strong>ijk geschreven g naar aa<strong>nl</strong>eiding gvan<br />
Menno ter<br />
Braaks negatieve g besprekingen van Eiland der ^iel `De Pythia Y duiden') en Dead<br />
end `Van Aafjes tot Achterberg'),die in het begin g van 94 I o in Het vaderland<br />
waren verschenen.<br />
2 M is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van dit g gedicht. Het ge-<br />
dicht staat vermeld in de eerste inhoudsopgave pg van Eur ydice Limiet (zie I 5.I<br />
en in een door Vermeuleneschreven g lijstje lijstjemet gedichten, g ^dat voorkomt oop<br />
een vroege g versie van de 'Verantwoording' gg<br />
van Morendo (zie 21.2.1). Het e-<br />
dicht werd tijdens Achterbergs g leven niet g gepubliceerd. P Het werd opgenomen pg<br />
in deostume p uitgave g Achtergebleven g ^gedichten. Zie verder 52.3. S3<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Bouwers, , L.L. `Een achtergebleven g gedicht g van Gerrit Achterberg.' g<br />
KOORTS<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, in brief aan Ed. Hoornik, 2 2 april i 2.<br />
p > P 94<br />
3Sz
4 MI<br />
DI-D3<br />
4/5 M'-D3<br />
5<br />
M^<br />
D'-D3<br />
6 MI-D3<br />
7<br />
M^<br />
DI-D3<br />
8 MT-D3<br />
9<br />
MI<br />
DI-D3<br />
D I Sphinx p. 22.<br />
,p<br />
M 2 Typoscript D 2 , Querido-archief, H-56.<br />
><br />
P I Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P2 Tweede roef D2 H-58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude cr to amen y p. 1 8 .<br />
^ ^ p 7<br />
M3 Kopij D3 H-122.<br />
van bloeddorst.<br />
I I bloed-dorst.<br />
fstrofeavitJ<br />
p l ^<br />
D3 Ve amelde gedichten, p. 482.<br />
^ ^ ^ p 4<br />
DATERING Vóór 22 april p I 942<br />
LEESTEKST MI<br />
ONTWIKKELINGSGANG In de eerste versie van ditedicht g M I zijn l passages p g verwerkt van twee ge-<br />
dichten uit deeriode p vóór I 94 2; [427] 4 7`Nachtwind en ritseling' g en 48<br />
2 `Koorts<br />
weekt u los'. In de tweede versie D I -D3 is hetedicht g uitgebreid g met zes<br />
reels regels, die eveneens ontleend zijn zijnaan de twee vroegere g gedichten. g Deze eze tekst-<br />
verwantscha pwordt in de hiernavolgende g presentatie p aangeduid g door middel<br />
van verwijzingen l g in de rechtermarge. g Om die reden zijn alle reels g van het<br />
gopgenomen.<br />
gedicht in de synopsis o .<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M I -D3 Koorts<br />
I MI-D3 Koorts weekt u los/- 482<br />
i]<br />
2 M' -D3 uit de aardkorst.82 4 2]<br />
M I -D 3 Mij n mond is droog en goud<br />
3 l g g<br />
Gij zijt het vocht<br />
dat in mij glijdt<br />
uit deze flesch<br />
de zoete cellulose,<br />
waarmee de bloemstof van deneest<br />
g<br />
mijn<br />
10 M I -D3 zich ment tot rust en rozen.<br />
g<br />
3S3<br />
144, 47
I o I I M I -D3 stro ewit<br />
I I M I -D3 Ik ben de tuberculose,<br />
12 M I -D3 die u besmet<br />
1 3 M' met een ontijdig, J g^ tweede leven.<br />
D'-D 3 nati' J dig,<br />
1 3/14 M I -D3 stro ewit<br />
3 4<br />
[De volgende regels ontbreken in M I.<br />
D I -D 3 , r. 04)—(19):<br />
(z4) D I -D3 Ik voel uw krulledos [482], jJ<br />
05) D I -D3 tegen mijn lippen zweven.<br />
(i6) D I -D3 Ik voel de vroegste vleugen [427], 3]<br />
07) D I -D3 van over onze hoofden [E- [427], qJ<br />
(i8) D I -D3 eerste woorden verwerven; [F— [427], JJ<br />
0 9) D I -D3 de bijna uitgedoofde. [427], 6]<br />
(r 9/z o) D I -D 3 [strofewit]<br />
M I -D3 r. 14(20)-15(2*<br />
I 420 M I -D3 Nachtwind en ritselingg E— 47^ 2 i]<br />
15(11).M I -D 3 verhinderen het sterven. 47^ 2 2]<br />
co COMMENTAAR I Op p 2 2 april p i 94 2 schreef Achterberg gaan Ed. Hoornik dat hij hijeen groot g aan-<br />
tal nieuweedichten g had, ^waarvan hij dit gedicht g meestuurde `o 'opvoorwaarde,<br />
dat je het onmiddellijk onmiddellijk verscheurt, ^ als het niet goed g is. Ik weet er zelf niets<br />
van; van • laat het een toets mogen g zijn ^ voor die andere als het kan.' Het bij de brief<br />
^<br />
overgeleverde g handschrift (M') is gereproduceerd g p in Achterber ^kroniek I 4.I<br />
(1 995 ),afbeelding 2. Zie verder 12.2.<br />
2 Zie[47 47 2] `Ik bli Jmet<br />
u verbonden', noot 2.<br />
[494]<br />
KLEINE KABBALISTIEK VOOR KINDEREN<br />
OVERLEVERING M' Manuscript, p> collectieJ.B.W.Polak, H-17.<br />
P I Proef Kleine kaballistiek voor kinderen, oors pronkelijk 1 collectie J. Vermeulen<br />
H-22.<br />
DI Sintels, ^ p. p 7<br />
354
I M'<br />
D2 Kleine Kaballistiek voor Kinderen.<br />
P 2 Eersteroef Eersteproe D3, H-88.<br />
Tweederoef p D3, H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to amen iii p. 226-228.<br />
^ ^ p<br />
M 2 KO Kopij i j D4, H- I 22.<br />
D4 Ver amelde gedichten, p. 69 2-694 ^ ^ ^ p<br />
.<br />
DATERING VÓÓr 20 1Uni<br />
11943<br />
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN MI a zw inkt ,p)<br />
b potlood (in onbekende hand<br />
CORRECTIES Pl a gedrukt ^ b typemachine Yp^ (J. Vermeulen), p potlood, > d bl inkt, > e zw inkt<br />
P r a gedrukt ^ b ppotlood<br />
,p)<br />
M 2 a edrukt b potlood (in de hand van D. Wolthers<br />
g<br />
Titel MI a kleine kabbalistiek voor kinderen<br />
b [ ] [kab] [a]1[listiek] [<br />
P I -D I Kleine<br />
D 2 Kaballistiek Kinderen<br />
P 2-D4 kaballistiek I I kinderen<br />
Opdracht M I[ontbreekt]<br />
P' a I<br />
b Voor Petertje<br />
S<br />
6<br />
7<br />
8<br />
3SS<br />
D I -D4 [ontbreekt]<br />
deis 4vierkant ma<strong>nl</strong>ijk J<br />
PI a De ^ mannelijk<br />
c [ ] [man][lijk]<br />
DI<br />
Dz<br />
P2-D4<br />
MI-PI<br />
MI<br />
PI<br />
MI<br />
Pl<br />
Ivy _PI<br />
MI-PI r.<br />
S<br />
mannelijk 1<br />
ma<strong>nl</strong>ijk 1<br />
de 8 twee nullen op elkaar<br />
p<br />
a lacht maar lacht maar<br />
b<br />
destaat 7 appart pp<br />
I apart<br />
teen zijn stok verstard<br />
g l<br />
[die noot 4]
9<br />
I0<br />
MI-PI<br />
M'-PI<br />
hij zal wel heilig g wezen<br />
wij wi hebben niets te vreezen<br />
DI-D4 r.- Io :<br />
S<br />
(5)7 I -D4 de staat apart p<br />
G D I -D4 teen zijn stok verstard<br />
g 1<br />
D hij I -D4 hij zal wel heiligg<br />
wezen<br />
(8) D I -D4 wij niets te vreezen<br />
l<br />
I -D4de 8 twee nullen op elkaar<br />
(9) p<br />
00) D I -D4 lacht maar lacht maar<br />
z r MI-D2<br />
P2-D3<br />
M2<br />
D4<br />
12 MI-PI<br />
DI-2<br />
P2-D4<br />
z4 MI-D2<br />
P2-D4<br />
16 MI-D2<br />
P2-D4<br />
18 MI-D3<br />
Mz<br />
D4<br />
23 MI-PI<br />
DI-z<br />
33<br />
3S6<br />
P2-D3<br />
MZ<br />
D4<br />
AP-D2<br />
Pz-D3<br />
M2<br />
D4<br />
M I -D4 , r. II -GI:<br />
de S is laf en stijf<br />
I I een manwijf<br />
a<br />
b [ I oud [wijf]<br />
een weifelachtig wijf<br />
I wijfelachtig I<br />
heeft weinig om het lijf<br />
blond kindje van de twintig<br />
g<br />
zo<br />
maar huwt ze later alle tien<br />
I I0<br />
volkomen ongezien g<br />
a<br />
b het staat nog gte<br />
bezien<br />
o twee waar blijf l je<br />
nou ?<br />
o f<br />
kom i to<br />
a<br />
b zeg [<br />
het mag g in huis niet tochten<br />
wringt g zich bij nacht in bochten<br />
a<br />
b in i oo0<br />
(F M I -P', 7I<br />
[F- M I -P I , 8J<br />
M I -P I, 9]<br />
(AM I -P I, mi<br />
[^ M I -P I, IJ<br />
[^ M I -P I, 6]
3 6 MI-D2<br />
P2-D4<br />
37 MI<br />
PI<br />
DI-2<br />
Pz<br />
3 8 MI<br />
41<br />
P3-D4<br />
PI<br />
DI-D4<br />
M'-D3<br />
MZ<br />
D4<br />
4 2 MI<br />
PI<br />
43 M'<br />
PI<br />
47<br />
D'--D4<br />
DI-D4<br />
M' --D3<br />
M2<br />
D4<br />
49 Mr<br />
PI<br />
DI-D4<br />
Si MT-PI<br />
DI-2<br />
P2-D4<br />
5 2MI<br />
PI<br />
3S7<br />
DI-D4<br />
20 is duizend weken<br />
IooO<br />
kun je dat ook uitrekenen<br />
a<br />
e 66[k]<br />
ook<br />
a<br />
b 66[k]<br />
a<br />
c<br />
o gevraagd een flink chauffeur<br />
3 gg<br />
I<br />
bloed- en slagader<br />
a I I<br />
b [bloed] [ ]<br />
kom niet nader<br />
0<br />
S o is oom frits<br />
a I I<br />
c [ ] F[rits]<br />
I I<br />
van rokken en satijn l<br />
a<br />
b 1 okken<br />
wandelstok kerk<br />
hij 1 is nog g kras goddome g<br />
I<br />
I potdome<br />
I<br />
Igoddome<br />
90 nog
S3<br />
M IIoo toch<br />
PI toch<br />
D I -D4 I I toch<br />
M I -D 2 van een vuile turk met een geel gezicht<br />
SS g g<br />
P 2-D4 zo'n<br />
56 M I I<br />
en onze methusalem dan<br />
PI a I Methusalem I I<br />
c 1?<br />
D1-2 I I<br />
P 2-D4 1°<br />
S7 M I -D 3 ik hoor j 1 e weet er weinigvan<br />
M 2 a<br />
D4<br />
b daar weet ik toevallig ghet mijne 1 van<br />
S S M Ihij noemde hijeen maand een jaar jaar om fijnJ<br />
PT aiaarg dag<br />
d maand<br />
e maand l'jaar<br />
DI-D4<br />
6o M I wi' gaan alleen tot ioo kinderen<br />
lg<br />
P I a we<br />
C Jo<br />
DI-D4 I I kind'ren<br />
61 M I -P 1 hoe bedonderd l'<br />
e 't ook moog moot vinden<br />
COMMENTAAR I De feitelijke datering g van P I -D 2 komt niet overeen met de chronologische g<br />
volgorde van de tekstversies. P I gis later vervaardigd dan D 1 - 2 , maar vertegen-<br />
en g<br />
woordi t een oudere versie (vgl. noot en 4). In de synopsis is P I g g 3 4<br />
om die<br />
reden voór D I - 2 gp e laatst.<br />
2 0 Op20 juni 1 1 94 943 schreef 3 Achterberg aan g Bert Bakker dat hij hij`een<br />
"Kleine<br />
kabballistiek voor Kinderen" 2 re g eli ge stro hen P ' geschreven g had, `die zich<br />
misschien zou leenen (maar dit weet ik niet zeker) voor illustratie door de door<br />
ljou ggenoemde Bantzi n ger.<br />
... Nogmaals, van de waarde van dit vers ben ik<br />
voor mezelf nieteheel g zeker. Zelfs in 't ggeheel niet...' Mogelijk gJ is MI afkom -<br />
sti guit de collectie van Bakker of Bantzinger. g Een uitgave g bij de Mansarde<br />
Pers is echter nooit verschenen. Zie verder 12.4.1.<br />
3 De titels van ditedicht g en o S 'Sprookje' S p J zijn door Jan Vermeulen eno-<br />
zijn g<br />
teerd in de inhoudsopgave pg van de geplande g p bundel Balans (zie 14.2). Later<br />
overwoog g Vermeulen deze gedichten g in Morendo op p te nemen. Op p 7maart z 944<br />
ried Achterberg g hem dit af ^ omdat de gedichten g niet uit de periode P tussen<br />
3Sg
Afvaart en Eiland der ijel stamden. men. Een week later voegde g hij hier aan toe: `Dit<br />
zijn"Spielereien",o 1 op z n hoo g st ; vooral o niet meer, dunkt je ook niet? Als we<br />
dus us eenigszins eensg<br />
kkunnen missen, mi n doe ik het veel liever niet.' Zie verder<br />
4 Vanaf september 1943 943 correspondeerde p Achterberg g metJan Vermeulen over<br />
een afzonderlijke,geïllustreerde 1<br />
uitgave g van dit ggedicht. 0 p 1 l'uni 1944 944 gaf g hij<br />
1 Vermeulen n toestemming es g het gedicht g bij de Molenpers p te laten verschijnen verschijne en<br />
stuurde hij hij een niet overgeleverd g handschrift: `De kaballistiek schrijf schrij ik uit het<br />
hoofd,dus bij eventueel drukken g graag g pproef.' Op p o a juli l 1 944 944ee heeft Achter-<br />
berg g de pproef<br />
(met ingeplakte illustraties door Jan Kloots ontvangen gHij (P I ). Hij<br />
was enthousiast t over de uitvoering, g, twijfelde gnog over bepaalde p passages: p g<br />
`18 2e regel g bevalt mij l niet. Weet mij l iets beters? "Familie vrijgevochten"? lg ..<br />
Zou de N.S.B. me niet nemen op p "i 7"?' (Vgl. g r. 33 en r. o 3 . Tevens vroeg g hij:<br />
ik heteheel g opdragen aan een kind? Ik weet een kind.' Op PI I augustus g<br />
I1 944 verzocht hij Vermeulen de opdracht p `voor Petertje' 1 – waarmee het aan ge-<br />
nomen zoontje zoontje van Bert Bakker is bedoeld – in de pproef aan te brengen. g Deze<br />
opdracht p iis door doo VVermeulen<br />
op p de keerzijde van het later vervaardigde g titelblad<br />
getypt. t. De uitgave g is nooit verschenen. De pproef is in 1 986 in facsimile uit ggee<br />
geven (Gerrit Achterberg, g, kaballistiek voor kinderen. Ed. R.L.K. Fokkema.<br />
[Amsterdam, X4 1987]). Zie verder 12. 5 . en 22. 4.<br />
5 Nadat Achterberg gp op 29 g943 december 1943 de kopij pl voor de bundel Sintels (D'<br />
aan A. Marja 1 had ggestuurd, heeft de echtgenote g van Marja, 1^ G.A. Kuiper, p in<br />
januari r' 1 944 een e rijmprent l p van dit gedicht g gemaakt. g Deze prent P (D 2) werd<br />
[49 51<br />
don door Marja 1 in eigen gp beheer uitgegeven zie voor een reproductie: Schrijvers J rentenboek<br />
^ p 3 o . Zie verder I2..2. 4<br />
6 Bid J voorbereidingen eg voor de Ver ^amelde gedichten g heeft Achterberg g overwo-<br />
en r. 12 van dit gedicht g te veranderen. Op p de correctielijst voor de uitgave gave<br />
noteerdehij: r hij: `reels I I en IS 2 worden: wijf de is een oud altijd<br />
wijf heeft altijd<br />
pijn p J in 't lijf?' Deze verandering gis niet in de kopij pl van D4 aangebracht. g Zie<br />
verder 1.2.<br />
S<br />
7 In P 1 en D 2-D4 staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
g Literatuur over hetedicht: g<br />
Vermeulen, J., `Gerrit Achterberg. g Kleine kaballistiek voor kinderen.'<br />
`DE KOUDEPUNTEN VAN UW DOOD'<br />
OVERLEVERING M' Kopie manuscript, oorspronkelijk collectie C.A.B. Bantzinger, H-18.<br />
p p^ p 1 g^<br />
3S9<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H 2o > v.<br />
D I Limiet<br />
^ p. p 7.<br />
P l Eersteroef P D2 ^ H-88.<br />
P 2 Tweede proef D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to amen iii y p. ^ ^ p 37.<br />
M 3 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Uer amelde gedichten, p.<br />
^ g ^ p 394.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Vóór 6 juli 1943<br />
MI<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Kandinsky M2-D3<br />
Y<br />
Nummer [ontbreekt] > II M2 > I DI-D3<br />
I koude punten > koude punten M2<br />
lijn > lijn M 2-D3<br />
5 J J^<br />
COMMENTAAR I Tijdens Tijdens een bezoek aan de Mansarde Pers op p 6 Jjuli 1943 943 (zie 12.4.1) 4 heeft<br />
Achterberg g dit ggedicht in het ` gastenboek' van C.A.B. Bantzinger g ggeschreven<br />
M I . Het handschrift bevat de opdracht p `voor Kees Bantzinger' g en is geda<br />
teerd `6 Juli 1943'. 943 Pas later heeft Bantzinger g bij het gedicht een illustratie e-<br />
bij g g<br />
maakt zoals hij op p 2 0 november 1943 943 aan Achterberg schreef: g `ik heb na langg<br />
wachten nu ook je vers in het klachtenboek geillustreerd.' g Het origineel g heb ik<br />
niet kunnen achterhalen. Het handschrift isere g produceerd<br />
in Biografie, afbeel-<br />
ding 53.<br />
2 In M 2, afkomstig g uit het materiaal van de geplande gp bundel Embryo zie<br />
5 i 7 .I ^is dit het tweede gedicht g van de reeks 'Kandinsky'. Y De andere twee<br />
gedichten edichten zijn [487] 4 7 `Embr Yo' `Kandinsk Y i' en 44S `De ruimte die u verliet' ><br />
`Kandinsk Y III' . Vanaf D' is de volgorde g van de gedichten g in de reeks<br />
derd. Zie verder 19. 9<br />
veran-<br />
3 Zie[445] 44S ruimte, die u verliet' >> noot 3.<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Piere, > J. de, `Van Kandinsky Y naar Achterberg: g het "duizendjarig l g rijk des unts".'<br />
rijk p<br />
6 `GIJ HEBT HET HOOG GEHEIM DOORBROKEN, HEERE JEZUS,'<br />
49 1 ^ J<br />
OVERLEVERING M I Kopie manuscript, oorspronkelijk collectie L.H. Fontein, H-19.<br />
P p^ p 1 ^<br />
360<br />
M 2 Manuscript, uit correspondentie B. Bakker, ongedateerd.<br />
p ^ p ^ g<br />
M3 Manuscript, uit correspondentie R. Houwink, ongedateerd.<br />
p ^ P ^ g<br />
M4 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H zo I.<br />
, ^<br />
D' Sintels, ^ p p. I 3.<br />
D 2 Ene us ^ schreef in zand', ^ ^ p. p I 9.<br />
D3 Ene us ^schreef in 't zand ^ 2 ^, p. p I 5.<br />
PT Proef D4 ^ H-54.<br />
D4- 5 Ene us ^ schreef in 't and ^ 3 -4 ^ p. p I S.<br />
2 6<br />
P Proef D 6, H9o. D6<br />
^<br />
En Jezus schreef in 't and i . i<br />
^ ^ ^ p S.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
361<br />
P3 Eerste proef D7, H-88.<br />
P4 Tweede proef D7, H-89.<br />
D7 Cryptogamen III, p. 275.<br />
M S Kopij D 8, H-izz.<br />
D 8 Verzamelde gedichten, p. 600.<br />
Vóór Io juli I<br />
1 1943<br />
MI<br />
M5 a gedrukt, b potlood (in onbekende hand)<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Bekeering M4-DI<br />
g<br />
Nummer [ontbreekt] > II M4 > I DI<br />
Titel [ontbreekt] > Bekeering M 2 D -D 8 2<br />
g<br />
2 Vader, , > Vader; M 2<br />
2 Woord > woord M4<br />
3 zonde > zonden M4<br />
3 wezens, ^ > wezens, , M2, M4<br />
6 misdadige, ><br />
g ^ misdadige g – D I -D D 8<br />
6 verdoemd. > verdoemd ;,<br />
7 Maar > maar M3<br />
8 mij. Nu > mij; nu M3<br />
I o [regel kastla nt es > stro einat M 3_ D8<br />
9 ^ ^^<br />
Jo verdorren: > verdorren, , M4 > verdorren; P3-M5 a><br />
[verdorren]: M5 M b-D8<br />
I I omgord, g ^ > omgord; g M 2 D I<br />
> 2_ 8<br />
I I geschoeid: g geschoeid. g M D<br />
D<br />
> 12 tweede tweeden DI-D8<br />
> i<br />
12 hand Hand D -8<br />
I2 eboren g> geboren, s<br />
z; in > uit M3-D8<br />
M2-D8<br />
I M I is een afschrift van ditedicht g door ^ Achterberg gg geschonken aan L.H.<br />
Fontein de directeur van de Rekkensche inrichtingen. g Het manuscript p bevat de<br />
o gdracht: `Voor Dhr. L.H. Fontein,persoo<strong>nl</strong>ijk. p 1 (op P zijn uitdrukkelijk<br />
uitdrukkelij ver-<br />
, maar als het vers niet goed g is, , is het niet geschreven).' g<br />
(Zie de<br />
re reproductie in Scha J vers prentenboek, ,pp. 26.) Volgens g Fontein heeft Achterbergg<br />
hetedicht g in november I i 94 geschreven g `naar aa<strong>nl</strong>eiding gvan<br />
een dagopening,<br />
die ik voor de radio van de inrichting g een paar p dagen g tevoren had uitgesproken<br />
naar aa<strong>nl</strong>eiding g van Openbaring p g 7verzen 13-17,met als boodschap: p een ieder<br />
die zich bewust was van wat hij verkeerd had ggedaan, ^ kon op p vergeving g g reke<br />
nen. Hetedicht g was in handschrift aan mij opgedragen. 11<br />
Ik zei: "Als je dit kunt
362<br />
schrijven, J ^ moet de laatste regel g niet zijn:.. J in het donker tegemoet, g maar:... uit<br />
het donker tegemoet." g Zo heeft hij de reel g ook veranderd en even had ik de<br />
illusie hem van de angst gp te hebben afgeholpen.' (Biografie,Gezien 3 35 de<br />
datering daterin van M 2 (zie noot z moet de door Fontein ggenoemde<br />
datum – novem -<br />
ber 1941 94 – in twijfel ggetrokken<br />
worden.<br />
2 M 2 , een afschrifteschonken g aan Bert Bakker, ^bevat de opdracht: p `Voor mijn mij<br />
• Bert Bakker die "De verdronkenen" schreef.' (Zie ook Achterbergg Uitgevers, ^ dl. 2 > p. 28-2 9^ , het handschrift is gereproduceerd g p in Maatsta I i<br />
(1 963-1 964) [Achterberg-nummer], ^ ^ p79 789.) Op io p juli J '943 943 bedankte Bakker<br />
Achterberg g voor het ggedicht: 'Je ggedicht ... is prachtig. p gIk werd er bewogen g<br />
door. Bijna niet pLeopol<br />
ubliceerbaar • te mooi, te zelf-vernederend om met Leo old<br />
spreken). Alleen: de laatste regel g zou ik schrijven: schrijven<br />
J ik U uit het donker tegemoet. g<br />
Dat is de bekeerde, die het donker achter zich heeftelaten.' Achterberg antg<br />
g<br />
woordde op 12 juli i : `Laatste regel "Bekeering" is ten goede veranderd.<br />
p l 943 g g g<br />
Een ander ziet soms zóó, waar je zelf totaal overheen (of zoo) ziet. In dit<br />
ggeval zou ik jokken, 1 ^ als ik er niet bij stil gestaan g had: maar uit het donker is, na<br />
"uit Uwe Hand" toch te handhaven. Maar daarmee is een "bekeerde" niet<br />
immer in het licht... (met dit vers sluit de "Balans").' Zie verder noot. 4<br />
3 M3 is een ongedateerd g manuscri peg t geschonken aan Roel Houwink, met als<br />
opdracht: p `voor Roel ^ als het een goed g vers is. anders is het niet gescre<br />
h-<br />
ven)'.<br />
4 M4 is afkomstig g uit het materiaal van de gp geplande bundel Balans. Het gedicht g<br />
staat – zoals Achterberg g op p i z juli 1 I 943 ook aan Bert Bakker schreef (zie noot<br />
a) – vermeld in de inhoudsopgave pgg<br />
van deze bundel (zie 14.1) Volgens een<br />
aantekenin aantekening op M 4 is vervolgens g overwogen g het gedicht g in Heul op p te nemen<br />
zie 16.1). Ook vroeg gAchterberg g op p16 oktober 1943 943 aanJan Vermeulen in<br />
verband met de samenstelling g van E ur ydice Limiet: `Welke verzen deed je 1 er los<br />
bij l (Nog g andere dan "Bekeering"? g I en II .' Het gedicht g komt echter in gee<br />
• de inhoudsopgaven pg van gg<br />
genoemde bundels voor (zie 18.0. Het gedicht<br />
werd uiteindelijk lggebundeld<br />
in Sintels. Zie verder zo.<br />
5 In M4 vormt ditedicht g het tweede gedicht g van de reeks `Bekeerin g'<br />
(het<br />
eersteedicht g is 497 `Bekeerin g ' . In D' is de volgorde g van de gedichten g in<br />
de reeks omgedraaid. g<br />
6 Ditedicht g heeft Achterberg, g^ met [497] Bekeerin g en S i I Glazen-<br />
wasscher' tot en met[ 5S 14] 4`Plateel' medio ^ 1 944 gestuurd g aan Gabriël Smit ter<br />
publicatie ublicatie in Ad interim. Begin g augustus g i 944 schreef Smit dat de gedichten g in<br />
de eerstvolgende g aflevering g zouden worden opgenomen, pg ^ al vond hij hijze<br />
`niet<br />
allemaal even sterk'. Deublicatie p vond echter geen g doorgang,vermoedelijk<br />
vermoedelij<br />
• de betreffende aflevering g van A d interim pas in juni 94S i verscheen, en<br />
deedichten g inmiddels al in de bundel Sintels waren gepubliceerd. gp<br />
7 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door S. Wiersma.<br />
8 Typefout in M 4'<br />
Yp ^ r. I 3: scha J dt i..v. p schrijd J
[497]<br />
BEKEERING<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, , H 2o , I.<br />
D T Sintels, ,p p. 1 4.<br />
M2* Toevoeging,in in exemplaar p I<br />
p ^ oorspronkelijk p 1 k collectie A. Morrien alleen<br />
r. 1-16). 3<br />
M3 Typoscript, uit correspondentie p . . Buskes, ongedateerd ^ g (alleen r. 13-16).<br />
M4 Typoscript, uit correspondentieJ.J.Buskes, P^ gongedateerd.<br />
MS Typoscript, collectie J. , Vermeulen, H-28.<br />
M6 M Kopie pmanuscript, p, 18 augustus g 1 94 6 , H-33.<br />
TTi d ^en taak 1 99p3•<br />
oktober 1946,.<br />
D 2 Ene us schreef in 't and I ^ ,pp.<br />
zo.<br />
D3 Ene us schreef in 't and 2 ^ ,pp.<br />
16.<br />
P I Proef D 4 ^H-54.<br />
D4-5 Ene us schreef in 't ^ and 3-4 ,pp.<br />
16.<br />
P P2 Proef DD 66,<br />
Ho. 9<br />
D6 D En Jezus schreef in ^<br />
^ ^'t and ^ P5.<br />
16.<br />
P3 Eersteroef p D7 H-88.<br />
^<br />
P4 Tweederoef p D7 H-89.<br />
^<br />
D7 Cr y to g amen rlr ,p p. z 76.<br />
M7 Kopij 8 M Ko pl i D H-122. D8,<br />
D 8 Uer ^amelde ^ gedichten, ,pp.<br />
6o, .<br />
DATERING VÓÓr I2 ) uli 1943 943 MI<br />
Eind 1945/begin 94 I 6 MS<br />
LEESTEKST MI<br />
M 5 zie28<br />
P3<br />
INGREPEN MI Titel Bekeering g< Bekeeringg<br />
M 5 1 7 is
Nummer M I r<br />
I<br />
6<br />
8<br />
D I -M4 Ir<br />
MS-D 8[ontbreekt]<br />
Titel MI-M4 [ontbreekt]<br />
M5 -D 8 Triniteit<br />
3<br />
4<br />
S<br />
MI<br />
DI-M4<br />
MS-6<br />
T<br />
D2-D8<br />
MI<br />
DI-Dg<br />
MI-M6<br />
T-D8<br />
MI<br />
DI-Dg<br />
M'<br />
DI-Dg<br />
God scherpt zijn wet op deze steen<br />
P zijn P<br />
Zijn<br />
Z1ln<br />
Zijn<br />
Maar Jezus Christuseeft ons vis<br />
g<br />
visch<br />
en droogt g de tranen van geween. g<br />
en wijn l tot Zijn Zij gedachtenis.<br />
M IHeeft een van beide zich vergist?<br />
D I I Een I I Beiden Zich<br />
M41 Eén<br />
M 5<br />
-6<br />
beiden zich<br />
T l een<br />
D<br />
2<br />
-D<br />
8<br />
Een I I Beiden Zicht<br />
Wij zijn een duister phenomeen p<br />
fenomeen<br />
het licht van den heiligen g geest. g<br />
Heili Heilige en Geest.<br />
eindigt AP]<br />
8<br />
D i -D r. –I2:<br />
9<br />
8/9 DI-D8stro ewit<br />
9<br />
D IHeilige Geest kom in het vers<br />
9 g<br />
M4<br />
5-6<br />
M o<br />
T-D8<br />
10 DI waarin Gij Drieën ><br />
Een voor Een,<br />
M4I I o Eén 1 1 Een<br />
M5-T<br />
I 1 gij ij drieën, een een, ><br />
D 2-D 8 Gi Drieën, ><br />
Een Een,<br />
8<br />
I I DI-D8 hetzelfde zit en ik alleen<br />
1<br />
364
12 D'-M6<br />
T-D8<br />
nog g zingende g van U verschil.<br />
zin zingen end van U de woorden ben.<br />
eindigt Dl]<br />
g<br />
2 8<br />
M* -D r. 1-16:<br />
3<br />
1 2 I M 2* -D 8<br />
stro ewit<br />
3<br />
1 3M i*-4<br />
3 Heilige g Geest vervul het vers<br />
MS<br />
M 6 -8 D<br />
1 10<br />
14 M* Z-<br />
4 3 zoo gansch g , dat er geen g porie ^ is<br />
M4 I I vezel<br />
M S0 -6 l 0<br />
T-D8<br />
s<br />
1 M* -D die niet van Uw belevenis<br />
S<br />
16 M vibreert als van de liefde vleesch.<br />
-6<br />
M S0<br />
T-D8<br />
2<br />
[Hier eindigen M 2* - 3]<br />
g<br />
4_ 8<br />
M D r. 17-20:<br />
7<br />
16 I 7 M4-D 8 stro ewit<br />
I17 m4-D8Moeder van Jezus is het vleesch<br />
18 McD M D 8 Zuster van Christus is het vers.<br />
I M4, Vader die in de hemelen zijt, 1,<br />
M5 lo<br />
M G -8 D<br />
4_ 8<br />
20 M D kome Uw koninkrijk.<br />
l<br />
COMMENTAAR I Zie [496] 'Gil. hebt het hooggeheim doorbroken, Heere Jezus,', noot 4 tot en met 6.<br />
2 M 2* r. 1 33-16 zijn 1 door Achterberg gg geschreven in een exemplaar p van Sintels,<br />
onder de colofon op P p [3i]. 3 Boven de strofe staat in de hand van Adriaan<br />
Morriën, uit wiens bezit het exemplaar p afkomstig g is: `Bij te voegen op p. 1 '.<br />
'Bij g pp 4<br />
Het exemplaar p bevindt zich thans in privébezit. P it<br />
3 M 3 en M4 heeft Achterberg, g^ eind I gestuurd aan ds. J. .<br />
waarschij<strong>nl</strong>ijk 94 S ^ g<br />
Buskes in wiens collectie ze zich thans bevinden. Er iseen g directe reactie van<br />
Buskes overgeleverd. g Wel reageerde g hij op de ontvangst g van de bundel En Je ^7s<br />
schreef in 'tand ^^ waarbij hij dit gedicht 'prachtig' noemde i mei 1 . Later<br />
waarbij hij g 9 947<br />
herinnerde Buskes zich: `In 1945 zond g Achterberg mij "Bekeering gii" ii uit "Sin- -<br />
36S
[498]<br />
LEESTEKST MI<br />
tels", aangevuld g met nog g twee strofen, vdie gelijk g l zijn l aan de laatste strofen van<br />
"Triniteit". Hij noemde dit gedicht g nog g altijd "Bekeering g ii". Wat had ik graag g g<br />
gewild g dat Achterberg g het "Bekeering g II" was blijven 1 noemen.' .. Buskes, es<br />
`Triniteit',p 35.)<br />
4 0 Op6 december I 94S stuurde Achterberg g een niet overgeleverd g manuscript p of<br />
typoscript pt van dit gedicht g aan C. Rijnsdorp, 1 p hem benaderd had om <strong>deel</strong> te<br />
nemen aan de oprichting p gvan een christelijk literair tijdschrift. tijdschrift. Achterberg gtwijl -<br />
felde of hij J 'genoeg g g capaciteiten p voor zulk een ondernemen' bezat en zond ter<br />
beoordeling g ditgedicht, `dat ik voor kort schreef. (De aanhef hiervan staat in<br />
"Sintels".).' Op p I I december I 945 onderschreef Achterberg g de uitgangspunten<br />
van het tijdschrift als volt: g `Komen geloof g en vers niet uit dezelfde Hand?<br />
Zijn 1 bekeering g en gedicht g in laatste instantie niet hetzelfde? ("Zuster van<br />
Christus is het vers...")'. Het tijdschrift 1 is nooit verschenen.<br />
5 M 5 maakt <strong>deel</strong> uit van een verzameling g typoscripten, die an Vermeulen in<br />
april/mei I 94 6 heeft vervaardigd g op pbasis van Achterbeis g manuscripten. p Zie<br />
verder2.I. 3<br />
6 Het origineel van M6 6<br />
g heb ik niet kunnen achterhalen. Mogelijk heeft dit<br />
manuscript p behoord tot de collectie van Bert Bakker. Het is ge<strong>deel</strong>telijk g lgere-<br />
p[ Ach<br />
roduceerd in Maatsta I I (1963-1964)Achterber -nummer I.<br />
terberg-nummer],<br />
7 Zetfout in P3-D7 r.: S ijch ^p<br />
i.p.v. Zich (in M7 door D. Wolthersgecorrigeerd),<br />
7_ 8<br />
zetfout in D D r. I : o i. .v o^ typefout in M S<br />
4 ^ p ^^ p ^ r. I 7: in i, i.p.v. .v is; zetfout in<br />
r. 20: Kome i. p.v<br />
kome<br />
8 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door D. O'Driscoll en door S. Wiersma.<br />
9 Literatuur over hetedicht: g<br />
Blom, N. van der, `De vis, symbool der oude christenen.'<br />
Buskes, .. `Triniteit.'<br />
Gier, J. de, Achterbeigs "Triniteit": Drieëenheid en drieëenheid.'<br />
AARDRIJKSKUNDE<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie J. Vermeulen, ><br />
H 2o > I.<br />
M 2 Typoscript Cel > collectie P. . Meertens, > IÍ 2o IV. ><br />
M3 Typoscript As l H- 3 6.<br />
y ^<br />
DATERING VÓÓr I2 uli I<br />
J 1943<br />
366<br />
T Ad interim 3 december I 946 ^ pp. S3 o.<br />
D I Voorbij de laatste stad'<br />
J ^ p. p94.<br />
D 2 Voorbij de laatste stad 2 , p. 112.<br />
J ^ p<br />
D 3 Blauwzuur, ^ ^ p p. 32. 3<br />
D4 Ver amelde edichten 4 p. 992.<br />
^ ^ ^ p 99
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[ 499] TAAL<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Asyl Y T<br />
Nummer [ontbreekt] > Iv T<br />
Titel Aardrijkskunde > Geologie g M3-D4<br />
7 eenmaal eenmaal, ergens g , > eenmaal er ens g M 3 -D4<br />
I Voor ditedicht g zijn zijnverschillende mogelijkheden gl overwogen g voor opname p<br />
in een bundel. Hetedicht g staat onder , de titel `Aardrijkskunde' 1 vermeld in de<br />
inhoudsopgave pg van Balans (zie 14.1). Blijkens een aantekening g op p M I een<br />
door VJan Vermeulen vervaardigd g typoscript, was het vervolgens g de bedoelingg<br />
hetedicht g in de geplande gp bundel Heul op p te nemen (zie 16.0. Uiteindelijk Uiteindelij is<br />
g ondergebracht g in Cel, ^ zoals ook door Vermeulen op p M' is aan gete<br />
kend. Zie verder 5 16.2.<br />
2 Zie[450] 4S `Ika ^iedere moren g ten g ronde' , noot 3.<br />
3 In Voorbij de laatste stad I ^ -2 staat in de inhoudsopgave pg als bronvermelding gde<br />
publicatie in Ad interim.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Duits door L. Kunz en H.J. Schadlich en in het<br />
Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, , H-20,1.<br />
M 2 Typoscript Cel > collectie P. . Meertens, > H 2o > Iv.<br />
M3 TyposcriptA s y l H-36.<br />
^<br />
T Columbus 2 lj anuari februari 1 947), 947 ^ p. p Io8 .<br />
D' Blauw ^ uur ^ p. P 28.<br />
D 2 Ver ^amelde gedichten g 4, ^ P 987-988.<br />
DATERING VÓÓr I2 ) ull I1943<br />
LEESTEKST MI d<br />
VARIANTEN v EN M' a typemachine, Yp ^ b p ^ p ^ P<br />
-<br />
CORRECTIES J. Vermeulen)<br />
M3 a typemachine, Yp^ b potlood p (aangebracht g na T)<br />
Titel M' a God de , menschen en ik<br />
b Heul ^ie<br />
noot 2 en<br />
d Taal<br />
M2<br />
M3-D 2 Spreekuur p<br />
367<br />
potlood, c bl potlood, d potlood (b-c in de hand van<br />
3]
Motto MI a [ontbreekt]<br />
d Voor doktoren<br />
d v[oor]<br />
enrofessoren p in ziel e en e taal<br />
M 2 Voor<br />
M3-D 2 voor<br />
I MI -T<br />
D1-2<br />
7<br />
I2<br />
Ij<br />
MI-2<br />
M3-D2<br />
MI-3<br />
T<br />
DI-z<br />
MI<br />
M2-D2<br />
14 M`<br />
M2-T<br />
M3<br />
DI-2<br />
(ZO)zt MI<br />
MZ-D2<br />
(23)24 MI-T<br />
DI-2<br />
COMMENTAAR<br />
368<br />
God in den hemel, beesten van menschen<br />
de<br />
een woord uit een vreemderammatica:<br />
g<br />
i I oude I<br />
Een ziedende eb en vloed<br />
onmacht en haat teen deze doven<br />
g<br />
I dooven,<br />
[De volgende regel ontbreekt in M I a.]<br />
M I b-D 2,<br />
^ r. I14:<br />
b die alleen in hun hooge hoed gelooven<br />
g g<br />
I<br />
b [ ] witte bef [<br />
M I -D 2 r. I 1 – 2 2 :<br />
4 S 3 4<br />
verhind'ren de be ri mate heid<br />
gp g<br />
verhinderen<br />
teen den roover, die het slacht.<br />
g<br />
de<br />
I M I is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van dit ggedicht.<br />
De D auto -<br />
risatie van M I fasen a-c is onduidelijk (vgl. g noot 2),reden waarom M I fase d<br />
als leestekst is afgedrukt. g<br />
2 0 PM<br />
I noteerde Jan Vermeulen naast de titelvarianten: `titels van Han Hoekstra<br />
' en onderaan het blad: `Gulden Winckel'. Mogelijk g l is dit ggedicht dus afge- ge<br />
staan aan Han G. Hoekstra, terublicatie p in Den ^gulden<br />
winckel. Nadat de laatste<br />
afleverin van tijdschrift94 dit tijdschrift(april/mei I 2 was verschenen, ^vroeg gAchterbergg aan Ed. Hoornik: `Had je er ook aan de G. Winckel afgestaan? g Zijn lZi'<br />
die te ach<br />
-<br />
terhalen?'Brief 8 augustus g I 94 2, Hierover zijn zijnverder geen g gegevens g g bekend.<br />
Zie verder 12.2.<br />
3 De titelvariant `Heul' in M I (fase b) is mogelijk g l een aanduiding gvan de ge<br />
-<br />
plande bundel Heul (zie 16.I . Het gedicht g staat, onder de titel `Taal' 'Taal', ook
500 FOTOGRAFIE<br />
vermeld in de inhoudsopgave pgUiteindelijk van Balans (zie 14.1). Uiteindelijk is het gedicht g<br />
ondergebracht g in Cel. Zie verder 16.z.<br />
4 Ditedicht g was één van de gedichten g die Achterberg g eind I 94S ter publicatie p<br />
had afgestaan g aan Semaphore (zie 44z 'Inktzwart ^ loover loot over g ri' J^e<br />
aden'<br />
noot. 4Op december p 7 I 6 vroeg 94 Achterberg g Hans g Roest dit gedicht g bij bijde<br />
redactie terug g te vragen, gs omdat hij het elders kon publiceren. p Vervolgens g<br />
stuurde Achterberg g op 8 januari I een niet overgeleverd manuscript of<br />
p januari 947 g p<br />
typoscript van dit gedicht g aan Jan Vermeulen: "'Spreekuur" p gaat g hierbij, 1^met<br />
opdracht. p Mocht jjij<br />
i een betere titel vinden, dan houd ik me aanbevolen. ...<br />
Vind je verder dit vers ggeschikt voor Stols?' Achterberg g heeft het g gedicht ech<br />
-<br />
ter niet afgestaan g voor het `Liber amicorum A.A.M. Stols'. Op pi z januari januariI<br />
947<br />
schreef hij hij Vermeulen dat deze over het gedicht g kon beschikken. Het gedicht g<br />
werd, samen met twee andereedichten g ,gp gepubliceerd in Columbus. Zie verder<br />
3 2 .2.2.<br />
5 Ditedicht g is vertaald in het Spaans p door F. Carrasquer. q<br />
6 Literatuur over hetedicht: g<br />
Honders, A.C. 'Salvum me fac deus.'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, uit correspondentie C.A.B. Bantzinger, ongedateerd.<br />
p ^ p g ^ g<br />
D I Sphinx p. 8.<br />
,p<br />
M2 Typoscript D 2 Querido-archief, H-56.<br />
D 2 , ><br />
P T Eersteroef p<br />
D 2,<br />
^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p<br />
D 2,<br />
, H-58.<br />
D2 Oude cr to amen p. I y g ,p 76.<br />
KopM3 Ko i' D3 H-I22.<br />
^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. 47 I.<br />
DATERING VÓÓr augustus I<br />
g 943<br />
LEESTEKST MI<br />
INGREEP 2 vereelt. < vereeld.<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
6 M'<br />
369<br />
D'-D3<br />
Mijn armen pasten nog om je heen<br />
1 p g 1<br />
M'n<br />
[De volgende regel ontbreekt in D I -D3]
8 MI<br />
I2<br />
I)<br />
13 MI<br />
MI<br />
DI-D3<br />
(I 2) DI -D3<br />
COMMENTAAR<br />
[501]<br />
MI , r. 8:<br />
voorgoed verloren geraakt;<br />
g g<br />
M I -D3r.9(8)-14(13):<br />
^<br />
zoo in deebeurtenis g vastgehaakt g<br />
I hetebeuren g ;<br />
tot eenzelfde negatief gemaakt<br />
g g<br />
I De datering g van Soo Toto grafie' g tot en met S3 o 'Etalage' g is gebaseerd g oop<br />
deublicatie p eschiedenis g van Sphinx. Zie verder 13.i.<br />
2 Achterberg g zal M I aan C.A.B. Bantzinger g hebben ggestuurd<br />
in verband met de<br />
illustratie illustraties voor Sphinx DI ^ waarin dit ggedicht door Bantzinger g is geïllustreerd<br />
g<br />
zie 1 3 .1). Het manuscript p bevindt zich thans in privébezit. p<br />
GRAMOFOON<br />
OVERLEVERING D I Sphinx ,p.<br />
I I.<br />
M I Typoscript DD 2 , uerido-archief, > H- 5 6.<br />
P l Eersteroef p D 2, H-5 7 .<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr y to ^ amen ,p p. I 78.<br />
M 2 Kopij p D3 H-I22.<br />
l ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p. p 473.<br />
DATERING VÓÓr augustus g I1943<br />
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN M2 aedrukt g b ^ rode ballpoint p (in onbekende hand)<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR I Zieoo S Toto grafie', g noot I.<br />
Sot<br />
Titel Gramofoon > Gramofoon M 2 a > Gra mm ofoon M 2 b-D3<br />
STANDBEELD<br />
OVERLEVERING T B. Aafjes, Gerrit^lchterber g. De dichter van de sarco haa g. Aanteekeningen ^ bij<br />
^i n oë ^ie. 's-Gravenha g^ e 1943], 943^p p. 8.<br />
370
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[5031<br />
DI<br />
M'<br />
PI<br />
Pz<br />
D2<br />
M2<br />
D3<br />
ÉTALAGE<br />
Sphinx ,pp.<br />
12.<br />
Typoscript D 2 } Querido-archief, ^ ^I S 6.<br />
Eersteroef p D 2, ^ II S7.<br />
Tweederoef D 2, H-58.<br />
p ^<br />
Oude cr y to ^amen ^ p. p I 79.<br />
Kop i'D ) 3 H I22.<br />
^<br />
Uer amelde ggedichten, ^ p . 474.<br />
Vóór augustus g I1943<br />
T<br />
I o eknakt' > geknakt,' DI<br />
g ^ g ^<br />
I 1/12 een stro ewit > stro ewit DI-D3<br />
^<br />
I Zieoo S `Fotografie', g noot i.<br />
2 Ditedicht g is voor het eerst gepubliceerd gp in Bertus Aafjes' l essay Y De dichter h<br />
van de sarco has dat werd uitgegeven door de Mansarde Pers. De guitgave<br />
ave ver<br />
scheen begin g december I 943 . In verband met de herdruk van het essay Y in<br />
Cr y to ^amen vroe gAchterbei g O Io p mei I 6 94 aan A.A.M. Stols: `Moet het vers<br />
"Standbeeld" in de studie van Aafjes gehandhaafd g blijven, l als voorrede tot<br />
Yp gamen, to nu het ook in "Sphinx" p staat?' Het gedicht edicht is niet uit de i<strong>nl</strong>eidindinggeschrapt.<br />
p De tekst is identiek aan Ten wordt hier verder buiten beschou-<br />
win gelaten.<br />
In D I is ditedicht g geïllustreerd g door C.A.B. Bantzinger. g<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Chinees door M. van Crevel, ^ in het Engels g door<br />
P. Boyce(2x),G. Y Dierick,J.S. Holmes(2x),A. van den Hoven, M. Jacobs, B.D.<br />
Kin stone R. Kooistra, R.P. Meijer x J. Michielsen, M. O'Loughlin en A.<br />
Rich(2X),in het Russisch door E.V. Vitkovskij, in het Spaans door F. Carras-<br />
quer (7x) 7 en in het Zweeds door L.H. Svensson L. Sóderberg<br />
.<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Donker, A. `Standbeeld.'<br />
OVERLEVERING D I Sphinx, ^ p. i. S<br />
M I Typoscript D 2 , Querido-archief, ^ H- 5 6.<br />
Pl Eerste proef D 2 ^,<br />
H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
371
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
D2 Oude cr y to amen p. 1 81.<br />
^ ^ p<br />
M 2 Kopij D 3 H I 22.<br />
Pl ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ P p. 476. 47<br />
Vóór augustus g I1943<br />
DT<br />
Titel Etalage > Etalage MI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[500] S Toto ggrafie',<br />
noot I.<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
372<br />
FOXTROTT<br />
PI Proef D I oors oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-2 .<br />
^ p 1 ^ 9<br />
D' Existentie, ^ p. p 54.<br />
P 2 Eersteroef D 2 , H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2 , H-89.<br />
P ^<br />
D2 Cr to amen III, p. I 8.<br />
y g ^ p s<br />
M Kopij HI 22.<br />
P1 ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 8.<br />
^ ^ ^ P59<br />
Vóór augustus g<br />
11943<br />
DI<br />
8 – en
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
Vóór 18 augustus g<br />
11943<br />
MI<br />
INGREPEN 7<br />
9<br />
22<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I<br />
3<br />
S<br />
7<br />
MI<br />
DI-D4<br />
MI<br />
D I -D4<br />
MI<br />
DI-PI<br />
D2-D4<br />
Ap<br />
DI-D4<br />
8 M'<br />
D',-D4<br />
II<br />
I2<br />
MI<br />
D I --D4<br />
MI<br />
D'-_D4<br />
SPROOKJE<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H 2o VI. ><br />
D I Meisje, . [7-8]. p 7<br />
373<br />
P l Proef D 2, oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H 2.<br />
^ p 1 ^ 9<br />
D 2 Existentie, p. 8–<br />
^ p S S9.<br />
P 2 Eersteroef D3, H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D3, H-89.<br />
p ^<br />
D3 Cr to amen III y p. 162-1 6 .<br />
^ ,p 3<br />
M 2 Koi'D4 H122. pl D4,<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. –<br />
^ ^ ^ p 5 93 594.<br />
koningin. < koningin<br />
g g<br />
nature < nature.<br />
baar. < baar [papiereinde]<br />
Toen ik haar voorlas van de kleine Muck,<br />
den kleinen<br />
en zoo dichtbij 1 dat ik niet kon verroeren.<br />
I I zóó<br />
een eerste wil onmachtig te verduren<br />
g<br />
En zijn terstond getrouwd, g ^ Koning g en koningin. g<br />
konin koning I I<br />
Geheel het bontgebeuren g kreeg glzijn menschelijke zin.<br />
menschelijk<br />
menschelijken<br />
Zij heeft oprecht P en koninklijk koninklij geschreid<br />
I I ,<br />
wijl een van hare pg pages viel al in de strijd. strijd<br />
[De volgende reels ontbreken in M I:<br />
g g
D I -D4 r. 03)–(14):<br />
I DI-D4 Een troubadour kwam aan het haardvuur teeder zingen<br />
3 g<br />
I DI-D4 romances, nooit gehoord. Een buidel gelds ontving hij.<br />
4 ^ g g gl<br />
(14/1 5 ) D I -D4stro ewit<br />
r3 MI<br />
(I S) D'-D4<br />
I5 MI<br />
07) DI-D4<br />
16 MI<br />
(z 8) DI-D4<br />
Ió mI-PI<br />
(zo) DZ-D4<br />
(21) DI-D4<br />
(zz) DT-D4<br />
(22 /2 3) DI-D4<br />
Des nachts in kameren is heterucht vernomen<br />
g<br />
Maar ook de heksen rijden door de lucht .<br />
Dan slaakt de hooge vrouwe zoo menig diepe zucht.<br />
g g p<br />
dan<br />
Tegen de avond werd hij in de slotpoort opgehangen.<br />
g l p<br />
den<br />
[De volgende regels ontbreken in A11.11<br />
D I -D4 r. (21)–(22):<br />
Dat van de tinnen de klaroenen schallen:<br />
heden is de vorstin van eenenrins bevallen.<br />
p<br />
[strofewit]<br />
M I -D4 r. 19(23)-22(26):<br />
I MI De heer gemaal ging eenen kruistocht varen<br />
9 g gg<br />
(2 3 ) DI-D4<br />
3<br />
zo MI men heeft hem weergezien g na negen g volle jaren.<br />
1<br />
(24) 4 DI-D4 Men<br />
21 MI Toen leefden zij nog g lang g en ggelukkig g bij bij elkaar<br />
(2 5 S ) DI-D4 met<br />
22 MI waarna zij zijn gestorven en begraven op een baar.<br />
J zijn g g p<br />
26 DI-D4 I I ze<br />
COMMENTAAR I Op 0 18 augustus g I 943 vroeg g Achterberg g aan Jan Vermeulen: `Als je dat z. g.<br />
"Sprookje" nog no hebt voor mo mogelijk elijk illustr.? Niemand anders laten lezen en<br />
bewaren, ^g graag.' g Op p M I heeft Vermeulen onder andere aangetekend: g `Nieuw'<br />
en: 'origineel g heeft Bert Bakker'. Wellicht heeft Achterberg g het – niet over ggele<br />
verde – origineel g aan Bakker afgestaan g teneinde het gedicht g te laten illustreren<br />
374
door C.A.B. Bantzinger gOp zie 12.4.1). 3 0 1o juli 1944 944 – dus na de publicatie p<br />
van ditedicht g in de uitgave g Meisje J (zie noot 2) – opperde pp Achterberg g tegen-<br />
over Jan Vermeulen nog g de mogelijkheid gj het gedicht g te laten illustreren door<br />
Jan Kloots en het samen met[494] kabbalistiek voor kinderen' (zie<br />
aldaar, nootuit 4 te geven. g Ook dit plan p vond geen g doorgang. Zie verder<br />
12.4.5.<br />
2 0 Op18 maart 1 944 vroeg g A. Marja l Achterbergg om 'een een tiental enta verzen 'waar-<br />
van hij l een clandestien uitgaafje g wilde maken. Het is niet bekend wanneer<br />
Achterberg g zijn bijdrage heeft gestuurd. In Meisje zouden vier gedichten r-<br />
zijn l g g J g d wo<br />
den opgenomen: dit gedicht, io `Het meisje en de tijd', [ 5 21] `Cherubijn' en<br />
pg g ^ Smeisje 1 ^S 1<br />
22 `T iste'. Zie verder 12. .<br />
S Yp 4 3<br />
3 Jan Vermeulen heeft overwogen dit gedicht in respectievelijk Balans en<br />
g g p 1<br />
Morendo op p te nemen (zie 494 `kleine kabbalistiek voor kinderen', noot 3).<br />
Uiteindelijk werd het ggebundeld in Existentie, ^ ook al had Gerrit Kamphui p ls<br />
Achterberg g in verband met de samenstelling gvan deze bundel geschreven g dat d<br />
ditedicht g naar zijn zijnmening g`uit de toon van het geheel' g viel 18 november<br />
1945) 94S . Zie verder 2 4.1.<br />
4 Zetfout in D3-D4, r.: 3^ o i.p.v. i..v zo;<br />
^> zetfout in P I -D 2 r. 99: werden i, i.p.v. .v werden<br />
wij<br />
06 'ERBARMELIJK GEBOREN '<br />
S J<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
375<br />
MI Typoscript Cel collectie P.J. Meertens, H 20 Iv.<br />
M2 Manuscript, collectie J. Vermeulen, H 20 III.<br />
D Achtergebleven g ^gedichten, ^ pp.<br />
1 8.<br />
Vóór i8 augustus g 11943<br />
MI<br />
2 zijn 1<br />
> een D<br />
7 geborgen > geborgen, ebor en M 2-D<br />
I De datering g van dit ggedicht tot en met 5 o8 Vanmorgen ^ heb ik hemzien ^ fietsen<br />
door de lanen' isebaseerd g op pde ontstaansgeschiedenis g van de bundel Cel. Zie<br />
verder 16.<br />
2 In het typoscript van de bundel Cel M I staat bij bijdit gedicht g in potlood p een<br />
vraagteken g (zie 16.2. In de inhoudsopgave pg van het bundel ^p oscri p t As yl<br />
komt een titel `B.W' voor, waarmee waarschij<strong>nl</strong>ijk ll dit gedicht g is bedoeld. Deze<br />
titel werd later door Achterberg g doorgehaald, g ^met de aantekening g'vernietigd'. gd Zie verder1.2 3 1.2 en 31.4.2. 3 4
3 M 2 is een door Jan Vermeulen vervaardigd afschrift en is afkomstig uit het<br />
g g<br />
materiaal van de bundel Cel (zie 5 i6).<br />
0 `0 BLINDE MOL DIE MOEITE'<br />
S7<br />
OVERLEVERING, M Typoscript Cel collectie P. . Meertens, , H 2o ,IV.<br />
DATERING Vóór 18 augustus I<br />
g 943<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie[506] S `Erbarmeli J k g geboren; >> noot I.<br />
2 In het typoscript van de bundel Cel M I staat bij dit gedicht g in ppotlood<br />
een<br />
vraa gteken (zie 16.2. Het gedicht g werd vervolgens g niet opgenomen Pg in het<br />
bundelt yposcri pt van As yl en bleef tijdens Achterbergs g leven ongepubliceerd.<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
`VANMORGEN HEB IK HEM ZIEN FIETSEN DOOR DE LANEN'<br />
M I Typoscript Cel > collectie P. . Meertens, > H zo IV. ><br />
M 2 Typoscript As l H-36. y ^<br />
T Erica 2 (mei 1947), 947 p. ^1 p 92.<br />
D I Blauwzuur,<br />
p. 20.<br />
^ ^ p<br />
D 2 Verzamelde edichten 4 p.<br />
^ ^ ^ p 979.<br />
Vóór 18 augustus g 11943<br />
MI<br />
M 2 a typemachine, b anilinepotlood, c potlood (c aangebracht na T)<br />
YP ^ P ^ p g<br />
Reekstitel MI [ontbreekt)<br />
M2 a Directeur<br />
T [ontbreekt]<br />
Mz c ^ 1 [–> Titel]<br />
DI2<br />
Nummer M I[ontbreekt]<br />
M 2 a I<br />
376<br />
T [ontbreekt]<br />
M 2 c [doorgehaald]<br />
D I - 2ontbreekt
Titel M I -2 [ontbreekt]<br />
T Directeur<br />
M 2c [Directeur]<br />
D'-2<br />
M 1 omdat hij mijgevangen houden kan<br />
4 hij l gg<br />
M 2-D 2 I I °<br />
M I - 2 zoolang hij wil, want duizend wegen leiden<br />
5 g hij g<br />
T zo lang<br />
D I - 2 zolang<br />
12 MI systeem Y van kaarten dat zijn zijn kasten torscht.<br />
a<br />
a<br />
b<br />
tafel<br />
T-D2<br />
14 MI mensch met het eenige tekort:<br />
4 , g<br />
M2-D2 I l0<br />
I<br />
I 5 MI-2 dat hij mij zóólan g zal ggenezen<br />
T I I me zó lang<br />
DI-2 I mij zolangg o<br />
i6 M I -2 tot ik miji op hem stort.<br />
p<br />
T I I me<br />
M 2c tot ik een ander word.<br />
D1-2 I I<br />
(= Reekstitel]<br />
COMMENTAAR I Zie[506] S 'Erbarmelijk ^ g geboren,' >> noot 1.<br />
2 Volgens g L.H. Fontein – directeur van de Rekkensche inrichtingen, g^ en waar Ach-<br />
terber gvanaf juli 1 1 1 94werd verpleegd – heeft hij hij Achterberg g geadviseerd g de<br />
laatste regel g van dit gedicht g te wijzigen J g (zie Biografie, ^e^ ra 6– De de-<br />
p. 34 347 .veran<br />
rings g echter pas p veel later (in ieder geval g na mei 1 947 door Achterberg g in het<br />
typoscript van de bundel As ygl<br />
(M 2) aangebracht.<br />
3 In het bundelt Ypp oscri t van As y l (M 2) vormde dit gedicht g het eerste ggedicht<br />
van de reeks Directeur'. De reeks bestond verder uit [6 3 2]`Directeur' en een<br />
onbekendedicht. g Vanaf M 2, ^ fase c is het reekskarakter van de gedichten g op-<br />
geheven. g Zie verder 31.2 3 en 31.4.1. 3 4<br />
4 In eerste instantie heeft Achterberg g dit ggedicht p op 4 m ei 1 94 6 ter publicatie p<br />
af afgestaan g aan De Vlaamsche g^ gids, maar daarin werd het uit ruimtegebrek g niet<br />
opgenomen. pg 0 p 27 7 februari i 947 stuurde hij het gedicht, g samen met enkele<br />
andereedichten g aan ^ A. Marja 1 voor Erica. Op p de brief tekende Marja l aan:<br />
Door Doorgezonden: g Directeur 1 [en] Paviljoen' (zie ook 177 `lei Wij ^nn volslagen g<br />
idioten' noot. 3Hieruit kan worden afgeleid g dat Achterberg gook<br />
een van de<br />
andere twee Directeur'-gedichten g had gestuurd. g Omdat alleen dit gedicht g werd<br />
geplaatst, e laatst zal het reeksnummer in Tzijn 1 vervallen.<br />
5 Vanaf T staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
6 Zetfout in T r. i: Van morgen g i, p.v Vanmorgen ^<br />
377
[50 9]<br />
S9 ZAL NU IN HET HUIS DE STILTE ZIJN'<br />
J<br />
OVERLEVERING M Manuscript, collectie J. Vermeulen, H zo iI.<br />
DATERING Vóór oktober 1943<br />
LEESTEKST M<br />
g<br />
aal van Eur ydice<br />
Limiet. Zie verder I5.3.<br />
, g<br />
2 Eind I943/begin I 944 heeft Achterberg g dit ggedicht en [446] 44 `Het donker, dat u<br />
dekt,' samengevoegd tot één gedicht g ^ S3 o `Distantie'.<br />
COMMENTAAR I M is een door Jan Vermeulen vervaardigd afschrift afkomsti uit het mater<br />
[5I 0] HET MEISJE EN DE TIJD<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
378<br />
MI Manuscript, p ^uit correspondentie p H. Roest, ^ z 7 maart I1944.<br />
D I Meis<br />
^^ é p. p [5-6].<br />
S<br />
P l Proef D2, ^ oorspronkelijk P 1 collectie J. Vermeulen ^ H-29.<br />
D 2 Existentie, ^ p. p 4 6– 47.<br />
P 2 Eerste roef D3, H- 88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D3, H-89.<br />
P ^<br />
D3 Cr to amen Hi, p. I z- 1 .<br />
y g ^ p S S3<br />
M 2 Ko Kopi' D4 ^ H-I zz.<br />
D4 Ue amelde gedichten,<br />
^ g ^ pp. 53 5 8 3-5S4 84.<br />
Vóór 6 oktober 1943<br />
MI<br />
Titel Het meisje en de tijd > Het Meisje en de tijd l D I<br />
Ondertitel [ontbreekt] > Bij 1 een beeld van Wi'nants 1 P I -D4<br />
I toe: > toe; D2<br />
6 uzelf > u zelf PI-D4<br />
z6eheel g >geheel, DI-D4<br />
I 0 Op6 oktober 1943 943 schreef Achterberg aan g Jan Vermeulen dat hij hij 32 3 nieuwe<br />
gedichten g geschreven g had, ^ `o.a. Het meisje en de tijd; 1^ bij<br />
een beeld van<br />
Wijnands' l>p7<br />
(zie Achterberg-Uitgevers, d l. 1 1 . Het valt niet met zekerheid te<br />
zeggen gg op p welk beeld van E. Wijnants 1gedicht<br />
(18 78-1 964)dit edicht gis geinspireerd. p
zo `Het meisje en de tijd' M I collectie . Carton<br />
S 1 1,<br />
379<br />
.m+•w^e.Ypmr .;...,.x ,.:,:^ ^`-^'. `4"^*e<br />
.::x:_a WW.
j I I GLAZENWASSCHER<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
Achterberg g was in het bezit van Wi Jnants album, ^ een uitgave g met losbladige g af<br />
beeldin gen van Wijnants' l beelden en beschrijvende 1 tekst van Charles Besnard<br />
(Antwerpen/Leiden, 94 I 2 . Zie ook: T. van Deel, ^`Een wrak van plastic', lastic'<br />
en A. Middeldon p^ De wereld van Gerrit ^^ p. p I2 7–I28.<br />
2 Ditedicht g heeft <strong>deel</strong> uitgemaakt g van het concept p van de bundel Existentie,<br />
dat Achterberg g begin g 1944 944 ter beoordeling stuurde g aan S. Vestdijk. In zijn > brief<br />
van 2 S januari januari1944<br />
944 noemde Vestdijk ditgedicht g `een van de allerbeste'. Zie<br />
verder ][7.2.<br />
3 MI heeft Achterberg g aan Hans Roest gestuurd g in verband met de uitgave g van<br />
een rijmprent l p (zie [421] 4 `Schaatsenrijder', 1^ er noot 2 en 33). Het bevat de opdracht p<br />
`Voor Hans Roest in Dordrecht' en isedateerd gp<br />
'27-3–'44'. Het manuscript is<br />
geillustreerd g door C.A.B. Bantzinger. ger<br />
4 Zie[505]'Sprookje', S p 1^ noot 2.<br />
5 Zetfout in P z-D3 r. 6: mij. i..v i.p.v. mi J^ (niet gecorrigeerd g g in MM2). 2<br />
D I Sintels, p. 7.<br />
D z Hoonte, p. 26.<br />
P l Eerste proef D3, H-88.<br />
P 2 Tweede proef D3, H-89.<br />
D3 Cryptogamen rrr, p. i88.<br />
M Kopij D4, H-izz.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 655.<br />
Vóór 29 9 december i1943<br />
DI<br />
[512] DORP<br />
OVERLEVERING DI Sintels, p. 9.<br />
380<br />
vleu elsla > hemelvaart D 2-D 4<br />
4 g g<br />
I De datering g van SI I `Glazenwasscher' tot en met S 20 'Daemon' is geba<br />
seerd op P de publicatiegeschiedenis p g van Sintels. Zie verder 20.<br />
2 Zie [496] 49 `Gij J hebt het hooggeheim gg doorbroken, ^ Heere Jeus,', , noot 6.<br />
3 Dit gedicht is vertaald in het Engels g door J. Brockway Y enJ.S.Holmes (5x). S
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
{5131<br />
D2 Hoonte, p. 15.<br />
P l Eerste proef D3, H- 88.<br />
P Z Tweede proef D3, H-89.<br />
D3 Cryptogamen III, p. 177.<br />
M Kopij D 4, H- i22.<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 644.<br />
Vóór 29 9 december i1943<br />
DI<br />
Titel Dorp > Waterval D2-D4<br />
COMMENTAAR I ZieI SI<br />
`Glazenwasscher' noot 1.<br />
2 Zie[496] 49 'Gij Ji hebt het hooggeheim g^ doorbroken, ^ Heere Jezus,', ^ , noot 6.<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
381<br />
MEREL<br />
DI Sintels p. I 6.<br />
,p<br />
P l Eersteroef D 2 , H- 57.<br />
P<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H- p<br />
^ 58.<br />
D2 Oude cr to amen p. 118.<br />
y ^ ,p<br />
M Kopij D3 H I22.<br />
P1 ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p.<br />
^ g ^ p 359•<br />
Vóór 29 9 december I1943<br />
D I<br />
vo elkeelen > vo elkeelen P I -D 3<br />
4 g , g<br />
I ZieI SI<br />
`Glazenwasscher' noot I.<br />
2 Zie[44996] `Gij J hebt het hooggeheim g^ doorbroken, ^ Heere e us' > > noot 6.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Duits door H.J.Sch^dlich ^in het Engels g door<br />
M. O'Loughlin g en in het Spaans p door E Carrasquer q (3x). 3<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Perre, R. van de, `Merel.'
[5141<br />
PLATEEL<br />
OVERLEVERING D' Sintels p. I 8.<br />
,p<br />
D 2 Hoonte, p. o.<br />
^ p S<br />
P I Eersteroef D3, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D3, H-89.<br />
p ^<br />
D3 Cr'toame<strong>nl</strong>ll .2 I .<br />
.^ ^ ^ p. 3<br />
M Kopij D4, H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Uer amelde gedichten, p. 6 .<br />
g ^ p 79<br />
DATERING Vóór 29 9 december I1943<br />
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Ondertitel (Wassenaar) > [ontbreekt] DZ -D4<br />
COMMENTAAR I In de zomer van I 943 hebben Achterberg g enVermeulen versc verschillende wan-<br />
delingen g ggemaakt op p het landgoed g Duinrell bij bijWassenaar. Vgl. g Achterbergs g<br />
brief aan Bert Bakker van io juni 1 194 943(Achterberg-Uitgevers, 3<br />
dl. i > p 45 . `De<br />
gele ele tram' v g1. r. I was destijds destijdsde benaming gvoor de gele g trams van de<br />
Haa gsche Tramweg-Maatschappij die o.m. op o het traject l Den Haag-Wassenaar-<br />
gWassenaar<br />
-<br />
Leiden reden.<br />
2 Zie S i I `Glazenwasscher' noot i.<br />
3 Zie[496] 49 'Gij J j hebt het hooggeheim g^ doorbroken, ^ Heere e us' ^ , noot 6.<br />
[51 51 INDICHT<br />
OVERLEVERING D I Sintels, ^ p. p I 9.<br />
P I Eersteroef p D 2 , ^ H. 57<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H- 58.<br />
D 2 Oude y cr to g amen ^ p. p I zo.<br />
M Kopij p D3 H I zz.<br />
l ^<br />
D3 Uer amelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 36i. 3<br />
DATERING Vóór 29 9 december i1943<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I ZieI SI<br />
`Glazenwasscher' noot 1.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin g en S. Wiersma.<br />
3g2
{5 161 WATERTOREN<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
{5171<br />
DI Sintels p. 2 I.<br />
,p<br />
D 2 Hoonte, .I .<br />
^ p 7<br />
P I Eersteroef D3, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D3 H-89.<br />
p ^<br />
D3 Cr to amen Hi, p. I .<br />
y ^ ^ p 79<br />
M Kopij D4 11-122.<br />
p J ^<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 6 46.<br />
Vóór 29 9 december i1943<br />
D'<br />
3<br />
den > de Dz-D4<br />
I Zie1I `Glazenwasscher' noot i.<br />
S<br />
GLOBE<br />
OVERLEVERING D I Sintels, ^ p. p 2 3.<br />
MI* I Manuscript, in exemlaar p I<br />
p ^ ?ggem<br />
oorspronkelijk collectie M. van Loggem.<br />
P I Eersteroef p D 2 H-5 7 .<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-5 S 8.<br />
D 2 Oude y cr to ^ amen ,pp.<br />
122.<br />
M 2 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Ver amelde ^ gedichten, g ^ p33 p. 363.<br />
DATERING Vóór 29 9 december i1943<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I ZieII S `Glazenwasscher' noot 1.<br />
2 Zie 116 'Kleine ^ Ode aan het water f noot 2.<br />
3 Schrijffout in M I*<br />
l ^r. 3: paralellen i. i.p.v .v parallellen<br />
Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. 1<br />
3g3
[5 18] S KLOK<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
DI Sintels, ,p p. S2<br />
.<br />
P I Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, , H-58.<br />
D 2 Oude y cr to ^ amen ,pp. I2 3.<br />
M Kopij p D3 H-12 2.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p34 364.<br />
Vóór 29 9 december I1943<br />
DI<br />
M aedrukt b potlood (in de hand van D. Wolthers<br />
g ,p)<br />
I daalt > daalt M a> daal t • M b-D3<br />
6 eenderlei, > eenderlei, M a enerlei, M b-D3<br />
, ,<br />
COMMENTAAR I ZieI 5 I `Glazenwasscher' , noot i .<br />
[s19]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
CODE CIVILE<br />
M I Manuscript, p, collectie J. Vermeulen, , H 2o , VI.<br />
D I Sintels ,p.28.<br />
D 2 Hoonte ,p . 55.<br />
PT Eersteroef p D3 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D3 H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to ^ amen rrr ,pp.<br />
2I 8.<br />
M 2 Kopij pl ^I22. D4,<br />
D4 Verzamelde ^ gedichten, ^ ,p .648 .<br />
Vóór 2 9 9december<br />
i1943<br />
DI<br />
Af' a-b bl inkt (in de hand van J. Vermeulen)<br />
M 2 aedrukt b potlood (waarschij<strong>nl</strong>ijk in de hand van D. Wolthers)<br />
g ^ p 1 1<br />
M I , r. (I)–(3): i<br />
(I) M Ia Wanneer dit lied U nog bereikt, verneem het enkel<br />
g<br />
384
MI<br />
M'<br />
MI<br />
a als wind en eeuwigheid, een bloem in Uwe hand.<br />
g<br />
b stro ewit<br />
b Alle herinnering is vergeten en verbrand.<br />
g g<br />
D I -D4, r. 1-4:<br />
Reekstitel D' [Kwatrijnen]<br />
D z-D4 [ontbreekt]<br />
Titel D'-D3 Code civile<br />
Mz a<br />
b [ ] [civil]<br />
D4<br />
COMMENTAAR I ZieI SI<br />
`Glazenwasscher' noot I.<br />
2 M' – een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift van dit gedicht g – is af-<br />
komsti guit<br />
het materiaal van de bundel Morendo. Boven de tekst noteerde Ver-<br />
meulen (in blauwe inkt): O dracht Morendo' en pinwaar<br />
otlood : 'waar is dit kwa-<br />
trijn'. 1 Gezien de laatste aantekening g is het heel goed g mogelijk gl dat Vermeulen<br />
de regels uit het hoofd enoteerd genoteerdheeft.<br />
Om die reden wordt M I niet als leestekst<br />
afgedrukt. g De regels g werden niet als opdracht P in de bundel Morendo ge-<br />
bruikt. Zie verder 21.1.<br />
3 Op p 2 2 april p I 944 informeerde Achterberg g – waarschij<strong>nl</strong>ijk waarschij<strong>nl</strong>ijk in verband met de<br />
correctie van de drukproeven p van Sintels – bij 1 Jan Vermeulen naar de juiste )<br />
schrijfwijze van de titel van dit ggedicht: `En code civile? Gaf Napoleon P ook<br />
niet de code pinale? Hoe schrijf ik het en wat is het onderscheid? Is code =<br />
wet?' Zie verder 20.I.<br />
4 In D' is ditedicht g ^samen met z SI `Vincent' en zo S 'Daemon', ^egpubli<br />
ceerd onder deezame<strong>nl</strong>i'ke g 1 titel `Kwatrijnen'. 'Kwatrijnen'<br />
Ditedicht g is vertaald in het Duits door J. Piron (3x). 3<br />
6 I Zetfout in P -D3 r. i: stand i. p.v stand. (niet ggecorrigeerd g in M2). M<br />
[52O]<br />
DAEMON<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p> collectie J. Vermeulen, > H 20 VI. ><br />
D I Sintels p. 28.<br />
3gS<br />
,p<br />
D 2 Hoonte, p.<br />
^ p 37.<br />
P I Eersteroef D3, H-88.<br />
p ^<br />
P2 Tweede roef D3, H-89.<br />
p ^<br />
D3 Cr to amen Irr p. zoo.<br />
y ^ ^ p<br />
M 2 Kop D4 H- I 22.<br />
p l ^<br />
D4 Uer ^amelde ^gedichten, ^ p. p 666.
5z i 'Embryo ii', M' (collectie J. Vermeulen)<br />
386
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
Vóór 29 9 december I1943<br />
M'<br />
[5211 EMBRYO II<br />
Reekstitel ontbreekt > Kwatrijnen l DI<br />
Titel Daemon > Daimon D II-D4<br />
I waar > waarin DI-D4<br />
I onder, > onder D1-D4<br />
uilen > de uilen DI-D4<br />
4<br />
I Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen , overgenomen uit h et `Gedateerde<br />
schrift', is de ontstaansdatum van ditedicht g 2 april p 1 937 . Zie verder 6.1.<br />
2 Zie S<br />
I I `Glazenwasscher' noot 1.<br />
3 M I is een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift. Het gedicht g staat – onder<br />
de titel `Daemon' – ook vermeld in een vroege g versie van de inhoudsopgave pg<br />
van Morendo. Vermeulen was blijkbaar niet op p de hoogte g van het feit dat Ach -<br />
terber ghet gedicht g reeds in Sintels had ondergebracht. g Zie verder 2I.2.I .<br />
4 In DI is ditedicht ^samen met 2 SI `Vincent' en I S `Code 9 civile', , egp - u<br />
bliceerd onder deezame<strong>nl</strong>ijke g 1 titel `Kwatrijnen'.<br />
'Kwatrijnen'<br />
OVERLEVERING Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 2o v.<br />
> ^<br />
DI Meisje, . I I . P<br />
P l Proef D 2, oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ P l ^<br />
D2 Existentie, p. 62-63.<br />
^ p<br />
P 2 Eersteroef D 3 H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D3 H-89.<br />
p ^<br />
D3 C ypto amen Hi, p. 166.<br />
^ ^ p<br />
M2 Kopi'D4HI22. l ^<br />
D4 Ver amelde edichten p.<br />
^ g ^ p 597.<br />
DATERING Eind 1943/begin I 944<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI<br />
Reekstitel M t Embryo<br />
D I -D4 [ontbreekt]<br />
387
Nummer<br />
Titel<br />
I<br />
3<br />
4<br />
S<br />
6<br />
(I Z)<br />
7<br />
MI<br />
DI-D4<br />
MI<br />
D' -D4<br />
M'<br />
DI-D4<br />
MI<br />
MI<br />
MI<br />
5/6 M'<br />
MI<br />
D' -D4<br />
MI<br />
DI-D4<br />
II<br />
[ontbreekt]<br />
[ontbreekt]<br />
Cherubijn<br />
1<br />
Slanke cherubim,<br />
I I cherubijn,<br />
M',r.–3 S:<br />
roept de engel aan,<br />
gijp g<br />
die in mijn l dije dijen rust,<br />
1<br />
stro ewit<br />
een man,<br />
D' -D4, r. (3)–(II):<br />
(3) DI -D4 zonder geslacht,<br />
(3/4) DI-D4 [strofewit]<br />
(4) DI-D4 gij roept de engel aan,<br />
(5) DI-D4 die op u wacht;<br />
(5/6) DI-D4 [strofewit]<br />
(6) DI-D4 die in mijn dijen rust,<br />
(7) DI-D4 bijna een man<br />
(8) DI-D4 en bijna uitgebluscht.<br />
(8/9) DI-D4 [strofewit]<br />
(9) DI-D4 (0 eerste buitenom...<br />
(zo) DI-D4 Deeling, waarmee het lot<br />
(I I) DI-D4 mij in dit lichaam sloot...)<br />
(ii/12) D I -D4 [rtrofe2vitJ<br />
388<br />
M I -D4 r. 6(12)-11(1 7):<br />
^<br />
en hi' hijis opgestaan pg<br />
En I<br />
met vleu els zwaarbewust<br />
g^<br />
I zwaar bewust<br />
[F- M I, 3]<br />
[f- M I S 4]<br />
i- -- MI , 11
I I MI<br />
I D I -D4<br />
7<br />
COMMENTAAR<br />
[522]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
waar ik u ken, o cherubim.<br />
I cherubijn.<br />
1<br />
I M<br />
I is afkomstig g uit het materiaal van de geplande gp7<br />
bundel Embryo zie i17.1)<br />
en vormt daar samen met[471] 47 `lei ^ stonden huid aan huid' en S 22 'Embryo Yo<br />
III'<br />
een reeks.<br />
2 Zieo SS 'Sprookje', p J^noot<br />
2.<br />
3 Blijkens een brief van Achterberg g aan Gerrit Kamphuis P van 21 november<br />
I 94S was dit ggedicht opgenomen pg in de bundel Embryo,onder<br />
de titel 'Cheru<br />
bijn l II'. Het betreffende manuscript p of tY typoscript p p van de bundel is niet overge- ge<br />
leverd. Gezien Achterbeis g mededeling gwas [522] S 'Embryo Y III' aldaar getiteld g<br />
`Cherubijn 'Cherubijn I'. Zie verder 2 4.1.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Spaans p door F. Carrasquer. 9<br />
EMBRYO III<br />
M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H 2o > V.<br />
D' MeisJ, é p . 9–IO<br />
.<br />
P I Proef D 2 ^ oorspronkelijk p J collectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
D z Existentie y p.6o-61.<br />
T Vrij ^ ^ Nederland i i januari<br />
I 947^ p. p I S5.<br />
P 2 Eersteroef D3, H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 3 H-89.<br />
P ^<br />
D3 Cr y to amen Hi, p. 164-165.<br />
g ^ p<br />
M 2 Kopij D4, H-I22.<br />
p l ^<br />
D4 Ue amelde ^ gedichten, p. – 6.<br />
g ^ p S9S S9<br />
Eind 1943/begin 1944<br />
M'<br />
Reekstitel M IEmbryo<br />
D I -D4[ontbreekt]<br />
Nummer M' su<br />
D'-D4[ontbreekt]<br />
Titel MI [ontbreekt]<br />
D I -D4 Typiste<br />
3/4<br />
3g9<br />
ml [geen strofewit]<br />
D I -D 4[strofewit]
4<br />
6/7<br />
8/9<br />
I0<br />
II I2 MI<br />
I-D4<br />
1 2<br />
r;<br />
16<br />
MI<br />
DI-D4<br />
MI<br />
DI-D4<br />
M'<br />
D I-D4<br />
M I<br />
MI<br />
DI-D4<br />
MI<br />
DI-D4<br />
MI<br />
I-D4<br />
DI-D4<br />
Een donzen perzikhuid<br />
p<br />
doffe<br />
een strofewit<br />
g<br />
[strofewit]<br />
[geen strofewit]<br />
[strofewit]<br />
blijft voor mijn 1 kleine voeten staan<br />
houdt I stil<br />
II M I en ik bestijg het voorbalcon.<br />
lg<br />
D I -D4 beklim voorbalkon.<br />
[geen g strofewit]<br />
[strofewit] stro<br />
14/15 M I<br />
4 S [geen ^ strofewit]<br />
D I -D4[strofewit]<br />
(17/18) D I -D4 [strofewit]<br />
De conducteur kijkt achterom<br />
1<br />
de directeur, de handelsman<br />
DeI<br />
tip ik nog van mijn lippen,<br />
p g l pp<br />
veeg<br />
[M I eindigt g na r. r17]<br />
D I -D4 r. 08)—(23):<br />
3:<br />
08) DI-D4 Er zinken rose sti pPen<br />
I DI-D4 tusschen mijn oogen en de ruit.<br />
9 l g<br />
I 20 D I -D4 [strofewit]<br />
9<br />
20 D' -D4 De schrifmachine j staat al klaar.<br />
2I DI-D4 Kleineiano P van mijn mij ziel,<br />
2 D' -D 4 waarop ik tik wat hem geviel<br />
P g<br />
2 DI-D4 mij te bevelen, sterk en zwaar.<br />
3<br />
[Hier eindigen D I -D4]<br />
g<br />
COMMENTAAR Zie[521] 'Embryo II' noot 1 tot en met 3.<br />
S Y ^ 3<br />
390
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[s^4]<br />
2 0p 3 december ec i 94 6 vroeg gEd. Hoornik Achterberg genkele gedichten g voor<br />
Centaur en Vrij J Nederland. In Vrij J Nederland werd dit gedicht g gepubliceerd gp in<br />
dr e riek rubriek `Cultureel kom as' waarvan Hoornik redacteur was. Zie verder<br />
32.1 .6.<br />
3 Dit t gedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce y en in het Hongaars g door<br />
K. Marit. g<br />
ORPHEUS<br />
D 1 - 2 EurydiceI-z, p. 7.<br />
P I Eerste proef D3, H-88.<br />
P Z Tweede proef D3, H-89.<br />
D3 Cryptogamen III, p. 7.<br />
M Kopij D4, H-r 22.<br />
D4 Tle17ameldegedichten, p. 366.<br />
Eind 2 943/begin 1944<br />
DI<br />
I De datering g van [52 5 33] 'Orpheus' p tot en met S3 I `Leegte' g is gebaseerd g op p de<br />
publicatiegeschiedenis van Eur.7'dice. Zie verd verder 18.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het En els g door M. O'Loughlin g en S. Wiersma.<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Alphen, p P.J.M.van `Ke Y x of Or Pheus?'<br />
Blom, > 0., `De metamorfose in Achterbergs gggedicht "Orpheus".' P<br />
Dooren > E van, `Achterbeis g Orpheus p en Dante.'<br />
Ruitenbei Ruitenberg-de -de Wit, A.F.`Achterbei gen<br />
de antieke wereld.'<br />
EIGENING<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, oors oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg g (alleen r. i–i I ,<br />
391<br />
H 16.<br />
D '-2 Eury dice'- 2^p.<br />
11.<br />
P I Eersteroef D3, H-88.<br />
P ^<br />
P 2 Tweederoef p D3, H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to gamen III, ^ p. p 11.<br />
M 2 Kopij p D4, H-122.<br />
l ^<br />
D4 Uer amelde gedichten, p. 370.<br />
g ^ p 37
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
DI-D4<br />
I0<br />
II<br />
M'<br />
DI-D4<br />
MI<br />
DI-D4<br />
Eind 1943/begin 1944<br />
D'<br />
[ontbreekt]<br />
Ei enfin<br />
g g<br />
van hart tot huid, in ieder celgewelf<br />
g ,<br />
schuimde uw komst [breekt af]<br />
[Hier eindigt M']<br />
g<br />
COMMENTAAR I M I maakt <strong>deel</strong> uit van een verzameling g typoscripten, die gedichte edichten bevat uit<br />
p vóór I 94 2 (zie [42 4 7 7] `Nachtwind en ritseling', noot . Omdat M I on-<br />
I<br />
volledigis, g ^ wordt het ggedicht hier opgenomen pg overeenkomstig g de eerste vol<br />
tooide versie (D').<br />
2 Zie[ 5 23]'Orpheus', 3 p noot I.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
[525]<br />
, ,<br />
T Ad interim [I/21 (augustus 1944), 944,p p. 67. 7<br />
D I - 2 Eur dlce l - 2 . y ,p I 5.<br />
P I Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D3 P H-89.<br />
^<br />
D3 Cr y to gamen Hi, p. I .<br />
^ P s<br />
M 2 Koi'D4H-I22. pl D4,<br />
D4 Uer amelde gedichten, p.<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 2o II.<br />
^ ^ ^ p 374.<br />
DATERING Eind 1943/begin i 944<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
2 MI en op die stond uw beeld<br />
p<br />
T-D4 1 I dien<br />
392
4<br />
S<br />
MI<br />
T-D4<br />
MI<br />
T-D4<br />
I0 MI<br />
T-D4<br />
Waar is die heerik moet<br />
,<br />
hem vinden voor hij sterft;<br />
vóór<br />
vrijkomt in hunne dromen.<br />
I<br />
I droomen.<br />
MI, , r. 1 S•<br />
I M Iavondbladen aardbeien.<br />
S<br />
r-D4, r. 15-16:<br />
I 5T-D4 avondbladen.<br />
16 T-D4 Aardbeien.<br />
[M I eindigt na r. (17) (= T-D4, r. IN»<br />
COMMENTAAR I M I maakt <strong>deel</strong> uit van een verzameling g typoscripten, door an Vermeulen<br />
vervaardigd g voor de eerste samenstelling g van Eur ydice Limiet (zie 4z 9 `Het<br />
uisterbosch' noot 2). Vanwege g de onduidelijke status van de typoscripten tYP<br />
p is M I<br />
niet als leestekst afgedrukt. g<br />
2 Zie [523] S 3 'Orpheus', p noot I.<br />
3 Zie 444 de trompet, ',<br />
noot 3.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
[526] EIGENDOM<br />
OVERLEVERING Typoscript, collectie . Vermeulen, , H zo , II.<br />
D I -2 Eur y dice'- z ,p.<br />
18.<br />
P l Eersteroef D 3 H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef p D3, ^ H-8 9.<br />
D3 Cr y to g amen HI, ,pp.<br />
1 8 .<br />
M 2 Kopij p D4, H-122.<br />
l ^<br />
D4 Verzamelde ^ g edichten ,p377• p.<br />
DATERING Eind 1943/begin 1 944<br />
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
393<br />
Titel Eigendom < [ontbreekt] MI
COMMENTAAR I Ditedicht g was oorspronkelijk p J de tweede strofe van [464] 44 `Er waren vaste<br />
kernen in uw buis'.<br />
2 Zie[525]Stad' S noot I.<br />
3 Zie[52 S 33] 'Orpheus', p noot i.<br />
BRUIDSLIED<br />
OVERLEVERING D I - 2 Eur dice'- 2 y ^ p. p 26.<br />
P I Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D3 H-89.<br />
^<br />
D3 Cr to y amen ^ 111 III p. 26.<br />
Kopij p D4, H-122.<br />
l ^<br />
D4 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p. p3S 385.<br />
DATERING Eind i943/begin I 944<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie[523]'Orpheus', noot I.<br />
3 p<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Duits door H.J. Schadlich.<br />
g<br />
[528] DANS<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie J. Vermeulen, H Zo II.<br />
> ,<br />
D I - 2 Eur dice'- 2 p. 2 .<br />
y ,p 7<br />
P l Eersteroef D3, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D3 H-89.<br />
p ^<br />
D3 Cr to amen rii p. 27.<br />
y ^ ^ p ^<br />
M 2 Kopij D4, H-122.<br />
p l ^<br />
D4 Uer amelde gedichten, p. 386.<br />
g ^ p 3<br />
DATERING Eind 1943/begin I 944<br />
LEESTEKST D'<br />
VARIANTEN EN M' a typemachine<br />
Yp<br />
CORRECTIES<br />
Titel M I [ontbreekt]<br />
D I -D4 Dans<br />
394
I MI<br />
D I -D4<br />
3 M'<br />
4/5 M'<br />
S<br />
I2<br />
[s29]<br />
D' -D4<br />
DI-D4<br />
M'<br />
MI<br />
I-D4<br />
I-D4<br />
De blanke vloeren van de morgen g drijve drijven<br />
den 1 1<br />
tusschen blauwelanetenschijven<br />
P l<br />
I I ,<br />
een stro ewit<br />
^g<br />
fstrofewit]<br />
De lange winden, die u verderschuiven,<br />
><br />
verder schuiven,<br />
8 MI het hoofd, de handen [ a ] gelaat<br />
DI-D4 1 1 armen, het 1 1 •<br />
8/9 M I[geen strofewit]<br />
I0 MI<br />
D I -D4[strofewit]<br />
I-D4<br />
opstandingen breekt af]<br />
I I aan den anderen kant.<br />
VERRIJZING<br />
reel tussen<br />
g<br />
a wat wakker wordenaat g<br />
[ wordt<br />
wordenaat• g<br />
[wordt tussen<br />
S 'Stad', g<br />
2 Zie [523] 'Orpheus', noot i.<br />
S 3 p<br />
COMMENTAAR I Zie [525]Stad' noot i. M' is bovendien onvolledig.<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H 2o > II.<br />
D' - 2 Eur y dice'- 2 ?pp.<br />
z8.<br />
P I Eersteroef p D3, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 3 H-89.<br />
^<br />
D3 Cr yp to amen Hi, p. 28.<br />
^ ^ p<br />
M 2 Koi pl' D4 HI22. D4,<br />
D4 Uer amelde gedichten, g ^ p. p3387<br />
DATERING Eind i943/begin i 944<br />
LEESTEKST D'<br />
VARIANTEN EN MI aemachine<br />
tYp<br />
CORRECTIES<br />
Titel M I [ontbreekt]<br />
D I -D4 Verrijzing<br />
395
2 MI<br />
3 Mt<br />
4 Ap<br />
7<br />
9<br />
DI-D4<br />
MI<br />
DI-D4<br />
ligt uw graf geopend<br />
g g g p<br />
die u niet kent<br />
1 1,<br />
II MI<br />
dit hard cement<br />
DI-D4<br />
zijn 1<br />
[5 301<br />
D'-D4<br />
DI-D4<br />
MI<br />
DI-D4<br />
wij l zijn doorlopend<br />
zijn p<br />
Wij) doorloopend p<br />
bijeen als vroeger. g<br />
a dood herbegint g<br />
a de dood begint g<br />
dood herbegint. g<br />
8 Al' een 'one leegte<br />
1 g g<br />
D I -D4 Een<br />
M I r. ro—rr staan tussen ()]<br />
DISTANTIE<br />
[regel tussen ()]<br />
COMMENTAAR I Zie[525]Stad' noot I.<br />
S<br />
2 Zie[523]'Orpheus', noot I.<br />
3 p<br />
3 Ditedicht is vertaald in het Engels doorJ.S. Holmes.<br />
g g<br />
OVERLEVERING DI-2 Eur dice i - 2 p. o.<br />
y ^ p 3<br />
P T Eersteroef D3, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D3, H-8 .<br />
p ^ 9<br />
D3 Cr to amen HI, p. o.<br />
y ^ ^ p 3<br />
M Koi' D4 H-122.<br />
P) ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. 389.<br />
^ g ^ p39<br />
DATERING Eind I 94 3/begin I1944<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Ditedicht g is een samenvoeging g gvan twee gedichten g van oudere datum: 44<br />
`Het donker, dat u dekt,' en [509] `Hoe al nu in het huis de stilte zijn' (respectievelijk<br />
r. 1-4 4 en r. 5-8 S van dit gedicht). g ht<br />
2 Zie [523] S 3 'Orpheus', p noot I.<br />
396
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I<br />
MI<br />
DI-D4<br />
6 MI<br />
DI-D4<br />
7<br />
MI<br />
DI-D4<br />
COMMENTAAR<br />
[s 32]<br />
LEEGTE<br />
M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 2o II.<br />
, ,<br />
D I - 2 Eur dice l_2 p. 32.<br />
y ,p 3<br />
P I Eersteroef D3 H-88.<br />
P ^<br />
P 2 Tweederoef D3 H-89.<br />
p ^<br />
D3 Cr to amen 111 p. 32.<br />
y g ,p 3<br />
M 2 Kopij D4, H I 22.<br />
p l ^<br />
D4 Verzamelde gedichten, p. I.<br />
^ ^ ^ P 39<br />
Eind 194 3/begin 1944<br />
DI<br />
Titel MI [ontbreekt]<br />
D I -D4 Leegte<br />
Leegte die liggen bleef<br />
Ik heb gedacht aan iets dat leeft<br />
pulver en haren [breekt af<br />
I Zie[525]Stad' S 'Stad', noot I. M I is bovendien onvolledig. g<br />
2 Zie[523] S 3'Orpheus', p noot I.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
DISTILLATIE<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-20 ,II.<br />
^ ,<br />
D I Limiet p. I o.<br />
,p<br />
P I Eersteroef D 2, H- 88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen HI, p. o.<br />
y g ,p 4<br />
M 2 Kopij H I22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p.<br />
^ g , p 397.<br />
DATERING Eind 1943/begin i 944<br />
397
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[533}<br />
3 de < den MI<br />
8 werklijkheden l < werkelijkheden werkelijkhede M I<br />
COMMENTAAR Zie[525]Stad' S noot I.<br />
2 De datering g van 32] S3 `Distillatie' tot en met [544] `Zeitlu pe' is gebaseerd g oop<br />
deublicatie p eschiedenis g van Limiet. Zie verder i 9.<br />
3 Zetfout in P I -D 2<br />
> r. z: ken i.p.v. p ken. (niet ggecorrigeerd g in M2). M 2<br />
TELEFOON<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H zo > II.<br />
D i Limiet ,p.<br />
I I.<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr .^ to ^amen III, ^ p. p 41. 4<br />
M 2 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ g gedichten, ,p p. 398. 39<br />
DATERING Eind i943/begin I 944<br />
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I<br />
7<br />
8<br />
9<br />
g getal, ^ < ggetal<br />
MI<br />
verging,< ver in M I verging<br />
zal , < zal. M I<br />
o
[S 34]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[535]<br />
Titel MI<br />
DI-D3<br />
LASSCHER<br />
D T Limiet, ^ p p. 1 7.<br />
P I Eersteroef p D 2 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef P D 2 ^H-89.<br />
D 2 Cr y to gamen Hr, ^ p. p 47.<br />
M Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Ve amelde ^ gedichten, ^ ^ p44 p. 404 .<br />
Eind 1943/begin 1944<br />
DI<br />
I Zie[5 3 2]`Distillatie' noot 2.<br />
2 In een brief van I I december i 943 aan Jan Vermeulen stelde Achterbergg Vra-<br />
gen over `miasma' (vgl. g r. 99): `En 't woord Miasme, ^ (is eige<strong>nl</strong>ijk g l Miasma) asma betee-<br />
kent ziektekiem? Of nog g meer?' Zie verder 19.1.<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Stolk, > F.R.W. `Woorden ggloeiend' aaneengesmeed.' g<br />
KLANKLEER<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, , H 2o , vii.<br />
D T Limiet, ^ p. p 9I<br />
.<br />
P T Eersteroef P D 2 ^H-88.<br />
P a Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to y amen ^ HI, ^ p. p 49.<br />
M 2 Kop p<br />
D 3 H-I22.<br />
l ^<br />
D3 Ver amelde ^ gedichten, g ^ p. p 4406.<br />
DATERING Eind I943/begin i<br />
944<br />
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN M' a t Yp emachine bpotlood , p (in de hand van J. Vermeulen<br />
CORRECTIES<br />
7<br />
399<br />
MT<br />
D'-D3<br />
ontbreekt<br />
Klankleer<br />
Ik kan alleen nog klanken schrijven<br />
g 1
I0 MI<br />
II M'<br />
I2 MI<br />
[5 36]<br />
DI-D3<br />
DI-D3<br />
DI-D3<br />
die mij vervullen, uitroepteekens<br />
l ^ p<br />
doorschreeuwen<br />
a als bliksems boven uwedweeë g<br />
b<br />
I slaande hun lidteekens<br />
a leden die aan mijn 1 lied bezweken.<br />
b teen gde<br />
stof tusschen ons tweeën<br />
GRUIS<br />
ie noot 2<br />
.Nu i j u weer verbindt'<br />
COMMENTAAR I Zie[532]`Distillatie' noot 2.<br />
2 M I maakt <strong>deel</strong> uit van een verzameling g door Jan Vermeulen vervaardigde g<br />
manuscripten p en typoscripten tY (zie [436] 43 `Nu gij ^J u weer verbindt', noot 2). Van<br />
p p<br />
wee g de onduidelijke onduidelijkestatus van de afschriften is M I niet als leestekst afge- ge<br />
drukt. Bij M I a, ^ r. i I–I 2 boven uw gedweeë ^ leden die aan mijn Jn lied ^be<br />
ween k.<br />
noteerde Vermeulen: `dit laatste is van mij'. 1 Eronder noteerde hij hijde<br />
nieuwe<br />
versie M I b). Op pde keerzijde van M I staat [436] 43 ` ^J<br />
M 2<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Reijmerink, 1 J. `Gedicht g eo pend. Gerrit Achterber g:<br />
een "noot" in beeld.'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H zo > II.<br />
D I Limiet ,p.20.<br />
P l Eersteroef P D 2 ^I^<br />
88.<br />
P 2 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^ amen rrr ,p p. So.<br />
M 2 Kopij p D3 H i2z.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p47 p. 407 .<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
400<br />
Eind 1 943/begin 1944<br />
DI<br />
Titel Gruis < [ontbreekt] MI<br />
34 stro ewit < [geen g stro ewit M I<br />
5 houden; < houden, > M I<br />
6 de < den MI
COMMENTAAR I Ditedicht g was oorspronkelijk p J de eerste strofe van [464] 44 `Er waren vaste<br />
kernen in uw huis'.<br />
2 Zie[525]Stad' S noot 1.<br />
3 Zie2 S3`Distillatie'<br />
noot z.<br />
537]<br />
CORROSIE<br />
OVERLEVERING D I Limiet ,pp.<br />
2 I.<br />
P T Eersteroef D 2 H- 88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen Hi, p. 51.<br />
y ^ ^ p ^<br />
M Kopij D 3 H I 2 2.<br />
p J ^<br />
D3 Ver amelde edichten p. 408.<br />
g ^ p 4<br />
DATERING Eind 1943/begin i 944<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie[532]`Distillatie' noot 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 2o II.<br />
> ><br />
D I Limiet, p. 2 .<br />
^ p 3<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
401<br />
P l Eersteroef D 2 H- 88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr y to gamen Hi, p. ^ p s3.<br />
M 2 Kopij D3 H-122.<br />
p J ^<br />
D 3 Ve ^amelde ggedichten, ^ P4<br />
Eind 1 943 /begin 1944<br />
DI<br />
p. 410.<br />
Titel Eindmoraine < [ontbreekt] AP<br />
I vloden < vlieden M'
[s40]<br />
OVERLEVERING<br />
2 uit < in MI<br />
3 cohesie. < cohesie MI<br />
4 En < en MI<br />
toegankelijk < toe an kelij k M I<br />
5 g g 1<br />
7 visch. Een < vis, een MI<br />
[M I eindigt na r. io<br />
COMMENTAAR I Zie[525]Stad' noot I.<br />
S<br />
[5391<br />
2 Zie[532]`Distillatie' noot 2.<br />
CLOSE-UP<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, collectie J. Vermeulen, H 2o VII.<br />
p^ , ^<br />
D I Limiet, p. 2 .<br />
^ p 5<br />
P l Eerste roef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
P ^<br />
D 2 Cr to amen iii p.<br />
y g ^ p S5.<br />
2 Kopij H-122.<br />
pl ^<br />
D3 Uer amelde gedichten, p. I 2.<br />
^ ^ ^ p 4<br />
DATERING Eind 1943/begin I 944<br />
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I dood; < dood, MI<br />
14 en zingen, zingen in < en een die dat zegt tot M I<br />
4 g ^ g g<br />
COMMENTAAR I Zie[532]`Distillatie' noot 2.<br />
402<br />
2 Zie[535] noot 2.<br />
3 Literatuur over hetedicht:<br />
g<br />
Houwink, > R. `Bij 1 wijze van spreken.'<br />
wijze p<br />
RONDEAU<br />
D I Limiet<br />
,pp.<br />
26.<br />
P I Eersteroef Eersteproe D 2, H-88.<br />
Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^
D2 Cr y to ^ amen III ,p p. 556.<br />
M Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. I.<br />
^ g ^ p43<br />
DATERING Eind 1943/begin I 944<br />
LEESTEKST DI<br />
VARI ANTEN EN M a g edrukt b , potlood p (in de hand van D. Wolthers<br />
CORRECTIES<br />
co COMMENTAAR I Zie S3 2 `Distillatie' , noot 2.<br />
S41<br />
Io mouseline; > mouseline; M a mou ss eline^ M b-D3<br />
> > ><br />
HOORBAARHEID<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, collectie J. Vermeulen, H 20 VII.<br />
D i Limiet, o.<br />
^ p 3<br />
P l Eersteproe Eersteroef D Z H-88.<br />
Tweederoef p D Z 1H8 9.<br />
D 2 Cr to y amen ^ III ,p.<br />
6o.<br />
M 2jKo Kopij i D3 HI 22.<br />
D3 Uer amelde ggedichten, á p47 417.<br />
DATERING Eind 1943/begin I 944<br />
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel Hoorbaarheid < [ontbreekt] M'<br />
8 hoorbaarheid – < hoorbaarheid. MI<br />
[M' eindigt na r. N<br />
COMMENTAAR I Zie[532]`Distillatie' noot 2.<br />
2 Zie[535] noot 2.<br />
3 Schrijffout in M I Schrijffout ^ r. 7: 7 betoomt. i..v p betoomt<br />
403
542<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
6 MI<br />
DI-D3<br />
COMMENTAAR<br />
RETROGRADE<br />
MI<br />
DI<br />
pr<br />
p<br />
DZ<br />
MZ<br />
D3<br />
Manuscript, collectie J. Vermeulen, H 20 VII.<br />
Limiet, ^ p 3 I.<br />
Eersteroef D 2 H- 88.<br />
Eersteproe<br />
P D 2, ^ H-89.<br />
Cr y to ^amen rlr ^ pp.<br />
61.<br />
Ko Pij<br />
D3 H-122.<br />
Ver ^amelde gedichten, g ^ p4 18.<br />
Eind i 94 3/begin I 944<br />
DI<br />
Titel M I[ontbreekt]<br />
D I -D3 Retro grade<br />
MI a-botlood (in de hand van J. Vermeulen)<br />
p<br />
5 M Ia kan vinden met mijn l hand.<br />
b terug [kan g vinden met mijn l hand.]<br />
[S43)<br />
DI-D3 I<br />
I in<br />
Achter mij volgt het dubbelspoor<br />
een<br />
I Zie[532]`Distillatie' noot 2.<br />
[terug tussen ()]<br />
g<br />
2 Zie`Klankleer' S3S noot 2. M I b, r. S terug g is door Vermeulen waarschij<strong>nl</strong>ijk<br />
bedoeld als voorstel tot correctie.<br />
3 0Op 9 september p 1 943 vroeg g Achterbergg aan Jan Vermeulen: en: `Hoe is de film-<br />
term voor de beweging g g terug?' ^ Deze vraag g kan ook betrekking g hebben op pde<br />
titel van`Backward'. S43 Zie ook I S .2.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
BACKWARD<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, collectie J. Vermeulen, H 2o vII.<br />
p> > ><br />
404<br />
D/ Limiet, p. 32.<br />
^ p 3<br />
P T Eersteroef D 2, H- 88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweede roef D Z H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen III p. 6z.<br />
y ^ ^ p<br />
^<br />
M 2 Kopij D 3 H-122.<br />
p l<br />
D3 Uer amelde gedichten, p. I.<br />
^ ^ ^ P49
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[5441<br />
Eind i 943/begin 1944<br />
D I<br />
Titel Backward < Wedloop p MI<br />
7 alles wat ik < gisteren g en M I<br />
M I eindigt na r.<br />
g<br />
ZEITLUPE<br />
7]<br />
8 voren > voren toe P I -D3<br />
I Zie2 S3`Distillatie'<br />
noot z.<br />
2 Zie' noot 2. M I S3S , is bovendien onvolledig. g<br />
3 Zie[ 5S4 4z] 'Retrograde', g ^ noot 3. 3<br />
OVERLEVERING D I Limiet, p.<br />
^ p 33.<br />
P I Eersteroef D 2, H- 88.<br />
P ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H- 89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen rrr p. 63.<br />
y ^ ^ p 3<br />
M Kopij D 3 H I 2 2.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 420.<br />
^ ^ , P 4<br />
DATERING Eind I943/begin i 944<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie2 53`Distillatie'<br />
noot 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
[5451<br />
OVERLEVERING D' Morendo, 3.<br />
P I Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-5 8.<br />
p ^ S<br />
405
D 2 Oude cr y to gamen ^ p p. 59.<br />
M Kopij p D3 H I22.<br />
l ^<br />
D3 Ve amelde ^ gedichten, g ^ p p. 3oo.<br />
DATERING Eind i943/begin i 944<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen ^ overgenomen uit het `Gedateerde<br />
schrift', s is de ontstaansdatum van dit gedicht g 25 5 maart 1937 937 (zie 6.1). Vol-<br />
g<br />
gens een vroege g versie van de inhoudsopgave pg van de bundel Morendo luidde de<br />
titel van ditedicht oorspronkelijk p 1 `De stervende'. Zie verder 21 .2, 4<br />
g 2 De datering van 54S `Morendo' tot en met s 62 'Hij ^die<br />
het spoor verloren is'<br />
isebaseerd g op p de publicatiegeschiedenis p g van Morendo. Zie verder 21.<br />
[546]<br />
SLAAPWANDELING<br />
OVERLEVERING D I Morendo ,pp.<br />
6.<br />
P I Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr y to ^ amen ,pp.<br />
62.<br />
M Kopij p D3 H 122,<br />
l ^<br />
D3 Ver amelde gedichten, ^ ^ p p. 3 o. 3<br />
DATERING Eind 1943/begin 1 944<br />
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN PI aedrukt b potlood<br />
g ^ P<br />
CORRECTIES<br />
5 DI dan dat die twee, die in den nacht tesaam<br />
P I a<br />
b [ ) j [te]z[aam] [? na z]<br />
P 2-D3 tesaam<br />
COMMENTAAR I Uit de ontstaansgeschiedenis g van Morendo kan afgeleid g worden dat S46<br />
'Slaapwandeling' tot 55 en met 2 `Kleed' ontstaan zijn 1 vóór 1 937 . Zie verder<br />
2I.2.<br />
2 Zie[545] noot 2. Volgens een vroege versie van de inhoudso -<br />
406<br />
S4S ^ g g pga<br />
ve van de bundel Morendo luidde de ggedicht titel oorspronkelijk`Van van p dit-<br />
1<br />
nacht'. Zie verder 21.2.4.
[s47] I<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
[5 48]<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Chinees door M. van Crevel, in het Duits door<br />
H.J. Schadlich in het Engels g door P. Boyce Y (ax), J. , Brockway Y4 (4x) en R.P.<br />
Meier Meijer, en in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
D i Morendo p. 8.<br />
,p<br />
P I Eersteroef D 2, H-57.<br />
P ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-5 8.<br />
P ^ S<br />
D 2 Oude cr to amen p. 64.<br />
y ^ ,p 4<br />
M Kop D 3 H I 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. o.<br />
^ g ,p 3 S<br />
Eind 1 943/begin 1944<br />
DI<br />
COMMENTAAR I Zie[546] 54 'Slaapwandeling', noot I.<br />
2 Zie[545] 54S , noot 2. In verband met de samenstelling g van Morendo<br />
vroeg g Achterberg g op p az april P I 944 aan Jan Vermeulen: 'Zeg `Ze Jan, zijn zij er nu<br />
geen titels bij die soms in de andere bundels al staan? Verander dan zelf'. De<br />
doublure van de titel van ditedicht g met [376] 37 'Slaapliedje' P l werd echter niet<br />
P door Vermeulen opgeheven. g3Zie<br />
verder z I . .<br />
SLAAPLIEDJE II<br />
OVERLEVERING D i Morendo, ,p p. 9.<br />
P I Eersteroef P D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef P D 2, , H-58.<br />
D2 Oude cr to yp ^amen ^ p. P 56.<br />
M Kopij pl D3 , H 122.<br />
D3 Verzamelde ^ ^ gedichten, ,p 3306.<br />
DATERING Eind I943/begin I1944<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie' [547] 'Slaapliedje I' , noot I en a.<br />
2 Literatuur over hetedicht: g<br />
Vestdijk, 1> S. `Bij 'Bij twee ggedichten van G. Achterberg.' g<br />
407
S 49]<br />
[s 501<br />
WIL<br />
OVERLEVERING D I Morendo p. 1 0.<br />
,p<br />
P l Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-5 8.<br />
p ^ S<br />
D 2 Oude cr to amen p. 66.<br />
y ^ ^ p<br />
M Kopij D3 H I 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 307.<br />
^ g ^ p 3 7<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Eind I943/begin I1944<br />
DI<br />
P l a edrukt b potlood, c bl ballpoint (in de hand van S. Heynemann)<br />
g ^ p ^ p Y<br />
D I tesamen lede met haar wil<br />
7 g<br />
P I a<br />
b tezamen [? na z]<br />
c [tesamen]<br />
P2-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[546] S4 'Slaapwandeling', noot I.<br />
2 Zie [545] S4S ^ noot 2. Volgens g een vroege g versie van de inhoudsopgave pg<br />
van de bundel Morendo luidde de titel van ditedicht gedichtoorspronkelijk p 1 `Mond'.<br />
Zie verder 21.2.4. 4<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
408<br />
BLOEI<br />
D I Morendo p. 12.<br />
,p<br />
P I Eersteroef D 2, H- .<br />
p ^ S7<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-5 8.<br />
P ^ S<br />
D 2 Oude cr to amen p. 68.<br />
y ^ ^ p<br />
M Kopij HI 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 309.<br />
^ g ^ p 39<br />
Eind 1943/begin 1944<br />
D I<br />
I Zie[546] S4 'Slaapwandeling', noot I.<br />
2 Zie [545] S4S ^ noot 2. Volgens g een vroege g versie van de inhoudsopgave pg<br />
van de bundel Morendo luidde de titel van ditedicht gedichtoorspronkelijk p 1 `Geheim I'<br />
en was`Souverein' SS4 het tweede gedicht g van de reeks. Zie verder 21.2. 4.
S 511<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[s 521<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
409<br />
ILLUSIE<br />
DI Morendo, ^ p. p I 3.<br />
P I Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-5 S 8.<br />
D 2 Oude y cr to ^ amen ,p p. 6 9.<br />
M Kopij p D3 H 122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. I ^ g ^ p 3 o.<br />
Eind 1943/begin 1944<br />
D I<br />
I Zie[546] S4 'Slaapwandeling', noot 1.<br />
2 Zie S4S `Morendo', noot 2. Volgens een vroege versie van de inhoudsopgave<br />
pg van de bundel Morendo luidde de titel van dit gedicht g oorspronkelijk p l<br />
`Herfst'. Zie verder 21.2.4. 4<br />
3 Zie`Slaa S47 'Slaapliedje liedje I' ^noot 2. De doublure van de titel van dit gedicht g met<br />
337 `Illusie' werd niet door Vermeulen opgeheven. pg<br />
KLEED<br />
D' Morendo, ^ p. p 1 4.<br />
P I Eersteroef p D 2 ^ H-5 7 .<br />
P 2 Tweede proef D 2, ^ H-5 S 8.<br />
D 2 Oude cr y to ^amen ^ p. p7o.<br />
M Kopij p H I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 3I<br />
I.<br />
Eind 1943/begin 1944<br />
DI<br />
6 ligt in > ligt ge in PI-D3<br />
I Zie[ 554 46] 'Slaapwandeling', noot I.<br />
2 Zie`Morendo' S4S noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door R.P. Meijer. l
[5 531<br />
SPINRAG<br />
OVERLEVERING D' Morendo p. 2 1 .<br />
,p<br />
P I Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H- 5<br />
8.<br />
D 2 Oude y cr to ^ amen ^ p. P 77.<br />
M Kopij Pl D3 ^ H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ P p. 3 1 8.<br />
DATERING Eind 1943/begin i 944<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Blijkens l een aantekening g van Jan Vermeulen vormden r. 1-4 4oorspronkelijk<br />
een afzonderlijk gedicht, g ^ gedateerd g 1 april p 1937 937 (zie 6.1 en achtereenvolgens g<br />
getiteld etiteld `Het open P raam' en `Lente'. Dit gedicht g is niet overgeleverd. g De regels g<br />
S –8 (die dus bij de samenstellingg van Morendo aan de eerste strofe werden en toegevoegd)S<br />
vormden in eerste instantie r. 5-8 van [166] `Ik weet haar naam niet<br />
meer; die is verloren'. Zie ook het overzicht in 21.2.4. 4<br />
2 Zie [545] S4S ^ noot 2.Over de uiteindelijke titel van het gedicht g<br />
schreef Achterberg gp9 op 29 maart i 944 aan Jan Vermeulen: "'Spinrag" leek me<br />
weze<strong>nl</strong>ijker Ppassen<br />
bij bij het vinden in het stof enz.' Zie verder 21.1.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Frans door H. Fa Fagne ne.<br />
SOUVEREIN<br />
OVERLEVERING DI Morendo ,p.22.<br />
P I Eerste proef D 2 ^I^ S7.<br />
P 2 Tweederoef P D 2 ^H-58.<br />
D 2 Oude y cr to ^ amen ^ p7 p. 78.<br />
M Kopij p l D3 H-122.<br />
^<br />
D3 Verzamelde gedichten, edichten p. 1.<br />
DATERING Eind 1 943/begin i 944<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR co I Blijkens Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen, overgenomen g uit het `Gedateer-<br />
de schrift', is de ontstaansdatum van ditedicht g 3 1 maart 1 937 . Zie verder<br />
6.r.<br />
410<br />
2 Zie `Morendo' noot 2. Volgens een vroege versie van de inhoudsopgave<br />
54S ^ g g pg<br />
van de bundel Morendo luidde de titel van ditedicht g oorspronkelijk P 1 `Geheim<br />
II' en was[55o] S5 `Bloei' het eerste ggedicht van de reeks. Zie verder 21.2. 4.
[5 5 s]<br />
`EEN LICHAAM DOOR GEEN LIED TE DEREN'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript D I collectie J. Vermeulen, H 2o vI.<br />
> > ><br />
D' Morendo, p. 2 .<br />
^ p 3<br />
P I Eersteroef D 2 H .<br />
p ^ S7<br />
P 2 Tweederoef D 2 H- 5 8.<br />
p ^ S<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
D2 Oude y cr to ^ amen ^ p. p 79.<br />
M 2 Kopij D3, H- 122.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, ^ ,p p. 320. 3<br />
Eind 1943/begin 1944<br />
MI<br />
M I a typemachine, b bl inkt (in de hand van J. Vermeulen)<br />
Yp<br />
Titel [ontbreekt] > Lichaam M' b > Maesteit j D I -D3<br />
I lichaam > lichaam, DI<br />
I deren >[deren],M I b-D3<br />
2 zingen, g^ > [zingen]. g . M' b-D3<br />
3 voordat > V[oordat] MI b-D3<br />
COMMENTAAR I Blijkens Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen ^ over g enomen uit h et`Gedateer-<br />
de schrift', is de ontstaansdatum van ditedicht g 22 maart I 937 . Zie verder<br />
6.1.<br />
2 Zie[545] noot 2.<br />
3 Zie`Slaa S47 `Slaapliedje liedje I', noot 2. De titel `Lichaam' M I b) was reeds eerder<br />
ggebruikt in 80 3 `Lichaam' en zal om die reden vervangen g zijn zijndoor `Majes 1 -<br />
teit'. Zie verder 21. 3 .<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce Y en J. Mallinson.<br />
SS<br />
VENSTER<br />
p. 2 .<br />
OVERLEVERING D I Morendo, ^ p 4<br />
P I Eersteroef p D 2, ^ H- 57.<br />
P 2 Tweede p roef D 2 , > H- S 8.<br />
D2 Oude y cr to ^ amen ^ p. p 80.<br />
M Ko i ' D 3 HI p l s 22.<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p. p 3 2 I.<br />
DATERING Eind 1943/begin i 944<br />
41I
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen, ^ overgenomen guit<br />
enomen het `Gedateerde<br />
schrift', , is de ontstaansdatum van dit gedicht g 24 4 februari 19937 (zie 37 6.1).<br />
Volgens g een vroege g versie van de inhoudsopgave pg van de bundel Morendo luidde<br />
de titel van ditedicht g oorspronkelijk p 1 `Uren' en luidde de eerste regel: g `Uren in<br />
mi' mij gestorven'. g In een andere inhoudsopgave pg staat dezelfde beginregel, al luidt<br />
de titel daar al `Venster' (zie 21.2.4). Achterberg heeft g het gedicht g later nogg<br />
uitgebreid g , zoals blijkt l uit zijn 1 brief aan an Vermeulen van z 9 maart I 944:<br />
`De<br />
ingelaschte g regels g van "Venster" zal ik dan nog g bekijken in de proef.' proe<br />
Zie ver-<br />
der 21.1.<br />
2 Zie' S4S noot , z.<br />
3 Ditedicht is vertaald in het Duits door J. Piron zx en in het Russisch door<br />
g<br />
E.V. Vitkovskij.<br />
1<br />
`HERINNERT GIJ U NOG HET ZOETE UITEN'<br />
SS7 J<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
41z<br />
M I Typoscript D I , collectie J. Vermeulen, , H 2o VI. ,<br />
D I Morendo, , p. p z S.<br />
P I Eerste p roef D2 , H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2 , H-58.<br />
D 2 Oude cr y to ^ amen ,pp.<br />
8i.<br />
M 2 Kopij P1 D3 ^ H-I ZZ.<br />
D3 Uer amelde ^ ^ edichten ,p p. 322. 3<br />
Eind I 943/begin I1944<br />
MI<br />
4<br />
mond aan mond < mond en mond<br />
M I aemachine b bl inkt (in de hand van J. Vermeulen)<br />
tYP<br />
Titel [ontbreekt] > Herinnerin M I b > Stroom ebied D I g g -D 3<br />
I uiten > uiten D I , -D 3<br />
2 buiten > buiten? DI-D3<br />
3 o> O DI-D3<br />
I Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen ^ overgenomen uit het `Gedateerde<br />
schrift', , is de ontstaansdatum van dit gedicht g 20 februari I 937 . Zie verder<br />
6.1.<br />
2 Zie`Morendo' S45 , noot 2.
SS 8 WOORD EN DOOD<br />
[s 591<br />
3ie 3Zie 47 `'Slaapliedje p )' ^I noot 2. De titel 'Herinnering' g (M' M b) was reeds eerder<br />
gebruikt g k in 118 'De `D doode d e regen g heeft de laatsen aangetast,' g en zal om die<br />
reden vervangen g zijn door 'Stroomgebied'. Zie verder 21. .<br />
zijn g 3<br />
OVERLEVERING D I Morendo, p. 2 .<br />
,p 7<br />
P l Eersteroef D 2, H-5 7 .<br />
p ,<br />
P 2 Tweederoef p D 2 , H-5 5 8.<br />
D 2 Oude cr y to g amen ,p p. 83. 3<br />
M Kopij D 3 H-12.2.<br />
GELAAT<br />
p l ^<br />
D3 Ve amelde ^ gedichten, g ,p p. 3 24 4 .<br />
DATERING Eind i943/begin 1 944<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen ^ overgenomen uit het `Gedateerde<br />
schrift', , is de ontstaansdatum van dit gedicht g 23 3maart 1937 937 (zie 6.1). Volgens<br />
een vroege g versie van de inhoudsopgave pg van de bundel Morendo luidde de<br />
titel van ditedicht g oorspronkelijk p ) `Woorden'. Zie verder 21.2. 4.<br />
4S 2 Zie' noot , 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
OVERLEVERING D I Morendo .28.<br />
,p<br />
Pl Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ,<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-58.<br />
p ,<br />
D 2 Oude cr to amen p. 84 .<br />
yp g , p 4<br />
M Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Ver amelde gedichten, p. 325.<br />
^ g ^ p 3S<br />
DATERING Eind 1 94 3/begin i 944<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen ^ overgenomen uit het `Gedateerde<br />
schrift', is de ontstaansdatum van ditedicht g 20 mei 1 937 . Zie verder 6.1.<br />
2 Zie' S4S noot , 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
413
[56o] HANDEN<br />
OVERLEVERING DI Morendo, ^ p. p 2 9.<br />
P I Eersteroef p D 2, H- 57 .<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D 2 Oude y cr to g amen ^ p p. 85. 5<br />
M Kopij p J D3 ^ H-122.<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, ^ ,p p. 3326.<br />
DATERING Eind I 94 3/begin i 944<br />
LEESTEKST D'<br />
COMMENTAAR I Blijkens Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen, ^ overgenomen guit<br />
enomen het `Gedateerde<br />
schrift', is de ontstaansdatum van ditedicht g 29 9 maart i 937 . Zie verder 6.1.<br />
2 Zie[545] noot 2.<br />
[561] KAMER<br />
OVERLEVERING DI Morendo, ^ p. p 3o.<br />
P I Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-5 S 8.<br />
D 2 Oude y cr to g amen ^ pp.<br />
86.<br />
M Kopij pl ^ H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 327. 3 7<br />
DATERING Eind I 94 3/begin I 944<br />
LEESTEKST D I<br />
COMMENTAAR I Ditedicht g is ook afgedrukt g in het prospectus p p van Morendo (zie 2I. 3.<br />
De<br />
tekst iseheel g identiek aan DI.<br />
2 Zie [545] noot 2. In het materiaal van de bundel Morendo komt de<br />
volgende g notitie van Jan Vermeulen voor: Traag g van wanneer dateert Kamer<br />
(prachtig)'.Op 0 20 maart 1944 944 antwoordde Achterberg: g"`Kamer"<br />
weet ik niet<br />
precies, p ^ stond het niet in de schriften ook? Dan zal het wel van daarvóór zijn.' J n<br />
Met `daarvóór' bedoelde Achterberg g de pperiode vóór i 937 . Zie verder 21.1.<br />
62 `HI DIE HET SPOOR VERLOREN IS'<br />
S J<br />
OVERLEVERING M Manuscript, collectie J. Vermeulen, H 20 VI.<br />
D Achtergebleven gedichten, p. I .<br />
^ ^ ^ p 7<br />
414
DATERING Eind 1943/begin I 944<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen ^ overgenomen uit het `Gedateerde<br />
schrift', is de ontstaansdatum van ditedicht g 1 o april p 1 937.<br />
Zie verder 6.1.<br />
2 Zie`Morendo' S4S noot , 2. Mi s een door Jan Vermeulen vervaardigd g afschrift.<br />
Hetedicht g staat vermeld op pde lijst lijstmet<br />
de `definitieve eve keuze in wille-<br />
keurige volgorde' g voor Morendo (zie 21.2. . 4Het gedicht g werd niet in de bundel<br />
opgenomen pg en bleef tijdens 1 Achterbeis geg<br />
leven ongepubliceerd. Het werd -<br />
publiceerd in de postume p uitgave g Achtergebleven g ggedichten. Zie verder S52.3. 3<br />
[563]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
41S<br />
OPPERVLAKTESPANNING<br />
P I Proef D I ^oorspronkelijk p 1 collectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
D/ Existentie ,p7 p. 7-8. .<br />
P 2 Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr y to g amen III ,pp. I 1 s.<br />
M Kopij pJ D3 ? H-122.<br />
D3 Uer amelde g gedichten, ,p p. 546. 54<br />
Vóór 25 S Jjanuari<br />
i1944<br />
DI<br />
4 stil: < stil; PI<br />
I De datering g van 5 6 3'Oppervlaktespanning' tot en met 582 `Rok' is geba<br />
seerd op p de ontstaansgeschiedenis g van Existentie. Op p 4november 1 943 <strong>deel</strong>de<br />
Achterberg g aan Jan Vermeulen mee: 'God, `God ik zou noggraag gg g 2 bundels un uit-<br />
gVestdijk even: Existentie en Embryo. Als Vestdijk m'n nieuwe verzen gelezen g heeft, zal<br />
ik trachten diegene, g ^ die hij goed vindt, ^ onder deze namen onder te brengen. g<br />
Moren Morgen begin g ik te tikken.' Op p 2 9 december 1943 943 had Achterberg g de samen-<br />
stellingvoorlopig g pg afgerond, g ^ want op Pdie datum vroeg g hij hijaan<br />
A.A.M. Stols of<br />
hij geïnteresseerd was in de bundel `± 7 o verzen, ^ nieuwe', , ondergebracht g in de<br />
afdelin gen `Existentie' 'Existentie',g `Stof' en 'Embryo'). Welke gedichten de bundel op p dat<br />
moment bevatte, valt nietrecies P te zeggen, gg ^met uitzondering gvan de gedichten g<br />
dieenoemd g werden in een brief van Vestdijk (d.d. 2 ^ januari 944 1 , aan wie<br />
Achterberg de bundel inmiddels had laten lezen. Zie verder 1 .2.<br />
g 7
S64<br />
2 Op 0 1 o april P 94S 1945 vroeg A. g Morriën, redacteur van Criterium, aan Achterbei Achterberg<br />
of hij weer aan het tijdschrift tijdschriftwilde meewerken. Op p 23 a juni l 1945 94 <strong>deel</strong>de S Ach -<br />
terber gaan Jan Vermeulen mee dat hij hij'eenige g verzen' ingezonden g had. In de<br />
november-aflevering g werden acht ggedichten van Achterberg g opgenomen. pg Dit<br />
gedicht, g ^ [569] S 9'N.V.' en S 74 'Elpenbeen' p werden niet geplaatst. g p Zie verder<br />
22.3.1.<br />
RINA KETTY<br />
OVERLEVERING T De Vlaamschegids g 3o'uni l 94 1 ^ 6. p . 399.<br />
P I Proef D I oors oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ p l ^<br />
D' Existentie, ^ p. p I 9.<br />
P 2 Eersteroef p<br />
D 2 , H-88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef D 2 H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr y to gamen Hi, ^ p. p 126.<br />
M Kopij D3 H-122.<br />
p l ?<br />
D3 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p p. 55 7•<br />
DATERING Vóór 25 S Jjanuari<br />
I1944<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I S 3'Oppervlaktespanning,'<br />
Zie' noot i.<br />
2 D Op25 april i 6 94verzocht Jan Schepens p Achterberg gom een bijdrage 1 g voor<br />
De Vlaamscheids. g Op p 4mei i 6 94 stuurde Achterberg geen<br />
onbekend aantal<br />
gedichten ^ waarvan een ge<strong>deel</strong>te g `uit een bundel "Existentie" die binnenkort<br />
bij Stols verschijnt. In dit verband zou ik gaarne g weten, in welke maand U ze<br />
publiceert.' p Uiteindelijk zouden zes gedichten g uit Existentie worden gp e ubli-<br />
ceerd in de 1'uni-afleverin g van De Vlaamsche ggids. Zie verder 22.. 39.<br />
3 Rina Ketty Y 0 9 11-19 Frans 96), chansonnière, had s eind 1939 939 veel succes met<br />
deaso p doble `Montevideo'. Zie J. Vermeulen, ^ `Achterbei 'Achterberg en de muziek' ,p 5 5.<br />
SS 6 SPIROGEET<br />
^ 3 1 94 ^ p. 39 399•<br />
OVERLEVERING T De Vlaamschegids o uni I 6. 8–<br />
P I Proef D I oors oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ p l ^<br />
D I Existentie, ^ pp.<br />
2, 5 -26.<br />
416<br />
P2 Eerste roef D p<br />
2 H-88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to gamen Hi, ^ p. p 131-132.<br />
M Kopij D3 p<br />
H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p S 62– S 6. 3
DATERING Vóór 25 S januari 1944 I<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 6 loo pen.<br />
< loo loope en<br />
CORRECTIES<br />
EN<br />
COMMENTAAR<br />
[566] ALUMINIUM<br />
OVERLEVERING<br />
9 o pu<br />
> een keer P2-D3<br />
10lotslin plotsling een zaklantaren > even een zaklam pp op u P 2- 3<br />
I Zie[563] S 'Oppervlaktespanning', 3 noot I.<br />
2 Zie6 ^ `Rina 4 Ketty', y, noot 2.<br />
gedicht<br />
is vertaald in het Frans door D. Verspoo Vers oor<br />
3 Dit.2x<br />
DI<br />
PI<br />
Pz<br />
Dz<br />
Mz<br />
D3<br />
DATERING Vóór 25 S januari 1944 i<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie[563]<br />
417<br />
Typoscript, kopij ko i' D I , collectie J. Vermeulen, , H-2 4.<br />
Stof, , . p I. 3<br />
Eersteroef p D 2 , H- 57 .<br />
Tweederoef p D2 , H-5 5 8.<br />
Oude cr y to ^ amen ,pp. 16 5.<br />
Kopij pl D3, HI22.<br />
Uer amelde ^ gedichten, , p p. 44 448.<br />
5 3'Oppervlaktespanning',<br />
noot I.<br />
2 In verband met de wijzigingen die Achterberg g in de samenstelling gvan<br />
Existentie – waar op P dat moment de afdeling g `Stof' nog g<strong>deel</strong> van uitmaakte<br />
wilde aanbrengen, g , adviseerde Jan Vermeulen hem op p I 2 september p I 94S een<br />
aantal 'vrij `vrij zwakke verzen' te schrappen, pp ^ omdat hij de indruk had dat sommige g<br />
gedichten edichten `volkomen automatisch' waren geschreven: g `na een prachtig p gvers<br />
als<br />
Linoleum is het volgende lt Aluminium volkomen overbodig, g^ zelfs sto-<br />
rend.' Naar aa<strong>nl</strong>eiding g van deze kritiek heeft Achterberg gwaarschij<strong>nl</strong>ijk alleen<br />
waarschij<strong>nl</strong>ij<br />
plaats van de ggedichten in de bundel ggewijzigd. l g Zie ook S 8 3`Linoleum'<br />
en<br />
verder 2.2.2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sa ' ib, ^ in het Engels g door M.<br />
O'Lou ghlin en in het Frans door H. Breuker F.. Tem ple<br />
F. Cariés.
[567]<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
6 MI<br />
M2-D3<br />
7 M'<br />
M2-D3<br />
COMMENTAAR<br />
MEEL<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie R. , Tummers, II 2. 3<br />
M 2 Typoscript, ko pi' l D I , collectie J. Vermeulen, ^ H 2. 4<br />
D I Sto , p . 7.<br />
P I Eersteroef p D 2, , II S7.<br />
P 2 Tweederoef p D 2 ^PI 8. S<br />
D 2 Oude y cr to g amen ^ p. P I 4 I.<br />
M3 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Ver amelde gedichten, g ,p44 p. 4 24.<br />
DATERING Vóór 25 S } januari I1944<br />
MI<br />
en woorden, hoog en ijl,<br />
en suiker in je keel<br />
suikeren in je keel.<br />
aan woorden, hoog en ijl.<br />
g l<br />
S 'Oppervlaktespanning,' 3 noot i.<br />
2 In zijn } brief van 1 z september p 1945 945 bekritiseerde Vermeulen de directheid<br />
I Zie'<br />
van bepaalde p ggedichten uit de bundel Existentie (zie 66 S `Aluminium' 'Aluminium', noot 22);<br />
de regel g `suiker in je keel' (vgl. g M 2, ^ r. 6) vond hij<br />
`beslist storend'. Zie verder<br />
22.2<br />
3 Ditedicht g heeft Achterberg, g^ samen met zes andere gedichten g uit Stof, in het<br />
begin g van 94 I 6 aan Criterium ggestuurd. Nadat de bundel in april p was versche<br />
nen zal Achterberg g zijn gedichten (op één na, [604] Tapier') bij het tijdschrift<br />
zijn g p , 4 p bij l<br />
hebben teruggetrokken. gg Zie verder 22.3.10. 3<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá ' ib en in het Frans door<br />
H. Breuker F.. Tem Temple/F le F? Cariés.<br />
68 ARBEIDSVERMOGEN VAN PLAATS<br />
OVERLEVERING P l Proef D I oors<br />
418<br />
oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ p 1 ^<br />
D I Existentie, p.<br />
, p 9.<br />
P 2 Eersteroef D 2, H- 88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen 111 p. 116.<br />
y g ,p<br />
M Kopij D3 H-izz.<br />
p l ^<br />
D3 Ve ^amelde g gedichten, , p p. 547. S 47
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[569)<br />
Vóór 25 S januari<br />
1944 i<br />
DI<br />
I Zie[563] S 3'Oppervlaktespanning',<br />
noot I.<br />
2 Ditgedichts is v vertaald taa d in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Ruiter, G. `Moderne litteratuur v.'<br />
N.V.<br />
OVERLEVERING T De Vlaamschegids g 3 o 1'uni I 94 6. ^ p . 397.<br />
P I Proef DI oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ p l ^<br />
D I Existentie ,pp.<br />
I I.<br />
P 2 Eersteroef p<br />
D 2 H-88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef p D 2 , H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to gamen<br />
III p. 118.<br />
Kopij p D 3 H I 2 2.<br />
l ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, g , p. p S49.<br />
DATERING Vóór 2 S januari 1 I1944<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
r den > de PI-D3<br />
8 den > de PI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie [563] 'Oppervlaktespanning', noot 1. In zijn brief van 25 S januari 944 i<br />
duidde Vestdijk l dit ggedicht aan met de titel `Naamlooze Vennootschap'. p<br />
2 Zie[564] S 4`Rina Ketty', y^ noot 2. Eerder had Achterberg g dit ggedicht ter publica<br />
-<br />
tie aan Criterium'<br />
g (zie [ S 5 6 3 ] 'Oppervlaktespanning, ' noot z .<br />
3 Dit2x<br />
gedicht<br />
is vertaald in het Frans door D. Verspoo Vers oor .<br />
[5701<br />
ov OVERLEVERING T De nieuwe stem I (februari 94 I ^6 p p. Si<br />
8.<br />
P I Proef D I oorspronkelijk p l collectie J. Vermeulen, ^ H-2 9.<br />
419
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[57"<br />
[572]<br />
DI Existentie ,pp.<br />
12.<br />
M I Manuscript, p ^ oorspronkelijk P 1 collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
P 2 Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef P D 2 ^ H-89.<br />
D 2 Cr to y amen ^ Ilr, ^ pp.<br />
119.<br />
M 2 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ P p. SSo.<br />
Vóór 25 S januari I1944<br />
T<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] PI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[563] 5 3'Oppervlaktespanning',<br />
noot i.<br />
2 Zie I 4I<br />
`Tochten...' noot z.<br />
BURCHT<br />
OVERLEVERING T Criterium [4] 4 I 94 S ^ p. p 74.<br />
P I Proef D I ^oorspronkelijk p 1 collectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
D I Existentie ,pp.<br />
18 .<br />
P 2 Eersteroef D 2, H- 88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef P D 2, ^ H-89.<br />
D 2 Cr to y amen ^ Irr, ^ pp. I 2. 5<br />
M Koi' D3 H-122.<br />
P1 ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p SS 6.<br />
DATERING Vóór 25 S januari<br />
I1944<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie [563] 'Oppervlaktespanning', noot I en 2.<br />
S 3<br />
ONTLADING<br />
OVERLEVERING T Criterium [4] I<br />
4 1945), p. 74•<br />
420
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
PI Proef D I oors oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ p 1 ^<br />
D I Existentie, ^ p. p 34.<br />
P 2 Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2, H-8 .<br />
p ^ 9<br />
D 2 Cr to amen Irr p. I o.<br />
y g p 4<br />
M Kopij H-122.<br />
pl ^<br />
D3 Uer amelde gedichten, p. i.<br />
^ g ^ p 57<br />
Vóór 25 januari 1<br />
S J 944<br />
T<br />
I terug,<br />
g ^<br />
> terug, g^ I -D 3<br />
3 pplek > plek, p PI -D3 -<br />
8 trilden. Afstanden > trilden, afstanden PI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie'<br />
S 3'Oppervlaktespanning,'<br />
noot i en 2.<br />
[5731<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
421<br />
MANTEL<br />
T Criterium [4] 1 945),<br />
4 945 P. ^ p 73.<br />
M I Typoscript, ko i' D I collectie J. Vermeulen, H- 24 .<br />
p l ^ ,<br />
D I Sto . i o.<br />
^p<br />
PI Eersteroef D 2 , H-57.<br />
p ^<br />
P Tweede proef D z<br />
p D2, H 5 8.<br />
D2 Oude y cr to g amen ^ p. p 44 i .<br />
M2 Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, ^ ^ pp. 47 4 2 7 .<br />
Vóór 2 S 5januari<br />
1 i 944<br />
T<br />
12 aan: > aan' M' -D3<br />
I Zie'<br />
S 3'Oppervlaktespanning,'<br />
noot 1 en 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib in het Frans door<br />
H. Breuker/F.J. Temple/F. Cariés en in het Russisch door E.V. Vitkovskij.1
OVERLEVERING<br />
ELPENBEEN<br />
MI<br />
DI<br />
PI<br />
Pz<br />
D2<br />
MZ<br />
D3<br />
kopij , ,<br />
Stof, ,p . I 2.<br />
Eersteroef D 2 H-57.<br />
Typoscript, ko i' D I collectie J. Vermeulen, H-24.<br />
p ^<br />
Tweederoef D 2 , H-58.<br />
p ,<br />
Oude y cr to g amen ,p p. I 46.<br />
Kopij D 3 , H-122.<br />
p l ^<br />
Ve ^amelde ^gedichten, ^ p. 429. 2 p 49<br />
DATERING VÓÓr 25 S Jjanuari<br />
I1944<br />
LEESTEKST MI<br />
INGREEP 6 rondt < rond<br />
COMMENTAAR I Zie[563]<br />
S 3'Oppervlaktespanning',<br />
noot i en 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sa 'ib en in het Frans door<br />
H. Breuker F . Tem Temple/F le F Cariés.<br />
BRONS<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, ko kopij i' D I , collectie J. Vermeulen, , H-24.<br />
T Centaur l (december I 94S ,p.<br />
114.<br />
D I Stof, ,p p. I 4.<br />
M 2 Manuscript, p oorspronkelijk collectie H. Roest, ^I .<br />
^ p J ^ 34<br />
P I Eersteroef p D 2, H-57.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, , H-58.<br />
D 2 Oude cr to amen p. 148.<br />
y ^ ,p4<br />
M3 Kopij p D 3 H 122.<br />
l ^<br />
D3 Ver amelde gedichten, g , p. p 43 I.<br />
DATERING VÓÓr S 2 1januari<br />
I1944<br />
LEESTEKST MI<br />
INGREEP S Tombe < Tomde<br />
COMMENTAAR I Zie [563]<br />
422<br />
S 'Oppervlaktespanning', 3 noot I.<br />
2 0 Op 14 september 4 p 1945 94S vroeg de g redactie van Centaur Achterberg g als vaste<br />
medewerker van het tijdschrift. J In een ongedateerde g brief heeft Gerard den<br />
Brabander hem vervolgens g ook benaderd met een verzoek om gedichten. g Het
is niet bekend wanneer Achterberg g zijn bijdrage ra e heeft gestuurd. In de decem-<br />
zijn J g g<br />
ber-aflevering g van Centaur werden vier gedichten g opgenomen. pg Zie verder<br />
5 22.3.2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sa'ib in het Duits door<br />
R.W. Schnell/J. Walvis, in het Frans door H. Breuker/F.J. Temple/F. Cariés en<br />
F.J. Temple p en in het Italiaans door G. Prampolini. P<br />
ROOK<br />
OVERLEVERING T Criterium [4] 4 1 94S 945), ^ P. p 73.<br />
M' Typoscript, ko pi' D I collectie J. Vermeulen, H-24.<br />
l > ><br />
D I Stof, ^ p.<br />
16.<br />
P l Eersteroef p D 2 , ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2 , ^ H-58.<br />
D2 Oude cr to amen p. I 0.<br />
y ^ ^ p 5<br />
M 2 Kopij D3 H-1 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p.<br />
^ ^ ^ p 433.<br />
DATERING Vóór 25S januari 1944 I<br />
LEESTEKST T<br />
S 3'Oppervlaktespanning,'<br />
noot i en 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib in het Duits door<br />
R.W. Schnell/J. Walvis, in het Engels g door M. O'Loughlin g en in het Frans door<br />
H. Breuker F.. Tem Temple/F le F Cariés.<br />
COMMENTAAR I Zie'<br />
[5771<br />
P1 > ><br />
T Centaur I (december 1 945) 94S P p . 11 4.<br />
D I Sto ^p.18.<br />
M 2 Manuscript, p ^oorspronkelijk p 1 collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
P l Eersteroef p D 2 , ^ H- S7.<br />
1) 2 Tweederoef p D 2 , H-58.<br />
D 2 Oude cr y to g amen ,p p. 1 552.<br />
M3 Kopij p D3 H 122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p . 435•<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, ko i' DI collectie J. Vermeulen, H- 2 4-<br />
DATERING Vóór 25<br />
S januari 1 I1944<br />
423
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[578]<br />
f<br />
BLOEM<br />
duisternissen, > duisternissen DI PI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie [563] 5 3 'Oppervlaktespanning', noot I.<br />
2 Toen Jan Vermeulen Achterberg g op pi z september p 1945 94S adviseerde een e aantal a ta<br />
gedichten g uit Existentie – waarin `Stof' een van de afdelingen g was – te schrap P-<br />
Pen (zie 66 i `Aluminium' 'Aluminium', noot z schreef hij: hij: `Neem b.v de gedichten g over<br />
de kleuren: Rood, ^g groen en blauw. Deze dringen g zich absoluut niet aan mij oop<br />
als noodzakelijk, J^ het is allemaal veel te ggezocht.' Achterberg g heeft degedichten<br />
bij de uiteindelijke samenstelling g van Stofechter gehandhaafd.<br />
g d. Zie e ook 8S4<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
424<br />
`Groen' en[585]Blauw' S en verder 22.2.<br />
3 Zie [575] noot 2.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sa'ib in het Franss doo door<br />
H. Breuker F.. Tem ple F Cariés en in het Russisch door E.V. Vitkovskij. v l<br />
T Criterium [4] 1945), p.<br />
4 94S ^p 73.<br />
M I Typoscript, ko i' D I collectie J. Vermeulen, H-2.4.<br />
p l ^ ,<br />
D I Sto .z.<br />
^p 4<br />
M 2 Manuscript, oorspronkelijk collectie H. Roest, H.<br />
p ^ p 1 ^ 3 4<br />
P I Eersteroef D 2, H.<br />
P ^ S7<br />
P 2 Tweederoef D 2, II 8.<br />
p ^ S<br />
D 2 Oude cr to amen p. I 8.<br />
y ^ ,p s<br />
M3 Kop H-I2z.<br />
p J ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. I.<br />
^ g ^ p 44<br />
Vóór 25 S januari 1944 i<br />
T<br />
4 nooit ggehoorde<br />
> onbekende M I -D I P I -D 3<br />
I Zie[563] S 3 'Oppervlaktespanning', noot I en z.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib ^in het Engels g door<br />
R.P. Meier 1 en in het Frans door H. Breuker F.. Tem ple<br />
F Cariés.
425<br />
S77 `Rood' 'Rood', M 2 (één van de manuscripten P , die Achterber g in se P tember z 946<br />
vervaardigde g ten behoeve van de verkoop p ervan door Hans Roest) (particuliere p<br />
collectie
[5791<br />
OVERLEVERING<br />
[5 80]<br />
CELLOPHAAN<br />
M'<br />
DI<br />
PI<br />
Pz<br />
Dz<br />
MZ<br />
D3<br />
ZESTIEN<br />
Typoscript, kopij ko i' D I > collectie J. Vermeulen, > H-2.4.<br />
Sto . z6.<br />
^p<br />
Eersteroef D 2, H-57.<br />
p ^<br />
Tweederoef p D 2 ^H-58.<br />
Oude y cr to g amen ,pp.<br />
1 6o.<br />
Kopij P1 D3, ^ H I22.<br />
Ue ^amelde ggedichten, ^ p. p 443.<br />
DATERING Vóór 25 S 1januari<br />
I1944<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie[563] S 3'Oppervlaktespanning',<br />
noot i .<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib ^in het Engels g door<br />
M. O'Loughlin g en in het Frans door H. Breuker F.. Tem ple<br />
F. Cariés.<br />
OVERLEVERING T Ad interim 3 februari I 94 6 ^ p. p 8 5.<br />
P l Proef D I ^ oors oorspronkelijk P 1 collectie J. Vermeulen, ^ I^ 2. 9<br />
D I Existentie, ^ p p. 43.<br />
P 2 Eerste proef D 2 , H-88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef P D 2, ^ H-89.<br />
D2 Cr y to gamen Hi, ^ p. p I 47.<br />
M Kopij Pl D3 ^ H I 22.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p S7 578.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Vóór 2 S januari I1944<br />
T<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Zestien PI-D3<br />
Nummer [ontbreekt] > I PI-D3<br />
Titel Zestien > [ontbreekt] PI-D3<br />
'Oppervlaktespanning,' noot I.<br />
COMMENTAAR I Zie'<br />
S 3<br />
2 Zie[471] 47 `Wi Jj stonden huid aan huid' ^ noot 3. 3<br />
426
S 81 KRAAKBEEN<br />
3 In P I -D3 vormt ditedicht g het eerste <strong>deel</strong> van de reeks `Zestien'. Zie ook<br />
[272]`Zestien ^i' noot 5 en verder z 4.1.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door S. Wiersma.<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Bolhuis, A.. `Het vers, dat in u ligt.'<br />
Hamans, C. 'Sweet sixteen.'<br />
OVERLEVERING T Ad interim 3 (januari anuari 94 I ^ 6. p. 24 4 .<br />
P l Proef D I, collectie . Vermeulen, H-29.<br />
^ ^<br />
D I Existentie, p.<br />
^ p 53.<br />
P 2 Eersteroef D 2 , H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen HI, p. I 57.<br />
y g ^ p s7<br />
M Kopij D3 H-I zz.<br />
p l ^<br />
D3 Uer amelde gedichten, p. 88.<br />
^ g ^ P 5<br />
DATERING VÓÓr 25 januari I<br />
S J 944<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I S 3'Oppervlaktespanning,'<br />
Zie' noot I.<br />
2 Zie [471] 47 `lei' J stonden huid aan huid' , noot 3.<br />
{582] ROK<br />
4 94S^p7<br />
OVERLEVERING T Criterium [4] 1 945), P. 7 2.<br />
P l Proef D I ^oorspronkelijk p 1 collectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
DI Existentie, ^ p p. S<br />
2.<br />
P 2 Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to y amen ^ HI, ^ p. p 16. 5<br />
M Ko Kopi' D3 ^ H-I 22.<br />
D3 Uer amelde ^ gedichten, ^ ^ p. p S7 87.<br />
DATERING VÓÓr 25 S januari J I1944<br />
LEESTEKST T<br />
427
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
3 hunk'rend > hunkerend P i -D 3<br />
4/5 [geen stro ewit > stro ewit P I -D3<br />
5 rok > rok PI-D3<br />
7 schenen > scheenen, PI-D3<br />
9 1 o geen<br />
stro ewit > stro ewit P I -D3 3<br />
I I kousenbanden, > kousenbanden. PI-D3<br />
I2 een > Een PI-D3<br />
I 3 rug; g^ > rug. g P I -D3<br />
I 3 4I [geen g strofewit] > stro ewit P I -D 3<br />
1 4 ik> Ik PI-D3<br />
I 4 ze g gezegd; g^ zijg > zgezegd. g P I -D3<br />
I 5 ik> Ik PI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie [563] 5 3 'Oppervlaktespanning', noot I en 2.<br />
2 In zijn brief van 12 september p i 94S bekritiseerde Vermeulen de directheid<br />
van bepaalde p ggedichten uit de bundel Existentie (zie [566] S `Aluminium' noot 2 ><br />
van ditedicht g vond hij r. I I `beslist storend'. Zie verder 22.2.<br />
3 Er bestaat een manuscript van gdit gedicht, ^ dat Achterberg gvoor de verkoopP<br />
heeft vervaardigd. g Dit manuscript P heb ik niet kunnen achterhalen. Volgens g de<br />
o opgaveKuyper ave in de veilingcatalogus van Bubb Ku er (nr. 12- IIbevat ^ p. 5 het een<br />
kleine variant ten opzichte Pg^<br />
van 13 ' -D 3. Zie ook de Verantwoording, 1.1.4.<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
428<br />
LINOLEUM<br />
M I Typoscript, ko pi' D I collectie J. Vermeulen, l > > H- 24 .<br />
D I Stof, ^p.6.<br />
PI Eerste proef D I ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef D P 2 H-58.<br />
^<br />
D 2 Oude cr y to amen p. 140.<br />
^ ^ p4<br />
M 2 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde<br />
^<br />
gedichten,<br />
^ ^ p p. 4 2. 3<br />
I 943 vóór 1 2 september p I1945<br />
M'<br />
I Ditedicht g heeft <strong>deel</strong> uitgemaakt g van het eerste concept P van Existentie (zie<br />
53 6 'Oppervlaktespanning', noot I zoals blijkt blijkt uit wat Jan Vermeulen op p1<br />
2<br />
september p 1 94S – toen hij de bundel in de oorspronkelijke p 1 samenstelling g gele- g
S 'Aluminium',<br />
2 Zie' noot .<br />
[567] , 3<br />
[s 84]<br />
OVERLEVERING<br />
zen had — aan Achterberg g schreef: `na een pprachtig g vers als Linoleum is het<br />
volgende g Aluminium volkomen overbodig, g^ zelfs storend.' Zie ook<br />
66 `Aluminium' noot 2 en verder 22.2. 2.2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sa' ib en in het Frans door<br />
H. Breuker F.. Tem ple<br />
F. Cariés.<br />
GROEN<br />
MI<br />
DI<br />
PT<br />
Pz<br />
D2<br />
MZ<br />
D3<br />
Typoscript, ko i' D I collectie J. Vermeulen, H-24.<br />
p l , ,<br />
Stof, . I<br />
,p 19.<br />
Eersteroef p D 2 ,<br />
H- 57.<br />
Tweederoef p D 2, ^ H- 5 S 8.<br />
Oude y cr to amen p. I 53.<br />
^ ,p S3<br />
Kopij p l D3 H I 22.<br />
^<br />
Verzamelde ^ ^ gedichten, , p. p 43 436.<br />
DATERING I 943 vóór 12 september p I1945<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Ditedicht g en 8 `Blauw' SS hebben <strong>deel</strong> uitgemaakt g van het eerste concept p<br />
blijk<br />
Jan Vermeulen op p I 2 september p 1945 94S aan Achterberg schreef. g Zie 577<br />
van Existentie (zie [563] 'Oppervlaktespanning', noot I zoals blijkt uit de brief<br />
S 3<br />
`Rood' , noot z en verder 22.2. 2.2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib in het Frans door<br />
H. Breuker/F.J. Tem ple<br />
F Cariés en in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, ko pi' l D I , collectie J. Vermeulen, ^ H-2 4.<br />
D' Stof, ,p.2o.<br />
P I Eersteroef p D 2, , H- 57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2 , H-5 S 8.<br />
D 2 Oude cr y to g amen ,p p. I 54. S4<br />
M 2 Kopij p l D3 ÍI I22.<br />
^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, 8 ,p p. 437.<br />
DATERING I 943 vóór 12 september p I1945<br />
429
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
MI<br />
S 86] LITHOSFEER<br />
I Zie S 8 4 `Groen' 'Groen', noot i.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib in het Frans s door do<br />
H. Breuker/F.J. Temple/F. Cariés en in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
OVERLEVERING Typoscript, ko i' D I collectie J. Vermeulen, H 2.<br />
p 1 , , 4<br />
D' Sto .<br />
, p 5•<br />
P I Eersteroef D 2 PI .<br />
p , S7<br />
P 2 Tweederoef p D 2 , H-5 5 8.<br />
D 2 Oude y cr to ^ amen ^ p. p I 39.<br />
Pl M2 Kopij ^ HI 22.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ,p p. 4<br />
22 .<br />
DATERING VÓÓr I 1 7oktober I1945<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I De datering g van 86 S `Lithosfeer' tot en met [6041 4Tapier' p is gebaseerd g oop<br />
de ontstaansgeschiedenis g van de bundel Stof Op p 1 7oktober I 94S stuurde<br />
Achterberg g de definitief samengestelde g bundel intyposcript M I aan A.A.M.<br />
Stols. Twintig gggedichten uit de bundel zijn reeds in 194 9438 geschreven 3 (zie S 63<br />
'Oppervlaktespanning', noot I de andere gedichten g mogelijk g l nog gin I 944<br />
'945. 94S Zie verder 2 3.1.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' . ib en in het Frans door<br />
H. Breuker/F.J. Tem ple<br />
F. Cariés.<br />
[5 87]<br />
EMAIL<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, ko pi' D I collectie J. Vermeulen, l , , H- 24.<br />
T Centaur 1 (december 1 94S ,p. 1 i. S<br />
D I Sto ,p.<br />
8.<br />
P I Eersteroef p D H-57. ,<br />
430<br />
P2 Tweederoef D 2, H-5 8.<br />
p ^ S<br />
D 2 Oude cr to amen p. 1 2.<br />
y ^ ,p 4<br />
M 2 Kopij D3, H 1 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 425.<br />
^ g , p 4S
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
Vóór I oktober I<br />
7 94S<br />
MI<br />
[j óó] BREI<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[589]<br />
I Zie[586]`Lithosfeer' noot I.<br />
2 Zie [575] noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib in het Frans door<br />
H. Breuker F . Tem ple<br />
F Cariés en D. Vers Verspoor oor in het Roemeens door<br />
Covaci en in het Spaans p door F. Carrasquer q (5x). S<br />
MI<br />
DI<br />
PI<br />
P2<br />
Dz<br />
Mz<br />
D3<br />
Typoscript, ko i' D I collectie J. Vermeulen, H-2.4.<br />
Stof, ,p . 9.<br />
Eersteroef D 2 H-57.<br />
p ^<br />
Tweederoef p D 2 ^ H-58.<br />
Oude yg cr to amen ,p43 p. 14 3 .<br />
Kopij D3 I-I I22.<br />
p l ^<br />
Ver amelde ^gedichten, ^ p. p 4426.<br />
Vóór 1 oktober I<br />
7 94S<br />
MI<br />
p l > ><br />
I Zie86 5 `Lithosfeer' ^noot<br />
I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sa 'ib en in het Frans door<br />
H. Breuker F.. Tem Temple/F le F Cariés.<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, ko kopij i' D I > collectie J. Vermeulen, > H-24.<br />
T Ad interim' 3 (januari l I 94 6 ^ pp.<br />
22.<br />
D ISto ^p.<br />
I I.<br />
P I Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P2 Tweederoef p D 2 ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr y to g amen ,p p. 4S I .<br />
114.2 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Ve ^amelde g gedichten, ,p p. 4428.<br />
DATERING Vóór I oktober i<br />
7 94S<br />
431
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
OVERLEVERING<br />
OVERLEVERING<br />
M'<br />
I 0 OpM I staat in onbekende hand aangetekend: g `asbest gebleven'. g De betekenis<br />
hiervan is onduidelijk. 1<br />
2 Zie[586]`Lithosfeer' noot 1.<br />
3 Zie[471] 47 `lei' J stonden huid aan huid' , noot 3.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib en in het Frans door<br />
H. Breuker/F.J. Tem ple<br />
F. Cariés.<br />
ALBAST<br />
Vóór DATERING17<br />
I<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[59"<br />
432<br />
M I Typoscript, ko p i' l D I > collectie J. Vermeulen, > 1-1-24.<br />
T Ad interim 3 anuari I 6 p. 21.<br />
(januari 94 ^ p<br />
D I Stof, ^ p. I 3.<br />
Mz Manuscript, p ^ oorspronkelijk p 1 collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
P l Eersteroef p Dz H-57.<br />
^<br />
P2 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D2 Oude cr<br />
y to g amen ^ p. p 47 I .<br />
M3 Kopij D3 H I22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p 4 3<br />
MI<br />
M'<br />
T<br />
D'<br />
PI<br />
PZ<br />
D2<br />
MZ<br />
D3<br />
7 1945<br />
p. 43 0.<br />
I Zie[586]`Lithosfeer' noot I.<br />
2 Zie[471] 47 `i/i J j stonden huid aan huid' , noot 3.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sd'ib . en in het Frans door<br />
H. Breuker/F.J. Tem ple<br />
F. Cariés.<br />
CRÊPE<br />
Typoscript, ko pi' D I collectie J. Vermeulen, H-24.<br />
l , ^<br />
Ad interim 3 (januari anuari 94 I 6 ^ p. p 2 3.<br />
St0<br />
^p<br />
. I 5.<br />
Eersteroef p D z ^ H-57.<br />
Tweederoef p D 2, ^ H S 8.<br />
Oude cr to amen p. I .<br />
y g ^ p 49<br />
Kopij p D3 H 122.<br />
l ^<br />
Ue ^amelde gedichten, g ^ p. p 4432. 32
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[5 92]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[5931<br />
Vóór 1 oktober I<br />
7 94S<br />
M'<br />
Titel Crêpe > Crepe T<br />
3 gebloosd, > gebloosd T<br />
I Zie86 S `Lithosfeer' , noot 1.<br />
2 Zie1 47`ÏVi J j stonden huid aan huid' , noot 3.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib ^ in het Engels g door<br />
M. O'Loughlin g en in het Frans door H. Breuker F.. Tem ple<br />
F. Cariés en<br />
H. Deluy. Y<br />
4 Zetfout in D I, , 5: S doods i.p.v. p doods.<br />
STEEN<br />
MI<br />
T<br />
DI<br />
PI<br />
PZ<br />
Dz<br />
Mz<br />
D3<br />
Typoscript, ko pi' l D I collectie J. Vermeulen, H-24.<br />
^ ,<br />
Ad interim 31januari I 94 6 ^p. p 20.<br />
Sty; ,p 71<br />
.<br />
Eersteroef p D 2 ,<br />
H-57.<br />
Tweederoef p D 2, , H-58.<br />
Oude y cr to g amen ,p p. 1 s1.<br />
Kopij D3, H 1 zz.<br />
p l ^<br />
Verzamelde ^ g gedichten, , p. p 434.<br />
Vóór I oktober 1<br />
7 .945<br />
MI<br />
I Zie86 S `Lithosfeer' , noot 1.<br />
2 Zie1 47`lei J j stonden huid aan huid' , noot 3.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib en in het Frans door<br />
H. Breuker F.. Tem Temple/F le F Cariés en H. Breuker.<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, ko i' D I c p l , ollectie J. Vermeulen, , H-24.<br />
D I St0 ,p.<br />
2I.<br />
433
94]<br />
P I Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
D 2 Oude y cr to g amen ^ p. p I SS.<br />
M 2 Kopij p D3, H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, edichten p. p 43 438.<br />
DATERING Vóór 17 I oktober i 94S<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie86 S `Lithosfeer' noot i.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sa'ib en in het Frans door<br />
H. Breuker F.. Tem Temple/F le F Cariés.<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
POEDER<br />
MI Typoscript, ko pi' 1 D I > collectie J. Vermeulen, > H-24.<br />
DI St0 ,p.<br />
22.<br />
P I Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2 , ^ H-58.<br />
D 2 Oude y cr ta ^ amen ^ p p. IS<br />
M 2 Kop p D3 H-I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 439.<br />
Vóór I 7oktober<br />
I1945<br />
MI<br />
8 gedachteplek, > gedachtenplek, PI-D3<br />
I Zie86 S `Lithosfeer' noot 1.<br />
2 Zie[567]Meel' 7 ^noot 3. 3<br />
3 Houbigant g (vgl. g r. 3) was destijds destijdeen<br />
bekend cosmeticamerk.<br />
Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib en in het Frans door<br />
H. Breuker/F.J. Tem ple<br />
F. Cariés.<br />
HUID<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, ko pl ij D I collectie J. Vermeulen, H- 24 .<br />
434
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[5 96]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
43S<br />
T Centaur l (december I 94S pP.<br />
11 4 .<br />
D I Sto ^ p . z 3.<br />
M 2 Manuscript, p ^oorspronkelijk p 1 collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
P I Eersteroef p D 2, H-57.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H-5 S8.<br />
D 2 Oude cr to amen p. I 57.<br />
y ^ a p S7<br />
M3 Kopij D3 H-1 2z.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 440.<br />
^ g ^ p 44<br />
Vóór I oktober I<br />
7 94S<br />
MI<br />
M I aemachine<br />
^P<br />
onsterflijkheid. < onsterfe M I a > onsterf li'kheid. M I a ><br />
4 onsterflijkheid. )<br />
onsterfelijkheid. T M 2<br />
J ^<br />
I Zie86 `Lithosfeer' noot I.<br />
S<br />
2 Zie[575] noot z.<br />
g ^ g<br />
P. Bo ceJ.S.Holmes zx en R.P. Mei er in het Frans door H. Breuker/F.J.<br />
3 Ditedicht is vertaald in het Arabisch door S. Sa' ib in het Engels door<br />
Y , l<br />
Temple/F. Cariés H. Breuker, H. Fa gne<br />
en D. Verspoor Vers oor in het Italiaans door<br />
Prampolini, p ^ in het Spaans p door F. Carrasquer q 2x en in het Zweeds door<br />
L.H. Svensson L. Sóderber g.<br />
BAKELIET<br />
M I Typoscript, ko i' D I c kopij > ollectie J. Vermeulen, > H-24.<br />
D I Stof, ^p . z S.<br />
P T Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef P D 2, ^ H- 58.<br />
D 2 Oude cr y to gamen ^ p. p I<br />
59<br />
.<br />
M 2 Kopij p D3 H I22.<br />
l ^<br />
g ^ p. p 44 442.<br />
D3 Uer amelde gedichten,<br />
Vóór I 7oktober<br />
I1945<br />
M'<br />
I Zie86 `Lithosfeer' noot I.<br />
5 ^
[s 97l<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib in het Frans door<br />
H. Breuker/F.J. Tem ple F Cariés en in het Spaans p door F. Carrasquer. q<br />
3 Zetfout in P 2-D 2, r. I: meer. i, p.v meer, ^ (in M 2 gecorrigeerd g g in meer on-<br />
bekende hand),in D3 hersteld in meer,).<br />
BAARMOEDER<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, ko kopij i' D I > collectie J. Vermeulen, > H-24.<br />
D I St0 ^p . z 7.<br />
P l Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p<br />
D 2 ^ H-58.<br />
D 2 Oude cr y to ^ amen ,pp.<br />
161.<br />
M 2 Kopij p D3 H-1 22,<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 444.<br />
DATERING Vóór 17 I oktober i 94S<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie[586] `Lithosfeer' noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. $ ' ib en in het Frans door<br />
H. Breuker/F.J. Tem Temple/F le F Cariés en H. Breuker.<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
436<br />
CELLULOID<br />
M I Typoscript, ko i' D I collectie J. Vermeulen, H-z .<br />
Pl , > 4<br />
D I Stof, 28.<br />
p<br />
P I Eersteroef D 2 , H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 H-58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude cr to amen p. 162.<br />
y ^ ^ p<br />
M 2 Kopij D3 H-izz.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p p. 445•<br />
Vóór 17 7 oktober I1945<br />
MI<br />
I Zie86 S `Lithosfeer' ^noot<br />
I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib en in het Frans door<br />
H. Breuker/F.J. Tem Ple<br />
F. Cariés.
[5 991<br />
KERK<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, kopij ko i' D I , collectie J. Vermeulen, , H-2 4.<br />
D I Stof, ,p p. 9<br />
P I Eersteroef D 2 p , H-57.<br />
P 2 Tweede proef D 2 ^ H- 58.<br />
D2 Oude y cr to g amen ,p p. I 36.<br />
M 2 Kopij p D3 H-1 22.<br />
l ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, ^ , p. p 44 446.<br />
DATERING Vóór I 1 7oktober I 94S<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie86 S `Lithosfeer' , noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá ' ib en in het Frans door<br />
H. Breuker/F.J. Tem ple<br />
F. Cariés.<br />
60o BAZALT<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
MI<br />
DI<br />
PI<br />
p2<br />
Dz<br />
Mz<br />
D3<br />
Typoscript, kopij ko i' D I , collectie J. Vermeulen, , H-24.<br />
Stof, p 3 o.<br />
Eersteroef p D 2 , H-57.<br />
Tweederoef p D 2, , H- 58.<br />
Oude y cr to g amen ,p p. 16 4.<br />
Kopij p D3, H-12.2.<br />
l ^<br />
Ue ^amelde gedichten, g , p p . 447•<br />
Vóór I 7oktober<br />
I1945<br />
MI<br />
[6011 HERSENSCHORS<br />
437<br />
I Zie [586] S `Lithosfeer' , noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sá' ib en in het Frans door<br />
H. Breuker/F.J. Tem Temple/F le F? Cariés.<br />
M' Typoscript, ko pi D I collectie J. Vermeulen, H-24.<br />
l , ^<br />
DI Stof ,p p. 332.
OVERLEVERING<br />
P I Eersteroef p<br />
D 2,<br />
^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D2, ^ H-58.<br />
D2 Oude y cr to ^ amen ^ p. p 166.<br />
M 2 Kop p D3 H-I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 449.<br />
DATERING Vóór 1I 794S oktober i<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie[586]`Lithosfeer' noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sa' ib en in het Frans door<br />
H. Breuker F.. Tem le F Cariés.<br />
602 GUMMI<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[603]<br />
3<br />
438<br />
DI<br />
PI<br />
PZ<br />
p<br />
M I Typoscript, ko pi' 1 D I , collectie . Vermeulen, ^ H- 24.<br />
D I Sto ^ p . 33.<br />
P I Eersteroef p<br />
D 2,<br />
^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, , H-58.<br />
D 2 Oude cr to amen p. I 6.<br />
y ^ ^ p 7<br />
M 2 Kopij D3 H I22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 4 5 0.<br />
^ g ^ p 4S<br />
Vóór I 7oktober<br />
I1945<br />
MI<br />
I Zie[ 5 86]`Lithosfeer' noot I.<br />
2 Over Achterbergs g zending g aan Criterium (zie S7 6 `Meel' ^noot 3tekende<br />
redacteur W.F. Hermans op de redactie-envelop p aan: `Maar zou lje<br />
met Gummii<br />
geen g moeilijkheden krijgen? lg<br />
3 Ditedicht gedicht is vertaald in het Arabisch door S. Sá' . ib en in het Frans door<br />
H. Breuker F.. Tem Temple/F le F Cariés.<br />
Typoscript, kopij ko ij D I collectie J. Vermeulen, H-24.<br />
Stof,p. 34.<br />
Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
Tweederoef p D 2, ^ H-58.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[604]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
D2 Oude cr y to amen, p. 68 1. ^<br />
M 2 Kopij PJ D 3 H I 22.<br />
^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 45 4S 1.<br />
Vóór I 7oktober<br />
I1945<br />
MI<br />
I Zie 86 `Lithosfeer' noot I.<br />
2 Zie' [567] noot , . 3<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. $á' ib ^ in het Engels g door<br />
M. O'Loughlin gp<br />
en in het Frans door H. Breuker/F.J. Tem le F. Cariés en<br />
D. Vers poor.<br />
PAPIER<br />
M I Typoscript, collectie R. Tummers, > IH z. 3<br />
M 2 Typoscript, ko pi' Sto collectie J. Vermeulen, H-24.<br />
l > ><br />
T Criterium [5] 1 947), P. 2.<br />
S (januari 947 ^ p 7<br />
P Proef D I ^ H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p . I 7.<br />
M3 Kop HII2.<br />
p l ^<br />
M4 Typoscript in kopij ko i' D 2, H I i 2.<br />
^<br />
D 2 Cr y to gamen<br />
4, p p. I. 9<br />
M 5 Kopij p J D3 ^ H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p7722.<br />
Vóór I 7oktober<br />
1 945 I )<br />
Vóór 7 se september P I 96o<br />
(M4)<br />
MI<br />
M4 b (zie p. 516)<br />
VARIANTEN EN P aedrukt ^b potlood p d<br />
CORRECTIES M3 aedrukt g bpotlood , p (in de hand van D. Wolthers<br />
M4 a typemachine, Yp b zw inkt<br />
Titel M I - 2 Papier P<br />
T-D3 Papyroline pY<br />
I MI-DI Zij1 een heup p, waar ik niet omheen kon<br />
M3 a<br />
M4-D 3<br />
b Zij Zij stond voor een krant, waar ^ ik nog gl bij kon<br />
439
2 MI-2 in mijn droom, met mijn l hand, en een kerm van weedom<br />
T-D' i I arm<br />
M3 a<br />
b in de droom met mijn lhand, en ^ een zucht van vrijdom vrijdo<br />
3<br />
M I -D I brak uit haar mond tegen mijn mond.<br />
3 g l<br />
M3 a<br />
4(5) M'-D3<br />
6(7)<br />
8(9)<br />
II<br />
M4-D 3<br />
(4) M3<br />
M4-D3<br />
MI-M3<br />
M4-D3<br />
MI-M3<br />
M4-D3<br />
MI-z<br />
T<br />
P<br />
b slaakte haar mond tegen g mijn l mond,<br />
I I<br />
[De volgende regel ontbreekt in M l -M3 a.<br />
M3 b-D3, r.<br />
,<br />
(4):<br />
b toen ik hem wegnam, g voor ^ zij zijhet<br />
vond.<br />
M I -D3 r. –I I<br />
, 4S 4 S•<br />
Is zij gestorven? Is dit een ggrond<br />
5 M T -D Iom te gelooven de dingen in boeken:<br />
M3 a ^ I<br />
(6) b [ ]uit [<br />
M4-D 3I i<br />
dat onzeeliefden g loo loope en te zoeken<br />
7(8) M I -D 3 en het papier van hun dood verlaten,<br />
pP ,<br />
9(I O)<br />
M I -M3<br />
M4<br />
DZ-D3<br />
om ons te vinden in tusschenstaten,<br />
I<br />
I avondstraten,<br />
waar nog gggekust wordt en ademgehaald, g<br />
a I I opnieuw P van de trein wordt ggehaald<br />
[x]<br />
b<br />
I o M I -D I maar aan welke kant? enela g gbetaald<br />
M3 a<br />
I I b terugvertaald<br />
M4-D3 het bijeenzijn als vorige g keren bepaald p<br />
DI<br />
(I Z) M3<br />
M4-D3 door<br />
440<br />
met een liefdebrandzóó overreëel<br />
,<br />
10<br />
aI zó<br />
,<br />
b zo
M'-D3<br />
M'-D3<br />
M'-M3<br />
M4-D3<br />
(rd) M4-D3<br />
(17) M4-D3<br />
i 5(i6)(r8) MT-D3<br />
16 ( 1 7)(19) MI-D3<br />
COMMENTAAR<br />
dat ik mijn eigen belevenis heel<br />
l g<br />
scherp in drukletters voor me zie staan,<br />
p<br />
geschiedenis al, met naam en toenaam<br />
g ><br />
bewijsstuk<br />
1<br />
[De volgende regels ontbreken in M' -1113..]<br />
M4-D3, r. (s6)–(q):<br />
op het andere lichaam terugvertaald<br />
p l^<br />
tot braille, als de ogen zijn dichtgedaan;<br />
g zijn g<br />
M I -D3 r. 15(16)(I8)-1607)(59):<br />
en bij het ontwaken terstond het woord<br />
delaats deplaatinneemt<br />
die het toebehoort.<br />
Zie[586] 5 `Lithosfeer' ^noot 1. Dit gedicht g werd wegens g ruimtegebrek g niet in<br />
Stof oopgenomen. pg Toen Jan Vermeulen p Sop februari 94 I 6 de drukproef p aan<br />
Achterberg g stuurde, ^ schreef hij dat er `één gedicht g te veel' in de bundel stond<br />
en e sted stelde hij voor dit gedicht g weg g te laten: `Dit lijkt 1 mij mij een oudergedicht, dat<br />
je l uitsluitend omdat het ook een "Stof" vertegenwoordigt opgenomen. heb t o .<br />
Ik vind het echter een beetje uit de toon vallen.' Op P7februari veraar verklaarde Ach-<br />
terber gzich<br />
hiermee akkoord. Zie verder 2 3 .3.<br />
2 Ditedicht g heeft behoord tot de verzameling g gedichten uit Styo<br />
die Achter-<br />
bei g begin g I 946 aan Criterium heeft gestuurd g (zie [567] S 7`Meel' 'Meel', noot 33).<br />
In<br />
tegenstelling g g tot de andere gedichten g heeft Achterberg g dit gedicht g niet terugg<br />
-<br />
getrokken: g het was op p het laatste moment uit de bundel verwijderd l (zie noot 1)<br />
en dus nog g vrij voor publicatie. Het gedicht werd, onder de nieuwe titel `Pa<br />
vrij P g ^ pYroline'e<br />
g ubliceerd P in de januari-aflevering 1 g I947 van Criterium. Zie ook<br />
3 2 .1.8.<br />
3 In de kopij p i voor Cr y to gamen 4heeft Daisy Y Wolthers, ^ in opdracht p rac van Achter-<br />
bei gveranderingen ^ g aangebracht g op p de pagina p g uit Sneeuwwitje(M3). ^ Later is M4<br />
aan dit bladehecht g een ^ door Achterberg gvervaardigd g typoscript met een<br />
nieuwe versie van hetedicht. g Zie verder 49 .2.<br />
4 Zetfout in T, r. 1 3 : ^ien i.p.v. ^ie<br />
SEXTANT<br />
OVERLEVERING T De nieuwe stem I (februari 1 946), p. I .<br />
94^p 57<br />
P I Proef D I oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
p 1 ^<br />
441
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
MI Manuscript, oorspronkelijk collectie H. Roest, H.<br />
p ^ p 1 ^ 34<br />
D I Existentie, p. I .<br />
^ p 3<br />
P 2 Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2 H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen IiI p. 120.<br />
y g ^ p<br />
M 2 Kopij D3 H I22.<br />
p l ^<br />
D3 Ve amelde gedichten, p. I.<br />
^ g ^ p SS<br />
Vóór 27 oktober I<br />
7 1945<br />
606 TELEFUNKEN<br />
T<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] P I -D3<br />
I De datering g van 60 S `Sextant' tot en met 62 2 `Pullover' is ggebaseerd op p de<br />
ontstaansgeschiedenis g van de bundel Existentie. Op p 2 7 oktober 1945 94S stuurde<br />
Achterberg g de definitief samengestelde g bundel aan Jan Vermeulen. De meeste<br />
gedichten edichten uit de bundel zijn zijnreeds in 1943 94 geschreven 3 g (zie [563] S 3'Oppervlakte pp<br />
spanning', noot I enkele gandere gedichten mogelijk g^ nog g in 1944/1945. Zie<br />
verder 24.1.<br />
2 Zie[141]`Tochten...' noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Hebreeuws door S. van Messel = J. Meijer]. 1<br />
OVERLEVERING T De Vlaamscheids g 3o 1uni I 94 6. ^ p. 397.<br />
P l Proef D I oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H- 29.<br />
^ p l ^<br />
M I Manuscript, p ^ oorspronkelijk p 1 collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
D I Existentie, ^ p. p I 4.<br />
P 2 Eersteroef p D 2, H- 88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef P D 2, ^ H-89.<br />
D 2 Cr y to gamen<br />
III III p. 121.<br />
Kopij p D3 H-I22.<br />
l ^<br />
D3 Ve amelde ^ gedichten, ^ ^ p p. SS 2.<br />
DATERING Vóór 27 7 oktober I1945<br />
LEESTEKST T<br />
442
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
60 KLANKBORD<br />
7<br />
I radio-engelen > radioengelen MI<br />
g g<br />
8 kelen > keelen PI-D3<br />
10 ' uwelen >' uweelen MI<br />
1 ^ 1 ^<br />
I Zie60 S`Sextant'<br />
noot 1.<br />
2 Zie' [564]Y^ `Rina Kett ' noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
OVERLEVERING T De nieuwe stem I (februari 1946),. p i S 8.<br />
P I Proef D I , oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ p 1 ^<br />
D I Existentie, ^ p. p 1 5.<br />
P 2 Eersteroef P D 2, ^ H-88.<br />
P3 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr .^ to ^amen Hi, p. 1 22. ^ p<br />
M Kopij D3 p l H-122.<br />
^<br />
D3 Verzamelde<br />
^<br />
gedichten, p. g ^ p 553.<br />
DATERING VÓÓr 27 oktober i<br />
7 94S<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] P I -D3<br />
COMMENTAAR I Zie[605]Sextant' S noot 1.<br />
2 Ziei I 4 `Tochten...' noot 2.<br />
6o8 AFSPRAAK<br />
OVERLEVERING T De nieuwe stem i (februari 1 946), 94 ^ p. 1 58.<br />
P l Proef D I oorspronkelijk p l collectie J. Vermeulen, ^ H-2 9.<br />
D I Existentie ,pp.<br />
16.<br />
P a Eersteroef p D 2 , 3<br />
H-88.<br />
P3 Tweederoef p D 2 , H-89.<br />
^<br />
443
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
OVERLEVERING<br />
D2 Cr y to gamen III ^ p. p I 2. 3<br />
M Kopij p D 3 H122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ Pp. S S4•<br />
Vóór 27 7 oktober i1945<br />
T<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] P I -D3<br />
COMMENTAAR I Zie[605]Sextant' 5 ^ noot I.<br />
2 Zie I 4I<br />
`Tochten...' noot 2.<br />
{609]<br />
9<br />
OVERLEVERING T De Vlaamschegids ^ 3 o 1uni 94 1 ^ 6. p. 39 398.<br />
P l Proef D I , ^ oorspronkelijk P 1 collectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
D I Existentie, ^ p. P I 7.<br />
P 2 Eersteroef p D 2, H- 88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to g amen III ,p p. 12 4.<br />
M Kopij p D3 H 122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p SSS•<br />
DATERING Vóór 27 7 oktober i1945<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie60 S`Sextant'<br />
noot I.<br />
2 Zie[ 5S 64] 4`Rina Ketty', tY noot 2.<br />
61 0INTERMÉDIAIRE<br />
444<br />
T<br />
PT<br />
D'<br />
p2<br />
De Vlaamschegids o (juni I 6 – 8.<br />
g 3 1 94 ^p 3 97 39<br />
Proef D I oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
p l ^<br />
Existentie p. 20-21.<br />
,p<br />
Eersteroef D 2, H- 88.<br />
p
P3 Tweede proef D 2, ^ H8 9.<br />
D 2 Cr to .^ amen g rrr ^ p. p I 2. 7<br />
M Kopij pl D 3 , H I z 2.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, 8 ^ p. p SS8.<br />
DATERING VÓÓr 27 oktober I<br />
7 94S<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie 60 `Sextant' noot I.<br />
2 Zie[564] S 4`Rina Ketty', y^ noot 2.<br />
61 I DUALIS<br />
94 ^ p S 9<br />
P I Proef D I ^ oors oorspronkelijk p l collectie J. Vermeulen, ^ H2 9.<br />
D I Existentie, ^ p. p z 3.<br />
P 2 Eersteroef p D Z H-88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef p D Z H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to amen Hi, p. I 2.<br />
OVERLEVERING T De nieuwe stem 1 (februari 1946), p. I .<br />
y ^ ,p 9<br />
M Kopij D3 H I z2.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 6o.<br />
^ g ^ P 5<br />
DATERING VÓÓr 27 oktober i<br />
7 94S<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] PI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[605]Sextant' S noot 1.<br />
2 ZieI I 4 `Tochten...' noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door S. Wiersma.<br />
612 OOGST<br />
OVERLEVERING T De nieuwe stem i (februari 1946), p. 16o.<br />
94 ^ p<br />
P I Proef D I oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, Hz .<br />
p l ^ 9<br />
445
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[613]<br />
3<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[6141<br />
MI Manuscript, p oorspronkelijk collectie H. Roest, H.<br />
^ P 1 ^ 34<br />
D I Existentie ,pp.<br />
z 8.<br />
P 2 Eersteroef D 2 , H- 88.<br />
P ^<br />
P3 Tweederoef D 2 H- 89.<br />
P ^<br />
D 2 Cr to amen rlr p. I .<br />
y g ^ P 34<br />
M 2 Kopij D3 H I 2 2.<br />
P1 ^<br />
D3 Ver amelde edichten p. 565.<br />
^ ^ ^ p 5 s<br />
Vóór 27 oktober i<br />
7 1945<br />
T<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] PI-D3<br />
I Zie 60 `Sextant' noot I.<br />
2 ZieI I 4 `Tochten...' noot z.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Spaans p door F. Carrasquer q 2x .<br />
P I Proef D I oors oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ p l }<br />
D' Existentie, ^ p p. 2 9.<br />
P 2 Eersteroef p D 2 , H-88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef P D 2 ^ H-89.<br />
D 2 Cr to y amen ^ Hi, ^ p p. I 3s.<br />
M Kopij p ) D3 ^-I-I 22.<br />
^<br />
D3 Ver amelde gedichten, g ^ p p. S566.<br />
Vóór 2 7 oktober I<br />
7 1945<br />
DI<br />
I Zie[60 5 ]Sextant' ^noot<br />
I.<br />
2 Zie[472] 47 `Ik bli' J met u verbonden' , noot 3.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Spaans p door F. Carrasquer. q<br />
ARENDEN<br />
OVERLEVERING T De nieuwe stem i (februari 1946), p. i .<br />
94 ^p S7<br />
446
Pl Proef D I oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ P l ^<br />
D I Existentie, p. o.<br />
^ p 3<br />
P 2 Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen III p. I 6.<br />
y g III, 3<br />
M Kopij D3 H-122..<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 567.<br />
^ ^ ^ pS7<br />
DATERING VÓÓr 27 7 oktober I1945<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] P"-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[605]Sextant' S noot I.<br />
2 ZieI I 4 `Tochten...' noot 2.<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Kusters, W, Naderen de arenden?'<br />
Kusters, W, Arenden, ketenen.<br />
61DRACHT<br />
S<br />
OVERLEVERING T De nieuwe stem I (februari 1946), 94 ^ p. I S9.<br />
^<br />
P I Proef D', oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ p l<br />
D I Existentie, ^ p. p 332.<br />
P 2 Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr .^ toame<strong>nl</strong>ll ^ ^ p. .I 3 8. .<br />
M Kop p D 3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ pS9 p. 6.<br />
DATERING VÓÓr 27 7 oktober I1945<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP I I bewoog. < bewoog,<br />
g,<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
447<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] PI-D3
COMMENTAAR I Zie [605] 'Sextant', noot I.<br />
5<br />
2 Zie [I41]`Tochten...' noot 2.<br />
616 HECHTING<br />
OVERLEVERING T De nieuwe stem I (februari 1946),. p 16o.<br />
P I Proef D I oors oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ p l ^<br />
M I Manuscript, P ^oorspronkelijk p 1 collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
D/ Existentie, ^ p. p 33.<br />
P P 2 Eersteroef D 2, ^ H-88.<br />
P3 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 C ^ to amen g Hi, ^ p. p I 39.<br />
M 2 Kopij Pl D3 ^ H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, 8 ^ p p. S7 o.<br />
DATERING VÓÓr 27 oktober i<br />
7 945<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] PI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[6o5]Sextant' S noot 1.<br />
2 Zie I 4I<br />
`Tochten...' noot 2.<br />
[617] 61 AN JERS<br />
OVERLEVERING P I Proef D I, collectie . Vermeulen, H-29.<br />
^ ^<br />
D/ Existentie, ^ p. p 35.<br />
P 2 Eerste proef D 2, H-88.<br />
^<br />
P3 Tweederoef P D 2, ^ H-89.<br />
D 2 Cr y to ^amen Hi, ^ p. p4 141.<br />
M Kopij Pl ^ H122.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 572. S7<br />
DATERING VÓÓr 27 oktober i<br />
7 94S<br />
LEESTEKST DI<br />
448
COMMENTAAR I Zie[605]Sextant' S noot I.<br />
2 Zie[472] 47 `Ik bli J met u verbonden' ^ noot 3. 3<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Duits door J. Piron en in het Spaans p door<br />
F Carrasquer q (2x).<br />
618 VERVULLING<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[619] KIEM<br />
P I Proef D', ^ collectie . Vermeulen, ^ H- z. 9<br />
M I Manuscri Manuscript, t oors oorspronkelijk P 1 collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
D' Existentie, ^ p p. 3 6.<br />
P 2 Eersteroef P D 2, ^ H- 88.<br />
P3 Tweederoef P D 2, ^ H-89.<br />
D 2 Cr yg to amen Hi, ,p4 p. 142.<br />
M 2 Kopij p J D3 ^ H 122.<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p. p 573•<br />
Vóór 27 7 oktober 11945<br />
DI<br />
I Zie[605]Sextant' S noot 1.<br />
2 Zie2 47 `Ik bli J met u verbonden' , noot 3.<br />
3 M i isere g roduceerd p in Scha > vers prentenboek, ,p 35•<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce, Y^ in het Indonesisch door<br />
S. Nuraini en in het Russisch door E.V. Vitkovskij. 1<br />
5 In M I staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
OVERLEVERING T Ad interim 3 ljuli au g ustus 94 I ^ 6 p . 339•<br />
P I Proef D', ^ oorspronkelijk P 1 collectie J. Vermeulen, ^ H-29.<br />
M I Manuscript, p oorspronkelijk ^ p J collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
M2 Manuscript, P ^ oorspronkelijk p J collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
D I Existentie, p. ^ P 37.<br />
449<br />
P2 Eerste proef D 2, I^ 88.<br />
^<br />
p ^ 9<br />
D2 Cr to amen rii p. 14 3 .<br />
yg ^ p 43<br />
P3 Tweederoef D 2, I-I- 8 .<br />
M3 Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Uer ^amelde g edichten ^ p p. S74•
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
620 EMBRYO<br />
Vóór 27 oktober I<br />
7 1945<br />
T<br />
Reekstitel Petertje > [ontbreekt] P', M2 -D3<br />
Titel Kiem > [ontbreekt] MI<br />
r kind, > kind; P I -M I, DlI-D3<br />
3 herhalen: > herhalen; P I > herhalen – M' > herhalen; DI -D3<br />
4 repetent, > repetent; P I, DT-D3<br />
5 wild > wild, P T -D3<br />
I Zie60 S `Sextant' noot I.<br />
2 In Tzijn l vijf l gedichten g van Achterberg g opgenomen. pg Dit ggedicht<br />
en [620]<br />
`Embr Y o' zijn afgedrukt onder de gezame<strong>nl</strong>ijke titel `Petertje'. Deze naam<br />
zijn g g J 'Petertje'<br />
J naar het zoontje zoontjevan Bert Bakker (vgl. g 494 `kleine kabbalistiek voor<br />
kinderen', noot. 4Over de inzending zijn g geen gegevens bekend. Wellicht heb-<br />
zijn g gg<br />
ben deedichten gedichtenbehoord tot de verzameling gdie Achterberg gvoor de januari-<br />
l<br />
afleveringan g het tijdschrift tijdschrifthad gestuurd g (zie 47I ` i2i ^ stonden huid aan huid'<br />
noot 3).<br />
3 Op p M I staan , onder de gezame<strong>nl</strong>i 1•ke titel `Petertje' l, dit gedicht<br />
en 620<br />
'Embryo'. t De gedichten g zijn zijnvan elkaar gescheiden g door een streep, p^ maar heb-<br />
ben – in tegenstelling g g tot in T–een geenafzonderlijke afzonderlijk titel.<br />
OVERLEVERING Ad interim 3 1uli au ^stus 94 I 6. ^ p. 339.<br />
P T Proef D I , oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ p 1 ^<br />
M I Manuscript, p oorspronkelijk collectie H. Roest, H.<br />
^ p 1 ^ 34<br />
D I Existentie, ^ p. p 338.<br />
M 2 Manuscript, p ^ 2 april p I 947^ H- 39.<br />
P 2 Eersteroef D 2 , H- 88.<br />
P ^<br />
P3 Tweederoef D p 2 , H-8 .<br />
^ 9<br />
D 2 Cr y to gamen Irr p. p<br />
I 44.<br />
M3 Kopij p l D3 H-I22.<br />
^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p.<br />
^ g ^ p 575•<br />
DATERING Vóór 27 7 oktober I1945<br />
LEESTEKST T<br />
4S^
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[6211 KUS<br />
Reeks titel Petert j e> [ontbreekt] P I, D' -D3<br />
Titel Embryo Y > [ontbreekt] M I > Petertje Petertj M2<br />
groei > hart PI<br />
4 pijn, p l ^ > pijn pl M 2<br />
7 mariablauw > Mariablauw M2<br />
I Zie [605] S Sextant' noot 1.<br />
2 Zie' [619] noot , 2 en 3.<br />
3 In een brief van I I september p 1945 94S schreef A. Marja l (Theo Mooi' Mooij aan<br />
Achterberg: : 'Je zou mij indertijd nog g dat vers "Petertje" in manuscript pgg gegeven<br />
hebben als het niet teveelevraa g d g^ is, stuur het dan alsnog!' g Pas op 2 april p<br />
1 947 heeft Achterberg g dit gedicht g in het `Gastenboek' van Marja 1 geschreven g<br />
M 2 met de opdracht p `voor Puckje en Theo Marjootje l 1e en Willem' en ge-<br />
dateerd `2-IV-' 47'.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Duits door H, . Schdlich ^in het Engels g door<br />
P. Boyce, in het Italiaans p door G. Prampolini, in het Roemeens door A. Covaci, ><br />
in het Russisch door E.V. Vitkovskij l en in het Spaans p door F. Carrasquer q (3x). 3<br />
OVERLEVERING T Ad interim 3 februari I 94 6 ^ p. p 8 4.<br />
P I Proef D I oors oorspronkelijk collectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ p 1 ^<br />
MI Manuscript, p oorspronkelijk collectie H. Roest, H.<br />
^ p 1 ^ 34<br />
D I Existentie, ^ p. p 4 8–<br />
49.<br />
P 2 Eersteroef p D 2 H-88.<br />
^<br />
P3 Tweede roef D 2 p H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to amen Hi, p. I<br />
y g ^ p 54.<br />
M2 Kopij D3 p l H-122.<br />
^<br />
D3 Uer amelde gedichten, p. 8.<br />
^ g ^ p 55<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
4SI<br />
Vóór 27 7 oktober I1945<br />
T<br />
I 5 adempauze, p ^ > – adempauze, p M I<br />
16 tusschen pooze > tusschenooze • – MI<br />
^ p<br />
20/21 stro ewit > geen<br />
stro ewit P' D I -D3
COMMENTAAR I Zie[605]Sextant' S noot I.<br />
2 Zie[47i] 47 `I7i Jj stonden huid aan huid' ^ noot 3. 3<br />
3 Het ontbreken van strofewit in D I r. 2o/21 is waarschij<strong>nl</strong>ijk 1 1 een zetfout, ontstaan<br />
doordat in P' het strofewit samenvalt met dea pginawisselin g.<br />
In P2-D3<br />
622 PULLOVER<br />
is dit echter niet door Achterberggecorrigeerd.<br />
gg g<br />
4 Literatuur over hetedicht:<br />
g<br />
Kusters, W, `Een traditionele kus?'<br />
OVERLEVERING T Ad interim februari I 6 p. 8 .<br />
3 94^p S<br />
P I Proef D I oorspronkelijk co llectie J. Vermeulen, H-29.<br />
^ p 1 ^<br />
D I Existentie, p.<br />
^ p 5S•<br />
P a Eersteroef D Z H-88.<br />
p ^<br />
P3 Tweederoef D Z H-89.<br />
P ^<br />
D a Cr to amen Hi, p. I .<br />
y ^ ^ p s9<br />
M Kopij D3 H-I22.<br />
P1 ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. a.<br />
^ g ^ p 59<br />
DATERING VÓÓr 2 oktober i<br />
7 945<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie60 `Sextant' noot I.<br />
S<br />
2 Zie[471] ` I"i j stonden huid aan huid' n oot 3.<br />
47 ^ ^ 3<br />
62 HERCULES SEGHERS<br />
3<br />
OVERLEVERING T1 Criterium [4] 4 I1945),<br />
p 74.<br />
M I Typoscript, ko pij l D I collectie J. Vermeulen, H-2 4.<br />
4Sz<br />
D I Sto 6.<br />
^ p 3<br />
M 2 Manuscript, oorspronkelijk collectie H. Roest, H-34.<br />
p ^ p 1 ^<br />
T 2 Pen en penseel. Bijzonder nummer van Critisch bulletin uitgegeven in de zomer van<br />
^<br />
5947, P. 223.<br />
P I Eersteroef D Z H-5 7 .<br />
p ^<br />
P Z Tweederoef p D Z ^H-58.<br />
D 2 Oude ^ c to ^ amen ,p p. 7i<br />
o.<br />
M3 Kopij pl D3 H- 22.<br />
D3 Verzamelde g gedichten, , p. 453.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
Vóór 23 uni I<br />
31 1945<br />
P<br />
62 MICROBEN<br />
4<br />
Titel Hercules Se hers > ijzer M I -M2 P I -D 3<br />
g ^<br />
2 E hem^r > Ephemeer M I -D I > Le endair M 2 -D 3<br />
p p Legendai<br />
5 > En M I -D I T 2-D3<br />
^<br />
8aart > smeedt M I -D I T2-D3<br />
p ^<br />
I Ditedicht is niet geinspireerd op één specifiek werk van Hercules Seghers,<br />
g g p p P g<br />
maar een 'compilatie ... van elementen uit Seghers' etsen' T. van Deel, `Een<br />
p g<br />
wrak van' plastic,p45•<br />
2 Zie6 5 'Oppervlaktespanning,' 3<br />
noot 2.<br />
3 0 Op I oktober 7 I 94S informeerde Achterberg g bij A.A.M. Stols naar diens<br />
bij<br />
interesse in `een bundel "Hoe maakt u het", ^ zijnde zijndeverzen met namen van per-<br />
sonen' waarin hij onder andere dit gedicht g wilde opnemen. p Deze bundel is<br />
nooit verschenen. Zie verder 22.2.<br />
4 0 2 7 oktober 1945 verzocht Achterbei Jan Vermeulen dit gedicht M I en<br />
P 7 94S g g<br />
62 `Potlood' aan de kopij voor Stof toe te voegen. Zie verder 2 .I.<br />
[6291 Pl g 3<br />
5 Zie 2 2 ` an Tooro ' noot .<br />
3 p, 5<br />
6 Ditedicht is vertaald in het Arabisch door S. Sa ib in het Duits door<br />
g<br />
R.W. Schnell/J. Walvis en in het Frans door H. Breuker F.. Tem le F. Cariés.<br />
p<br />
OVERLEVERING T Vrij ^ Nederland 6 oktober 1 945, 945^ p . S•<br />
D I Energie, p. 2 I. ^ P<br />
M I Manuscript, P ^oorspronkelijk P 1 collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
PI Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef P D2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr<br />
y to amen IIIril<br />
p. 81.<br />
g<br />
Kopij Pl D3 , H- 122.<br />
D3 Uer amelde ^ gedichten, p. 5'2.<br />
g ^ P 5<br />
DATERING Vóór 2 3 uni 1 I1945<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP S Van < van<br />
4S3
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
6 ontknoopen, > ontknopen M I<br />
p ^ p^<br />
12 nimmer meer > nimmermeer DI-D3<br />
COMMENTAAR I 0 Op 23 31 juni 1945 94S beloofde Achterberg Jan g Vermeulen dat hij hijhem<br />
binnenkort<br />
zijn nieuwe gedichten g zou laten lezen. Hij Hijschreef: 'Blij1j ben ik dat je 1j<br />
"Micro-<br />
ben" toenoed g vond. Dat is er dan ook bij.' l Zie verder 22.2.<br />
2 Naar aa<strong>nl</strong>eiding g van de ppublicatie in Vrij J Nederland ontving g Achterberg g een<br />
brief van de Groninger g gY gymnasiale vereniging g g `Elo quentia' om uitleg gvan<br />
dit td<br />
gedicht. Als antwoord stuurde Achterberg g 36 0 `Als vele microben op ruitenn<br />
en<br />
ramen'.<br />
3 Hoewel ditedicht niet is overgeleverd in het g g typoscript p p van de bundel<br />
uantiteit > zal het wel tot deze bundel hebben behoord, >g gezien het feit dat<br />
6 30 `Microben variant ' er wel <strong>deel</strong> van uitmaakt. Zie verder 2 S .2.<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Brouwer, M. `Varianten van "Microben".'<br />
[625]<br />
S<br />
OVERLEVERING T Ad interim 2 (oktober 1945), 945^p p. 2 6. 4<br />
M' Manuscript, p ^ oorspronkelijk p 1 collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
M 2 Typoscript D I collectie D.-E. Baestaens, H-46.<br />
> ><br />
D I Hoonte, p. 6 .<br />
^ p 4<br />
P I Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen tri, p. 2 I.<br />
y g ^ p 3<br />
M3 kop D3 H-1<br />
p<br />
22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 6 96.<br />
DATERING Vóór oktober 1945<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN M' a zw inkt<br />
CORRECTIES M2 a t Yp emachine<br />
I T M I Hi' Hijg lit met vrouwen in de bosschen te hoereeren.<br />
M2-D3 i I boeleren.<br />
2 T M 2 Onder zijn handen wordt hun lichaam zóó volkomen<br />
4S4<br />
DI-D3 I<br />
I zo
pgenomen<br />
T in 't ritueel der lusten opgenomen,<br />
Al' -D3 I I blinde<br />
T In Petersburg moeten de hooge heeren<br />
5 g g<br />
MI-D3 I<br />
I hooggeplaatste I I<br />
6 T den heil' en moesjik boven zich gedogen:<br />
g l g g<br />
M I i I boer en<br />
M 2-D3 de heil' e<br />
g<br />
7 TM hi hijj heeft den csarewitsj Jggenezen met zijn zijn oogen. oo g .<br />
M 2-D3 I I de I I<br />
8 T Hij l kan het kwade met zijn 1 blik bezweren.<br />
M I -D3 I I groene<br />
I I<br />
9 T Vorst Joessoepof p muziek, dans, wijn 1 en vrouwen.<br />
M II I Yoessoepof p . Verraad. Muziek,<br />
M 2a verraad, muziek,<br />
a . V[erraad .Muziek<br />
D I -D3 I I<br />
g g g<br />
M Ia ontvoering. Twintig g I I<br />
I 0 T Zeven bekers vergif en twintig kogels.<br />
a . 0 ntvoerin .<br />
g<br />
M2-D3 I I<br />
I<br />
12 T Nog g maakte hij een arm vrij uit de touwen.<br />
M I - 2 I I zijn 1 eene I I<br />
D I -D3 Nog I<br />
I 3 T Zijn l longen g zijn met water volgezogen ...<br />
M I -D3 Maar beide<br />
I T<br />
4<br />
MI-2<br />
DI-D3<br />
COMMENTAAR<br />
455<br />
Dan is het lot van Tsaar en keizerrijk l beslist.<br />
I<br />
I Csaar<br />
czaar<br />
I Over deublicatie P van dit gedicht g in Ad interim zijn ggeen gegevens gg bekend.<br />
Zie ook 22.3.1.<br />
2 Zie'<br />
3`Hercules Se g hers ^ noot 3.<br />
3 In verband met hetlan p om gedichten g in handschrift te verkopen, p^stelde<br />
Achterberg g Hans Roest op p 191 9juli<br />
I 6 94voor een manuscript Pte vervaardigen g<br />
van ditedicht g (zie H. Roest, ^P Schaatsenrijder, S. I en 18 . Achterberg gschreef<br />
dat hetedicht g `hoewel iets anders in Ad Interim verscheen', waaruit > kan wor-<br />
den afgeleid g dat hij het op p dat moment reeds gewijzigd g l g had. De handschriften<br />
zoudenas p later, ^in september p I 6 94 worden ^ vervaardigd g(zie de Lijst l van<br />
documentaire bronnen, H-34). Het overgeleverde g manuscript p van dit gedicht g
626 VESTDIJK<br />
J<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
456<br />
MI is een van de eerste, geplakte exemplaren. Het omslag bevat de opdracht:<br />
^ g P p g p<br />
`voor Hans Roest'.<br />
4 Vanaf M 2 staat ditedicht in de nieuwe spelling.<br />
g<br />
T Centaur 2 0946-1947), . 2 . p S S<br />
D I Hoonte, ,p p. 59.<br />
P i Eersteroef D H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 , H-89.<br />
P ^<br />
D 2 Cr to amen Hr p. 222.<br />
y ^ ^ p<br />
M Kopij D 3 H-122.<br />
P1 ^<br />
D3 Verzamelde edichten p. 688.<br />
^ g ,p<br />
Vóór 17 7 oktober I1945<br />
T<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Vestdijk l DI-D3<br />
Nummer [ontbreekt] > I D i -D 3<br />
Titel Vestdijk l > [ontbreekt] DI-D3<br />
2 ekuld >gekuld D I g , g -D 3<br />
4 één > een DI-D3<br />
6 zóóveel > zoveel DI-D3<br />
8 den > de DI-D3<br />
9 den > de DI-D3<br />
I o element, > element D i -D 3<br />
I 0 Op 25 S januari l 1944 944 schreef Vestdijk in verband met een voorgenomen genomen<br />
bezoek<br />
van Achterberg: g `Met de Paschen zal ik u g graag g ontvangen. g Ik zal u dan<br />
wat van mijn 1 Gestelsche pproducten meegeven, g ^ die nu nog g circuleeren.' Na<br />
lezing g van de ggedichten schreef Achterberg g aan Vestdijk (ongedateerd g brief<br />
fragment g ^ vóór 28 juni 1 I 944 : `Ook de Grieksche Sonnetten hebben me zeer<br />
getroffen: g en: "Het Het vat der Danaïden! Danaïden"!'(Vgl.<br />
g r. I. Vestdijks l sonnet zou in I1949<br />
worden opgenomen pg in de bundel Gestelsche liederen.<br />
2 De datering g van dit gedicht, g ^[627 7] 'Spinoza', p ^ 628 `Mozes' en [629] 9`Potlood'<br />
isebaseerd g op PAchterbergs g brief van I 7oktober i 945 waarin hij hij A.A.M.<br />
Stols schreef over een mogelijke g l bundel Hoe maakt u het (zie [623] 3`Hercules<br />
Seghers', g ^ noot 3). 3
62 SPINOZA<br />
7<br />
OVERLEVERING D' Sphinx ,p<br />
3 0 Op december 3 I 6 verzocht 94 Ed. Hoornik Achterberg gom gedichten g voor<br />
Centaur waarvan overigens g ook Vestdijk 1 redacteur was. Het is niet bekend<br />
wanneer Achterberg g zijn bijdrage heeft gestuurd. Vier gedichten werden o -<br />
zijn l g g g pge<br />
nomen in jaargang 2, afl. 4/5/6 (een maandaanduiding ontbreekt, de aflevering<br />
verscheen medio 1947). 947 Zie verder 32.1.6. 3<br />
4 0 Op 1 juni o l 18 stuurde 94 Achterberg dit g gedicht g aan Gerrit Borgers g ter u bli e s te p<br />
catie in het speciale p 'Vestdijknummer' 1 van Podium. Borgers g vond de voor publi<br />
catie in Centaur echter een bezwaar en verzocht Achterberg g om een nieuw<br />
gedicht g (zie verder 8o0 `Vestdijk' l^ noot 1 .<br />
5 Vanaf D I vormt ditedicht g samen met 8o0 `Vestdijk' 1 een reeks.<br />
6 Literatuur over hetedicht: g<br />
Backhu Y> s K.- . `No maals g het Danaïdenvat.'<br />
Schouten, > R., `Achteibers g kijk 1 o pVestdijk.' l<br />
p. 28.<br />
M I Typoscript D Z uerido-archief, II-56.<br />
> ><br />
P l Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D Z ^H-58.<br />
D 2 Oude cr y to g amen ^ p. p 1 92.<br />
M 2 Kopij p H122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde<br />
^<br />
gedichten, g ^ p. p47 48 7 .<br />
DATERING VÓÓr 17I oktober I 94S<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie 626 `Vestdik' noot 2.<br />
2 0 Op 27 7 oktober 1 94S vroeg g Achterberg g aan jan Vermeulen of dit gedicht g no nog<br />
in de bundel Sphinx kon worden opgenomen, pg ^ in pplaats van [504] S 4`Foxtrots'.<br />
De<br />
wijziging is inderdaad aangebracht. g Zie verder I 3.2.<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Reijmerink, 1 J., 'Achterberg `Achterbei en Spinoza.' p<br />
{6281 MOZES<br />
OVERLEVERING M' Eerste typoscript D I , H-26.<br />
T Ad interim 4 (oktober 1 947), p. 394.<br />
MZ Tweede typoscript, kopij D', H-55.<br />
457
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[62.9]<br />
OVERLEVERING<br />
PI Eersteroef p D I , H-57.<br />
P 2 Tweede<br />
p roef D', , H-58.<br />
D I Inertie Oude cr y to ^ amen ,pp.<br />
I o 8.<br />
M3 Kop<br />
p<br />
D2 I-I-I 22.<br />
l ^<br />
D 2 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p p. 349 349.<br />
Vóór I 7oktober<br />
I1945<br />
MI<br />
M I a emachine b potlood<br />
tYp ^ p<br />
9<br />
POTLOOD<br />
MI<br />
DI<br />
T<br />
PI<br />
P 2<br />
DZ<br />
Mz<br />
D3<br />
het > haar M I b-D2<br />
COMMENTAAR I Volgens g Achterberg g dateren de gedichten g uit Inertie uit de jaren dertig. g Zie<br />
verder 26.I.<br />
2 Zie [6z6] `Vestdijk' noot 2.<br />
1^<br />
DATERING Vóór I oktober i<br />
7 94S<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
45<br />
3 Zie[74] 74 was de dood een naakter man', , noot 2.<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Buuren, , M. van, , `Een ggebouw of een tapijtje?' pll<br />
MI<br />
Typoscript, ko ij D I collectie J. Vermeulen, H-24.<br />
p l ,<br />
Sto ^ p 35.<br />
Pen en penseel. Bijzonder J^^<br />
nummer van Critisch bulletin uitgegeven in de zomer van<br />
1947, p. 225.<br />
Eersteroef p D 2 ^, H- S7.<br />
Tweederoef p D 2, H-58.<br />
Oude y cr to ^ amen ,p p. 16 9.<br />
Kopij Ko i D3 H-122.<br />
Verzamelde ^ g gedichten, , 452. p. 4S<br />
Titel Potlood > Bendien T<br />
7 bovendien > lang g na dien T<br />
8 we > wij1
COMMENTAAR I Het valt niet met zekerheid te zeggen gg op pwelke tekening gvan<br />
Jacob Bendien<br />
18 90–I 933 dit ggedicht is geinspireerd. g p Zie F. van Doeselaar/L. Paris, "`Ik<br />
kwam een vrouw tegen g van J. Bendien"'<br />
42.<br />
In zijn J brief aan Stols van 17 7 oktober 1945 94 (zie S 626 `Vestdijk' 'Vestdijk' noot 2 be-<br />
Achterberg g dit ggedicht als `Bendien'. Er is echter geen g versie met die<br />
titel uit 1 94S 945 overgeleverd. g Op p 27 7 oktober 1945 94S stuurde hij hijM<br />
I `Potlood' aan<br />
Jan Vermeulen(zie[623]Hercules 3 Seghers', g ^ noot 4). 4<br />
3 Zie' [567] noot , . 3<br />
4 Zie 2 3 2 ` an Tooro P, ' noot S.<br />
[6 3 0]<br />
g<br />
6 Ditedicht g is vertaald in het Arabisch door S. Sa ib en in het Frans door<br />
H. Breuker F.. Tem ple<br />
F. Cariés.<br />
7 Literatuur over hetedicht: g<br />
Doeselaar, > F. van L. Paris, "`Ik kwam een vrouw tegen g van J. Bendien".'<br />
Otterloo > G. `En toen zij zijvoorbij rbij voo was kende ik lichaam en ziel.'<br />
5 Vanaf T staat ditedicht in de nieuwe spelling.<br />
`ALS VELE MICROBEN OP RUITEN EN RAMEN'<br />
OVERLEVERING M I Kopie p typoscript, tY p p > uit correspondentie C. van Winter, > I november I1945. p<br />
945<br />
M 2 Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-2 5 .<br />
D I Energie, g ^ p. P 22.<br />
P l Eersteroef p D 2, H- 88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef P D 2, ^ H-89.<br />
D 2 Cr y to gamen iii, ^ pp.<br />
82.<br />
M3 Kopij Pl D3 ^ H I22.<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p. p S I 3 .<br />
, ^<br />
DATERING Tussen 14 4 oktober en I november i1945<br />
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN M2 aemachine<br />
rYp<br />
CORRECTIES<br />
459<br />
Titel [ontbreekt] > Microben (variant) M2 -D3<br />
3 zij > gij M 2 a> z[ij]M z b> gij D'-D3<br />
3/4 [geen strofewit] > [strofewit] M2-D3<br />
4 haar > u M2-D3<br />
4 onderdak; > onderdak. M2 -D3<br />
5 zij > Gij M2-D3<br />
6 haar > uw M2-D3<br />
6/7 [geen strofewit] > [strofewit] M2-D3
innen l00 en > binne<strong>nl</strong>oopen, D I -D3<br />
7 p^ p^<br />
8 haar op haar > u op uw M2-D3<br />
p p<br />
zij > gij M2-D3<br />
9 1 gl<br />
COMMENTAAR I 0 Op 14 4oktober 1945 94S schreef C. van Winter, Abactis ^ Prima van de gymnasiale<br />
gY<br />
reciteer-vereni reciteer-vereniging in 'Eloquentia' q te Groningen, g^aan Achterberg gdat tijdens tijden een<br />
vergadering g g van de vereniging g ghet gedicht g [624] 4`Microben' ter sprake p was ge-<br />
komen: `wij 1 hebben niet kunnen begrijpen, wat U hiermee wilt zeggen. gg ...<br />
Daarom wenden wij ons hierbij tot U met de vraag, g^ U ons wilt schrijven schrijve<br />
U met ditedicht g hebt bedoeld.' Als antwoord stuurde Achterberg g dit ge-<br />
dicht intyposcript M I met , de o pdracht<br />
`voor C. v. Winter Abactis Prima'.<br />
Volens g een aantekenin g o p M I is het gedicht o pI november I 94S bij 1 `Elo-<br />
quentia 'binnengekomen. g Zie ook M. Brouwer, ` Varianten van " Microben"' ><br />
p 3 I– 3S (met een reproductie p van M' opp<br />
34).<br />
2 Literatuur over hetedicht: g<br />
Brouwer, M. `Varianten van "Microben",'<br />
6 I VOGEL VAN WAANZIN<br />
3<br />
OVERLEVERING M Typoscript Asyl, H-36.<br />
T Podium 4 (december 1947), p. i51.<br />
D' Blauwuur, p. i9.<br />
D 2 Uerzameldegedichten 4 , p. 978.<br />
DATERING Vóór 2 november 1945<br />
LEESTEKST M b<br />
VARIANTEN EN M a typemachine, Yp^ b anilinepotlood p<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Asyl T<br />
Y<br />
I I huis, < huis >[huis],M b-D2<br />
COMMENTAAR I De datering g van 6 3 I `Voel 'Vogelvan waanzin' tot en met [634] 34 `Slagveld' ^ is ge-<br />
baseerd op p de ontstaansgeschiedenis g van As y 1.0 2 november i schreef<br />
Op 94s<br />
Achterberg g aan Bert Bakker: `Wat "As Yl" betreft, ^ ik heb daarvoor nog geenige g<br />
nieuwe verzen: o.a. "Vogel g van waanzin", ^ "Huis van Bewaring", g^ die ik er gaar<br />
ne aan zou toevoegen.' g Het door Achterberg g genoemde g gedicht g z 79 `H.v B.' is<br />
van oudere datum. Waarschij<strong>nl</strong>ijk geldt dit eveneens voor de overige gggedichten<br />
– ookezien g de verwijzingen l g naar de periode p waarin Achterberggeinterneerd gg<br />
was –, maar hierover zijn geen g feitelijke feitelijkegg<br />
gegevens bekend. Zie verder 3 I.I.<br />
460
[63 2 ] DIRECTEUR<br />
2 Ditedicht g heeft behoord tot de verzameling gg gedichten die Achterberg g oop<br />
4 mei i 94 6 aan Jan Schepens p stuurde ter publicatie p in De Vlaamsche gids. g Uit<br />
ruimtegebrek g werd het niet opgenomen pg (zie 454 `0 ^ielsterreur in deze ^ huizen', ^<br />
noot. 3 In Podium werd dit gedicht, g ^ samen met vier andere gedichten, g ^egpubli-<br />
ceerd onder deezame<strong>nl</strong>ijke g l titel 'Asyl' Y (zie 49i `Cel' noot 44).<br />
OVERLEVERING M Typoscript Asyl, H-36.<br />
T Podium 4 (december 1 947) P. z f t.<br />
D TVoorbij de laatste stad l , p. 93.<br />
D Z Voorbij de laatste stad z , p. r r r.<br />
D3 Voorbij de laatste stad3, p. 96.<br />
D4 Blauwduur, p. zi.<br />
D 5 Verzamelde gedichten 4 , p. 980.<br />
DATERING Vóór z november 1945<br />
LEESTEKST M<br />
INGREEP Nummer [ontbreekt] < III<br />
jk het derde -<br />
ONTWIKKELINGSGANG In het typoscript van As yl (M) vormde dit gedicht g aanvankelijk l ge<br />
dicht van de reeks Directeur' (zie[ 5S 08] Vanmorgen g heb ik hemzien ^ fietsen door de<br />
lanen', noot. 3De reeks werd vervolgens g (M, ^ fase b) teruggebracht gg tot twee<br />
gedichten (ditgedicht g werd `Directeur II' . Vanaf M fase c is het reekskarakter<br />
van deedichten g opgeheven. pg<br />
De veranderingen g in M, ^ fase d moeten circa 1 959-1 961 zijn<br />
aangebracht,<br />
blijkens twee aantekeningen g van Achterberg. g Op p een blaadje blaadje noteerde hij –<br />
naast aantekeningen g met betrekking g tot Cr y^to amen 4en Vergeetboek g – onder<br />
meer: `Ministerkri' lgp t andere titel r. Op een correctielijst bij D 2 noteerde hij:<br />
correctielijst bij l<br />
`blz. I I i titel m.z. PRINCIPAAL? (Superieur(en))?' Zie verder 34 1. .2.<br />
YPVARIANTEN EN M a typemachine, ^ b-d ppotlood (fase c is aangebracht g na T, fase d na D 2)<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel M a Directeur<br />
T Asyl<br />
M c [doorgehaald]<br />
461<br />
D I - S[ontbreekt]
6 z `Directeur' M (typoscript As l met wijzigingen in de hand van Achterberg) (collectie<br />
3 ^ tYp p y^g<br />
NLMD)<br />
462<br />
•
Titel M a [ontbreekt]<br />
T Directeur<br />
M c Minister<br />
DI-2<br />
I I<br />
M d<br />
d Superieuren p [? door Superieuren; en tussen ()]<br />
D3 Principaal p<br />
D4-5 Minister<br />
Nummer M a in<br />
b II<br />
[633]<br />
T [ontbreekt]<br />
M c [doorgehaald]<br />
D 1 -5 [ontbreekt]<br />
3 M D3 En met één naam heb ik u in uw millioenen geraakt. g<br />
I miloenen j<br />
D4-5 I<br />
I M a Maar als ik met kristallen<br />
3<br />
b [Maar als ik] [volschiet] [met kristallen<br />
T I I 0<br />
DI-5 I<br />
I 4 M a volschiet, ^ staart gij en wendt u af.<br />
b staartji g en wendt u af.]<br />
TDS I I<br />
COMMENTAAR I In T springt r. I z verder in dan in de overige g bronnen; ^4<br />
in T D3 springt r. I<br />
niet in.<br />
2 Zie[631]`Voel g van waanzin' noot I en z.<br />
3 In de inhoudsopgave van Voorbij de laatste stad I pg Voorbij -3 staat bij 1 dit gedicht g als<br />
bronvermeldin bronvermelding de publicatie p in Podium. Achterberg g heeft echter zelf de kopij pl<br />
voor D I geleverd. Voor D3 is bovendien gebruik g gemaakt g van zijn ln<br />
aantekenin-<br />
gen met betrekking g tot de titel van het ggedicht. Zie verder 46.z. 4<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g doorJ.S. Holmes (ax).<br />
5 Vanaf T staat ditedicht in de nieuwe spelling.<br />
g<br />
DAGBOEK<br />
OVERLEVERING M Typoscript As l H-36.<br />
y ^<br />
463<br />
I s
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[634]<br />
T Ad interim 3 (juli/augustus 1946), p. 337-338.<br />
D I Blauwzuur, p. 24-25.<br />
D Z Verzameldegedichten4, p. 983-984•<br />
Vóór z november 1945<br />
M<br />
I cigaret > sigaret D I -2<br />
3 g g<br />
3 I den > de D-2<br />
COMMENTAAR I Zie[631]`Voel g van waanzin' noot I.<br />
2 Zie[619]iem 9 noot 7 z.<br />
SLAGVELD<br />
OVERLEVERING M Typoscript Ayl, H-36.<br />
T Ad interim 3 (juli/augustus 1946), p. 340.<br />
D' Voorbij de laatste stad T , p. 95.<br />
D 2 Voorbij de laatste stad z , p. 113.<br />
D3 Blauwduur, p. 30.<br />
D4 Verzameldegedichten 4, p. 99o.<br />
DATERING Vóór z november 1945<br />
LEESTEKST M<br />
VARIANTEN EN M a typemachine, yp b aniline-inkt, c ppotlood (aangebracht g na T)<br />
CORRECTIES<br />
lange geele M b gele T lange M c-D4<br />
3 g g g g<br />
8 tesamen > tezamen T<br />
COMMENTAAR I Zie[631] `Vogel van waanzin', noot I.<br />
2 Zie[619]Kiem' noot 2.<br />
464<br />
9<br />
3 In de inhoudsopgave van Voorbij de laatste stad I - 2 staat bij dit gedicht als<br />
Pg J bij g<br />
bronvermeldin bronvermeldingde voorpublicatie p in Ad interim. Achterberg g heeft echter, ook<br />
gezien de variant in r. zelf de kopij voor D I - 2 g 3^ P1 geleverd. g Zie verder 46.1. 4<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin, g ^ in het Spaans p door<br />
E Carrasquer q en in het Zweeds door L.H. Svensson/L. Sóderber g.
[635]<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Honders, A.C. , `Achterbei 'Achterbergen het bijbels bijbelsgetuigenis.'<br />
g g<br />
Kruithof, ^, J., 'Achterberg.' g<br />
QUANTITEIT<br />
OVERLEVERING M I Typoscript uantiteit , collectie D.-E. Baestaens, , H-25.<br />
D I Energie, ^, p7. p.<br />
P l Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y toamenrH g ,p p. 7<br />
M 2 Kopij p D3 H I22.<br />
l ^<br />
D3 Ve amelde ^ gedichten, g ^ p p. 49 498.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
LEESTEKST MI<br />
INGREEP Titel Quantiteit < Qantiteit<br />
COMMENTAAR I De datering g van 6 3S'Quantiteit' tot en met 660 `Aureool' is gebaseerd g<br />
o opde ontstaansgeschiedenis g van Quantiteit. Mogelijk gl is een aantal ggedichten<br />
uit deze bundel reeds in 1944 944 ontstaan. Het overgeleverde g typoscript van<br />
uantiteit , waarvan M I <strong>deel</strong> uitmaakt, , is echter circa oktober november I 94S<br />
vervaardigd. g Begin g december heeft Achterberg g de samenstelling g van Quantiteit<br />
gewijzigd, waarbij hij de titel van de bundel veranderde in Energie. 8 Zie verder<br />
5 z5.3.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Duits door T. Kerber en in het Engels g door<br />
M. O'Loughlin. g<br />
[6361TABLEAU MOURANT<br />
, ^<br />
OVERLEVERING M I Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
46S<br />
D I Energie, p. 8.<br />
^ p<br />
P I Eersteroef D 2 H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 H-8 .<br />
p ^ 9<br />
D 2 Cr to amen rrr p. 68.<br />
y ^ ,p<br />
D3 Voorbij ^ de laatste stad I p. 88.<br />
J ,p<br />
D4 Voorbij de laatste stad z , p. I o6.<br />
1 ,p<br />
M 2 Kopij H I 2z.<br />
p l ^<br />
D5 Ve amelde ^ gedichten, g ^ p p. 499.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
68 3<br />
Vóór december 1945<br />
M'<br />
s<br />
5<br />
En de > Deze PI-D5<br />
bezwijmen > verkleinen D I -D 5<br />
9 l<br />
COMMENTAAR I Zie [635] 3S uantiteit' noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Chinees door M. van Crevel ^ in het Engels g door<br />
P Boyce yce 2x J. Brockway (3x) y 3 enJ.S.Holmes, in het Roemeens door A. Covaci ><br />
in het Spaans door F. Carrasquer (3x) en in het Zweeds door L.H. Svensson/<br />
p q 3<br />
L. Sbderber .<br />
g<br />
[637]ONDERLINGE<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
3 Zetfout in D I -D 2 r.: 3 Want p want (niet ggecorrigeerd g in M2 M2).<br />
M'<br />
DI<br />
"DI<br />
p2<br />
Dz<br />
MZ<br />
D3<br />
dubieuse > dubieuze DI-D3<br />
I Zie[635]uantiteit' 3S noot I.<br />
CONSTANTE<br />
Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
><br />
><br />
Energie, ^^ p. p9.<br />
Eersteroef P D 2, ^ H-88.<br />
Tweederoef P D 2, ^ H-89.<br />
Cr y to ^amen rrl ^ p p. 69. 9<br />
Kopij P1 D3 ^ H-1 22.<br />
Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. . oo P S<br />
Vóór december 1945<br />
M'<br />
OVERLEVERING, I M I Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, , H-25.<br />
466
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[639]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
DI<br />
p'<br />
PZ<br />
Dz<br />
MZ<br />
D3<br />
Energie, ^ p. p 1o.<br />
Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
Tweederoef D P 2 , ^ H-89.<br />
Cr y to ^amen Iir p. p7o.<br />
Koi'D pl 3 HI22. D3,<br />
Verzamelde gedichten edichten . 5 o I.<br />
Vóór december 1945<br />
MT<br />
I Zie d`uantiteit' noot I.<br />
3S<br />
INTER EGO<br />
M I Typoscript uantiteit > collectie D.-E. Baestaens, > H-25.<br />
DI Energie, ^ ^ pp.<br />
II.<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P2 Tweederoef p D 2 , H-89.<br />
^<br />
D2 Cr to amen HI p. I.<br />
.^ ^ ^ P 7<br />
M 2 Kop D3 H-I22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 02.<br />
^ ^ ^ P S<br />
Vóór december 1945 S<br />
MI<br />
[640] WOEKER<br />
I Zie [635] uantiteit' noot I.<br />
3S<br />
OVERLEVERING M I Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-2 5 .<br />
> ><br />
D' Energie, . I.<br />
^ ^ p 3<br />
P I Eerste roef D2 H-88.<br />
p ^<br />
P2 Tweederoef D 2 , H-89.<br />
p ^<br />
D2 Cr y to gamen Hi, ^ pp. 73•<br />
M 2 Kopij Pl D3, ^ H I22.<br />
D3 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. pS4 504.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
467
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie[635]uantiteit' 35 noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Duits door H.J. Schadlich.<br />
[641]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
OVERLEVERING<br />
MI<br />
DI<br />
PT<br />
p2<br />
D2<br />
Mz<br />
D3<br />
LEESTEKST MI<br />
LOCALISATIE<br />
MI<br />
DI<br />
pr<br />
PZ<br />
D2<br />
MZ<br />
D3<br />
Typoscript uantiteit ^ collectie D.-E. Baestaens, , H-25.<br />
Energie, g ^ p. P I 4.<br />
Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
Tweederoef p D 2 , 1-1-89.<br />
^<br />
Cr y to gamen HI, ^ p. p 74.<br />
Koi'D pl 3 HI22. D3,<br />
Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. o<br />
.p S S<br />
Vóór december 1945<br />
MI<br />
M 2 aedrukt g b ,p)<br />
potlood (in de hand van D. Wolthers<br />
2 Gij > Gij M 2 a > Het M 2 b-D3<br />
COMMENTAAR I Zie [635] 3S ` uantiteit' noot I.<br />
[642]TOPOGRAFIE<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
468<br />
Typoscript uantiteit > collectie D.-E. Baestaens, > H-2 S.<br />
Energie, g ^ P p. I 5. 5<br />
Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
C ^ to amen g HI, ^ p. p7S.<br />
Kop D 3 H-I p 22.<br />
l ^<br />
Verzamelde ^ g edichten ^ p. p 5o6.
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
[643]<br />
MI aemachine p b ^p potlood<br />
8 neer gelegd > [neergelegd] M I b-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[635] uantiteit' noot 1.<br />
3S<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
JANUS<br />
M I Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
> ><br />
D I Energie, p. 12.<br />
g ^ p<br />
P l Eersteroef D 2 H-88.<br />
P ^<br />
P2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen III, p. 72.<br />
y ^ ^ p^<br />
M 2 Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Ve amelde gedichten, p. 503.<br />
^ g ^ p S 3<br />
Vóór december 1945<br />
MI<br />
6 STEENLIED<br />
44<br />
I Zie[635]uantiteit' noot 1.<br />
3S<br />
OVERLEVERING M I Typoscript uantiteit > collectie D.-E. Baestaens, > H-25.<br />
D I Energie, ^ pp.<br />
16.<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef P D 2, ^ H-89.<br />
D 2 Cr yp to ^amen HI, ^ p. ^7<br />
6. p<br />
M 2 Kopij p D3 H-1 22.<br />
l ^<br />
D3 Ver amelde 8gedichten, ^ p. p S7 507.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie[633S5] uantiteit' noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
3 Zetfout in D I r. 4: we i.p.v. weg.<br />
469
[645]<br />
VOLUME<br />
OVERLEVERING M I Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
^<br />
,<br />
D I Energie, g ^ p. p I 7.<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen Hi, p.<br />
y g ^ p 77.<br />
M 2 Kopij D3 H I 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. o8.<br />
^ g ^ p S<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M'<br />
8 betrachtten > betrachten DI-D3<br />
CO COMMENTAAR I Zie [635] j ` S uantiteit' noot , I.<br />
{646] QUALITEI UALITEIT<br />
OVERLEVERING M I Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
><br />
><br />
D I Radar ,pp.<br />
8.<br />
M2 Manuscript Radar, oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, o.<br />
p ^ p 1 g^ 3<br />
M3 Manuscript p Radar, > collectie A.L. Sótemann > H 3 I.<br />
M4 Typoscript D 2 , uerido-archief, > H-56.<br />
P I Eersteroef P D 2, ^ H- 57.<br />
P 2 Tweederoef D 2 H- 58.<br />
p ^<br />
D 2 Oude c rJ' to gamen ^ p p. 3I<br />
o.<br />
M5 Kopij p D3, PI I 22.<br />
l ^<br />
D3 V r amelde gedichten, g ^ p. p 459•<br />
LEESTEKST MI<br />
Vóór december 1945<br />
COMMENTAAR 0 I Zie [635] 3S ` uantiteit' noot , I.<br />
2 In 1januari I 946 heeftt<br />
Achterbergtien gedichten edichten uit Energie g ondergebracht g in<br />
de bundel Radar om te kunnen en vvoldoen<br />
aan een verzoek van de Amsterdamse<br />
boekverkoper p en uitgever ge<br />
A.A. Balkema, die ter gelegenheid g g van de uitreiking<br />
470
[647] OORLOG<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
van de Pinksterprijs P1 aan Achterberg g een `kleine bibliophiele p uitgaaf' g wilde<br />
maken. Zie verder 5 2 7 .1.<br />
3 M 2 en M3 zijn nethandschriften van de bundel Radar, die Achterberg na de<br />
^ g<br />
verschijning l g van de bundel heeft vervaardigd. g Een exemplaar p (M 2) schonk hij<br />
aan de financier van de Pinksterprijs, p l ^ Joan Th. Stakenburg, g^ andere (M3)<br />
aan Guus(A.L.) Sótemann die terele g genheid van de uitreikingg een tentoon-<br />
stellingij g Balkema had ingericht. Zie verder 27.3.<br />
bij g<br />
M I Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-2 5 .<br />
> ><br />
D I Energie, p. i8.<br />
^ P<br />
P I Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen lii p. 78.<br />
y ^ ^ p 7<br />
M2 Kopij D3 H I22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 509.<br />
^ ^ ^ p59<br />
Vóór december 1945<br />
MI<br />
I Zie[6 35]uantiteit' noot 1.<br />
3S<br />
[648] CAMERA OBSCURA<br />
OVERLEVERING M' Typoscript uantiteit > collectie D.-E. Baestaens, > H-2 5 .<br />
D I Energie, g p. I.<br />
^ p 9<br />
P l Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P2 Tweederoef D 2, p H-8 .<br />
^ 9<br />
D 2 Cr y to g amen Iii ,p p. 79.<br />
M 2 Kopij Pl ^ H-122.<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. 5i o.<br />
^ g ^ P S<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
471<br />
MI<br />
Titel Camera Obscura > Camera obscura D3
COMMENTAAR I Zie [635] 35 uantiteit' noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V.Vitkovskij. Vitkovskij<br />
Zetfout in D I -D 2 r.: s voorstelbaarheid, i..v i.p.v. voorstelbaarheid. (in M 2 met pot<br />
loodwaarschij<strong>nl</strong>ijk 11 door D. Wolthers ggecorrigeerd). ecorri geerd<br />
[649] LANDSCHAP<br />
49<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M I Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
> ><br />
D I Energie, ^ p. p zo.<br />
P I Eersteroef p D 2 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 C ^ to gamen III<br />
. 80.<br />
Kopij pl D3 ^H-I<br />
z2..<br />
D3 Verzamelde gedichten edichten . 5 i I.<br />
Vóór december 1945<br />
M'<br />
van mij n > mijner D l -D 3<br />
7 1 1<br />
COMMENTAAR I Zie [635] 3S`<br />
uantiteit' noot I.<br />
60 ENERGIE<br />
S<br />
OVERLEVERING M I Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
> ><br />
D I Radar ,pp.<br />
I z.<br />
M 2 Manuscript p Radar, ^ oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 3 o.<br />
M3 Manuscript p Radar, > collectie A.L. Sbtemann > H-31.<br />
M4 Typoscript DDz, 2 uerido-archief, , H-56.<br />
P I Eersteroef p D 2 , H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2 H-58.<br />
^<br />
D 2 Oude c ^ to 8amen ^ p p. I 34.<br />
M 5 Kopij p D3 H-1 zz.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p43 463.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
472
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
6 ophoudlijk p l > o Phoud'li'k 1 D I -M4 > o phou delijk 1 P I - D3<br />
I I onuitwisbaar > onuitwischbaar DI<br />
12 wereld, > wereld M4-D3<br />
20 triompheert p > triomfeert M4-D3<br />
COMMENTAAR I De lezing g wereld in M4, ^ r. 12 is een typefout (M3 heeft wereld,). , e Deze out fout is<br />
door Achterberg in de latere bronnen gehandhaafd ander fouten I<br />
g g e outen in P verbe -<br />
terde hij wél) en wordt om die reden in het apparaat pp opgenomen. pg nomen.<br />
2 Zie[635]uantiteit' 3S noot 1.<br />
3 Zie` 4 `ualiteit' , noot 2 en 3. 3<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
[651] DIASPORA<br />
OVERLEVERING MI Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
> ><br />
DI Radar ,p.6.<br />
anuscript Mz<br />
p Radar, ^ oorspronkelijk P l collectie .Th. Stakenburg, g^<br />
3 o.<br />
M3 Manuscri P t Radar, > collectie A.L. S^temann > H 3 I.<br />
M4<br />
PT<br />
Typoscript D 2 , Querido-archief, > H-56.<br />
Pz<br />
Dz<br />
MS<br />
D3<br />
Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
Tweederoef p D 2, ^ H-58.<br />
Oude cr y to ^ amen ,pp.<br />
I z8.<br />
Kopij p l D3 H-122.<br />
^<br />
Uer ^amelde ^gedichten, ^ p. p 457.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie [635] 3S ` uantiteit' noot I.<br />
2 Zie[646]`ualiteit' noot ^ 2 en 3. 3<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door H. Tennekes en in het Zweeds<br />
doorJ.F. de Zanger/S. L Lybeck beck.<br />
Schrijffout J in M3, titel: Disaspora i.p.v. p, Diaspora (overgenomen en in M4-P inI<br />
P I door Achterberg g met p potloodgecorrigeerd).<br />
473
[65 2] VERZET<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
LEESTEKST MI<br />
MI Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H 2.<br />
> > 5<br />
D I Radar p. I .<br />
,p 3<br />
M 2 Manuscript Radar, oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, o.<br />
p ^ p l g^ 3<br />
M3 Manuscript Radar, collectie A.L. Sótemann H-31.<br />
p > ><br />
M4 Typoscript D 2 Querido-archief, H-56.<br />
, ^<br />
P l Eersteroef D 2 H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef p D 2 ^H-58.<br />
D 2 Oude y cr to ^ amen ,p p. 3s I .<br />
M5 Kopij p l D3 H-1 22.<br />
^<br />
D3 Verzamelde ^ g gedichten, ,p44 p. 464.<br />
Vóór december 1945<br />
MI<br />
I uzelve > uzelve D I -D 3<br />
,<br />
COMMENTAAR I Zie [635] uantiteit' noot I.<br />
3S<br />
2 Zie[646]ualiteit' noot z en 3.<br />
, 3<br />
6 OMSINGELING<br />
S3<br />
, , 5<br />
OVERLEVERING M I Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, Hz .<br />
D' Radar ,p p. 4I<br />
.<br />
M 2 Manuscript Radar, oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, o.<br />
p ^ p 1 g^ 3<br />
M3 Manuscript Radar, collectie A.L. Sótemann H-31.<br />
p , ,<br />
M4 Typoscript D 2 uerido-archief, H-56.<br />
^ ,<br />
P I Eersteroef p D 2 ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2 , H-58.<br />
D 2 Oude rJ' c to amen p. I 6. ^ ^ p 3<br />
MS Kopij p D3 H-12.2.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, edichten p. 6.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
474
COMMENTAAR I Zie [635]uantiteit' 3S noot I.<br />
2<br />
Zie [646]`ualiteit' ^noot 2 en 3. 3<br />
3 In P I r.is 9 een streepje pl onder de s van telamen geplaatst. g p Dit voorstel tot<br />
correctie is niet overgenomen. g Zie ook 38.4. 34<br />
[6S4]<br />
AANSPRAAK<br />
OVERLEVERING M' Typoscript uantiteit > collectie D.-E. Baestaens, > H2 S.<br />
D I Radar ^ p. p 7.<br />
2 Manuscript p Radar, ^ oorspronkelijk P l collectie .Th. Stakenburg, g^ 3 o.<br />
M3 Manuscript p Radar, > collectie A.L. Sótemann > H 3I.<br />
M4 Typoscript D 2 , Querido-archief, ^ H-56.<br />
P l Eersteroef p D 2 ^H-57.<br />
P 2 Tweede proef D 2 H-58.<br />
^<br />
D 2 Oude cr y to amen p. I 2.<br />
^ ,p 9<br />
M5 Kopij p D3 H-I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 458. 4S<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI<br />
9 eens. > eens, DI-D3<br />
zo Welke > welke DT-D3<br />
COMMENTAAR I Zie 6 3S ` uantiteit' noot I.<br />
2 Zie [646]`ualiteit' ^ noot 2 en 3. 3<br />
TOTALISATOR<br />
OVERLEVERING M I Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
> ><br />
D I Energie, p. 23.<br />
^ ^ P 3<br />
P l Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 H8 .<br />
p ^ 9<br />
D 2 Cr to amen HI, p. 83.<br />
y ^ ,p 3<br />
M 2 Kopij D3 H I22.<br />
P1 ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. I.<br />
^ g ^ p S 4<br />
475
DATERING Vóór december 1945<br />
LEESTEKST MI<br />
Yp<br />
CORRECTIES PI aedrukt bpotlood (in onbekende hand<br />
g , p<br />
VARIANTEN EN MI a typemachine, b aniline-inkt<br />
Motto aangezicht, > aangezicht. D I -P I a > [motto doorgehaald] P 1 b ><br />
g ^ g ^<br />
ontbreekt P2-D3<br />
8 zijt > werd M I b-D3<br />
COMMENTAAR I Zie6 ` uantiteit' noot I.<br />
3S<br />
[656] AUTOGRAM<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[657]<br />
MI Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
> ><br />
D I Energie, g^ p. p 24 4 .<br />
P I Eersteroef p D 2 , H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen rll p. 8 .<br />
y ^ ^ p 4<br />
M 2 Kopij D3 H I22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. i.<br />
^ g ^ p sS<br />
Vóór december 1945<br />
MI<br />
I Zie [635]uantiteit' noot 1.<br />
3S<br />
PARADIJS<br />
OVERLEVERING M' Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
> ><br />
D I Energie, g ^ p. p 25. S<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^amen HI ^ p. p 8 S.<br />
M 2 Kop p D3 H-I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 516. S<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
476
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie[635] uantiteit' noot 1.<br />
3S<br />
6 S8]<br />
WICHELROEDE<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
><br />
><br />
D I Radar, ,p5• .<br />
M2 Manuscript p Radar, ^ oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^ 3 o.<br />
M3 Manuscript p Radar, > collectie A.L. Sbtemann > H 31.<br />
M4 Typoscript D 2 , uerido-archief, ^H-56.<br />
P I Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef D 2 H-5 8.<br />
p ^ S<br />
D 2 Oude c to amen p. 12 .<br />
^ ^ ^ p 7<br />
MS Kopij D3 IÍ 122.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. 6.<br />
^ g ^ p 4S<br />
Vóór december 1945<br />
MI<br />
7<br />
den > de DI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[635]uantiteit' 3S noot 1.<br />
2 Zie[646]ualiteit' ^noot 2 en 3. 3<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door J. Brockway YS (5x).<br />
[6 5 9]<br />
OVERLEVERING<br />
477<br />
MIER<br />
MT<br />
DI<br />
Mz<br />
M3<br />
M4<br />
P'<br />
P2<br />
D2<br />
Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
><br />
><br />
Radar ^ p. p 9.<br />
Manuscript P Radar, ^ oorspronkelijk p l collectie .Th. Stakenburg, g^ 3 o.<br />
Manuscript p Radar, > collectie A.L. S^temann > H- 31.<br />
Typoscript D 2 > Querido-archief, > H- 5 6.<br />
Eersteroef D H-57.<br />
p ^<br />
Tweederoef P D 2, ^ H-5 S 8.<br />
Oude y cr to ^ amen ^ p. p 1 31.
M5 Kopij D3, H-i zz.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 460.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie [635] uantiteit' noot I.<br />
35<br />
2 Zie[646]` ualiteit' noot 2 en 3.<br />
^ 3<br />
3 Ditedicht is vertaald in het Duits door H.J. Schadlich.<br />
g<br />
660 AUREOOL<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
M I Typoscript uantiteit collectie D.-E. Baestaens, H-25.<br />
> ><br />
D I Ener ie p. 26.<br />
g^ p<br />
P I Eersteroef D Z H- 88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D Z H- 89.<br />
P ^<br />
D 2 Cr y to ^amen<br />
III III p. 86.<br />
Kopij p D3 H-1 22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p S I. 7<br />
Vóór december 1945<br />
MI<br />
661 DUEL<br />
I Zie [635] uantiteit' noot I.<br />
3S<br />
OVERLEVERING M I Eerste typoscript D I H 26.<br />
^<br />
T Standpunte 2.I (januari I 947^p P. 33.<br />
M 2 Tweede typoscript, ko pl i' DI , H. SS<br />
PT Eersteroef D I H- .<br />
p ^ S7<br />
P 2 Tweederoef p D I , H- 58.<br />
D' Inertie Oude cr y to g amen ,p p. 89. 9<br />
M3 Kop p D Z H I 22.<br />
l ^<br />
D 2 Verzamelde ^ gedichten, 8 ^ p. P 33 o.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
478
LEESTEKST MI<br />
VARIANTEN EN MI a typemachine, b potlood<br />
Yp^ p<br />
CORRECTIES<br />
LEESTEKST MI<br />
over ons > uw oogen M I b-D 2<br />
7 g<br />
COMMENTAAR I De datering g van 661 `Duel' tot en met 674 'Aarzeling' g is ggebaseerd op p het<br />
overgeleverde g typoscript tYp<br />
p van de bundel Inertie. Volgens gherhaalde ens er mededelin-<br />
gen van Achterberg g zijn de gedichten uit deze bundel in de jaren dertig -<br />
zijn g jaren g ont<br />
staan. Zie verder 26.1.<br />
2 0 Op 27 7maart i 6 94 vroeg Jan g Greshoff Achterberg om g `een tiental van uw<br />
beste inedita' voor Stand ante. Op p4mei stuurde Achterberg g hem 'enige g gedich<br />
-<br />
ten'. Uit het antwoord dat Achterber g, nadat zijn 1 verzen door verschillende<br />
redacteuren waren beoor<strong>deel</strong>d, van D.J. Opperman pp ontving, g^ blijkt dat zijn zij in-<br />
guit tenminste dertien gedichten g heeft bestaan. Hiervan werden negen g<br />
gedichten edichten g gepubliceerd p in de januari-aflevering l g van I 947 ^ aangevuld g met zeven<br />
andereedichten. g Zie verder 3 2.1.1.<br />
662 KRISTAL<br />
OVERLEVERING M' Eerste oscri t D I H-26.<br />
tYp p<br />
^<br />
T De gids IO .III (augustus I 6 p. 6.<br />
^ 9 gu 94 ^ p S<br />
M 2 Tweede typoscript, ko i' D I I1 .<br />
p l ^ SS<br />
P I Eersteroef p<br />
D',<br />
^ I^ S7.<br />
P2 Tweede roef D I H-58.<br />
p ^<br />
D' Inertie Oude cr to amen p. 1– 2.<br />
y g ,p 9 9<br />
M3 Kop D2 I-Í-I22.<br />
p l ^<br />
D 2 Verzamelde gedichten, p. 2–<br />
^ g ^ p 33 333.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
Yp^ p<br />
CORRECTIES M2 a typemachine, b potlood<br />
Yp^ p<br />
VARIANTEN EN M' a typemachine, b-c potlood<br />
S<br />
6 M I[strofewit]<br />
[geen strofewit]<br />
M 2-D 2 [strofewit]<br />
7/8 M/ [strofewit]<br />
T [geen strofewit]<br />
479<br />
M 2-D 2[strofewit
16 I M I stro ewit<br />
7<br />
T [geen strofewit]<br />
M 2-D 2[strofewit]<br />
20/21 M'<br />
[-strofewit<br />
T [gee een strofewit]<br />
30 M I<br />
a die het zoet omhult.<br />
T-D2<br />
[strofewit<br />
21 MI a Op het schip van nu en morgen<br />
p p g<br />
c op<br />
T D2<br />
26/27 M I [strofewit]<br />
7<br />
T [geen strofewit]<br />
M 2-D 2 [strofewit]<br />
29 MI a en der horizon indachtig,<br />
c C I [de] [<br />
T I I der<br />
M2 a<br />
b [ ] [de] [ ]<br />
PI-D2<br />
b [ HriOg C<br />
c [ ] [zoet] [<br />
[? door nog]<br />
COMMENTAAR I Zie [6611 `Duel' , noot I.<br />
2 0 Op2 december I 94S stuurde Achterberg g een onbekend aantal gedichten g aan<br />
Deids. De gids. Hiervan werden vijf gedichten, g ^ waaronder dit gedicht, g ^gp gepubliceerd in<br />
de augustus-aflevering g g van 94I<br />
6. Zie verder 22.3.4.<br />
3 Typefout Yp in M I r. i : legen i..v lagen (door Achterberg in potlood ecorri-<br />
S g i.p.v. ^ g p g<br />
geerd<br />
. In P I ^geplaatst.<br />
r. i 6 is onder de s van tesaam een streepje e laatst. Dit voorstel<br />
tot correctie is niet overgenomen. g Zie ook 334 8.4.<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Berkhemer, W. , `Com ptabiliteit<br />
en kristal.'<br />
66 AFSCHEID<br />
3<br />
OVERLEVERING M I Eerste typoscript D I TI 26.<br />
^<br />
480<br />
T Apollo 2 anuari 1947), 947,p p. 4o.<br />
M 2 Tweede oscri t kopij D I tY p, p) , hH SS .<br />
p<br />
P I Eersteroef D I p , H-57.<br />
P 2 Tweederoef D I p , H-58.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[664]<br />
4<br />
OVERLEVERING<br />
S<br />
D/ Inertie Oude cr to amen p. p 93.<br />
M3 Kop D 2 H-I22.<br />
P1 ^<br />
M'<br />
T<br />
M2<br />
PT<br />
p2<br />
DI<br />
M3<br />
D2<br />
y ^ ^<br />
D 2 Verzamelde gedichten,<br />
^ g ^ p 334•<br />
Vóór december 1945<br />
MI<br />
p.<br />
M2 a typemachine, b potlood<br />
YP ^ P<br />
I bijeen ggebracht:<br />
> bijeen gebracht: g M 2 a > [bijeengebracht] ) g M 2 b-D 2<br />
2 nacht > nacht, T<br />
I Zie 661 `Duel' noot 1.<br />
2 Ine dei<strong>nl</strong>oopboeken oop van Apollo is op p 6 december I 945 de ontvangst g geno-<br />
teerd van 'eenpakje p l gedichten' ggvan Achterberg. Hiervan werd niets geacce P-<br />
teerd. Uit een tweede zending g pop 18 februari 1 946 `i 8 bladen poëzie') p werden<br />
zesgedichten gepubliceerd gp in verschillende afleveringen g van de jaargangen<br />
1946-1948. Zie verder 22.3.8. 3<br />
3 Zetfout in T, r,: 9 straks i.p.v. P strak<br />
Eerste typoscript D I I^ 26.<br />
^<br />
Ad interim a ril 1<br />
4 p<br />
I .<br />
947 ^ p p. 3 5<br />
kopij , S S<br />
Tweede typoscript, ko i • D I H.<br />
Eersteroef D I IH .<br />
P ^ 57<br />
Tweederoef D I P ^ H- 5 8.<br />
Inertie Oude cr to amen p.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
LEESTEKST M'<br />
, p 94.<br />
y ^<br />
Kopij D 2 , II I22,<br />
Pl ^<br />
Verzamelde ^<br />
gedichten, p.<br />
g ^ p 335•<br />
VARIANTEN EN MI a typemachine, ^ b-c potloodd<br />
p<br />
CORRECTIES<br />
48i<br />
M I a wel overal vergist, g,<br />
T<br />
b op iedre gweg<br />
co iedre gweg<br />
I I ied're<br />
M 2-D 2 I I iedere<br />
[? door op iedre weg]<br />
g
COMMENTAAR I Zie 661 `Duel' , noot 1.<br />
2 Ditedicht g heeft behoord tot de verzameling gg gedichten die Achterberg g oP4<br />
mei 1946 94 aan Standpunte stuurde (zie 661 `Duel' 'Duel', noot Z . Over de publicatie p in<br />
Ad interim, samen met vijf andere gedichten, g ^ zijn geen g gegevens gg bekend. Zie<br />
66 HERDENKEN<br />
S<br />
OVERLEVERING<br />
ook 2.2.<br />
3 S.<br />
3 In M2 en P I r. 8 is onder de x van text een streepje geplaatst. Dit voorstel<br />
pl g p<br />
tot correctie is niet overgenomen. Zie verder 38.4.<br />
g 3 4<br />
MI<br />
T<br />
Mz<br />
M3<br />
PI<br />
PZ<br />
M4<br />
D2<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
3<br />
M'<br />
T-D2<br />
MI<br />
Eersteoscri tYp pt D I ^ H-26.<br />
Apollo 1. 7 (juli 1 1 94 6 p. , p 27. 7<br />
Manuscript, p , oorspronkelijk p 1 collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
Tweedeoscri p t kopij , p 1 D' , H. ss<br />
Eersteroef p D I , H-57.<br />
Tweederoef p D I , H-58.<br />
Inertie Oude cr y to ^ amen , p. p 97.<br />
Koi'D2HI p l 22.<br />
^<br />
Ue ^amelde ggedichten, ^ p. p 383 .<br />
M T a typemachine, Yp ^ b-c potlood p<br />
aj gelijk g uw lichaam mede.<br />
b oogen g en uw lichaam mede. ? na de regel] g<br />
coo en en uw g lichaam mede. ? geschrapt] ^<br />
COMMENTAAR I Zie 661 `Duel' , noot I.<br />
2 Zie[663]Afscheid' 3 noot 2.<br />
[666] AFVAL<br />
OVERLEVERING M I Eersteoscri t D I H-26.<br />
ryp p ^<br />
T De gids IO .III (augustus 1 6 p. 66.<br />
g 9 g 94 ^ p<br />
M2 Tweede typoscript, ko i' D I H- .<br />
pl , SS<br />
48z
T-D2<br />
COMMENTAAR<br />
PI Eersteroef D I H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef p D I ^ H-58.<br />
D I Inertie Oude cr y to gamen ^ p. p 99.<br />
M3 Kopi'D2 H-IZ2.<br />
l ^<br />
D 2 Uer amelde ggedichten, ^ p. p 34 o.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
3<br />
MI<br />
T-D2<br />
S/6 M'<br />
T-D2<br />
8/9 Mr<br />
[667]<br />
7<br />
MT<br />
M I a typemachine, b-c potlood<br />
YP ^ p<br />
a afval van bitterheid,<br />
b aan ? door aan en van]<br />
c [aan] [?geschrapt]<br />
g<br />
a [geen strofewit]<br />
b [strofewit<br />
a [geen strofewit]<br />
b [strofewit<br />
I Zie 661 `Duel' noot I.<br />
2 Zie [662] `Kristal' noot 2.<br />
3 Typefout Yp in M I ^r. 6: kan i, p.v ken (in fase b gecorrigeerd).<br />
gecorri geerd<br />
OVERLEVERING M I Eerste typoscript D I H-26.<br />
^<br />
T A ollo februari I 8. 80.<br />
3 94 ^ p<br />
M2 Tweede typoscript, ko i' D I H.<br />
kopij ^ S S<br />
P I Eersteroef D I H- .<br />
p ^ 57<br />
P2 Tweederoef D I p<br />
^ H- 58.<br />
D I Inertie Oude y cr to ^ amen ^ p. p I oo.<br />
M3 Kop p D2 H I22.<br />
l ^<br />
D 2 Ue ^amelde ggedichten, ^ p p. 34 I.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
483
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
I0 M'<br />
T-D2<br />
MI<br />
4/5 MI stro ewit<br />
Teen [gee stro ewit<br />
M I a tY emachine ^ b potlood<br />
p<br />
p<br />
[strofewit<br />
oogen g vanbinnen openslaan p<br />
I van binnen<br />
14 M I a het verst verwijderdste, waarin<br />
4 J<br />
bverwijderd e<br />
l<br />
T-D2<br />
COMMENTAAR I Deet te tekst van M 2 is identiek aan M I g Yp<br />
en vertegenwoordigt een oudere<br />
versie dan T. Naderhand heeft Achterberg g de varianten uit M I b en T (r. I o en<br />
14) 4overgenomen ggg<br />
in M 2. Dit is in de synopsis buiten beschouwing gelaten.<br />
2 Zie 661 `Duel' noot i.<br />
3 Zie[663]Afscheid' 3 noot 2.<br />
668 CLAUDE MONET<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M I Eerste typoscript D I H z6.<br />
^<br />
T Apollo 2 se ptember I 947 ^ P. 2 . p 9 S<br />
M 2 Tweede typoscript, ko kopij i' D I ^H-5S S<br />
P I Eersteroef D I I^ .<br />
p ^ S7<br />
P 2 Tweederoef p D I ^ H-58.<br />
D' Inertie Oude cr to amen p. I o I.<br />
y ^ ^ p<br />
M3 Kop D 2 H 122.<br />
p J ^<br />
D 2 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 342. 34<br />
Vóór december 1945<br />
MI<br />
M I a emachine b-c potlood<br />
^ ^<br />
p p<br />
s MI<br />
a zoo zie ik je gezicht g<br />
T-Dz<br />
b l uW[<br />
484
9<br />
M'<br />
T-D2<br />
I0 Mi<br />
T-D2<br />
T-D2<br />
a maar overal rondom waken uw wachten,<br />
C<br />
], met d'oogen g dicht,<br />
a de zachte, onveranderlijke krachten<br />
b met<br />
c jdoorgehaald]<br />
[ontbreekt]<br />
I I M Ia van uwe liefde, sluimerend intusschen.<br />
b<br />
(1o)c waakt uwe<br />
TD 2<br />
COMMENTAAR I Ditedicht is, voorzover kan worden nagegaan, niet geinspireerd op een<br />
g ^ g p p<br />
[6691 MARIA<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
4<br />
485<br />
MI<br />
specifiek schilderij van Claude Monet. Vgl. A. Middeldorp, wereld van Gerrit<br />
p schilderij g P^<br />
Achterberg, .I .<br />
g^ p. 34<br />
2 Zie [661] `Duel' noot I.<br />
3 Zie [663] 3 Afscheid' noot 2.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
Eerste typoscript D I H z6.<br />
^<br />
T De ^gids IO 9.1II (augustus<br />
g I 94 6<br />
^ p. P 66.<br />
M 2 Tweede typoscript, ko kopij i' D I ^ II S S.<br />
P I Eersteroef p D I ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef P D I ^ H-58.<br />
D I Inertie/ Oude cr y to ^ amen ,pp.<br />
I oz.<br />
M3 Kop i'D2H-1 22.<br />
l ^<br />
D 2 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 343.<br />
Vóór december 1945<br />
MI<br />
M' a typemachine, b potlood<br />
Yp^ p<br />
a ongeboren g in diamant<br />
b een[ongeboren][diamant]<br />
g
COMMENTAAR I Zie 661 `Duel' noot 1.<br />
OVERLEVERING<br />
2 Zie 662 `Kristal' noot 2.<br />
[670]MARIA MAGDALENA<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
M' Eersteoscri tYp Pt<br />
D I ^H-26.<br />
T Stand unie 2.I (januari J I 947^p P. 33.<br />
M 2 Tweede typoscript, kopij ko i' D I ^H. S S<br />
P I Eersteroef p D I ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D I ^I^ S 8.<br />
D' Inertie Oude cr y to ^amen ^ p. p I o. 3<br />
M3 Kop P1 D 2 ^H<br />
Izz.<br />
D 2 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. P 344.<br />
Vóór december 1945<br />
MI<br />
[671]TRANCE<br />
I Zie 661 `Duel' noot I en z.<br />
MI<br />
T<br />
Mz<br />
PI<br />
p2<br />
DI<br />
M3<br />
D2<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
486<br />
MI<br />
Eerste typoscript D I H z6.<br />
^<br />
Stand ante z.I (januari 1 1947), 947 p. ^ p — 3 3 3 4.<br />
Tweedeoscri tYp pt kopij ^ pl D I , H. S S<br />
Eersteroef D I H- .<br />
p ^ ^7<br />
Tweederoef D I HI 8.<br />
p ^ S<br />
Inertie Oude y cr to ^ amen ^ p. p I o6.<br />
Kop p D 2 H-122.<br />
l ^<br />
Verzamelde ^ ggedichten, ^ p p. 347.<br />
M I a typemachine, b-c potlood<br />
Yp^ p<br />
6 haar > u M I b > hem M I c-D2<br />
I I later >[later], M I b-D2<br />
I name >[name],M I b-D 2<br />
S
COMMENTAAR I Zie 661 `Duel' noot 1 en 2.<br />
6 z DOODLIED<br />
7<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[673]<br />
2 Zet-/typefout in T M 2 r. : herdheid i..v hardheid; zetfout in P I -D I<br />
^ 4 i.p.v. , r. 7: 7<br />
ramen i.p.v. p ramen. (niet ggecorrigeerd g in M3 .<br />
M I Eerste typoscript D I H 26.<br />
^<br />
T Apollo 1. 7 ' uli 1 6. 41.<br />
7 1 94 ^ p. 4<br />
M 2 Tweede typoscript, ko i' D I H.<br />
kopij ^ S S<br />
P I Eersteroef D I H-57.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D I H-58.<br />
p ^<br />
D I Inertie Oude cr to amen p. 10 .<br />
y g ,p 7<br />
M3 Kop D 2 H I 22.<br />
p l ^<br />
D 2 Uer amelde gedichten, ^ ^ p. p 348. 34<br />
Vóór december 1945<br />
M'<br />
M I a typemachine, ^ b ppotloodd<br />
M 2 a typemachine Yp , pb<br />
otlood<br />
Titel Doodlied > Doodslied T<br />
I woord, > woord T D2<br />
I 3 ggena > gena g M 2 a > gená M2 b-D 2<br />
I 7 betaald'. > betaald.' T<br />
1 9 eene > held're M I b-D2<br />
20 zijn > [zijn], 1^ b-D 2<br />
I Zie 661 `Duel' noot 1 en 2.<br />
2 Ditedicht g heeft behoord tot de verzameling gg gedichten die Achterberg g op4<br />
mei 1946 94 aan Stand punte<br />
stuurde (zie 661 `Duel' noot 2 . Zie over de publica-<br />
tie gedicht van in Apollo verder [663] dit'<br />
3`Afscheid'<br />
noot 2.<br />
3 Bi t M I , r. 4g gewestelijke is in vreemde hand genoteerd: 'gewesten g (?)'. Dit voor-<br />
stel tot correctie is, waarschij<strong>nl</strong>ijk door Achterberg,doorgehaald.<br />
g^ g<br />
DIAGNOSE<br />
OVERLEVERING MI Eerste typoscript D I H 26.<br />
487<br />
T Ad interim4p oktober 395<br />
1 947),
LEESTEKST MT<br />
LEESTEKST MI<br />
M 2 Tweede typoscript, ko i' D I H. Pl , S S<br />
P I Eersteroef P DI ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D I H-58.<br />
^<br />
D I Inertie Oude cr y to gamen ^ pp.<br />
I I o.<br />
M3 Kop p D 2 H 122.<br />
l ^<br />
D 2 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p p. 3S 351.<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
Yp , p<br />
CORRECTIES M2 aemachine p b ,ppotlood<br />
VARIANTEN EN M' a t emachine bpotlood (in onbekende hand<br />
I MI a De dingen komen nu vertrouwlijk bij de sêrre:<br />
g 1 1<br />
b[ [vertrouw e lijk s e rre:<br />
1<br />
T<br />
M 2 a I vertrouwlijk sêrre:<br />
l<br />
b s e rre:<br />
PI-D2 I vertrouwelijk<br />
1<br />
COMMENTAAR I Boven MI r. 1 is in fase b (onbekende hand) genoteerd: g `sère'. Deze aante-<br />
kenin is later doorgehaald.<br />
g g<br />
2 Zie 661 `Duel' noot I.<br />
3 Zie[664]'Registratie', noot a.<br />
4 g<br />
4 Zetfout in T, r.: Ikwou i, .v Ik wou<br />
4 i.p.v<br />
[674]<br />
OVERLEVERING M I Eerste typoscript D I H z6.<br />
^<br />
T Degids IO .III (augustus I 6. 67.<br />
g 9 g 94 ^ p. 7<br />
M 2 Manuscript, oorspronkelijk collectie H. Roest, H.<br />
p ^ p 1 ^ 34<br />
M3 Tweede typoscript, ko i' D I H.<br />
p l ^ SS<br />
P l Eersteroef D I H- .<br />
p ^ S7<br />
P 2 Tweederoef DI H- 8.<br />
p ^ 5<br />
D I Inertie Oude cr to amen p. II I.<br />
y g ^ p<br />
M4 Kop D 2 H I zz.<br />
p l ^<br />
D 2 Verzamelde gedichten, p. 352.<br />
^ g ^ p 3S<br />
DATERING Vóór december 1945<br />
488
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI a typemachine, b-c potlood<br />
Yp^ p<br />
10 ongeloovi g ,> door gehaald M I b > on geloovi g,<br />
M I c-D2<br />
I De doorhaling van M I r. g io stamt mogelijk niet van Achterberg.<br />
^ gl g<br />
2 Zie [661] `Duel' noot I.<br />
3 Zie 662 `Kristal' noot 2.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Duits door H.J. Schádlich.<br />
5 Zetfout in T, r. 2: niet i..v niets; schrijffout in M2 r. 4: waarover, i.p.v. waarover<br />
ARCEERING<br />
T Degids IO .III (augustus I 6 p. 67.<br />
g 9 g 94 ^ p 7<br />
D I Hoonte, p.<br />
^ p 44.<br />
P I Eersteroef D 2 H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr y to ^amen HI, ^ p p. 20 7.<br />
M Kopij p D 3 H.-1z2.<br />
l ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p p. 673. 73<br />
Vóór 2 december 1945<br />
T<br />
4<br />
den > de D'-D3<br />
COMMENTAAR I Zie 662 `Kristal' noot 2.<br />
[676] KAFKA<br />
OVERLEVERING D I Radar ,pp.<br />
1 o.<br />
M I Manuscript p Radar, ^ oorspronkelijk p 1 collectie .Th. Stakenburg, g^ 3 o.<br />
M 2 Manuscript p Radar, collectie A.L. Sótemann H- 3 1.<br />
> ><br />
M3 Manuscript, p oorspronkelijk ^ p l bij 1 brief aan A. en E. Visser, ^ 12 oktober 1 946.<br />
M4 Typoscript D 2 , uerido-archief, > H-56.<br />
P l Eersteroef p D 2, ^ H-57.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, ^ H- 5 8.<br />
489
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[677]<br />
D2 Oude cr y to g amen ,p p. 3I<br />
2.<br />
M5 Kop PlD3 ^H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ,p p. 4461.<br />
Vóór i 4 januari I 946<br />
DI<br />
I De datering g van dit ggedicht en [677] 77 `Schakelbord' is ggebaseerd op p de ont-<br />
staans geschiedenis van Radar, ^ waarvan Achterberg g de kopij p J op p 14 41 januari 94 I 6<br />
aan A.A. Balkema gedichten hebben stuurde. in eerste instantie <strong>deel</strong> Deuitge- g<br />
maakt van de bundel Energie, ^ , die ggedichten bevatte uit I 944 945 I (zie verder<br />
[646]ualiteit' noot , 2 en 33). Dit ggedicht is mogelijk g 1 eerder ontstaan: in 94 I o<br />
las Achterberg g Kafka's Der Pro ^ ess , in I 94I Amerika en in I 943 diens biografie g<br />
door Max Brod. Zie Biografie, p 421-424.<br />
2 0 PIo oktober I 6 94 vroeg Ab g Visser Achterberg gom<br />
een afschrift van dit<br />
gedicht g(vgl. Achterberg-Visser, ^ ,pp. io . Twee dagen g later stuurde Achterbergg<br />
M3,<br />
datedateerd gp<br />
is `12–x–'46' en de opdracht `voor Ab' bevat. Het handschrift<br />
bevindt zich thans in de collectie R. Kuiers p van het NLMD.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Duits door L. Kunz.<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Houwink, , R. `Bij wijze van spreken.'<br />
R., 'Bij wijze P<br />
Timmers Timmers, . N. Bokhove, , `Gerrit Achterbergs gggedicht<br />
"Kafka".'<br />
Vekeman ,, H.W.J.`Kafka en de Nederlandse literatuur.'<br />
SCHAKELBORD<br />
OVERLEVERING D I Radar ,p.<br />
i I.<br />
M I Manuscript p Radar, oorspronkelijk collectie .Th. Stakenburg, ^ p 1 g^ 3 o.<br />
M 2 Manuscript Radar, collectie A.L. Sótemann H i.<br />
P , , 3<br />
M3 Typoscript D 2 uerido-archief, H-56.<br />
D 2 , ,<br />
P I Eersteroef D 2 , H.<br />
p , s7<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-58.<br />
P ,<br />
D2 Oude cr to amen p. I .<br />
y 8 ,P 33<br />
M4 Kopij D3 H-122.<br />
p J ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 462.<br />
^ ^ ,p 4<br />
DATERING Vóór 14 I januari I 946<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie[676]`Kafka' noot i.<br />
,<br />
490
678]EINSTEIN<br />
OVERLEVERING DI Energie, p. 27.<br />
^^ p 7<br />
P I Eersteroef D 2, IT 88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen rrr p. 8 .<br />
y g ^ p 7<br />
M Kopij D 3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p S518.<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I De datering g van 6 78 `Einstein' tot en met [703] 73'Cartografie' arto grafie is gebaseerd g oop<br />
de ontstaansgeschiedenis g van Energie. ^ Op p I februari 94 I 6 stuurde to Achterberg<br />
de definitieve kopij p l voor deze bundel aan C.A. J. van Dishoeck. s . Hij 1 was samen -<br />
ggesteld uit het restant van de g geplande p bundels uantiteit (zie 6 3S uantitelt'<br />
noot I en[646]ualiteit' noot ^ 2) en Einstein. D e ggedichten uit de bundels zijn 1<br />
mogelijk g l reeds in 1944 944 ontstaan. Zie verder 25 S en 28.<br />
[679]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
49 1<br />
4E DIMENSIE I<br />
T De nieuwe stem I (november 1946),. p702.<br />
D I Energie, ^ ^ pp.<br />
28.<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^amen HI, ^ p. p 88.<br />
M Kopij pl ^ H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p S I. 9<br />
Vóór februari 1946<br />
94<br />
T<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] D"-D3<br />
I Zie [678] `Einstein' noot I.<br />
2 0 Op I februari 5 16 stuurde 94 Achterberg een g aantal gedichten g e aa aanN.A.Don- N. on<br />
kersloot terublicatie p in De nieuwe stem. Op p7 I mei ontving g hij de, niet et over
680 E DIMENSIE II<br />
4<br />
ggeleverde, ^ drukproeven p van zeven ggedichten (de niet-geplaatste gedichten<br />
kreeg g hij l op p I I 'uni 1 terug). g De gedichten g werden opgenomen pg in de november-<br />
afleveringan g De nieuwe stem, ^ onder de gezame<strong>nl</strong>ijke g 1ke titel `Verzen aan een ge-<br />
storvene'. Alhoewel de tijdschriftpublicatie } p strikt ggenomen na de bundel publi-<br />
catie verscheen, vertegenwoordigt zij – gezien g twee varianten in [685] S`Tegen- woordi gheid' en 6 6 9 `Positie'– een eerdere versie. Om die reden wordt T in<br />
de overlevering vóór DI g gp e laatst. Zie verder 22.3.7.<br />
OVERLEVERING D I Energie, 8^ p. P 29. 9<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y ta gamen HI ^ p. p 89. 9<br />
M Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. 520.<br />
^ ^ ^ P S<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie [678] `Einstein' noot I.<br />
681E DIMENSIE III<br />
4<br />
OVERLEVERING T De nieuwe stem I (november 1946),. p7702.<br />
D I Energie, 8 ^ p. p 3 o.<br />
PT Eersteroef p D2 H-88.<br />
^<br />
P2 Tweederoef p D 2, 11-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y ta ^amen irr ^ p. p9o.<br />
M Kopij p} D3,11-12.2.<br />
D3 Uer amelde ^ gedichten, g p. 2 I.<br />
^ P S<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP Nummer III < II<br />
492
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
682E DIMENSIE IV<br />
4<br />
OVERLEVERING D' Energie, . I.<br />
^^ p3<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] D I -D 3<br />
I Zie [678] `Einstein' noot I.<br />
2 Zie[679]`4e 79 4 Dimensie I', ^ noot 2. Van de reeks '4e 4 Dimensie' werden alleen<br />
[679] 79 '4e 4 Dimensie I' en dit ggedicht in T g e publiceerd.<br />
Om die reden zal het<br />
reeksnummer van ditedicht g zijn l aangepast.<br />
P I Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 , H-89.<br />
p ^<br />
D2 Cr y to ^ amen rrr, ,p p. 991.<br />
M Kopij D3 H I2z.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 522.<br />
^ ^ ^ p 5<br />
DATERING Vóór februari 1 946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR 1 Zie [678]`Einstein' noot I.<br />
68 4E DIMENSIE V<br />
3 4<br />
OVERLEVERING D' Energie, g ^ p. p 32. 3<br />
PI Eersteroef p D 2 , H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D2 Cr yp to amen HI, p. 92.<br />
^ ^ p ^<br />
M Kopij D3 H I 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde edichten p. 523.<br />
^ ^ ^ p S3<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie[678]`Einstein' noot I.<br />
493
[684] TROMBOZE<br />
OVERLEVERING D' Energie, .<br />
^^ p 33•<br />
P I Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 1/-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr y to ^ amen III ,p p. 93.<br />
M Kopij p l D3 3 H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 5S 24 4 .<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie'<br />
7 `Einstein' 7 noot I.<br />
6$ TEGENWOORDIGHEID<br />
S<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
T De nieuwe stem I (november 94 16 ^p73 o.<br />
D I Energie, 8 , p. 34.<br />
P I Eersteroef Eersteproe D 2, H-88.<br />
Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to amen ^ nir, , p. 94.<br />
M Ko P ij D3 H I22.<br />
D3 Verzamelde gedichten, 525.<br />
Vóór februari 1946<br />
94<br />
686 VERREKIJKER<br />
J<br />
T<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] DI-D3<br />
doet > laat DI-D3<br />
5<br />
I Zie[67 8] `Einstein' noot I.<br />
2 Zie[679]`4e 79 4 Dimensie I', noot 2.<br />
3 Zetfout in D I -D 2 r. 2: voori.p.v. p Voor oor (niet ggecorrigeerd g in M .<br />
OVERLEVERING T De nieuwe stem i (november 1946), 704.<br />
94 ^p74<br />
494
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
DI Energie, ^ ^ p. p 35.<br />
P l Eersteroef P D 2, ^ H-88.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^ amen HI, ,p p. 95.<br />
M Kopij D3 H-I22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p p. 5z6.<br />
Vóór februari 1946<br />
94<br />
T<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] DI-D3<br />
4 Ik> ik P I -D<br />
COMMENTAAR I Zie[678]`Einstein' noot I.<br />
2 Zie[679]`4e Dimensie I', noot z.<br />
79 4<br />
[687]<br />
7<br />
OVERLEVERING T De nieuwe stem I (november 1946), 94 ^ p. 705. 7 S<br />
D I Energie, g ^ p p. 36. 3<br />
P l Eersteroef p D Z H- 88.<br />
^<br />
P2 Tweederoef p D H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr .Y to ^amen III, ^ p. p 96. 9<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M Kopij D3 H-I zz.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 2.<br />
^ g ^ p S 7<br />
Vóór februari 1946<br />
94<br />
T<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] DI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[678]`Einstein' noot I.<br />
2 Zie[679]`4e Dimensie i' noot 2.<br />
79 4<br />
49S
[6óó] FILM<br />
OVERLEVERING Dl Energie, g ^ p. p 37.<br />
P I Eersteroef p Dz H-88.<br />
^<br />
Pz Tweederoef p D z H-89.<br />
^<br />
D z Cr y to ^ amen HI, , p. p 97.<br />
M Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 528.<br />
^ ^ ,p 5<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie[678]`Einstein' noot I.<br />
{689]<br />
9<br />
OVERLEVERING D I Energie, g ^ p. p 38. 3<br />
P I Eersteroef p Dz H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p DZ H-89.<br />
^<br />
D2 Cr y to gamen<br />
ill iii, p. 98. 9<br />
M Koi'D 3 HI22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ pS9 p. 529.<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST D I<br />
COMMENTAAR I Zie [678] `Einstein' noot I.<br />
[690] PUNT<br />
OVERLEVERING D I Energie, g ^ p. p 39.<br />
P l Eersteroef P D Z ^ H- 88.<br />
P2 Tweederoef p D Z ^ H- 8 9.<br />
D z Cr y to gamen Hi, ^ p. p 99.<br />
M Koi'D p 3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p S3 o.<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
496
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[6911GANZEBORD<br />
PI a gedrukt, b bl potlood<br />
OVERLEVERING D I Energie, p. o.<br />
g^ p4<br />
I Allen > Allen P I a > [All]a[n] P' b-D3<br />
I Reel g i o van dit edicht g verwijst 1 naar het verhaal `De put en de slip g, er'<br />
onder andere opgenomen pg in E.A. Poe, ^ Fantastische vertellingen. ^ Vert. S. Vestdijk. Vestdijk<br />
1941, p.<br />
138-155. Deze bundel bevindt zich in de collectie Achter-<br />
berg. g<br />
2 Zie[678]`Einstein' noot I.<br />
P I Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen iii, y p. I oo.<br />
^ ,p<br />
M Kopij D3<br />
p H-12 2.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p S3I.<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST D I<br />
COMMENTAAR I Zie[678]`Einstein' noot I.<br />
[692]CONVEXE<br />
OVERLEVERING D' Energie, . I.<br />
g^ p4<br />
P I Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr y to gamen HI, p. I o I.<br />
^ p<br />
M Kopij D3 H I 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ,p p. 53 2.<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
497
COMMENTAAR I Zie[678] `Einstein' noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
[693]<br />
ZIJN<br />
OVERLEVERING D I Energie, g^ pp. 442.<br />
P I Eersteroef D 2 , H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 , H-89.<br />
p ^<br />
D2 Cr y to ^amen<br />
III III p. IO2.<br />
Kopij D3 1-1-122.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p.<br />
^ g ^ p 533.<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST D I<br />
COMMENTAAR I Zie[678]`Einstein' noot 1.<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Engels door M. O'Loughlin.<br />
g g g<br />
[694]<br />
13<br />
OVERLEVERING D i Ener ie .<br />
^^p 43•<br />
P I Eersteroef D 2 , H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 , H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr y to g amen III ,p p. I 3o.<br />
M Ko i ' D 3 H-I22.<br />
p l ^<br />
D3 Ue ^amelde ggedichten, ^ p. p S34•<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie [678] `Einstein' noot I.<br />
2 Dit i gedicht gd is vertaald in het Engels g door M. O'Loughlin. g<br />
[695]<br />
TIJDNOOD<br />
OVERLEVERING DI Energie, p 44•<br />
49g
PI Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2 , H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to 8 amen HI, ,p p. I o. 4<br />
M Kopij pl H-122.<br />
^<br />
D3 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p 535•<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie [678]`Einstein' noot I.<br />
[696]POSITIE<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[697]<br />
T De nieuwe stem I (november 1946),. 06.<br />
p 7<br />
D i Ener ie .<br />
^^p 4S•<br />
P I Eersteroef D2 H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D2 H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr y to ^amen Hr, ^ p. p I o. S<br />
M Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p p. S3 6.<br />
Vóór februari 1946<br />
94<br />
T<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> [ontbreekt] Di-D3<br />
8 er bij. 1 > erbij. erbij DI-D3<br />
Zie[678]`Einstein' noot I.<br />
2 Zie[679]`4e 79 4 Dimensie I' noot 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Frans door H. Fa Fagne ne.<br />
OVERLEVERING Di Energie, 46.<br />
g^ p4<br />
P I Eersteroef D 2 H-88.<br />
p<br />
499
P2 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^amen HI, ^ pp.<br />
io6.<br />
M Kopij p D3 H-122,<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 537•<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie[678]`Einstein' noot I.<br />
[698] o,i<br />
OVERLEVERING D I Energie, g^ p. p 47•<br />
P I Eersteroef D 2 H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr y to ^amen Hz, ^ p. p 10 7.<br />
M Kopij p H122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p S38.<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie[678]`Einstein' noot I<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Engels door M. O'Loughlin.<br />
g g g<br />
[699]<br />
NIRWANA<br />
OVERLEVERING Dl Energie, g^ p4 p. 48.<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^amen IHI ^ p. p i o8.<br />
M Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 539•<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
500
COMMENTAAR I Zie [678] `Einstein' noot I.<br />
[7001 ACROBATE<br />
OVERLEVERING T De nieuwe stem I (november 1946),. o.<br />
p77<br />
D' Energie, p.<br />
^ ^ p 49.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
P I Eersteroef D 2 H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen HI, p. I o.<br />
y ^ ^ p 9<br />
M Kop D3 H-I22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. o.<br />
^ g ^ p 54<br />
Vóór februari 1946<br />
94<br />
T<br />
Reekstitel [Verzen aan eengestorvene]> ontbreekt DI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie [678] `Einstein' noot I.<br />
2 Zie[679]`4e Dimensie I' noot z.<br />
79 4<br />
[7011 OVERDOOD<br />
OVERLEVERING D I Energie, p. o.<br />
^ ^ p ^<br />
PI Eersteroef D 2 H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen III p. I I 0.<br />
yp g , p<br />
M Kopij D3 H I z z.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. I.<br />
^ ^ ^ p 54<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
50I<br />
I gij > hij PI-D3
COMMENTAAR I Zie[678] `Einstein' noot I.<br />
702 CONCAVE<br />
OVERLEVERING DI Energie, g ^ p . 51. S<br />
P I Eersteroef P D 2, ^ H-88.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to amen III p. I I I.<br />
y ^<br />
Kopij D3 H-1 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 542.<br />
^ g ^ p S4<br />
DATERING Vóor februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie[678]`Einstein' noot I.<br />
[7031<br />
CARTOGRAFIE<br />
OVERLEVERING D I Energie, ^^ pS p. 52.<br />
P I Eersteroef p D 2 I^ 88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^amen<br />
III<br />
p. 112.<br />
Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Ver ^amelde ggedichten, ^ pS43. p.<br />
DATERING Vóór februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I Zie[678]`Einstein' noot i.<br />
[7041<br />
DAMASCUS<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, TI 28.<br />
><br />
T Tijd J en taak 25 S1januari 1947, 947^p p. 7.<br />
D I Ene us ^ schreef in 't ^tind l ^ Pp.<br />
21.<br />
D 2 Ene ^us schreef in 't ^and 2 ^ p. P I. 7<br />
502
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
5 MI-T<br />
DI-DS<br />
P3-D7<br />
7 MI-T<br />
DI-D^<br />
I2 MILT<br />
DI-D7<br />
PI Proef D 3 , H-54•<br />
D3-4 En Jezus schreef in 't hand 3-4, p. I7.<br />
P 2 Proef DS, H-9o.<br />
D5 En Jezus schreef in 't hand 5 , p. 17.<br />
P3 Eerste proef D6, H-88.<br />
P4 Tweede proef D6, H-89.<br />
D6 Cryptogamen Hi, p. 277.<br />
M 2 Kopij D7, H-i22.<br />
D7 Verzamelde gedichten, p. 602.<br />
Eind 1945/begin I1946<br />
MI<br />
waarini' om uzelve heenging,<br />
g l g g,<br />
uzelven<br />
I heenging,<br />
g,<br />
die u misschien een meter overdroeg,<br />
g,<br />
I micron<br />
'Ga Ga naar aaDamascus . Daar wordt u gezegd g g<br />
daar<br />
1 33M I<br />
T<br />
wat gge<br />
moet doe doen. Ga naar Damascus . Recht'.<br />
– recht'.<br />
D I. D7<br />
. Recht.'<br />
14 4 M I<br />
Nu wacht ik op Phet woord dat u bbevrijdt.<br />
T Hier<br />
D I - D 7 Blind werd ik 1 tusschen schen andren weggeleid.<br />
COMMENTAAR I De datering r' gvan va [7 74 04] `Damascus' tot en met [7 79^J 09] 'Jezus schreef met zijn gvinger<br />
in het ^and ' is gebaseerd gebas e op P de ontstaansgeschiedenis g van de bundel En Jezus ^<br />
schreef in 't t and. Eind 1945 94S brac bracht t Achterberg g zijn plannen voor deze bundel<br />
zijn p<br />
ter sprake, p in 1uli I 94 6 stuurde hij hij de definitieve kopij p 1aan de uitgever, g , Bert<br />
Bakker. Zie verdero. 3<br />
2r M maakt <strong>deel</strong> uit i van va een verzameling g typoscripten, die an Vermeulen in<br />
april/mei 116 9op<br />
946g hee fvervaardigd t o basis van Achterber s manuscripten. p Zie<br />
verder2.I. 3<br />
3 0 p2 november 16 94 stuurde Achterberg c g een onbekend aantal gedichten g aan<br />
J.G. Bomhoff, , redacteur van Tijd J en taak aa waaronder , zeer waarschij<strong>nl</strong>ijk waarschij<strong>nl</strong>ij ook dit<br />
gedicht. p Op i7<br />
november bedankte Bomhoff voor degedichten, `waarvan ik<br />
503
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
VARIANTEN EN<br />
voo vooral Mozaiek prachtig p g vind. ... Vindt u goed, g , dat ik het met een enkel<br />
v voorzichtig og g1<br />
woord i<strong>nl</strong>eid bij b oonze<br />
lezers?' ?' Het do door Bomhoff genoemde gedicht g<br />
Mozalek ' ([705] 7S `Ga J^l ligt t incraquelé c q verloren') ' zou echter niet in Tijd Jd<br />
en taak verschijnen.<br />
1 Bij l 'Damascus' ' ls is wel een toelichtingg van Bomhoff geplaatst. gp eaatst Zie ver-<br />
der 5 22..Io. 3<br />
4rtaald Dit gedicht g in is het vertaald Arabisch door S. Sa' ib.<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Bomhoff .G. `Damascus.'<br />
` I LIGT IN CRAQUELÉ VERLOREN'<br />
7 o S G J 4<br />
OVERLEVERING<br />
CORRECTIES<br />
504<br />
MI Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-28.<br />
><br />
T Criterium 4 1juli au gp ustus 1 946),. S7 o.<br />
M,<br />
M 2 Manuscript, oors oorspronkelijk p 1 collectie H. Roest, H-34. H<br />
M M3Typoscript, YpP ^t uuit<br />
correspondentieJ.G. P<br />
Bomhoff.<br />
D' En e us schree in 't and I p. 2 2.<br />
^ ^ ,p<br />
D 2 Ene us schree in 't and 2 . I 8.<br />
^ ^ ,p<br />
PI Proef D3 ^ H-54.<br />
D3-4 -4 Ene us schree in 't and 3-4 . I 8.<br />
^ ^ ,P<br />
P 2 Proef DSH ^ 9o.<br />
D5 Ene ^us schreef in 't ^and 5<br />
^ P.<br />
i8.<br />
P 3 Eerste proef roef D 6 , H 88.<br />
P4 Tweede proef D 6<br />
p H-89.<br />
^<br />
D6 D Cr y to ^amen rrr, ^ p p. 2 7 8.<br />
M4 Kopij Pl D7 ^ H- I22.<br />
D7 Verzamelde ^ g gedichten, ,p p. 60 3.<br />
Eind 1945/begin 1946<br />
MI<br />
S<br />
mozaïek < mozaïk<br />
Titel t [ontbreekt] > Mozaïek T D7<br />
0 pdracht<br />
[ontbreekt] > (aan een ggestorvene)<br />
M3<br />
3 een > één DI-D7<br />
4 telkens > immer T M2<br />
4 te voren. > tevoren. M3<br />
8 uw> het DI-D7
10 hebben > , hebben D I -D7<br />
I I bereiken , > bereiken D I -D7<br />
i 3 sluiten, > sluiten. D I -D7<br />
14 4 maar > Maar D I -D7<br />
I 4 voorgoed g > voor goed g P3-D7<br />
COMMENTAAR I Zie[704]Damascus' 4<br />
noot I en 2.<br />
2 Over deublicatie P van dit gedicht g in Criterium, ^ samen met vijf andere gedich<br />
-<br />
ten , zijn geen g gegevens gg bekend. Zie ook 3 2.I. 3.<br />
3 M3 heeft behoord tot deedichten g die Achterberg g op p 2 november i 946<br />
aan<br />
J.G. Bomhoff stuurde terublicatie p in Tijd en taak (zie [704] 74`Damascus' 'Damascus', noot 3). 3<br />
Het bevat het volgende g onderschrift: `Uit de bundel "En Jezus schreef in 't<br />
zand" die het a.s. najaar bij bijDaamen's Uit g. g Mij. verschijnt.' Waarschij<strong>nl</strong>ijk<br />
werd hetedicht g niet in Tijd ^ en taak opgenomen pg vanwege g de eerdere publicatie P<br />
in Criterium.<br />
4 Zetfout in D2-P 2 en P 3 , r. 6: ge<strong>deel</strong>te i..v ge<strong>deel</strong>de (in P 2 en P3 met potlood<br />
gecorrigeerd).<br />
[706] CODE<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, ^ H-28.<br />
D l Ene ^us schreef in 't ^zand l ^, p. P 23. 3<br />
D 2 En e ^us schreef in 't zand ^ 2 , ,p p. I 9.<br />
P I Proef D3 ^H-54.<br />
D3-4 En e ^us schreef in 't ^ and 3-4 ,p p. I 9.<br />
P 2 Proef DD5, 5 H 9 o.<br />
D5 Ene ^us schreef in 't ^and 5<br />
^ P . I. 9<br />
P3 Eerste proef D 6<br />
p H-88.<br />
^<br />
P4 Tweede proef D 6<br />
P ^ H-89.<br />
D6 D Cr y to ^amen iii, ^ p. p 2 79.<br />
M 2 Kopij Pl D7 ^ H-122.<br />
D7 Verzamelde gedichten, p. 60 .<br />
^ ^ ^ P 4<br />
DATERING Eind 1945/begin I 6<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN MI aemachine<br />
tYP<br />
CORRECTIES P3 aedrukt g b ^ bl potlood P<br />
I MI<br />
D'-D7<br />
5aS<br />
De levenskracht dieij eenmaal bezat<br />
g1 ,<br />
0 10
z MI<br />
'-DS<br />
P3<br />
5<br />
P4-D7<br />
Mr<br />
DI-D7<br />
6 MI<br />
'-DS<br />
P3<br />
7 MI<br />
12 MI<br />
14<br />
P4-D7<br />
DI-D7<br />
I-D7<br />
MI-DS<br />
P3-D7<br />
COMMENTAAR<br />
5ob<br />
ver<strong>deel</strong> ik nu over het abc.<br />
ver<strong>deel</strong>t zich I ^ a b c.<br />
a I A B C.<br />
b [ ] abc.<br />
Het zijn binnen het vers, de letters God<br />
, , ,<br />
I I is, in 't I figuratie:<br />
g<br />
liefde, gedicht, gedaante en idee,<br />
,g ,<br />
te vinden met de letters-o-d<br />
g<br />
a I G-0-D,<br />
b g,o,d,<br />
a gespeldalsGod•idee;<br />
a in deze volgorde g maar niet pe se<br />
deze volgorde, g ^ maar niet pe se,<br />
dichter, onder 't schrijven, weegt en wikt<br />
, g ,<br />
totdat de deur eindelijk } opengaat.<br />
I open P ggaat.<br />
ie noot 1-]<br />
I De presentatie<br />
P ntatie van M I r. r7is onzeker. Op pet het door oor Jan Vermeulen vervaar-<br />
di g de typoscript iss gespeld als God; >>,„„e i,d,e,e; in ;^ deze l volgorde g maar nieter se, als één<br />
regel getypt. Het is s zeer e onwaarschij<strong>nl</strong>ijk w 1 1 dat een dergelijke, g l^ uitzonderlijk lange ,<br />
uitzonderlijk g g Yp<br />
g<br />
regel g door Achterberg hter er g isgeintendeerd. g Uit het feit dat Vermeulen het eerste<br />
ge<strong>deel</strong>te g van de regel g (gespeld al als G,o,d; o i e d e • naderhand met potlood heeft om-<br />
cirkeld , zou kunnen worden afgeleid g dat de twee gge<strong>deel</strong>ten op p het oors pronke-<br />
11 }p<br />
ke manuscript als open varianten waren genoteerd. g In de synopsis is voor<br />
deze reconstructieekozen g al ^ zijn zijnandere combinaties denkbaar. Vanwege g de<br />
problematische roblematis che weergave van deze regel g wordt M I niet als leestekst afgedrukt. g<br />
2 Zieo 74 `Damascus' noot i en 2.<br />
3 Dt i ggedicht edc is vertaald in het Engels g door P. Boyce Y en M. O'Loughlin g 2x , in<br />
het Esperanto P door J. Holtzer en in het Italiaans door G. van Woudenberg/F.<br />
Nicosia.<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Bolhuis, A.J., A.. `Het vers, ^ dat in u ligt.' g<br />
Doel Doel, H.G. van den, ^ `Achterbeis g voorland.'<br />
Jansen,J.F.`Het decoderen van de werkelijkheid.'<br />
l<br />
Janssens, M. "`Code". Een sleutel voor Gerrit Achterberg.' g '<br />
Kusters , W. , `Ketenen tekenen.'<br />
Kusters, , W. , Arenden, 1 ketenen.
{707] 77 VUL MET MIN J GEDACHTEN'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
MI Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 28.<br />
,<br />
D' Ene ^us schreef in 't ^ and I ,p . 24 4 .<br />
D 2 Ene ^us schreef in 't zand ^ 2 ^, p. P 20.<br />
I Proef D3 , H-54.<br />
D3-4 En e ^us schreef in 't ^ and 3-4 ,pp.<br />
20.<br />
P 2 Proef DD5, 5PI 9o.<br />
D5 Ene ^us schreef in 't ^ and 5 ,pp.<br />
20.<br />
P3 Eerste proef D 6<br />
p H-88.<br />
^<br />
P4 Tweede proef D 6<br />
p H-89.<br />
^<br />
D 6 Cr y to ^ amen iii, ,pp.<br />
280.<br />
M 2 Kopij p D7 II I22.<br />
l ^<br />
D7 Verzamelde ^ gedichten, g ,p p. 60 S.<br />
Eind í945/begin 1946<br />
M'<br />
Titel [ontbreekt] > Deoïde DI-D7<br />
COMMENTAAR I Zieo `Damascus' noot i en 2.<br />
74 ,<br />
[7081 AVONDMAAL<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, bij brief aanJ.J.Buskes, 2'uni I p 6.<br />
^ 1^ 71 94<br />
T In de waa gschaal I o augustus gp 1946,. 4.<br />
M 2 Manuscript, oorspronkelijk collectie H. Roest, H.<br />
p ^ p 1 , 43<br />
D' En e ^us schreef in 't zand' ^ ,p p. 25. 5<br />
D 2 Ene ^us schreef in 't ^ zand 2 ,p , p. 21.<br />
P l Proef D3 H-54.<br />
507<br />
,<br />
D3-4 Ene us schreef in 't and 3 -4 p. 2 I .<br />
^ ^ ,p<br />
P 2 Proef DSH , 9o.<br />
D5 Ene ^us schreef in 't ^and 5<br />
^ P.<br />
2i.<br />
P3 Eerste proef D 6<br />
p H- 88.<br />
^<br />
P 4 Tweede Pproef D6, D ^ H H-89. _8<br />
D 6 Cr y to g amen ill ,p.<br />
28 8 I.<br />
M3 Kopij p D7 H-122.<br />
l ^<br />
D7 Verzamelde ^ g gedichten, ,p.606.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Eind 1945/begin 1946<br />
4 me n sc h enmaatscha pp i'. l> mensenmaatschappij. pp } T<br />
6 g eli'k 1 > gelijk, g 1 ^ T MZ<br />
8 gesticht ^ > gesticht, g ^ T M2<br />
9 19 liefgehad, g ^ > liefgehad g T M 2 > lief gehad, g ^ DI-D7<br />
MI<br />
COMMENTAAR I Zie[704]Damascus' 4<br />
noot I.<br />
2 0 Op 27 7uni 1 1 94 6 stuurde Achterbei g^uit dank voor een gift g ter gelegenheid g g<br />
vanzinhuwelik 1 dit i gedicht e M I en o 'Jezus schreef met i n vin er in het<br />
huwelijk, g 79^J ^<br />
zand' aan J.J. .. Buskes. us BBeide manuscripten p bevatten de p o rac dht 'voor voor Ds Bus<br />
kes .Buskes zal a hebben gezorgd g g voor de publicatie P van dit gedicht g in In de<br />
waa waagschaal, schaal waarvan hij redacteur was. Zie verder 22.3.10. 3<br />
3 M2 iss gep geplakt in een exemplaar p van de eerste druk van En Jezus ^ schreef in 't<br />
11 ^and afkomstig a g het bezet van Hans Roest. 0p 4 a pri 947 schree fAhr- c te<br />
b er gaaan hem: `Bert Bakker had m'n bundel nog g vóór Paschen willen breng, g,<br />
maar het kon blijkbaar niet. Hij is bijna gereed g en een ex. bewaar ik voor je.' l<br />
Het manuscript P is gereproduceerd g p in catalogus g nr. 12 II van Bubb Kuyper Yp te<br />
Haarlem.<br />
4 In P 2 is s onder de tekst van het gedicht g het volgende g onderschrift getypt: g YP `uit:<br />
Gerrit t Achterberg,En e ^us schreef in 't ^ 6e druk I 9S4.<br />
Daamen N.V. Den<br />
Haag.' g• Het is niet bekend waarvoor dit heeft gediend. g<br />
5 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door S. Wiersma.<br />
6 Literatuur over hetedicht: g<br />
Haantjes, 1 J., 'Bij `Bij een ggedicht van Gerrit Achterberg.' g<br />
0 `JEZUS SCHREEF MET ZIN VINGER IN HET ZAND'<br />
79 J J<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-28.<br />
><br />
5ob<br />
M 2 Manuscript, bij brief aan J.J.Buskes, 2 'uni I 6.<br />
p ^ }^ 71 94<br />
T Vrij Nederland 6 juli I 6 p.<br />
J 1 94^P9•<br />
M3 Manuscript, oorspronkelijk collectie H. Roest, H.<br />
p ^ p 1 ^ 34<br />
D' Ene us schreef in 't and I p. 26.<br />
^ ^ ^ P<br />
D 2 Ene us schreef in 't zand 2 , p. 22.<br />
^ ^ ^ p<br />
P I Proef D3 H-54.<br />
^<br />
D3-4 Ene us schreef in 't and 3-4 ^ ^ ^pp.<br />
22.<br />
P 2 Proef DSH ^ 9 o.
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel<br />
I<br />
MI I-M3<br />
DI-D7<br />
M I -M3<br />
DI-D7<br />
3 MI-M3<br />
DI-D7<br />
4 MI-M3<br />
Di-D7<br />
5 MI-M3<br />
DI-D7<br />
7 MI-Al2<br />
T<br />
M3-D7<br />
8 MI-M3<br />
DI-D7<br />
D5 En Jezus schreef in 't hand 5 , p. Zz.<br />
P3 Eerste proef D 6, H-88.<br />
P4 Tweede proef D 6, H-89.<br />
D6 Cryptogamen HI, p. 282.<br />
M4 Kopij D7, H-i zz.<br />
D7 Tler7amelde gedichten, p. 607.<br />
Eind i945/begin 1946<br />
MI<br />
9 hij < Hij<br />
[ontbreekt]<br />
En Jezus schreef in 't zand<br />
Jezus schreef met zijn 1 vinger g in het zand.<br />
I Z1 n<br />
l<br />
niet wat I hij schreef, y hij was het zelf vergeten,<br />
hij g<br />
Hi' Hij Hijl<br />
verzonken in de woorden van zijn hand.<br />
I Zijn<br />
De schriftgeleerden, die hem aan de tand<br />
g<br />
I Hem<br />
hartstochten naar een andere man bezeten,<br />
andren<br />
I andere<br />
de schriftgeleerden stonden aan een kant.<br />
g<br />
[De volgende g reels ontbreken in M I. g]<br />
M 2-D7 r.– I o<br />
9<br />
M 2-M 3Zondig niet meer, zei hij, ik oor<strong>deel</strong> niet.<br />
(9) g ^ l^<br />
D I -D7 I Hij,<br />
(io) M 2-M3 Ga heen . Wij zijn hetzelfde zoo ge ziet.<br />
ll g<br />
D I -D7 10 en luister, luister naar het lied.<br />
Io I I M 2-D7 stro ewit<br />
5o9<br />
l
9íi i ) MI-M3<br />
DI-D7<br />
io MI<br />
(12) M2<br />
T<br />
M3-D7<br />
II MI<br />
M2<br />
T-D7<br />
1204) MI-M3<br />
DI -D7<br />
COMMENTAAR<br />
710 CREATIE<br />
MI-D7 r.901)-42.04):<br />
En hij stond recht. De woorden lieten los<br />
1<br />
Hij<br />
van hun figuur en brandden in de blos<br />
g<br />
waarmee zij heenging als een kind zoo licht.<br />
1 g g,<br />
He<br />
zij 1<br />
Zooeestelijk g 1 schreef Jezus zijn gedicht. g<br />
Zijn Zij<br />
Zie[704]Damascus' noot I en 2.<br />
4<br />
2 M2 bevat de opdracht: p `voor Ds Buskes' (zie 7o8<br />
`Avondmaal' noot 2).<br />
3 In T is hetedicht g geillustreerd. g Onder het gedicht g staat een aankondiging gg<br />
van de bundel Ene us ^ schreef in 'tand. tand. Over de publicatie p zijn geen g gegevens gg<br />
bekend. Zie ook 22..1o. 3<br />
4 Zetfout in D I -D6,r. 2: M4 ^ zich i. .v Zich (in M door D. Wolthersgecorrigeerd), p<br />
schrijffout in M3, r. (9): nieti.p.v. niet.; zetfout in T r. 1 : 1 ^ 9 p ^ 3 hij Jj i.p.v. ^i<br />
5 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door S. Wiersma.<br />
6 Literatuur over hetedicht: g<br />
Maele, R, . van de, `Zandtapijt (2).' 2<br />
><br />
pl<br />
Nienaber-Luitingh, g > M. "`Brandend van den Heili gen<br />
Geest".'<br />
Wa g> e H.A. > `Tekst en thema.'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p ^ oorspronkelijk p 1 collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
T A ollo 3 februari 1 948),. p 7o.<br />
D' Hoonte, p. 2 .<br />
^ p 3<br />
P l Eerste proef D 2 , H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^amen III, ^ pp. 18<br />
5<br />
.<br />
M 2 Kop p D 3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 6 52.<br />
DATERING Vóór 18 februari 1946<br />
94<br />
LEESTEKST MI<br />
5I0
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
IZ grauwe ruwe > lege g T D3<br />
[71I] I DOORNROOSJE<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
5II<br />
I Dit gedicht g heeft <strong>deel</strong> uitgemaakt g akt van Achte r ber gs tweede inzending gl bij<br />
Apollo, dieoop 18 februari I 946 werd ontvangen gen (zie [663] 3`Afscheid'<br />
'Afscheid', noot a). 2<br />
2 Literatuur over hetedicht: g<br />
Louw P. Sirke 1 en reghoek eg in die gedig ede "Creatie" C van Gerrit Achterberg.' g<br />
I M Typoscript, T YPo p > collectie J. Vermeulen, > H-28.<br />
T Criterium 4 1juli au ^stus I 94 6 ^ p p. S508.<br />
MM 2 Manuscript, p , oorspronkelijk rs pronkeli'k 1 collectie H. Roest, , H-34. H 3<br />
D I Doornroos ^, ^e p. p 7.<br />
P I Eersteroef D 2, p H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to gamen iii<br />
^ p. p 47 2 .<br />
D3 Voorbij de laatste stad' p. I oo.<br />
^ ^ p<br />
D4 Voorbij de laatste stad 2 , p. 118.<br />
^ ^ p<br />
M3 Kopij D 5<br />
p l H I 22.<br />
^<br />
D5 Verzamelde gedichten, p. 61o.<br />
^ g ^ P<br />
Voor april/mei I 6<br />
94<br />
M'<br />
4<br />
edelhert > edelhert, M2<br />
6 eikeknoesten. > eikenknoesten. M2<br />
I De datering van 7I I 'Doornroosje' roosje' 1 tot en met 737 'Kegelsnede' `Keelsnede' gis<br />
eba-<br />
I seerd op de datering van M p g dat <strong>deel</strong> uitmaakt van een verzameling g door Jan<br />
Vermeulen vervaardigde g typ typoscripten. p Zie32.i.<br />
a Zieo 7 S`Gij ligt in craquelé verloren', noot a.<br />
J ^ q<br />
3 Zetfout in P'-D 2 , r. . schrikken en i.p.v i..v schrikken. (in M3 door D. Wolthers met<br />
potlood gecorrigeerd).<br />
g g<br />
.<br />
4 Dt i ggedicht<br />
ed is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski en in het Engels g<br />
door P. Boyce. y<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Middeldorp,A, `Het geeuwig<br />
avontuur.'
]I 21 `IK TA STAVERSLONDEN<br />
VAN HET OOGENBLIK'<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, collectie J. , Vermeulen, H-28.<br />
T Kompas der Nederlandse letterkunde. Red. C. Eggink g^ e.a. Amsterdam, ^ I947,<br />
p. 1o.<br />
D I Doornroosje, P.<br />
8.<br />
P I Eersteroef p D 2 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to yg amen iii, ,p4 p. 248.<br />
M 2 Kopij p D3 H I 22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 6 I I.<br />
D A TERING Voor april/mei i 946<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
T-D3<br />
8 MI<br />
T-D3<br />
I0<br />
II<br />
I2<br />
MI<br />
T-D3<br />
M'<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
M'<br />
[ontbreekt]<br />
Status quo<br />
in 't oog van God de blinde vlek<br />
g<br />
10<br />
Ik hebeen g lot. Een woeste bloei<br />
Nooit worden wij 1 verleden tijd. 1<br />
springt p op Pachter mijn l tred.<br />
Ik hebeen g lot. Een woeste bloei<br />
Nooit worden wij verleden tijd. l<br />
springt op o achter mijn l tred.<br />
COMMENTAAR I Zie[711] 7 `Doornroosje' 1^noot<br />
1.<br />
2<br />
73 Dit gedicht g en 0 'Hameln' zal Achterberg g vóór 16 1 juli 94i 6 hebben ge-<br />
stuurd aan de redactie va van Kompas m der Nederlandse letterkunde. Op P die datum<br />
sloot de termijn 1 van inzending. Deze bloemlezing g verscheen Ppas<br />
in oktober<br />
1947. 947 Zie verder 32. 3 I. S.<br />
3 Dit gedicht icht is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
[713]<br />
COMPLEMENTARITEIT I<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie . Vermeulen, , H 28.<br />
51 .2
DI Doornroos J^e P p. 9.<br />
P l Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D<br />
p<br />
2 ^, 8 9.<br />
D 2 Cr y to ^amen HI, ^ p. p 2 49.<br />
M 2 Kopij p D3 H 122.<br />
l ^<br />
D3 Ve amelde ^ gedichten, ^ ^ pp.<br />
61 2.<br />
DATERING Vóór april/mei i 6<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel Complementariteit < [ontbreekt] M 1<br />
p<br />
Nummer I < [ontbreekt] MI<br />
I2 midden < wezend MI<br />
12 eind; < eind, MI<br />
COMMENTAAR I ZieII 7 `Doornroosje' 1, noot 1.<br />
2 De leestekst van de reeks1 737 — 16 'Complementariteit' p is niet gebaseerd g oop<br />
MI ge de roblematische problematischestatus<br />
van de door Jan Vermeulen vervaardigde g<br />
typoscripten van 7 1 4`Com 'Complementariteit p II' en [716] 7 'Complementariteit p<br />
IV'<br />
zie verder de commentaar aldaar).<br />
3 De reeksI 737 — 16 `Com lementariteit' p is vertaald in het Duits door A.G.<br />
Piechorowski.<br />
[714]<br />
COMPLEMENTARITEIT II<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-28.<br />
^<br />
D I Doornroos ^e p. I o.<br />
J^ p<br />
P l Eersteroef D 2, H-88.<br />
P ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
P ^<br />
D 2 Cr to amen rrr p. 2 o.<br />
y g ?p s<br />
M 2 Kopij D3 IZ- 122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 6 I.<br />
^ ^ ^ P 3<br />
DATERING Vóór april/mei i 6<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
513
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel Complementariteit P<br />
< [ontbreekt] MI<br />
Nummer II < [ontbreekt] MI<br />
I <strong>deel</strong>en < delen MI<br />
1 3 noodig om g te zorgen g< meer noodig die g om u moeten zorgen g M I<br />
COMMENTAAR I De status van M I r. 1 is 3 problematisch. p Mogelijk g l berust deze uitzonderlijk<br />
uitzonderlij<br />
g e regel g op peen door Jan Vermeulen gemaakte g vergissing g g bij het overtypen. tY<br />
bij P<br />
Omdat het zeer onwaarschij<strong>nl</strong>ijk onwaarschij<strong>nl</strong>ijk is dat een dergelijke gl lezing g door Achterberg gis<br />
ggeintendeerd, ^ wordt M I niet als leestekst afgedrukt g (zie ook 73i `Com Ple<br />
mentariteit I' noot 2).<br />
2 Zie[711] 7 `Doornroosje' 1, noot 1.<br />
3 73'Complementariteit Zie'<br />
p I ^ noot 3.<br />
4 Typefout Yppin M I r. 6: andere i, .v andre andre, door J. Vermeulen met p potlood ge-<br />
corri geerd<br />
.<br />
[7151<br />
COMPLEMENTARITEIT III<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, ^ H-28.<br />
D I Doornroos J^B p. P II.<br />
P l Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^amen Hi, ^ p. p 2 ^ I.<br />
M 2 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Ue amelde ^ ^edichten ^ p. p 61 4.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Vóór april/mei I 6<br />
94<br />
DI<br />
Reekstitel Complementariteit P<br />
< ontbreekt MI<br />
Nummer III < [ontbreekt] MI<br />
3 ze < het MI<br />
5 gerucht; g ^ < ggerucht.<br />
M I<br />
6euren g < Geuren MI<br />
COMMENTAAR I ZieI 7I `Doornroosje' 1, noot 1.<br />
2 ZieI 73 'Complementariteit p I' ^noot 2 en 3. 3<br />
514
{7 16] COMPLEMENTARITEIT IV<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
MI<br />
DI<br />
PT<br />
Pz<br />
Dz<br />
Mz<br />
D3<br />
Typoscript, collectie J. Vermeulen, H- 28.<br />
,<br />
Doornr00.f ^ ^e, p. p 12.<br />
Eersteroef D 2 H- 88.<br />
p ^<br />
Tweederoef D 2, H- 89.<br />
p ^<br />
Cr to amen Hz, p. z z.<br />
y ^ ^ p 5<br />
Ko p i j D 3 , ^ I22.<br />
p l ^<br />
Verzamelde ^ g gedichten, ,pp. 61 5.<br />
Vóór april/mei I 6<br />
94<br />
DI<br />
Reekstitel Complementariteit p<br />
< [ontbreekt] MI<br />
Nummer Iv < [ontbreekt] MI<br />
5 het p S3<br />
M 2 Kopij D3 H I 2z.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 6 I 6.<br />
^ ^ ^ p<br />
DATERING Vóór april/mei i 6<br />
94<br />
5 1f
LEESTEKST MI<br />
INGREEP dit < Dit<br />
S<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > Fotogram T-D3<br />
9 dit > het DI-Dj<br />
COMMENTAAR I Zie [71I] `Doornroos e' noot I en z.<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
g<br />
[718] `IK RAAK DE TIJD IN 'T VORE TOEKOMST IS'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[7191<br />
M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-28.<br />
><br />
D I Doornroosje, p . I 4.<br />
P l Eersteroef p D 2 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to gamen Hi, ^ p. p S4 z .<br />
M 2 Kopij p D3 H Izz.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, edichten p. 6 i. 7<br />
Vóór april/mei I 6<br />
94<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Electrolyse Y D' -D3<br />
Iz haar > zijn 1 DI-D3<br />
I ZieII 7 `Doornroosje' 1, noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
3 Zetfout in D I r.: 9 eemaali.p.v. p eenmaal<br />
OPTIEK<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, H-27.<br />
p^<br />
M 2 Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-28.<br />
><br />
516
I MI<br />
Mz<br />
T-D3<br />
2 MI<br />
T Criterium 41uli au gp ustus 1946),. S7 o.<br />
D I Doornroosje, p.16.<br />
P l Eersteroef D p 2 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to amen Hi, p. z 6.<br />
y g ^ p S<br />
M3 Kopij D3 H-122.<br />
p 1 ^<br />
D3 Uer amelde gedichten, p. 6 I.<br />
^ ^ ^ p 9<br />
DATERING Tussen 22-z maart en april/mei i 6<br />
394<br />
LEESTEKST<br />
M2<br />
VARIANTEN EN MI a-dotlood<br />
p<br />
CORRECTIES PI aedrukt g b ^p potlood<br />
Titel MI a [ontbreekt]<br />
d Optiek<br />
M2-D 3<br />
I I<br />
3<br />
4<br />
M2-D3<br />
De herfst wordt weer met boomeneel en rood :<br />
g<br />
a bloedbosschen teen blauwe luchten<br />
g<br />
b Toed verten ?<br />
b [bloedbosschen]<br />
MI a waarin de herten lan gzaam<br />
vluchten<br />
b hazen[?]<br />
b herten<br />
M2-D3<br />
MI a alsof de ja ger<br />
niet zoo snel meer schoot.<br />
aestremd g door het opaal p dat hen vergroot. g<br />
M2-D3<br />
4/5 M'-D3 [strofewit]<br />
5<br />
j17<br />
Av<br />
M2-D1<br />
PI<br />
P2<br />
D2-D3<br />
a Mijn droomen ggliggen<br />
open p naar uw doodd<br />
b Zo naderbij staat 1 alles in de dood<br />
c met een stoot<br />
Zoo<br />
a Zo<br />
b Zó<br />
Zo
51ó<br />
^ `0 tiek' M I (collectie NLMD)<br />
79 p ^
6 MI<br />
8/9 M'<br />
M2-D3<br />
9<br />
I0<br />
II<br />
M2-D3<br />
MT<br />
M2-D3<br />
MT<br />
M2-D3<br />
MT<br />
M2-D3<br />
b dat ikeen g overgang ggbehoef<br />
te duchten<br />
crenzen grenze [hoef<br />
– in alle tuinen hanen g vruchten<br />
7 MI b<br />
d [dat ikeen grenzen hoef te duchten<br />
g g<br />
MZ-D3<br />
8 MI b Mijn 1droomen liggen gg open P tot in uw dood.<br />
b ver<br />
d tusschen mijn 1 droomen en uw dood<br />
d<br />
I rijpe lp [droomen en uw dood<br />
M2-D3<br />
b stro ewit<br />
III 2 M Ib een stro ewit<br />
g<br />
M2-D3[strofewit]<br />
b Zonder verwondering zou ik u hier<br />
g<br />
b zien loopen p nu mijn 1 oogen g krijgen lg<br />
blanzen glanze<br />
van een direct o als bij bi een dier<br />
b xxxxx<br />
c directe kracht<br />
ddirect geluk g<br />
I2 MI b Nu al mijnpogingen l<br />
o<br />
c rL in dit kristal[?]<br />
d U te [xxxxxx] dit<br />
d Om met u in dit af gerond<br />
kr ista 1<br />
d Hopen4 [ ]<br />
MZ-D3<br />
I afgerond I I<br />
I 3 MI besle g en P in dit licht/T komen mijn kansen<br />
staan liggen [mijn gg kansen<br />
1<br />
d eeuwig gte zijn<br />
samen te zijn l<br />
M2-D3 samen te zijn, I I<br />
S19<br />
[= M' c, 6]<br />
[E-- AV a, I]<br />
[? door pogingen]<br />
[ ? door kristal[?il<br />
? na o en<br />
p<br />
? voor samen te zijn]<br />
1
14 MI b ver over hun waarschij<strong>nl</strong>ijkheden heen<br />
11<br />
C [ ] boven het [waarschij<strong>nl</strong>ijkh]eidsgetal.<br />
C [ ]hun [ ? door hun en het<br />
MZ-D3 hun<br />
g g 22-23<br />
Maart '46' 4 (zie afbeelding). g Achterberg g stuurde het manuscript p op p Isep o se tem-<br />
tem-<br />
1946 94 aan Joan Th. Stakenburg, g^ hem gevraagd g g had om 'oorspronkelijke p 1<br />
kladjes' voor zijn handschriftenverzameling g (zie de Verantwoording, g^ p p. 4i<br />
.<br />
COMMENTAAR I In M I noteerde Achterberg onder de tekst van het gedicht: `nacht 22-2<br />
[720] PROTEINE<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
2 ZieI 7I `Doornroosje' l, noot I en 2.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H 28.<br />
><br />
T Standpunte 2.1 (januari I 947 ^ p . 3 8.<br />
D I Doornroos 1^je p. p 1 8.<br />
P I Eersteroef p D 2 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to y g amen rrr ,p p. 2 s 8.<br />
M2 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, B ^ p.621.<br />
Vóór april/mei I 6<br />
94<br />
MI<br />
M I r. 11-1 4:<br />
4<br />
I 0 I I Al' stro ewit<br />
I I M' Meting en mooglijkheid bevatten<br />
g gj<br />
I2 MI de eenheid om uw dood te schatten.<br />
12/13 MI stro ewit<br />
1 33MI<br />
De statistieken loopen loo en door.<br />
I MI Ik ben u graphisch op het spoor.<br />
4 gp p p<br />
5zo<br />
[Hier eindigt MV<br />
g
T-D3, II—I :<br />
^ 4<br />
I o i I T D 3een stro ewit<br />
^<br />
(I I) T D3 De statistieken o l o e p ndoor.<br />
I I I 2 T D 3 [strofewit]<br />
(I z T D3 Meting en mooglijkheid bevatten<br />
g gl<br />
I T D 3 de eenheid om uw dood te schatten.<br />
3<br />
I 4 T Ik ben u graphisch gP op phet spoor. p<br />
D I -D3 I grafisch<br />
[Hier eindigen T D 3<br />
COMMENTAAR I Zie II `Doornroosje' noot i.<br />
2 Op 0 i september 5 p i 946 verzocht D.J.Opperman PP Achterbergg om 'nog g 'n ' paar p<br />
van u beste l jongste g ede te' ter aanvulling van Achterbei eerste<br />
gedigte' g Achterbergs e st inzending bij<br />
Stand unte. 0 Op 24 4 september p i 94 6 stuurde Achterberg g`zeven nieuwe w verzen', '<br />
waaronder ditedicht. g Zie verder 3 Z.I.I.<br />
3 Typefout in M I ^ r. 4 S [geen g stro ewit i..v i.p.v. stro ewit en in r. 9: 9 teeken i.p.v. p.<br />
teekenen (beide door Jan Vermeulen metotloodgecorrigeerd).Z P<br />
et fout<br />
in T,<br />
r. 13: schatten i.p.v. 3 P schatten.<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Brems, > H. `Gerrit Achterberg. g Proteïne.'<br />
2I `KOUDE NOORDZEEËN ZIN IN MI ONTSTAAN '<br />
7 J J<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie . Vermeulen, , H 28.<br />
T Criterium 4 ) juli au gpS9<br />
ustus 1946),, o.<br />
M 2 Manuscript, P ^oorspronkelijk p 1 collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
D I Doornroos J^^e p. p 20.<br />
P I Eersteroef p D 2 , H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2 , H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to y amen ^ Hi, ^ p. p zóo.<br />
M3 Kopij D3 H-I22.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. 6 z.<br />
^ ^ ^ p 3<br />
DATERING Vóór a ril mei I 6<br />
p 94<br />
LEESTEKST MI<br />
52I
INGREEP 2 nieuwguineawolken nieuwg < nieuw gineawolken<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel [ontbreekt] > IJsmassief T-D3<br />
CO COMMENTAAR I Zie II ^ `Doornroosje' ) , noot I en 2.<br />
2 Dit gedicht g is vertaald 1 in het e Duits door A.G. Piechorowski.<br />
[7221 RASTER<br />
OVERLEVERING MI<br />
T<br />
D'<br />
PT<br />
PZ<br />
Dz<br />
MZ<br />
D3<br />
Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-28.<br />
><br />
Stand unte 2.I (januari J ' 947), 947 ^ p. 38. 3<br />
Doornroosje, p. 22.<br />
p<br />
Eersteroef Eersteproe D 2 H-88,<br />
p D 2 , H-89.<br />
^<br />
Cr y to g amen rlr ,pp.<br />
262.<br />
KO Kopij i D3 H-1 22.<br />
Ve amelde gedichten, p. 6 2 .<br />
^ ^ ^ p 5<br />
DATERING Vóór april/mei i 6<br />
94<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[723]<br />
M'<br />
I oponthoud, p > oponthoud; T D3<br />
^ p ^<br />
5 g i' ) > gee g DI-D3<br />
8 samenhoudt. > tegenhoudt. g T<br />
I ZieII 7 `Doornroosje' 1, noot i.<br />
2 Zie[720]`Proteïne' noot 2.<br />
3 Dt i gedicht ged<br />
is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
WILLINK<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-28.<br />
><br />
T I Gooische klanken 3 i mei i 946.<br />
M 2 Manuscript, oors oorspronkelijk collectie H. Roest, H-34.<br />
5 22<br />
M p ) ^
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
523<br />
T 2 Vrij ^ Nederland 14 4J' uni i 947, p 7.<br />
D I Doornroosje, p . 2 3.<br />
T3 Pen en penseel. Bijzonder nummer van Critisch bulletin uitgegeven in de zomer ^ van<br />
1947, p . 224.<br />
P l Eersteroef Eersteproe D 2, H-88.<br />
Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D2 Cr y to gamen 111 ^ p. p 26 3.<br />
M3 Kopij p} D 3 , H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 626.<br />
Vóór april/mei 1 6<br />
94<br />
MI<br />
Titel Willink > Onheil T2-D', PI-D3<br />
2 van morgen g > vanmorgen g T2-D3<br />
3 samen > samen, T3<br />
4 cijfers, } ^ > cijfers cijfer T2 -D3<br />
vreezen. > vreezen; M2<br />
6 Ik > ik M2<br />
vergeten, > vergeten; T 2-D3<br />
7 g ^ g<br />
8 voor, > voor T2-D 3<br />
9 vroeg, g^ vroeg gT2-D3<br />
12ekomen g > gekomen, g M2<br />
114 vrouw, > vrouw T2 -DI,<br />
PI-D3<br />
I Ditedicht g is geïnspireerd g p op phet schilderij schilderij`Straat met standbeeld' 1 934,<br />
ook bekend als `Straat meteo g ende p deuren') van A.C. Willink(190o-1983)<br />
(zie afbeelding). g<br />
2 Zie[711] 7 Doornroosje',<br />
`Doornroosje' noot 1.<br />
3 Achterberg g heeft dit gedicht g voorgelezen g tijdens de uitreikingg van de Pink-<br />
sterprijs p l op p 27 7 mei I 94 6. Bij Bijdie gelegenheid g g heeft hij hijhet gedicht g afgestaan g aan<br />
Max Teipe g ter Ppublicatie in het dagblad g Gooische klanken, ^ waar het bi' lj<br />
het ver-<br />
sla gvan de uitreiking gis afgedrukt g (zie M. Ber = M.B. Teipe], p^ e Pi<br />
prijs'). } .<br />
4 Zie over de opname P van dit gedicht g in Pen en penseel 2 3 2 'Jan Toorop', p^ noot 5. S<br />
5 Ditedicht g is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski en in het Engels g<br />
door K. Snoek.
A.C. Willink, `Straat met standbeeld' zie [723] illink')<br />
524
[724]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
[725]<br />
EXCENTRIEK<br />
M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H-28.<br />
D I Doornroos ^^^e p. p 2 4.<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr .^ to ^amen HI, D. 26 . ^ p 4<br />
M 2 Kopij p D3 H 122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 6 72.<br />
Vóór april/mei I 6<br />
94<br />
MI<br />
I Zie[77 11] `Doornroosje' 1^ noot i.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
3 Zetfout in P I -D 2 r. 13: 3 verschiet. i..v p verschiet (in M 2 in onbekende hand<br />
rode ballpoint) p als voorstel tot correctie aangegeven).<br />
DEVALUATIE<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-28.<br />
><br />
T Stand ante 2.1 (januari 1 1 947), 947 P. ^ p 6– 3 3 7.<br />
D I Doornroosje, p . 2 5.<br />
P l Eersteroef D 2 , I^ 88.<br />
p ^<br />
P2 Tweederoef D 2 , H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen rir p. 26 .<br />
y ^ ,p 5<br />
M 2 Kopij D3 II-I22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten g , p. 6. 28<br />
DATERING Vóór april/mei i 6<br />
94<br />
LEESTEKST MI<br />
INGREEP Som < Soms<br />
7<br />
COMMENTAAR I ZieI I `Doornroos e' noot I.<br />
7 1,<br />
2 Zie[720]`Proteïne' noot 2.<br />
5ZS<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Perre, R. van de, `De dood overwinnen.'
[7 26] `NU REGENT HET OOK IN UW NACHT'<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[727]<br />
MI<br />
T<br />
DI<br />
PI<br />
p2<br />
D2<br />
Mz<br />
D3<br />
Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H-28.<br />
Stand unte 2.1 (januari ) 1947), 947^p p. 37 .<br />
Doornroosje, p. 26.<br />
p<br />
Eersteroef D 2 H-88.<br />
p ^<br />
Tweederoef D 2 H-89.<br />
p ^<br />
Cr to amen rrr, p. 266.<br />
y ^ ^ p<br />
Kopij HI 22.<br />
p l ^<br />
Verzamelde ^ ggedichten, ^ P p. 629<br />
.<br />
Vóór april/mei I 6<br />
94<br />
MI<br />
OVERLEVERING MI<br />
T<br />
DI<br />
Titel [ontbreekt] > Regendroppels T-D3<br />
7 druppelt; > druppelt, D'-D3<br />
I ZieI 7I `Doornroosje' l^noot<br />
I.<br />
2 Zie [720] `Proteïne' noot 2.<br />
3 N.A. Donkersloot heeft Achterberg g voorgesteld g om in r. 3 `stippels' pp te ver-<br />
vanen g door `te p els' rief, ^ 27 7 augustus $^ i 947 . Achterberg g antwoordde op p 6<br />
september p 1947: 947 • "`tepels" p zou ten aanzien van "kussen" inderdaad reëel zijn,<br />
doch denk je ook niet dat met deze vervanging g g de abstractie van "stippels" pp<br />
verlorenin gg?'<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
DESCARTES<br />
PI<br />
p2<br />
D2<br />
MZ<br />
D3<br />
Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-28.<br />
><br />
Criterium'(januari S 1 1 947), 947 P. ^ p 3 o .<br />
Doornroosje, . z .<br />
P 7<br />
Eersteroef D 2 , H-88.<br />
p ^<br />
Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
Cr to amen HI, p. 26 .<br />
y g ^ p 7<br />
Kopij D3,<br />
p l ^<br />
Verzamelde gedichten, edichten p. 6 3o.<br />
DATERING Vóór april/mei i 6<br />
94<br />
5z6
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI-DI<br />
PI<br />
PZ-D3<br />
Motto MI-DI<br />
PI<br />
P2-D3<br />
I MI<br />
T-D3<br />
4<br />
MI<br />
T-D3<br />
COMMENTAAR<br />
MI<br />
P I a gedrukt, b-c bl potlood<br />
Descartes<br />
a<br />
c Cogito g ergo g sum<br />
a<br />
c0 lto ergo sum<br />
g g<br />
bc o ito [ergo] sum<br />
g g<br />
c [doorgehaald]<br />
[ontbreekt]<br />
Gij l nam zelfstandigheden g aan<br />
I<br />
0<br />
en liet het einde van uaan<br />
g<br />
1 1,<br />
I ZieII 7 `Doornroosje' 1^noot<br />
I.<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
g<br />
3 Literatuur over hetedicht:<br />
[728] PERPETUUM MOBILE<br />
g<br />
Reijmerink, J. `Achterber en Descartes.'<br />
1 g<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H z8.<br />
T Standpunte 2.1 (januari I 947 ^p . 37.<br />
D I Doornroos J^ e. p 29. 9<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P z Tweederoef p D 2 ^H- 8 9.<br />
D 2 Cr to y amen g in-, ,p p. 26 9.<br />
M 2 Kopij D3 H- 1 22.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. 6 2.<br />
^ g ^ p 3<br />
DATERING Vóór april/mei I 6<br />
94<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I Zie 1 I `Doornroos e' noot I.<br />
7 1,<br />
2 ZieZo `Proteïne' noot 2.<br />
7<br />
3 Ditedicht is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
g<br />
527
[729]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[7301<br />
BEKLEMRECHT<br />
M I Typoscript, collectie . Vermeulen, > H z8.<br />
T Standpunte z.Ianuari J 1947), 947^p p. 36. 3<br />
D I Doornroos 1 'e ^ p p. 3o.<br />
P I Eersteroef p D Z H- 88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D Z H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^amen HI, ^ p. p z 7o.<br />
M 2 Kopij p D3 H Izz.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 33 6 .<br />
Vóór april/mei I 6<br />
94<br />
MI<br />
8 wordt > werd T-D3<br />
10 ligt > ligt, T<br />
I ZieII 7 `Doornroosje' J, noot i.<br />
2 Ziezo 7 `Proteïne' noot z.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
4 Zetfout in D3 r. 1: dode i.p.v. i..v de dode (gecorrigeerd g g in Verzamelde ^ ^edichten<br />
4 .<br />
HAMELN<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie J. Vermeulen, > H-z8.<br />
T Kompas der Nederlandse letterkunde. Red. C. Eggink gg e.a. Amsterdam, ^ I947<br />
P. 9.<br />
D I Doornroosje, p3 1.<br />
PI Eersteroef Eersteproe D Z H-88.<br />
Tweederoef p D Z H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to y amen ^ rrr ^ pp.<br />
27I.<br />
D3 Voorbij de laatste stad I J ,p998.<br />
D4 Voorbij J de laatste stad z , ,pp.<br />
116.<br />
M2 Kopij pl DS H-Izz.<br />
D5 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 34 6 .<br />
DATERING Vóór a pril mei i 946 94<br />
52g
LEESTEKST T<br />
INGREEP<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
4<br />
MI<br />
T-D5<br />
14 MI<br />
T-D5<br />
2 zwaar. < zwaar<br />
voordat zij u de laatste hulp p verseenen.<br />
I steun<br />
winkelend bijl<br />
0<br />
I Van Zanten & De Groot.<br />
COMMENTAAR I ZieII 7 `Doornroosje' 1^noot<br />
i.<br />
2 Zie'<br />
7 `Ik sta verslonden van het oo g enblik' noot z.<br />
3 Volgens g W. Hazeu is `het slot van het gedicht' g afkomstigg van M. Mok Bio-<br />
grafie, ^ ^ p .66 669).<br />
4 Zetfout in P'-D 2, r. 13: 3 wordt i, p.v word (in M 2 door D. Wolthers met pot-<br />
loodecorri g geerd<br />
.<br />
5 Ditedicht g is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
6 Literatuur over hetedicht: g<br />
W ilderode A. v an 'Gedichten verheerliken. j<br />
[731]<br />
`IN DEZE SNEEUW BEN IK EEN TEEKENING'<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, collectie . , Vermeulen, I^ 28.<br />
T Criterium' S 1(januari 1947), 947 ^ p. p 32. 3<br />
DI Hoonte ,pp.<br />
I z.<br />
PI<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
529<br />
Pz<br />
Dz<br />
MZ<br />
D3<br />
Eersteroef D 2 H-88.<br />
p ^<br />
Tweederoef D 2 H-89.<br />
p ^<br />
Cr to amen HI, p. I ,<br />
y 8 ^ p 74<br />
Ko p i j D 3 , H-12.2.<br />
p l ^<br />
p. 6 I.<br />
Ver amelde gedichten,<br />
^ ^ P 4<br />
Vóór april/mei I 6<br />
94<br />
MI<br />
Titel [ontbreekt] > Sneeuw T-D3<br />
7 de zelfde > dezelfde T-D3
COMMENTAAR IMI Zie I 7 I Doornroos e 1 noot I. Bovenaan noteer noteerdeJan Vermeulen pot-<br />
lood): • `Doornroos 1e<br />
Hoonte , EEr zijn zij verder geen g aanwijzingen l g dat overwogen g<br />
ditedicht g in Doornroos ^ e op te nemen.<br />
p<br />
2 Dit gedicht g is i vertaald a in het Engels g doorJ.S. Holmes.<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Stol k F.R.W., `Sneeuwt het? Ja het sneeuwt.'<br />
[73 2]<br />
ADAM<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. , Vermeulen, H-28.<br />
T Criterium [4] 1uli<br />
au ^stus 94 1 6. ^ p. 5o6. S<br />
M 2 Manuscript, p^3<br />
oorspronkelijk, collectie H. Roest, H 4.<br />
D I Hoonte ^ p . I 9.<br />
P l Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to gamen<br />
III<br />
p. i81.<br />
Kopij D3 H 122.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. 6 8.<br />
^ g ,p 4<br />
DATERING Vóór april/mei i ^46<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[733]<br />
MI<br />
OVERLEVERING MI<br />
530<br />
13 3 verbeelden ve > verbeelden, , T M2<br />
I Zie[71i] 7 `Doornroosje' l^ noot I en 2.<br />
2 Literatuur over hetedicht: g<br />
Bolhuis > A.. 'De De dichter di t van het vers, s dat niet bedierf.'<br />
Mou ts B. `Een ansichtkaart uit de Achterhoek.'<br />
DICHTKUNST<br />
T<br />
DI<br />
PI<br />
p2<br />
Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-28.<br />
><br />
Ad interim 4 a pril 1 947 ^ p . I 34.<br />
Hoonte, p.22.<br />
Eersteproe Eersteroef D 2, H- 88.<br />
p D 2, H-89.<br />
^
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[734]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
INGREEP<br />
531<br />
D2 Cr y to amen ^ III, ^ p. p I 84. 4<br />
M 2 Kop pD3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 6 5I.<br />
Vóór april/mei i 6<br />
94<br />
MI<br />
2 kristal, > bestel, T D3<br />
4 geluk > kristal T D3<br />
14 4 rondom een nu gegeven gg evenaar. > tegen g de nu gevonden g evenaar. T D 3<br />
I Bij M I ^ r. geluk 4g noteerde Jan Vermeulen (potlood) p als voorstel tot correctie:<br />
`kristal?'.<br />
2 Zie[711] 7 `Doornroosje' J, noot i.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door P. Boyce. Y<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Boer, > T. de, `Filosofie en poëzie.' p<br />
Fens > K. `Waarover moet het gaan?' g<br />
Peperkamp,B. mag `Er ma geen g nagel g tussen kunnen.'<br />
ZELFMOORDENAAR<br />
M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H z8.<br />
><br />
T Standpunte z.Ianuari 1 1947), 947 p. , p 39 •<br />
D I Hoonte, ^ P p. 36. 3<br />
P l Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D Z H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to yp amen ^ rrr ^ p. p I 8–I 9 99•<br />
M2 Kopij Pl D3 ^ H I 22.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. P 66 5.<br />
Vóór april/mei I 6<br />
94<br />
MI<br />
6/7 7stro ewit < [geen g stro ewit
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[7351<br />
Titel Zelfmoordenaar > Suicide DI-D3<br />
6 dacht , > dacht T<br />
6 daar buiten > daarbuiten T<br />
12 werd > wordt D I -D3<br />
I ZieII 7 `Doornroosje' ), noot i.<br />
2 Zie'<br />
[720] `Proteïne' , noot 2.<br />
3 Zetfouten in T, r. : been i..v been, en in r. 7: gebeurd, was i..v gebeurd was,<br />
OLIFANT<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. , Vermeulen, H z8.<br />
M 2 Manuscript, p , 17 7 augustus g 94, I 6 H 3z.<br />
T Criterium'(januari S J 1947), 947 p. ^ 31. p 3<br />
M3 Typoscript D I , collectie D.-E. Baestaens, , H-46.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
532<br />
D' Tloonte ,p . 58. 5<br />
P I Eersteroef D 2 H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to y amen ^ Hi, ,pp.<br />
z 2 I .<br />
M4 Kopij 1^I Z2.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 6 8.<br />
^ g ^ P 7<br />
Vóór april/mei I 6<br />
94<br />
MI<br />
2 eten, , werken, , > werken, , eten, , M 2-D3<br />
4 gijg > e M 2 -D 3<br />
8 over trekt. > overtrekt. T D3<br />
9 Tiran en God, ^ > Tyran Y en god, g M2-D3<br />
I I vindt. > vindt;,<br />
I 2 Een > een M2<br />
12 blijven. > blijven; M 2<br />
13Leer<br />
> leer M 2<br />
1 33duizend<br />
maal. > duizendmaal. M 2
COMMENTAAR I Zie [71I] 7 `Doornroosje' 1, noot i.<br />
2 M2 is een manuscript p in het `Gastenboek' van Puckje en Theo Mooi' 1 A.<br />
Marj 1 a) en bevat het onderschrift: `Bij 'Bij ons bezoek, , 17 7 Aug. g '46? 4 Zie over dit<br />
bezoek.1. 33<br />
3 Zetfout in P I -D Z r. 2: ontwaken i..v i.p.v. ontwaken. (niet ggecorrigeerd g in M4);<br />
schrijffout in M 2 , r. 8: Zoolang i.p.v. zoolang<br />
[73 61<br />
INFLATIE<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. Vermeulen, H-28.<br />
,<br />
T Centaur 2 (1946-1947),. 2.56.<br />
p<br />
P Proef D I H-48.<br />
,<br />
D I Sneeuwwitje,. P SI<br />
.<br />
M 2 Kop Pl D 2 ^ ^ I I2.<br />
D 2 Cr y to ^ amen 4, P p. 7I.<br />
M3 Kopij P1 D3 ^ H-I22.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 720. 7<br />
DATERING Vóór april/mei i 6<br />
94<br />
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I ZieI i `Doornroos e' noot I.<br />
7 1,<br />
2 Zie 626 `Vestdijk' noot .<br />
1, 3<br />
3 Zetfout in D 2 , r. 8: uitgespeeld. i..v uitgespeeld (in M3 in onbekende hand (rode<br />
ballpoint) als voorstel tot correctie aangegeven).<br />
P<br />
[7371<br />
KEGELSNEDE<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, collectie J. , Vermeulen, H-28.<br />
T Criterium [5] S (januari I 947,pp.<br />
28.<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D I Sneeuwwit J^^e pp.<br />
i8.<br />
M 2 Kop p D2 H I 12.<br />
J ^<br />
D 2 Cr y to amen p. 20.<br />
^ 4^ p<br />
M3 Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. 723.<br />
^ g ,p 7 3<br />
DATERING Vóór a ril mei i 6<br />
p 94<br />
533
LEESTEKST MI<br />
COMMENTAAR I ZieI I `Doornroos e' noot I.<br />
7 J,<br />
[738]<br />
KINDERANGST<br />
OVERLEVERING T Standpunte 2.1 (januari I 947 ^ p. . 34.<br />
D I Hoonte, ,p p. 442.<br />
P I Eersteroef p D 2 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^amen Hi, ^ p. p 20 s.<br />
M Koi'D3 p HI22.<br />
l ^<br />
D3 V r amelde ggedichten, ^ p. p 6 71.<br />
DATERING Vóórmei I 6<br />
4 94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie 661 `Duel' noot 2.<br />
[739]<br />
HET WEER IS GOED<br />
OVERLEVERING T Stand unte 2. ianuari J 1947), 947 p. ^ p 34.<br />
D I Hoonte ^ p . 53.<br />
P I Eersteroef p D 2 H-88.<br />
^<br />
P2 Tweederoef p D2 H-8 .<br />
^ 9<br />
D 2 Cr to y amen g Hi, ^ p. p 216.<br />
M Kopij D3 p H-1 22.<br />
l ^<br />
D3 Ue ^amelde ^gedichten ^ p.<br />
6 8 2.<br />
DATERING Vóórmei 4 94 I 6<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
534<br />
8 En > en DI-D3<br />
9 den > de DI-D3
COMMENTAAR I Zie 661 `Duel' noot 2.<br />
2 0 24 4oktober I 949 schreef Bert Bakker naar aa<strong>nl</strong>eiding g van de verschijning ) g<br />
van Hoonte aan Achterberg: g `In "Het weer is ggoed"<br />
sta ik zelf zo ten voeten uit,<br />
dat het me vanmorgen g de keel dichtkneep. p De hele Nederlandse lyriek Y cadeau<br />
voor één Achterberg.' g<br />
3 Zetfout in D I -D 2 r. I I: iedereen i.p.v. p iedereen. (niet ggecorrigeerd g in M). M<br />
740<br />
HERZELVING<br />
OVERLEVERING T Stand ante 2.I (januari l I 947^p P. 35.<br />
D I Hoonte, ^ p. p446.<br />
P I Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen 111 p. 20 .<br />
y ^ ^ p 9<br />
M Kopij D3 H-122.<br />
p ) ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p. p 6 75 7S .<br />
DATERING Vóórmei I 6<br />
4 94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Blijkens een aantekening g van Jan Vermeulen is dit ggedicht afkomstig g uit het<br />
`Gedateerde schrift', datedichten g bevatte die in het begin g van 1937 937 waren<br />
ontstaan (zie 6.1). De beginregel van het gedicht g staat ook vermeld op peen<br />
eerste inventarisatie voor Morendo (zie 21.4.2). Het gedicht g is niet overgele- g<br />
verd in het materiaal van Morendo en werd niet in de bundel opgenomen. pg<br />
2 Zie [6611 `Duel' noot 2.<br />
74 1<br />
DORP<br />
OVERLEVERING T Stand unte 2.1anuari ) 1 947 947), P. ^ p 35.<br />
D I Hoonte, ^ p. p 43.<br />
P l Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen ilr p. 206.<br />
y g ,p<br />
M Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 6 72.<br />
DATERING Vóórmei I 6<br />
4 94<br />
53S
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie 661 `Duel' noot 2.<br />
742 LENTE<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[7431<br />
2 Zetfout in P I -D 2 r. 6: is. i, .v is, (niet gecorrigeerd in M<br />
p ^ g g<br />
T Standpunte 2.I (januari J I 947^ p P. 35.<br />
D I Hoonte, ^ p. p 51. S<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to g amen III ,p p. 2 4I.<br />
M Ko i'D 3 H122.<br />
p J ^<br />
D3 Ue amelde gedichten . 6 8 o.<br />
^ ^ ^ p<br />
Vóórmei I 6<br />
4 94<br />
T<br />
3<br />
haren maagdelijken > hare maagdelijke D I -D 3<br />
I Zie 661 `Duel' noot 2.<br />
WOESTI)N<br />
OVERLEVERING T Standpunte 2.1 (januari I 947 ^ p. . 336.<br />
D' Hoonte, , p p. 49.<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D2 Cr y toame<strong>nl</strong>ll g ^ p.<br />
2 I 2.<br />
M Kopij D3, H 122.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, ^ ^ p. P 6 78.<br />
DATERING VóórmeiI 6<br />
4 94<br />
LEESTEKST T<br />
536<br />
M).
COMMENTAAR<br />
[744]<br />
I Zie 661 `Duel', noot 2.<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Hebreeuws door S. van Messel = J. Meijer].<br />
g 1<br />
TWEE SONNETTEN VOOR SPANJE I<br />
OVERLEVERING T De vrije katheder 1 7 juli 1946, p. i83.<br />
D I Hoopte, p. 35.<br />
P l Eerste proef D 2, H-88.<br />
P Z Tweede proef D 2, H-89.<br />
D 2 Cryptogamen Hi, p. 197.<br />
M Kopij D3,<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 664.<br />
DATERING Vóór 15 uni i 6<br />
S) 94<br />
LEESTEKST T<br />
INGREPEN I viaduct < viadiuct<br />
nog van vandaag < nog vandaag<br />
g g g g<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel Twee sonnetten voor S Spanje ane j > Terreur D I -D3<br />
Nummer I > IV DI-D3<br />
6 heet: > heet, D I -D3<br />
8 den > de DI-D3<br />
Io den > de DI-D3<br />
COMMENTAAR I Begin g 1 94 6 heeft P.E. Eldering gAchterberg g om een bijdrage ) g gevraagd g g voor<br />
een aan Spanje p ) g gewijd ) nummer van De vnje ^ katheder, dat bedoeld was als pprotest<br />
teen tegenhet bewind van Franco. De sluitingsdatum g was ggesteld p op 5 1 1juni 1 946.<br />
Achterberg g heeft vier gedichten g gestuurd, g waarvan 744 – 74S `Twee sonnetten<br />
voor Spanje' P 1 werden opgenomen pg (met onder beide gedichten: g `1 946. ' De twee<br />
andereedichten g , [746-747] 74 747 `Voor Spanje', P ) , werden P o 12 ) 'uli 1 946 aan Achter-<br />
bei berggeretourneerd. Zie verder 3 2.1. 4.<br />
2 In D I-D3 vormen– 744 74S `Twee sonnetten voor p Spanje' ) en 74 6– 747<br />
`Voor Spanje' de reeks `Terreur'.<br />
3 Zetfout in P I -D 2 r.: 9 stilte i..v i.p.v. stilte. (in M door D. Wolthers (potlood) P<br />
gecorrl geerd<br />
.<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Heynders, Y 0., `Poëticale discontinuïteit bij Achterberg.' g<br />
537
[7451<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
TWEE SONNETTEN VOOR SPANJE II<br />
T De vrije J katheder 1 771p<br />
uli 1946,. 18 3.<br />
D I Hoonte, ,p33• p.<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to y amen ^ Hr ,p p. 9s I 95.<br />
M Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ,p.662.<br />
Vóór 1 'uni 1 6<br />
S 1 94<br />
T<br />
Reekstitel Twee sonnetten voor S Spanje ane j > Terreur D I -D3<br />
4 diktator > dictator DI-D3<br />
14 4 den > de D I -D3<br />
744 COMMENTAAR I Zie[744] sonnetten voor Spanje p 1 I', , noot 1 en 2.<br />
2 Zetfout in P I -D 2 , r. 6: trappen i.p.v. p tra en. (in M in onbekende hand (rode<br />
ballpoint) p als voorstel tot correctie aangegeven).<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Heynders, Y 0., `Poëticale discontinuïteit bij Achterberg.' g<br />
[7461<br />
VOOR SPANJE I<br />
OVERLEVERING T Ti Jd en taak I I'januari l 1 947, P. p S•<br />
D I Hoonte, , p. p 3<br />
2.<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to y amen ^ Hr ^ p. p I 94.<br />
M Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 66i.<br />
^ ^ ,p<br />
DATERING Vóór I S 1uni I 94 946<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 8 noodlot < noodloot<br />
538
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[7471<br />
S<br />
Reekstitel Voor S Pane<br />
j > Terreur DI-D3<br />
Iz den > de DI-D3<br />
I Ditedicht g en [747] `Voor Spanje p 1 II' hebben behoord tot Achterbeis g i nzen-<br />
dingij g De vrije katheder, maar werden niet opgenomen (zie `Twee sonnet-<br />
bij J ^ pg 744<br />
ten voor Spanje P l ^I', noot I Op .0 z november i 946 stuurde Achterberg g de ge-<br />
dichten aanJ.G. Bomhoff terublicatie p in Tijd en taak. Zie verder 3 z.I. 4.<br />
2 In T is boven de tweeedichten gedichteneen reproductie p van het schilderij schilderij`Het<br />
fusil-<br />
leren van de opstandelingen oop 3 mei 18o8 te Madrid' van F. Goya(1746-18z8)<br />
Y<br />
afgedrukt. g<br />
3 Zie[744] 744 sonnetten voor Spanje p 1 i' noot z.<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Heynders, Y 0., `Poëticale discontinuïteit bij Achterberg.' g<br />
VOOR SPANJE II<br />
OVERLEVERING T Tijd en taak I I januari 1 947, .<br />
januari 947^ p 5.<br />
D' Hoonte, p.<br />
^ p 34.<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to amen rl^ y g ^ p. p I 96.<br />
M Kopij p D3 H I zz.<br />
l ^<br />
D3 Uer amelde gedichten, p. 66 .<br />
^ ,p 3<br />
DATERING VÓÓr 15 I lUni I 946<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP Tusschen < Tuschen<br />
9<br />
VARIANTEN EN M aedrukt bpotlood (in de hand van D. Wolthers<br />
g , p<br />
CORRECTIES<br />
Reekstitel T Voor Spanje<br />
P1<br />
D I -D3 Terreur<br />
Nummer T II<br />
D I -D 3III<br />
539<br />
T D 2 moordenaars van het noorden, die nog net<br />
g<br />
M a<br />
b weerwolven uit het noorden, ook maar net<br />
D3
6 T-D2<br />
M<br />
D3<br />
7 T-D2<br />
M<br />
D3<br />
8 T-D2<br />
M<br />
D3<br />
io T<br />
DI-D3<br />
COMMENTAAR<br />
[748]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
540<br />
konden ontkomen aan de dioscuren;<br />
a<br />
b de dans ontsprongen in die laatste uren;<br />
Germaansche wolven,<br />
a<br />
b [ monsters[5]<br />
monsters van Barcelona en Madrid.<br />
a<br />
b honden<br />
van deuerrilla g hun ^ gering g gggetal<br />
I guerilla, ,<br />
huilend met d'ongure<br />
g<br />
I Zie[746] 74 `Voor Spanje p 1 I', ^ noot I tot en met 3. 3<br />
2 Literatuur over hetedicht: g<br />
Heynders, Y 0., `Poëticale discontinuïteit bij Achterberg.' g<br />
`IS EELCO SOTEMANN VOOR NIETS BEGONNEN?'<br />
M I Kopie P manuscri t p^ uit correspondentieA.L. p Sótemann I.R. van Pesch.<br />
T Podium 494 (augustus/september ^ p. I 8. 96<br />
I.<br />
D I Hoonte,p.<br />
^ p 31. 3<br />
Pl Eersteroef P D 2, ^ H-88.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D2 Cr yp to g amen ill, ,p p. 93. I<br />
M 2 Kopij D3 H-1 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten,<br />
^ g ,p<br />
Kort vóórauaugustus 3 g 94 I 6<br />
MI<br />
p. 66o.<br />
Titel [ontbreekt] > Eelco T D 3<br />
6 bloemen > bloemen, T D3<br />
8 cocon > cocon, T D 3<br />
I 3 ontvangen; g^ > ontvangen. g T D 3<br />
I zijt met hem > Hij is met u T D3<br />
4 gij zijt Hij
COMMENTAAR I In M I r. 4gJ i gij lijkt 1 de g over een andere letter te zijn geschreven, g maar de<br />
oors oorspronkelijke p 1 lezing g is op P de fotokopie p niet te ontcijferen. ontcijferen A.L. Sbtemann<br />
mij mij de kopie P verstrekte, ^ vermoedt dat Achterberg geerst heeft willen schrij 1 -<br />
ven: `hij 'hij is met u' (vgl. g T D 3.<br />
2 Ditedicht g is geschreven g naar aa<strong>nl</strong>eiding gvan het overlijden 1 en van Eelco Sóte-<br />
mannI I-2 juli 31 i 6 94 zoontje ^ zoontj van A.L. Sótemann en I.R. Sótemann-van<br />
M' bevat de opdracht: p `voor Eelco's ouders'. p Op 3 augustus g I 946<br />
schreef A.L. Sótemann een lange g bedankbrief aan Achterberg. g Volgens gSbte ens -<br />
mann heeft Achterberg g hem later verteld `dat het gedicht g ontstaan is doordat<br />
hij J zo getroffen g was door het feit dat het jongetje l g J gecremeerd g werd (vandaar<br />
wel die "rechte vlammen"),iets wat natuurlijk in zijn omgeving g g volstrekt onbe-<br />
kenel om niet te zeggen: gg ongehoord g was'. (Brief aan mij, 1^ 8 augustus g I1994.)<br />
3 In 1 94 948 heeft Achterberg g dit gedicht g ter publicatie P afgestaan g aan Ed. oor H-<br />
nik voor Vrij J Nederland en aan Adriaan Morriën voor Criterium (zie 79o<br />
`Af<br />
reis noot I). De redactie van Criterium vond het `van teersoo<strong>nl</strong>ijke p 1 strekking' g<br />
(ongedateerde On ^ brief A. Morriën, pg [april I9481). Vervol Vervolgens stuurde Achterbergg<br />
hetedicht g in juni 1 I 94 8 ^samen met 797 `Sexoïde' en 798 `Robot' aan Gerrit<br />
Borgers g ter publicatie P in Podium. Op p I I augustus g I 94 8 schreef Borgers g dat de<br />
gedichten edichten ppas in de november-afleveringgegp geplaatst konden worden, ^ maar op p I5<br />
augustus hij stuurde hij de proeven p van dit gedicht g en [798] 79 'Robot', `Robot' die toch nogg<br />
in de augustus/september-afleveringkonden opgenomen<br />
worden o enomen. Zie verder<br />
[7491<br />
4 Volgens g A. Middeldorp p heeft Achterberg g hem verteld dat hij hijin<br />
de eerste<br />
regel g van het gedicht g `Eelco Sótemann' wilde veranderen in `het gestorven g<br />
kind' A. Middeldorp, p> Woord heeft het laatste woord', > p. p I 99 .<br />
DOODBEELD<br />
OVERLEVERING D I Doornroosje,. i. p 5<br />
P I Eersteroef p D 2 , H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D 2 , H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr yp to gamen Hi, ^ p. p 2 S 5 s5.<br />
M Kopij D3 H-I22.<br />
P1 ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 618.<br />
^ g ^ p<br />
DATERING Vóór augustus/september I 6<br />
94<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR I De datering g van 749 `Doodbeeld' tot en met 7S 3 `Blokkeerin g ' is geba<br />
seerd op p de ontstaansgeschiedenis g van Doornroosje. Zie33.I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
541
[75°1<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
VERWILDERING<br />
T Criterium' (januari I p. 2 .<br />
S 1 947 ^ p 7<br />
D I Doornroof e. I .<br />
J^ p 7<br />
P l Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D Z H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen III, p. 2 .<br />
y g ^ p S7<br />
M Kopij D3 H 1 22.<br />
PJ ^<br />
D3 Uer amelde ^ gedichten, g ^ p. p 6zo.<br />
Vóór augustus/september I 6<br />
94<br />
T<br />
S<br />
sterrebeelden > sterrenbeelden DI-D3<br />
COMMENTAAR I Zie[749] noot I.<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
g<br />
AUSCHWITZ<br />
OVERLEVERING T Criterium [5] S (januari 1 947), 947 P. ^ p 33.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
542<br />
D I Doornroosje,. I .<br />
p 9<br />
P l Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen Irr, p. 2 .<br />
yp g ^ p S 9<br />
M Kopij D3 H-122.<br />
p J ^<br />
D3 Uer amelde ^ gedichten, g ^ p. p 622.<br />
Vóór augustus/september 1 6<br />
94<br />
T<br />
I o afgehaakt g > afgehaakt, g D I -D3<br />
I I vreemde > barre P I -D3<br />
12 Krijtletters 1Krijtletters,<br />
> D'-D3<br />
I2 mijn eigen > een vreemde PI-D3<br />
g
12 geschreveng > geschreven , D I -D 3<br />
14 afgemaakt.g > zoekgemaakt. P I -D 3<br />
COMMENTAAR Ii Ze 749 `Doodbeeld' noot I.<br />
2 Dit gedicht g is vertaald in het Duits door A.G. Piechorowski en H.J. Schadlich<br />
en in het Spaans p door E Carrasquer. q<br />
[752]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
PERMANENT WAVE<br />
D I Doornroos ^e p. 21.<br />
J^ p<br />
P I Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D 2 H-89.<br />
P ^<br />
D 2 Cr to amen iii, ,pp.<br />
261.<br />
y ^<br />
M Koi p<br />
' D3HI22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 6 2.<br />
^ g ^ p 4<br />
Vóór augustus/september 1 6<br />
94<br />
DI<br />
COMMENTAAR I Zie [749] 749<br />
noot 1.<br />
9<br />
2 Dit gedicht g is vertaald 1 in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
3 Zetfout in P I -D 2 , r. .weer weer, i.p.v. p weer. (niet ggecorrigeerd g in M). M<br />
[7531<br />
BLOKKEERING<br />
OVERLEVERING D I Doornroos ^e, p. 28. ^ p<br />
P I Eersteroef p D 2 , H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D2 Cr to amen HI, p. 268.<br />
yp ^ p<br />
M Kopij D 3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 6 1.<br />
^ ^ ^ P 3<br />
DDATERINGG946 Vóór augustus/september i<br />
LEESTEKST DI<br />
COMMENTAAR749 I Zie `Doodbeeld' noot 1.<br />
2 Dit gedicht g h i isvertaald<br />
in het Duits door A.G. Piechorowski.<br />
543
[7541<br />
KLERK<br />
OVERLEVERING T Vrij ^ Nederland z8 september p 94 I , 6. p. 4.<br />
M I Manuscript, p ^ oorspronkelijk p l collectie H. Roest, ^ H. 34<br />
D I Hoonte, ,p p. z 7.<br />
P l Eersteroef P D 2, ^ H-88.<br />
P 2 Tweederoef p D Z H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to g amen HI ,p p. I 98.<br />
M 2 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 6 56.<br />
DATERING Vóór 28 september I 6<br />
p 94<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
5 moo gl li' kheid > mogelijkheid D I -D 3<br />
7 staat , > staat. D I -D 3<br />
8 zoo > zo M' > Zo D'.-D3<br />
8 de aap. > den aap. D I -D 3<br />
p p<br />
Iz wist; > wist, M I > wist. DI-D3<br />
I 3 want > Want D' -D3<br />
I 3 ongewender g , > on gewender<br />
M I<br />
COMMENTAAR I Over deublicatie van dit gedicht in Uri Nederland zijn geen gegevens<br />
p g J zijn g ggevens<br />
be-<br />
kend. Zie ook2.1.6. 3<br />
[755]<br />
STATUS NASCENDI<br />
OVERLEVERING T Centaur z 0 946-1947)5 . 2 p S . S<br />
D I Hoonte, pp.<br />
8.<br />
P I Eersteroef D Z H-88.<br />
p ^<br />
P2 Tweederoef p D Z H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to y amen ^ 111 ^ p p. I 7o.<br />
M Kopij p D3 H I zz.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g , p p. 637. 37<br />
DATERING Eind '94G/begin I1947<br />
LEESTEKST T<br />
544
COMMENTAAR I Zie 6z6 `Vestdik' noot .<br />
1, 3<br />
[756]<br />
STATUS MORENDI<br />
OVERLEVERING T Centaur 2(1946-1947)5p. S2<br />
6.<br />
P Proef D I ^ H-48.<br />
D I Sneeuwwit J^^e pp.<br />
16.<br />
M I Koi'D2HII2.<br />
p l ^<br />
D 2 Cr y to ^amen<br />
4, pp.<br />
18.<br />
M 2 Kopij p D 3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p7721.<br />
DATERING Eind i946/begin i 947<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel Status morendi > Status moriendi P-D3<br />
9 bedenk, > bedenk P-D3<br />
COMMENTAAR I Zie [626] `Vestdik' l, noot 3.<br />
2 Zetfout in D 2, r. 13: 3 de i.p.v. p der (niet ggecorrigeerd g in M2). M 2<br />
[757]<br />
`0 MINIMUM DAT ZONDER MENSCHEN IS'<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, H-47.<br />
M 2 Typoscript, kopij ko i' T, T PI 44.<br />
T Kroniek van kunst en kuituur 8 (november I 947^ p. p3S 325.<br />
P Proef D', ^ H-48.<br />
D l Sneeuwwitje, .p 7.<br />
M3 Kop p D 2 H I I2.<br />
l ^<br />
D 2 Cr y to gamen<br />
4, p p. 9.<br />
M4 Kopij p D3 H 122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p 7712.<br />
DATERING VÓÓr 1947<br />
LEESTEKST MI<br />
54S
ONTWIKKELINGSGANG De eerste, getypte g Ypgversie van dit gedicht bestaat uit negen g regels g M I I a). a DDeze<br />
versie heeft Achterberg g vervolgens g in ppotlood en anilinepotlood p (fasen bb-g)<br />
met een strofe(r.(10)–(13)) uituitgebreid. g- Een eerste versie van r. 00)–(1 3 ) no<br />
teerde Achterberg g onder de g getypte p tekst M I II . Door de regels g pplaatste hij<br />
een vraagteken g en vervolgens g hernam hij daaronder aaron er r. Io–I<br />
I M I III). Daar-<br />
na haalde Achterberg g M I II III in één keer door en schreef hij eronder een<br />
nieuwe versie van r. (10)–(1 3)M I IV . Nadat hij hijeen onvolledig g alternatief<br />
voor r.I2)-0 3)genoteerd g had M I V heeft ^ hij het l schrijfproces lp f waarschij1<br />
- n<br />
lijk 1 onderbroken, ^ want de regels g werden in een andere schrijfstof vervolledigd g<br />
fase f) . Ten slotte haalde hij – wederom in potlood p – ook deze regels g weer<br />
door en schreef hij l onderaan het blad de uiteindelijke l versie van r. 02)-03)<br />
(M I VI).<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M I I<br />
MZ-D3<br />
6 MII<br />
9<br />
Mz-D3<br />
MII<br />
M2-D3<br />
MI a typemachine, b-e potlood, f anilinepotlood, potlood<br />
YP ^ P ^ P ^gP<br />
a [ontbreekt]<br />
f Erker<br />
( 9/10)M I II b stro eivit<br />
a Eni' zijt nimmer weggegaan.<br />
g l 1<br />
f weggeweest[.]<br />
a met dit aandachtig raam.<br />
g<br />
f nauwlettend<br />
[aandachtig]<br />
g<br />
[Hier eindigt M I a]<br />
^<br />
M I IIIIIr.Io-I :<br />
3<br />
00) M I II b Het twee ges<br />
prek<br />
vangt g weder aan<br />
III c En hetes gprek vangt gweder<br />
aar4<br />
d Het twee es prek<br />
II) M I II b wantij zijt nimmer weggeweest MI I,<br />
l zijt gg<br />
III c dat u o niet meer verliest<br />
c zich ? door zich en u]<br />
12 M I II b De stilte luistert, onbevreesd<br />
I M I II b date niet zoudt bestaan<br />
3 g<br />
546<br />
[? door M I II, r.(10413);vervolgens (fase d) i n M I II III in één keer doorgehaald]
(9/1o) M I IV stro ewit<br />
M2-D3<br />
M I IVD3 r. (10)-03):<br />
I o M I IV V d Het tweegesprek van vangt<br />
weder aan<br />
(I I M I IV d dat zich niet meer in u verliest<br />
M2-D3<br />
12 M I IV d omdate niet g meer kon bestaan ? voor de regel] g<br />
V e 4o »<br />
f Als in re/en spiegel, die u kiest] = M' V e r3<br />
VIUit deze g spiegel die u kiest<br />
M 2-D3 uit I I<br />
I 3 MI IV d want zijt gij nimmer zijt weggeweest gg<br />
V e Een spiegel, die u kiest [? door de regel] ^<br />
f kuntji g hier niet vandaan.<br />
VIkunt ggij niet gj meer vandaan.<br />
M2-D3<br />
COMMENTAAR I De datering g van M I is gebaseerd g op p het gegeven g g dat de getypte g YP versie de<br />
spelling p g De Vries en Te Winkel heeft. Op P M I tekende Achterberg gaan:<br />
`AdI?'<br />
wat er op P kan wijzen dat hij dit gedicht g eerst ter publicatie p aan Ad interim heeft<br />
gestuurd.<br />
2 0Op S oktober 1947 947 vroeg D.A.M. g Binnendijk BinnendijkAchterberg gom een bijdrage l g<br />
voor Kroniek van kunst en kultuur. Achterberg g stuurde vier gedichten, g waarvan<br />
ditedicht g en [7821 7 `Mamré' gp gepubliceerd werden in de november-aflevering. g<br />
0 PAchterbergs g(ongedateerde) g brief tekende Binnendijk Binnendijkaan: ` 2 in ppetto'.<br />
In<br />
Kroniek van kunst en kultuur zou echter alleen nogg 7S 8 `Nu i ^ jn wij ^ eindelijk ^<br />
bieen' ^ `Uiteindelijk' ) verschijnen. Zie verder 32.2.10.<br />
3<br />
3 Vanaf M 2 staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
$ `NU ZI N WI EINDELI K BI EEN'<br />
7S J J J J<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, H-47.<br />
T Kroniek van kunst en kultuur 9 december I 94 8<br />
P Proef D I ^ H-48.<br />
D I Sneeuwwitje,. p 2. 7<br />
M2 Kop p D Z H I I 2.<br />
l ^<br />
D 2 Cr y to g amen 4, p. p 29. 9<br />
M3 Kopij D3 ^l H-I22.<br />
^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p. p 732. 73<br />
547<br />
'11 335.
DATERING VÓÓr 1947<br />
LEESTEKST M'<br />
VARIANTEN EN MI a typemachine, Yp^ b-c potlood P<br />
CORRECTIES M2 aedrukt g b ,p)<br />
potlood (in de hand van D. Wolthers<br />
Titel Af' a [ontbreekt]<br />
c Uiteindelijk 1<br />
T-D3 I I<br />
I MI a Nu zijn wij 1 eindelijk eindelijk<br />
i' 11 zijn] uit[eindelijk]<br />
bijeen<br />
cU iteindelijk l zijn wij] zijn 1<br />
T-D3<br />
M Ia Duizendmaal kom ik langs u heen<br />
3 g<br />
a ga<br />
T Duizend maal<br />
P D3 Duizendmaal<br />
M I g een stro ewit<br />
4/5<br />
T stro ewit<br />
P D 3een stro ewit<br />
g<br />
6 MI om u weer in te halen<br />
T I I<br />
P-D3 I I;<br />
M Ien vroeger was het eenderlei<br />
7 g<br />
T En<br />
P-D I en<br />
M 2a<br />
b enerlei,<br />
D2-D3<br />
COMMENTAAR I De datering van Al' ggis gebaseerd op p het gegeven g g dat de getypte g tYP versie de<br />
s pellin<br />
gDe<br />
Vries en Te Winkel heeft.<br />
z Zie[75 7577] minimum dat zonder ^ menschen is' noot 2.<br />
3 Vanaf T staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
`GI HEBT U UIT MIJ WEGGENOMEN '<br />
7S9 J J<br />
OVERLEVERING M Typoscript, H-47.<br />
S4 g
DATERING Vóór 1947<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I De datering g van dit gedicht g is gebaseerd g op p het gegeven gg dat M de spelling P g De<br />
Vries en Te Winkel heeft.<br />
2 In 1 948 94 heeft Achterberg g dit gedicht g en [760] 7 `Al sta ik in uw vleesco ggeaderd'<br />
samengevoegd tot één ggedicht ^ 80 7 `Trans plantatie' (zie verder het apparaat pp<br />
aldaar .<br />
[760] `AL STA IK IN UW VLEESCH GEADERD'<br />
OVERLEVERING M Typoscript, H- .<br />
47<br />
DATERING Vóór 1947<br />
LEESTEKST M<br />
COMMENTAAR I Zie[759] 7S9 ^ hebt u uit mij ^ weggenomen' ^ noot I en 2.<br />
[761] HOONTE<br />
OVERLEVERING T Criterium [5] S (januari 1947), 947 p. 28. ^ p<br />
M I Manuscript, p> collectie A.L. Sbtemann > H 4o.<br />
M2 Manuscript, p^ collectieJ.B.W.Polak, , H 4I.<br />
M3 Typoscript D I , collectie D.-E. Baestaens, ^ H-46.<br />
D I Hoonte, ^ p p. 7.<br />
PT Eersteroef p D 2 , H- 88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D2 Cr to amen 111 yp p. I 6.<br />
^ ^ p 9<br />
M4 Kop Pl D3 ^ H-I22.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ,p p. 6 36.<br />
DATERING Vóór januari 1947 I<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
549<br />
2 strepen P > streepen p MI<br />
6 aan de andre kant > later even oud M2-D3
8 speeltoneel p > speeltooneel M I<br />
p<br />
I13 achtergrond, g ^ > achtergrond g – M I<br />
COMMENTAAR I De datering g van [761] 7 `Hoopte' tot en met [766] 7 `Democraat' is ggebaseerd oop<br />
deublicatie p in Criterium, ^ met zeven gedichten g van oudere datum. d Ove Over<br />
de inzending g zijn geen gegevens bekend. Zie verder 2.I.8.<br />
zijn g gg 3<br />
2 0 Op 23 3maart 1947 947 schreef A.L. Sótemann aan Achterberg: g`Gerrit toen jullie<br />
1<br />
de laatste maal bij j ons waren zei je dat je ) een vers Mariahoeve had geschreven g e<br />
dat je je aan mij mijje wilde opdragen. Als je intussen niet van mening gveranderd dbent,<br />
wil je me dan eens een afschrift toesturen? Je begrijpt dat ik er nogal g benieuwd<br />
naar ben.' Achterberg gg heeft toegezegd dit gedicht aan hen op pte zullen dragen, d g<br />
want in een ongedateerde gapril<br />
brief (eind maart/begin a ril bedankte Sótemann<br />
Achterbergvoor `de opdracht p van Hoonte aan ons beiden. Ik had 't inderdaad al<br />
in Criteriumelezen g maar was er niet helemaal zeker van of het 't vers was dat<br />
je bedoelde. Ik vind het een prachtig p g sonnet. Vooral het laatste terzet is su-<br />
bliem en ben dus heel blij dat je 1Tijdens het ons wilt opdragen.' Tijdens een bezoek e<br />
van het echtpaar p Sótemann in Neede heeft Achterberg ghet<br />
beloofde afschrift<br />
MI gemaakt, dat de opdracht `voor Guus en Ida' bevat en gedateerd g is<br />
`Paschen I 947 (= 6-7 7 april p I1947).<br />
3 De herkomst van M 2 is niet bekend. Het manuscript P is gereproduceerd g p in<br />
Commentaar op Achterberg, g^ tussen p. p i 20 en p. p 12I (afbeelding g [6]).<br />
4 Op p de tentoonstelling g Van J'aar totjaar, van boek k tot b boek k t teDen<br />
Haag g(25<br />
5 okto-<br />
ber– 9december I 6 95is een manuscript pvan dit gedicht g tentoongesteld. ges d. Welk<br />
manuscript p dit is geweest, g is niet bekend.<br />
5 Vanaf M 2 staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
6 Literatuur over hetedicht: g<br />
Mourits B. `Een ansichtkaart uit de Achterhoek.'<br />
Sótemann > A.L., 'Achterberg g thuis en op preis.'<br />
Zoeten, C. van, `In de Achterhoek.'<br />
[7 62] AUTODROOM<br />
OVERLEVERING T<br />
MI<br />
D'<br />
P'<br />
PZ<br />
DZ<br />
MZ<br />
D3<br />
DATERING Vóór januari 1947 I<br />
SSA<br />
Criterium [5]<br />
S (januari 1947),<br />
.2 . 947 ^ p. 9<br />
Typoscript D I collectie D.-E. Baestaens, H-46.<br />
Hoonte, ,p .I 4.<br />
Eersteroef Eersteproe D 2, H-88.<br />
p D 2, H-89.<br />
^<br />
Cr y to g amen iii ,p p. 176. 7<br />
p H<br />
j Ko i D 3 H-122.<br />
Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p 6 43.
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
PI a gedrukt, b bl potlood<br />
4 miniaturen > miniatuur P 1 a > miniatuu r- P' b-D3<br />
5 automatieken rond. > auto's de baan in 't rond. PI-D3<br />
7 achter de sturen > van achter 't stuur PI-D3<br />
8 de > naar de P'-D3<br />
COMMENTAAR I Zie61 `Hoo pte' noot I.<br />
7<br />
[763]<br />
QUADRATUUR<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, H-47.<br />
T Criterium [5] S (januari 1 947), 947 ^ p. p 2 9,<br />
P Proef D I ^ H-48.<br />
D' Sneeuwwitje, P . I 9.<br />
M 2 KO1 p D 2 ^II2.<br />
^ ^<br />
D 2 Cr to amen 4, y g p. p 21.<br />
M3 Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p74 7 24 .<br />
DATERING Vóór januari 1 I1947<br />
LEESTEKST T<br />
ONTWIKKELINGSGANG M I bevat een eerste, onvolledige ga, aanzet intyposcript M I a r. i– 8.<br />
In eerste<br />
instantie schreef Achterberg g in ppotlood (fasen b-c) een vervolg g op pdeze regels, g<br />
hieronder afzonderlijk gp gepresenteerd e als M' I II ^ r. 9 – 1 4. In dit tekstge- ge<br />
<strong>deel</strong>te bracht hij vervolgens g in anilinepotlood P enkele wijzigingen aan• daarnaast<br />
voegde g hij r. 13 3 toe en breidde hij het gedicht g verder uit met r. 16-1 7<br />
M I III).<br />
Inotlood (fase h) markeerde hij ten slotte een doublure in r. 9 en 1 3(die<br />
in T<br />
is opgeheven) pg en haalde hij een ope variant in r. 12 door.<br />
EN MI a typemachine, b-c potlood, d- anilinepotlood, h potlood<br />
Yp^ P ^ g p ^ p<br />
CORRECTIES<br />
Titel M'<br />
ffI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
a [ontbreekt]<br />
g Quadratuur<br />
a Een hooge gloop Pover<br />
de steenen<br />
b hardeloo over p de steenen]
2 MI-D3 heeft mij vanavond toegeschenen<br />
l g<br />
M I -D 3 haar gang te zijn, ik stormde naar<br />
3 gg 1^<br />
M I -D3 de deur: een lee ge straat, alleen<br />
4 g<br />
S MI-D3 een been, dat om de hoek verdween.<br />
5/6 M I -D3 stro ewit<br />
6 MI-D3 Zoo zal het altijd wezen waar<br />
1<br />
7 M I a ik wonen zal: een straat en gij gl<br />
b [ik][wolon[:1 een eenzaam huis eni' gl<br />
T D 3<br />
8 MI-D3 komt midden in de nacht voorbij 1<br />
M I IIIr.–I :<br />
9 4<br />
M I I b een werklijkheid, die van mij is<br />
(9) l ^ l<br />
II c als van een afgelegd bezoek ? na de regel]<br />
^<br />
Io M I I b – ik weet, dat ik mij niet vergis, –<br />
1 II c uwwerklijkheid die ^ van mij 1 is] = M I I b (9)]<br />
(II) M I I b oestrekte gestrekt hoek ? na hoek]<br />
c [– ik weet, dat ik mij niet vergis, – = M I I b,(Io)]<br />
9<br />
12 M I II c maakt met mijn hart een rechte [hoek] = M I I brr [??? door rechte hoek]<br />
1<br />
I M I II c ik loop de huizenblokken om:<br />
3 p<br />
I M I II c hetzelfde been staat andersom.<br />
4<br />
M' III<br />
T-D3<br />
[Hier eindigen M I I-II]<br />
MI III-D3 r.9-17:<br />
d [als van een afgelegd bezoek] = M I II c,(9)]<br />
d waarom of ik u niet vervloek?<br />
als van een af gele<br />
gd<br />
bezoek:<br />
M I III d, , r. 9waarom of ik u niet vervloek? is in de marge gggeschreven en met een Ji<br />
l<br />
verbonden met als van een afgelegd bezoek. Een mogelijkheid is ook dat de regel gbe- doeld is als nieuwe regel ^ ro. In potlood (fase h) plaatste Achterberg geen vraagteken ^ door de<br />
reel en verwees hij met een pijl naar de verwante regel M I III d, 13]<br />
zo M I III d [uw werklijkheid, die] gaande [is]<br />
T-D3 I I,<br />
I I M I III d [– ik weet, dat ik mij niet vergis , –] [= M I II y (rr)]<br />
SSz
IZ MI I III d maakt met mijn l hart een rechte hoek]<br />
d [ ] Ne tijd [<br />
d [ ] plotseling [ ]<br />
h [ ] [plotseling] [ ]<br />
TD 3 I I<br />
13 M I III d het uur waarop ik u vervloek<br />
T-D 3 I I> I I .<br />
14 M I III d [ik] hol [de huizenblokken om:]<br />
T-D 3 I I<br />
I 5 M' III d [hetzelfde been staat andersom .]<br />
TD 3<br />
I I°<br />
15/16 M I III d (.rtrofewit?J<br />
T-D 3 [geen strofewit]<br />
16 Al' III d tusschen ons is de muur alleen.<br />
d staat<br />
e een lange g rechte lijn 1 van steen.<br />
f [een lange grechte]<br />
muur [van steen.]<br />
g [en] lan ge<br />
stukken [muur van steen .<br />
T-D 3 I 10<br />
I 7 MI III e ligt g vierkant om mijn 1 voeten heen.<br />
faat<br />
g<br />
f staat<br />
aan staan vierkant om mijn voeten heen.]<br />
g g 1<br />
TD 3 staan vierkant om mijn voeten heen.<br />
t<br />
COMMENTAAR I Zie[761]`Hoonte' noot I.<br />
[764]<br />
[? door de tijd]<br />
(= AP //c, 04)J<br />
? door staat]<br />
voor staat]<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g door J. Brockway Y(2X).<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Louw, > P., `Sirkel en re ghoek in die gedig g g "Creatie" van Gerrit Achterberg.' g<br />
TREINNIMPH<br />
OVERLEVERING MI Manuscript (alleen r. I– op keerzijde van [796] M I H.<br />
p 7 ^ p keerzijde 79 ^ 47<br />
SS3<br />
711 Criterium'(januari S 1 1 947), 947 P. 0. ^ p 3<br />
M 2 Typoscript DD', I ko kopij ' T2,<br />
> collectie D.-E. Baestaens,<br />
> H-46.<br />
T 2 De korenbeurs I. ' uli 1949),<br />
1 949 p. [8]. ^ P<br />
D' Hoonte, ^ p. p 2 4.<br />
P I Eersteroef p D2 H- 88.<br />
^<br />
P2 Tweederoef D 2, p H-89.<br />
s
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
DZ Cryptogamen HI, p. 186.<br />
M3 Kopij D3, H-z zz.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 653.<br />
Vóór Jjanuari<br />
I1947<br />
TI<br />
M' a-b potlood<br />
Titel M Iontbreekt<br />
T I Treinnimph p<br />
M 2-D3 Treinnimf<br />
I M'<br />
TI-D3<br />
Het leven ligt in blauwte aan haar wang<br />
g<br />
te bloeien<br />
2 MI In zoete flauwte steekt de kin naar buiten<br />
T I -D3 I Iwelving o<br />
g<br />
3 MI<br />
T'-D3<br />
om met eengleuf tegen haar lip te sluiten<br />
g g p<br />
1 1 ,<br />
4 MI<br />
a die met haar bove<strong>nl</strong>ip pstaat in ontvang g .<br />
a der?)<br />
T I -D3 1 1 de 1 10<br />
4/5 MI-D3 IStrofewit]<br />
zijn M I I a Wat zijn haar ranke beenen recht en langg<br />
a [beenen] rank en<br />
II b van kussen die als koele winden fluiten<br />
TI-D3<br />
6 MI<br />
TI-D3<br />
knieën enkels o smalle kuiten<br />
Wat zijn haar beenen rank en recht en lang.<br />
zijn g<br />
7 M I lin j ? o stuiten<br />
TI -D3 Knieën en enkels en de slanke kuiten<br />
[Hier eindigt M I]<br />
^<br />
[? door winden]<br />
[
2 Zie [761] `Hoopte' noot I.<br />
P 3 0 I 3mei i 949 vroeg g Jan H. de Groot Achterberg g om een bijdrage J g voor De<br />
korenbeurs het orgaan g van de Werkgemeenschap ^<br />
van Arnhemsche Kunstenaars: `We<br />
begrijpen echter dat we niet in je j nieuwste aanwinsten kunnen duiken, daar dit<br />
orgaan g niet honoreert. ... Misschien wil je jeeen vers afstaan uit je 1 bundel<br />
Hoonte.' Op p I mei 5 stuurde Achterberg g'enige g gedichten g uit "Hoonte"' waar-<br />
van ditedicht g en [769] 79`Het meisje meisjeen de trom' in de juli-aflevering l gwerden<br />
geil gepubliceerd. M 2 heeft voor deze publicatie p als kopij plggediend en bevat zet-<br />
instructies in de hand van C.C.S. Crone. Zie verder2..8. 3 3<br />
[765]<br />
OVERLEVERING T<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
DIEF<br />
MI<br />
DI<br />
PI<br />
Pz<br />
D2<br />
MZ<br />
D3<br />
Criterium [5] S (januari 1947), 947 p. ^ p I. 3<br />
Typoscript D I , collectie D.-E. Baestaens, ^ H-46.<br />
Hoonte, ^ p p. 4I.<br />
Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
Cr y to ^amen 111 ^ p. p 2 40.<br />
Kopij p D3, H-122.<br />
l ^<br />
Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p 6 7o.<br />
Vóór januari ) I1947<br />
[766] DEMOCRAAT<br />
T<br />
I Zie6 7 i `Hoonte' noot I.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Engels g doorJ.S.Holmes en in het Spaans p door<br />
F. Carrasquer. q<br />
OVERLEVERING T Criterium' 5 (januari 1 1947) 5 p. 3 2.<br />
M I Typoscript D I > collectie D.-E. Baestaens, > H- 46.<br />
D I Hoonte, ^ p. p 38. 3<br />
PI Eersteroef p D 2 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to gamen III ^ p. p 201.<br />
M 2 Kopij p D3 H I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ pp. 6 6 7.<br />
SSS
DATERING Vóór januari J I1947<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
7 hoef > heb MI-D3<br />
I I I 2 stro ewit > [geen stro ewit MI-D3<br />
I 2/13 3 [geen g stro ewit > stro ewit M I -D3<br />
COMMENTAAR I Zie[761]`Hoonte' noot I.<br />
[767]<br />
DRAAIDEUR<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, PI 47.<br />
M 2 Typoscript, ko i' T IH .<br />
p l T, 37<br />
T Nederlandse bibliografie o. I (februari<br />
9<br />
P Proef D I H-48.<br />
^<br />
D I Sneeuwwitje, ^^ p. p 9.<br />
M3 Kop P1 D Z ^ H I I2.<br />
D 2 Cr y to g amen 4^ p. p 11.<br />
M4 Kopij p D 3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p. p74I.<br />
DATERING Vóór 8 januari J i1947<br />
LEESTEKST M2<br />
1947), P . 7.<br />
ONTWIKKELINGSGANG Aan een eerstee<strong>deel</strong>te g van dit gedicht ga, intyposcript 1-7) M I a r. I– voegde g<br />
Achterber Achterberg aanvankelijk alleen r. 8 toe (fase b . Later heeft Achterberg, g^ ver-<br />
schillende fasen, het sexteteschreven. g Eerst (fase c) noteerde hij een aanzet<br />
van twee regels g M I I, ^ r. 9–To haalde ^ deze vervolgens g (fase d) in één keer<br />
door en schreef eronder 9r.–I2<br />
M I II . In een iets andere ductus (fasen e-h)<br />
zijn ten slotte r. 1 3 en 14 4tot stand gekomen g omen MI III-V met een laatste cor-<br />
rectie in r. 14 4 (fase i).<br />
VARIANTEN EN MI a typemachine, b potlood, c-h anilinepotlood, i potlood<br />
Yp^ p ^ P ^ p<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI a [ontbreekt]<br />
h Draaideur<br />
5SA<br />
M2-D3
Opdracht M I[ontbreekt]<br />
M 2 voor A.A.M. Stols<br />
T Voor I I<br />
P-D3 [ontbreekt]<br />
I MI-D3 Nu gij niet meer afzonderlijk bestaat,<br />
2 MI-D3 maar uw hoeveelheid in de doode sommen<br />
II<br />
M I pgenomen:<br />
-D 3 van al het andere wordt opgenomen:<br />
4 M I een rijk van nullen dat gl gij binnen gaat, g<br />
M2-D3<br />
1 I binnengaat; g at,<br />
4/5<br />
ml -D 3 stro ewit<br />
5 M I totaliteit, ^ die gij g> i alleen verlaat ><br />
1 0<br />
M2-D3<br />
I<br />
6 MI-D3 de keeren, dat ik van u lig te droomen,<br />
g<br />
7 M'-D3 om tot het oude onderscheid te komen:<br />
8 MI b een vrouw die voor en in de spiegel staat<br />
M2-D3<br />
8/9 MI c stro ewit<br />
9<br />
M2-D3 I I<br />
9 M I I c Worden de winkelruiten zooveel die dieper p<br />
II d wandel ik slapend P lans g de winkelruiten<br />
d winkelramen<br />
M2-D3<br />
Io MI I c dat ik u loopen p zie aan d'overkant<br />
II d opdat p zij zij u weerkaatsen in de straten<br />
M2-D3<br />
I 0/i I MI II d een stro ewit<br />
g<br />
M 2-D3 stro ewit<br />
MI I, r–ro werden (fase d) te amen doorgehaald]<br />
9 ^ g<br />
MI II d of<br />
d Doe ik delazen g deuren langzaam g open p<br />
toegang g [<br />
l<br />
MZ-D3 doe I<br />
I ,<br />
f? na de regel]<br />
I 2 M' II d of gij me achterop zoudt komen lopen [? door achterop]<br />
M Z-T I I ge I I loopen,<br />
P-D3<br />
I I gij I<br />
I 2/13 MI III e (.rtrofewit]<br />
5S7<br />
M2-D3<br />
I I
I 3 MI e Zittik met u in het cafe café teraten p<br />
e Maar elke toegang gsluit<br />
zich achter ml mij<br />
IV f Maar in der d aaldeur raken wij 1 verward<br />
VEn in de draaideur o.<br />
a deur zie ik achterom: m<br />
M 2-D3<br />
h<br />
en<br />
kik l<br />
I 4 MI III<br />
V<br />
e<br />
g<br />
Gij )) zijt t te laat. Ik ben te vroeg. g H Het is voorbij. ) .<br />
[o ik kom,<br />
h Uw lippen pP weten: ja, ) ik kom,<br />
M 2-T<br />
P-D3<br />
i ze ggen<br />
ik zie uw lippen pp zeggen: gg lja,<br />
ik kom.<br />
uw lippen 11 en ze zeggen: en, ja 1 ik kom, ik kom.<br />
[? door zeggen] gg<br />
[De tweede e-le in van M I IIIrr enM I<br />
^^ 3 Illerr r. werden 4 te amen ^ door gehaald<br />
COMMENTAAR I 0 Op29 december 1946 94 vroeg gDirk de Jong g Achterbei om een bijdrage voor<br />
Achterberg<br />
het februari-nummer van Nederlandse bablao g ra e, dat gewijd ewl d zou worden aan het<br />
25-jarig S) g uitgeversjubileum g 1 van A.A.M.Stols. Op P 8 ) januari a i I1947<br />
stuurde Achter-<br />
bei dit gedicht M Z<br />
g g . Zie verder 3 Z.Z.I.<br />
[768]<br />
8 OVOIDE<br />
OVERLEVERING T<br />
MI<br />
DI<br />
PI<br />
AZ<br />
D2<br />
MZ<br />
D3<br />
Columbus 2 (januari/februari ) I1947),P.<br />
p I o 9 .<br />
Typoscript D I collectie D.-E. > e D. E, Baestaens, > H -46. Hoonte, ,p .I 3.<br />
Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
Tweederoef D 2, - P ^ H8 9 ,<br />
Cr yp to amen HI, ^ ^ p. P I75.<br />
Kopij D3, H-122.<br />
Verzamelde gedichten,<br />
^ ^ ^ p p. 46<br />
Z.<br />
DATERING VÓÓr I2 januari ) 1947 I<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
SSg<br />
2 bril, > bril M I -D3<br />
2 ziet, > ziet MI-D3<br />
5 handen, > handen MI-D3<br />
5 vinden, > vinden M I -D3<br />
I 3 g raf, ^ > ggraf:<br />
M I -D3<br />
14 4 als kwam de ronde aarde > Amerika eika komt langzaam g M I D-<br />
3
COMMENTAAR I Begin g januari J 1947 947 was Achterberg g bezig g met de voltooiing g van dit gedicht. g<br />
0Op9 8 januari 1 47 meldde hij<br />
aan Jan Vermeulen: `Het ei is nog g niet af'. Op12<br />
j1 anuari stuurde hij het gedicht, samen met [769] `Het meisje en de trom', en<br />
a hij g ^ 79 meisj<br />
vroeg'ben ` en ik zoo uit het ei gekomen? g En is Ovoïde: ei?' Onderaan de brief<br />
voe gde hij hier aan toe: `anders noem je l het maar: ei.' Vermeulen heeft beide<br />
ggedichten gp gepubliceerd in de Jjanuari februari-afleverin g van Columbus. Op 22<br />
januari<br />
glegde Achterberg g hem nog g een verandering g voor: `Vind je J de slotregel g<br />
van Ovoïde niet beter zo: Amerika komt langzaam g op p hem af. Dan verander je l<br />
hem wel?' Deze wijziging l g g kon blijkbaar niet meer worden opgenomen pg in<br />
Columbus. Zie verder 3 2.2.2.<br />
2 Zetfout in P I -D 2 r. i 2: mond i.p.v. P mond. (niet ggecorrigeerd g in M2 M2).<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Hongaars g door 0. Orbán.<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Vervaeck, B. `Het lijf van de letter.'<br />
[769]<br />
HET MEISJE EN DE TROM<br />
OVERLEVERING T I Columbus 2 Jjanuari februari 1 947), 947 ^ P. p Io 9 .<br />
M I Typoscript D I ko i' T 2, collectie D.-E. Baestaens, H-46.<br />
^ p l , ^<br />
T2 De korenbeurs Li (juli ) 1949), 949 ^ p p. [4]•<br />
D I Hoonte, ^ p. p 2 S.<br />
P I Eersteroef p D2 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to g amen Hi, ,p p. i 78.<br />
M 2 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, g ^ p. p 654. S4<br />
DATERING VÓÓr I2 januari 1947<br />
LEESTEKST P<br />
VARIANTEN EN MI aemachine b potlood<br />
tYP ^ p<br />
CORRECTIES<br />
5S9<br />
2 en kreeg g haar handen > tot in haar tanden P I -D3<br />
3 opnieuw p van God oorspronkelijk p ) in ><br />
en trok een tinteling g naar beide P '-D3<br />
'I drift, > drift MI-D3<br />
I I I 2 stro ewit >een g stro ewit M I -D3<br />
I2 om en om. > om en om. M I a > in elkander [om.] M I b-D3<br />
1 3 dieren; > dieren. M I -D3<br />
I 4 het > Het M I -D3
COMMENTAAR I Zie[768]`Ovoïde' noot 1.<br />
2 Zie'<br />
[764] `Treinmm p h ^ noot 3.<br />
3 Jan van der Vet g vermoedt (vgl. gp Biografie, . 6 654) dat Achterberg g r. 2– 3van<br />
ditedicht g heeft veranderd naar aa<strong>nl</strong>eiding gvan<br />
Hendrik de Vries' recensie van<br />
Hoonte, waarin hij 1 onder meer schreef: `Een scherpe p tY typering P g kan op zichzelf al<br />
haast eenra grap zijn; soms een te ver gaande g grap, gP^ het opnieuw p in handen<br />
kri' krijgen en van eigen g handen in het volgende g sonnet ... [volgt ^ het g edicht '. H. de<br />
Vries, `Gerrit Achterbeis g bundel Hoonte.' In: Vrij J Nederland 19 9 november I1949.)<br />
4 Ditedicht g is vertaald in het Duits door H.J.Schádlich ^in het Engels g door<br />
M. O'Loughlin g en in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
[770]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
560<br />
M I Typoscript, Stols-archief, > H-38.<br />
T Podium oktober 1947), p. I .<br />
4 947 ^ p 7<br />
P Proef D I ^H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, . I 2. p<br />
M 2 Kop p D 2 H-112.<br />
l ^<br />
D 2 Cr y to ^ amen 4^ P p. I 4.<br />
M3 Kopij p D3 HI22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. I.<br />
^ g ^ p 77<br />
Vóór z6 februari 1947<br />
MI<br />
Opdracht P voor A.A.M. Stols > [ontbreekt] T D 3<br />
7 klim. > klim; T D 3<br />
8 Mijn > mijn T D3<br />
Mijn 1<br />
I I tegemoet, > tegemoet T D3<br />
g ^ g<br />
12 met de tijd > voor een keer T D3<br />
1<br />
14 voor ons tweeën > van geen tijd meer T > van ons beiden P D3<br />
4 g tij<br />
M I is Achterbeis g bidra bijdrae<br />
voor het `Liber amicorum A.A.M. Stols' dat ter<br />
gelegenheid51 van Stols' 25-jarig g uitgeversjubileum g 1 samengesteld g werd. Het<br />
album is, zoals wel hetlan P was, ^ nooit in druk verschenen. Op P 26 februari<br />
1947 947 werd alleen een ge<strong>deel</strong>te g ervan bij bij wijze wijzevan proeve p in druk ru aan Stols aan-<br />
geboden. g Op P 9I 1947 juli i vroeg g Achterberg g aan Vermeulen: `Als het Liber<br />
Amicorum "Stols" nietedrukt g wordt kan , ik dan vrijelijk ll beschikken over het<br />
daarin opgenomen Pgpvers "Topaas"?' Zie noot 2 en verder 2.2.I. 3
h711<br />
2 O Op 23 31juli 1947 9maakte<br />
47 Gerrit rri B or<br />
ers g namens de redactie per p brief de fusie<br />
tussen Columbus en Podium odi m bbekend en en nodigde no g hij Achterberg uit het nieu-<br />
hij g aan<br />
we tijdschrift, Podium mee ee te werken. Op p 26 1juli I 947 stuurde Achterberg Achterbei een<br />
onbekend aan tal gedichten. g hten Bor Borgers g antwoordde p9 op augustus g dat de gedich<br />
-<br />
ten in de eerste aflevering g van de nieuwe jaargang g g zouden worden opgenomen. pg<br />
Indeooktober-aflevering g werden drie gedichten g van Achterberg ggp gepubliceerd:<br />
ditedicht g 777 `Veewa gen I 94S ' en [778] 77 `Atoombom'. De drukproeven p zijn 1<br />
mogelijk g l door de redactie gecorrigeerd. g g Zie verder 3 2.2. 7.<br />
3 Vanaf T staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
FOETUS<br />
OVERLEVERING M' Manuscript p (alleen r. I–I I ^ op pvoor- en keerzijde keerzijdevan [796] 79 `Ban' MI<br />
H-47.<br />
T I Victor. Het boek der vrienden. Een literaire parade ter ere van Victor E. van<br />
Vriesland. [Red. M. Vasalis e.a.. Amsterdam, [december] 194 947 7 , p. 9 I.<br />
T 2 Podium 4Juli I 94 8 .6 ,p 18.<br />
M 2 Typoscript D I collectie D.-E. Baestaens, H-46.<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
D I Hoonte ,pp.<br />
21. I .<br />
P l Eersteroef Eersteproe D 2, H-88.<br />
Tweederoef p D2 H-89.<br />
^<br />
D2 Cr y to ^ amen rH ,pp.<br />
i83.<br />
M3 Kopij pl HI22.<br />
D3 Ver amelde ^ gedichten, g ^ p. p 6 50.<br />
Vóór I maart 1947<br />
T I<br />
VARIANTEN EN M' a-c anilinepotlood<br />
p<br />
CORRECTIES M2 a typemachine, b potlood<br />
^ Yp ^ p<br />
Titel M I [ontbreekt]<br />
T I -D 3 Foetus<br />
I m1 I a Dit is het leven heilig en voldaan<br />
g<br />
T I -D3 veilig<br />
2 MI I a Binnen mijn 1vrouw<br />
ontstaan ze bij bijelkander<br />
TI-D3 i I een<br />
56I
3 M I I a Twee ogen en twee oren om de ander<br />
T I twee oo gen<br />
noren den de<br />
T2I de<br />
M 2a<br />
b de n<br />
DI-D3<br />
4 MI I a of tegelijkertijd [breekt af]<br />
II b [ ] een neus komt staan<br />
T 2-D3 en I<br />
4/5 M I II b [geen strofewit]<br />
T' -D3 [strofewit]<br />
5 MT II b<br />
TT-D3<br />
tusschen de wangen en een mond vangt aan<br />
g g<br />
6 MI II b Het bloed een donkre ingebouwde brander<br />
g<br />
T I die donkre<br />
T2-D3 I l 0<br />
7 M I II b houdt overal zijn uitlopers p voorhanden<br />
T I I I uitloopers p<br />
T2-D3 I 1°<br />
8 MI II b om nieuwgebied te voegen aan lichaam.<br />
g g<br />
TI-D3<br />
8/9 MI III c stro ewit?<br />
9<br />
T I -D3 [strofewit]<br />
9 M I III c misvormde voeten voelen nergens g ggrond<br />
c[ 1 [voet 1'es<br />
T I -D3 Misvormde<br />
Do M I III c en handen stulpen P hulpeloos P naar buiten<br />
c stom handjes P l<br />
T I Stom phandjes 1<br />
T2-D3 I I steken<br />
I I M I III c het rompje is een klompje kindervleesch<br />
Pl pl<br />
T I -D3 Het<br />
[Hier eindigt MI]<br />
^<br />
T I -D3 r. I z–I :<br />
^ 4<br />
I I I z T' -D 3 stro ewit<br />
562
I TI-D3<br />
r; TI<br />
T2-D3<br />
r 4 T'-D3<br />
COMMENTAAR<br />
[7721<br />
Maar vocht en vliezen van de moeder sluiten<br />
het onvoltooide toe in dezeeest<br />
g<br />
dat er een mensch langzaam wordt afgerond.<br />
g g<br />
o<br />
I M I is overgeleverd g op p79 het typoscript van 6 `Ban'. M I I II staan op P de<br />
keerzijde van het blad en zijn in de lengterichting g g over fragmenten g van 74 6<br />
`Treinnim p h' en r ` i ^' stonden op het ^ el de ^ rond 8ebied ' (zie Appendix pp A) ge-<br />
schreven. M I III staat op p de voorzijde, 1^ onderaan en omgekeerd g geschreven. g<br />
Alle fragmenten g zijn naderhand in anilinepotlood p doorgehaald. g Zie verder ook<br />
de commentaar bij de andere gedichten. g<br />
2 0Op 1 o december 1 946 vroeg g dereredactie van Victor. Het boek der vrienden Ach -<br />
terber gom een bijdrage l g voor de bundel, die ^ werd samengesteld g ter gelegenheid g g<br />
van de vijfenvijftigste 1 l g verjaardag l g van Victor E. van Vriesland op p 27 7 oktober<br />
1 947. 947 De sluitingstermijn g ) was I maart I 947 . De bundel verscheen pas p in decem-<br />
ber 1947. 947 Op 13 3 april p 1 948 bedankte Van Vriesland Achterberg g voor 'het `h mooie<br />
sonnet'. Zie verder 3 2.2. 4.<br />
3 Ditedicht g heeft Achterberg g vóór april p 94 I 8 ter publicatie p aan Podium ge-<br />
stuurd. Zie [793] ook' noot ^ I en verder 3 2. 3 . 3.<br />
4 Vanaf T 2 staat ditedicht g in de nieuwe spelling.<br />
BRUIDEGOM<br />
OVERLEVERING T Ad interim 4 a pril 1947), 947 ^ p p. 1 3 S.<br />
D I Hoonte, p. p 20.<br />
P I Eerste roef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr y to gamen HI, p. 182.<br />
^ p<br />
M Kopij D3 H 1 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 6 .<br />
^ 8 ^ p 49<br />
DATERING Vóór april 1<br />
p 947<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I De datering g van [772] 77 'Bruidegom' g tot en met 77S `Extern p oreet ) e' is geba<br />
seerd op p de publicatie p in Ad interim, ^ samen met [664] 4'Registratie' g en [733]<br />
Dichtkunst'. Over de inzending zijn geen gegevens bekend. Zie ook 2.2. .<br />
5 6 3<br />
g zijn g gg 3 S<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Engels doorJ.S. Holmes ax .<br />
g g
[7731<br />
VENDUTIE<br />
OVERLEVERING T Ad interim 4 a pril 1 947), 947 ^ P. p I 3 6.<br />
M I Typoscript D I > collectie D.-E. Baestaens, > H-46. H .<br />
D I Hoonte .62.<br />
,p<br />
P I Eersteroef p D 2 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to gamen Iir p. 225.<br />
^ p<br />
M 2 Kopij pl ^ H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ ^ gedichten, ,p p. 6 9 I.<br />
DATERING Vóór april p 1947 I<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie'<br />
[772] 'Bruidegom,' noot I.<br />
[7741<br />
wINNETOU<br />
OVERLEVERING T Ad interim 4 a pril 1 947 947), ^ P. p I 3 7.<br />
M I Typoscript D I > collectie D.-E. Baestaens, > H-46. II .<br />
D' Hoonte ,pp.<br />
2 8.<br />
P l Eersteroef p D 2, H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to gamen HI ^ p. p I 9o.<br />
M 2 Kopij p 1 D3 ^ H-122.<br />
D3 Verzamelde ^ ^gedichten, ^ p. p 657. S7<br />
DATERING Vóór april I<br />
p 947<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
4 muur... > muur. MI-D3<br />
6 te loor > teloor MI-D3<br />
I o hield > hieldt D I -D3<br />
COMMENTAAR I Zie2 'Bruide om' noot I.<br />
77 g<br />
564
[7751<br />
OVERLEVERING T<br />
EXTEMPOREETJE<br />
MI<br />
D'<br />
PI<br />
Pz<br />
DZ<br />
Mz<br />
D3<br />
DATERING Vóór april i<br />
p 947<br />
LEESTEKST T<br />
Ad interim 4 a pril I 947 ^ p p. I 38.<br />
Typoscript D I ^ collectie D.-E. Baestaens, , H- 46.<br />
Hoonte, ^ p p. 45.<br />
Eersteroef DZ ^I<br />
p 88.<br />
^<br />
Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
Cr y to ^ amen irr ,p.<br />
Z o 8.<br />
Kop p<br />
D3 HH I 2 2.<br />
l ^<br />
Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 674. 6<br />
COMMENTAAR I Zie2 'Bruide om' noot I.<br />
77 g<br />
[776]<br />
OVERLEVERING T<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
5 6 5<br />
WERKSTER<br />
MT<br />
D'<br />
PI<br />
PZ<br />
Dz<br />
Mz<br />
D3<br />
Vrij ^ Nederland 26 Jjuli 1947,<br />
947^<br />
. p 1 S.<br />
Typoscript D I > collectie D.-E. Baestaens, > H-46.<br />
Hoonte, ^ p. p 9<br />
Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
Cr to amen HI, p. I 1.<br />
y ^ ^ p 9<br />
Ko p i j D3 H 122.<br />
p l ^<br />
Verzamelde ^ ggedichten, ^ p. p 56<br />
8.<br />
VóórlBjulil<br />
J 947<br />
T<br />
Opdracht p voor ds Buskes > [ontbreekt] MI-D3<br />
I I blik, > blik. M I -D3<br />
12 symbolen Y > S Symbolen mbolen M I -D3<br />
I Achterberg g heeft dit ggedicht afgestaan g aan Ed. Hoornik ter publicatie p in Vrij J<br />
Nederland. Op p 18 juli l I 947 schreef Hoornik hem: 'Je gedicht g heeft ee zoner zonder uit-<br />
zonderin galle redacteuren diep pontroerd. Het gooit g inderdaad alle discussie,
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
zelfs alle daden volkomen overhoop p ....' Hoornik doelde op pde<br />
discussie die<br />
was ontstaan naar aa<strong>nl</strong>eiding g van de bespreking P g van En Jezus ^ schreef in 't ^<br />
door M.H. van der Zede Y in Tijd en taak. Ook de redacteur van Tijd J en taak,<br />
J.J. Buskes, die zich tegen de recensie gekeerd had en aan wie dit gedicht in T is<br />
g g g<br />
opgedragen, noemde het gedicht `de meest overtuigende weerlegging van het<br />
g g gg g<br />
artikel van Mej. v.d. Ze de' (brief aan Achterberg, o juli I . Zie verder<br />
Mej. Y g^ 3 1 947<br />
3 2 .2.6.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Duits door H.T. Asbeck, ^ in het Engels g door<br />
P. Boyce Y (2x) en P. Vincent , in het Es Peranto<br />
door G.F. Makkink in het Frans<br />
door H. Fa ne in het Russisch door E.V. Vitkovskij en in het Spaans door<br />
g ^ 1 p<br />
F. Albal [= F. Carras uer 2x en F. Carrasquer (3x).<br />
q 9 3<br />
3 Literatuur over hetedicht:<br />
g<br />
Groot,J.H.de, `Bij een vers van Gerrit Achterberg.'<br />
> 'Bij g<br />
Kranendonk, A. Dichter bij de werkster.'<br />
Nihof j J., `Het lot van de werkster.'<br />
Stolk, F R.W. Dichter en werkster.'<br />
VEEWAGEN 1945<br />
T Podium oktober 1 947),<br />
D I Hoonte, p. – o.<br />
^ P 39 4<br />
4 947 1 .<br />
^ P. p 5<br />
P I Eersteroef D 2 , H-88.<br />
P ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 , H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen III p. 202-20 .<br />
y g ^ p 3<br />
M Kopij D3 H 122.<br />
P1 ^<br />
D3 Uer amelde gedichten, p. 668-66 .<br />
^ g ^ p 9<br />
Vóór z6 juli 1947<br />
T<br />
7 T Een heer zei tot een vreemde mijnheer:<br />
1<br />
D I -D3 I 1 mijnheer l<br />
(22/2 3) D I -D3 stro ewit<br />
3<br />
T eindigt na r. 22]<br />
^<br />
D'-D3, r.(23)–(35):<br />
s<br />
2 DI-D3 Naar Ressen-Bemmel, naar Ressen-Bemmel.<br />
3<br />
566
24 D'.-D3 Als e m'n vader j ziet, vertel hem:<br />
2 DI-D3 ik ben naar Ressen-Bemmel geweest.<br />
S g<br />
(25/26) D I -D 3 stro ewit<br />
26 D I -D3 Van Ressen-Bemmel naar Kostverloren.<br />
(27) 7 D I -D 3Wi Wij konden de conducteur niet horen.<br />
28 DI-D3 De machinist was te ver naar voren.<br />
(29) D 1 9 -D 3 Wij hebben hem onderweg gverloren.<br />
o D I -D 3 God hebbe zijn n ziel in Hellendoorn.<br />
3 1<br />
3 I DI-D3 God hebbe zijn zijn geest in Endegeest Ende eest.<br />
Z D I -D 3 stro ewit<br />
33<br />
2 DI-D3 Van Ressen-Bemmel naar Ber en-Belzen.<br />
3 g<br />
D I -D3 Zou je m'n zuster willen omhelzen?<br />
33 1<br />
D I -D3 Ga heimelijk naar mijn huis en meld ze:<br />
(34) heimelijk J<br />
D I -D3 in Bergen-Belzen wacht ons het beest.<br />
3S g<br />
COMMENTAAR I Zie [770] 77 'Topaas', p noot 2.<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Russisch door E.V. Vitkovskij. Vitkovskij<br />
[778]<br />
ATOOMBOM<br />
DATERING Vóór 26uli<br />
J i1947<br />
LEESTEKST T<br />
T Podium 4 oktober 1 947), 947 ^ p. p 16.<br />
D I Hoonte, ^ p. p 54.<br />
P I Eersteroef D 2 H-88.<br />
P ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 H-89.<br />
P ^<br />
D 2 Cr to amen HI, p. 2I .<br />
yp g ^ p 7<br />
M Kopij D3 Pl ^<br />
D3 Ve amelde ^ gedichten, g ^ p. P 6 8. 3<br />
INGREEP hard. < hard,<br />
3<br />
567
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
6 de maan > een maan D I --D3<br />
12 niet > niet meer D I -D3<br />
18 de dichter, de taal. > dichter en taal. D I -D3<br />
I mijn > vijf DI-D3<br />
9 mijn l<br />
COMMENTAAR I Zie[77o] 77 'Topaas', p noot 2.<br />
2 Literatuur over hetedicht: g<br />
Koelewin j > M., `Over "Atoombom".'<br />
Vleuten, > J. van der, `Hoe lees ik "Atoombom" van Achterberg?' g<br />
[7791<br />
AMETHIST<br />
OVERLEVERING T De groene Amsterdammer 29 9 november I 947^ p . 7.<br />
D I Ploonte ,pp.<br />
I i.<br />
P I Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen Iii, p. I .<br />
y ^ ^ p 73<br />
M Kopij D3 H 122.<br />
p l ^<br />
D3 Ve amelde gedichten, p. 6 0.<br />
^ g ^ p 4<br />
DATERING Vóór september i<br />
p 947<br />
LEESTEKST T<br />
INGREPEN I boOmen. < boomen<br />
9 elkaar. < elkaar,<br />
I 3 steekt < steek<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
4<br />
4<br />
S<br />
6<br />
II<br />
steen, met > steen. Zijn DI-D3<br />
zoomen. > zomen DI-D3<br />
Ik zie een boer er in > vol gen<br />
een boer in het DI-D3<br />
Hij is van aardewerk, ^ > Die schijnt van leem te zijn 1^ D I -D3<br />
de watten, die daar hanen g > golvende g watten ^ hangend g D I -D3<br />
COMMENTAAR I 0 januari I vroeg C.J.Kelk Achterberg om een gedicht voor De groene<br />
Op 9 947 gg g g<br />
Amsterdammer. Het is niet bekend wanneer Achterberg g dit ggedicht heeft ge-<br />
stuurd in iedereval g vóór september p 1947, 947^ gezien g de in Tafgedrukte g ru voet-<br />
568
[7 80] ECTOPLASMA<br />
` bundel in voorbereiding: Capriccio'. In september was de titel<br />
noot: Ult een bu de v g p p<br />
Capriccio vervangen door Hoonte. Zie 2.2.8 en 34.1.<br />
g 3 3 4<br />
OVERLEVERING T Ad interim 4 (oktober 1 947)á P . 393.<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p. 13.<br />
M i Kopij D 2, H-rrz.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. i5.<br />
M 2 Kopij D3, H-122.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 718.<br />
DATERING Vóór oktober 1947<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I De datering g van dit ggedicht en 781 `Han kast' g is gebaseerd g op p de ppublicatie<br />
in Ad interim, samen met drie oudereedichten. g Over de inzending g zijn geen zijn g<br />
gegevens geg bekend. Zie ook 3 2.2. 9.<br />
[781] HANGKAST<br />
OVERLEVERING T Ad interim 4 (oktober 1 947), p. 396.<br />
P Proef D', H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p. 14.<br />
M I Kopij D 2, H-112.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. 16.<br />
M 2 Kopij D3, H-i22.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 719.<br />
DATERING Vóór oktober 1947<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP dat ik < dat<br />
9<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
569<br />
P a gedrukt, b potlood<br />
8/9 9 [geen ^ stro ewit > stro ewit P-D3<br />
14 4 centuur > centuur P a > ceintuur P b-D3
COMMENTAAR I Zie[78o] 'Ectoplasma', noot I.<br />
7 p<br />
[782] 7 MAMRÉ<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, p ^ H-47 .<br />
M 2 Typoscript, ko kopij i' T I ^ H. 44<br />
/II Kroniek van kunst en kultuur 8 (november 1947), 947 p. ^p oz. 3<br />
P Proef D I H-48.<br />
^<br />
DATERING Vóóroktober I<br />
S 947<br />
LEESTEKST M2<br />
D I Sneeuwwit ^ e, p. p 8.<br />
T 2 Dichters van dezen ^ ^tijd. Red. D.A.M. Binnendijk. I 9 e dr., > Amsterdam, > I1954,<br />
p. 204.<br />
M3 Kop p D 2 H I I2.<br />
l ^<br />
D 2 Cr y to g amen 4, pp.<br />
I o.<br />
M4 Kop Pl D3 ^ H-I ZZ.<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p73 p. I.<br />
VARIANTEN EN MI a zw inkt, b anilinepotlood, p ^ c-d potlood p<br />
CORRECTIES M3 aedrukt g b potlood (in de hand van D. Wolthers ,p)<br />
Titel M Ia [ontbreekt]<br />
b Mamre<br />
c [Mamr]é<br />
M2-T2<br />
M3 a<br />
b Mamr e<br />
D2-D3<br />
I MI-D3 De wind staat in de eiken als een zee<br />
z MI-D3 van marmora, een harde mijmer bleef<br />
3 MI-D3 sedert uw sterven over in de dreef<br />
4 MI-D3 der hersenen, waar ik u denk aan twee.<br />
4/5 M I -D3 stro ewit<br />
5 MI-D3 Waar de memoiren zich van lieverlee<br />
6 M' losmaken van de zin die ze beschreef .<br />
M 2-D3 0<br />
570
7 fig'<br />
8 MI<br />
M2-D3<br />
1112-D1<br />
T2-D3<br />
8/9 MI-D3<br />
9<br />
[strofewit]<br />
MI a En buiten mij mij de groote g cirkelgang g g<br />
b En buiten mij het dergelijk gl verlies<br />
b andere<br />
M 2-D3 I andere<br />
I a M I -D3 uwer versnippering in de natuur,<br />
pp g<br />
I I M 1 b spreiding p g^ die<br />
b waarin ik u niet volgen g kan.<br />
M2-D3<br />
0<br />
I 1/12 M Ib stro ewit?<br />
M 2-D3 [geen strofewit]<br />
12 MI b [ o ]<br />
c hoofd en heelal [ o ] op den duur<br />
d [ ] bezinken [ ]<br />
M 2-D3 Hoofd I I<br />
I z/i 3 M I -T I[geen strofewit]<br />
P-D3 [strofewit]<br />
a 0 zeef<br />
b en het verstand ze doorlaat als een zeef<br />
a i<br />
0 mee.<br />
b terof g geworden g in<br />
voor<br />
zijn zij dwarsdoorsnee[.]<br />
c te ijl[geworden]in<br />
ijl g<br />
c ruim hurq [ I<br />
c 2 [ zijn 1<br />
I I ruim I I<br />
I I fijn l voor Mnemosyne. Y<br />
I 3 MI b alsof een god g door deze holte blies<br />
C ] [holte]n [ ? door n]<br />
MZ-D3 Alsof I I°<br />
14 MI<br />
M2-D3<br />
COMMENTAAR<br />
S71<br />
b ontstaat het vers en waait de boom er van.<br />
[regel tussen ? door de regel]<br />
^ ^ g<br />
? door op den duur]<br />
p<br />
I De eerste aanzet van ditedicht g M I a) dateert wellicht van vóór i 947 ge<br />
zien de spelling p g De Vries en Te Winkel.<br />
2 Zie[757] 7S7 minimum dat zonder ^ menschen is', noot 2.<br />
3 0 Op 25 Snovember i 9S3 schreef Achterberg g aan D.A.M. Binnendijk Binnendij in verband<br />
de opname p van dit gedicht g in de herdruk van de bloemlezing g Dichters van
[783]<br />
de ^ en Jtijd(T 2): `De 8e regel g van Mamré uit Sneeuwwitje Sneeuwwitj veranderde ik in:<br />
fijn l geworden gYvoor<br />
Mnemos ne.'<br />
4 De verandering g in T 2 ^r. 8 is later door D. Wolthers overgenomen g in M3, de<br />
ko pij l voor D 2 . Omdat het in dit ggeval g gaat om het bijwerken 1 bijk van een iid nm -<br />
dels verouderde versie, wordt in het apparaat PP alleen de gecorrigeerde g g versie van<br />
M3 betrokken.<br />
5 Zetfout in D3 r. 14: 4 er van i.p.v i..v er van.<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, H-47.<br />
T Criterium 6 (januari 94 I 8 ^ p. p 8.<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p . II.<br />
M 2 Kop D 2 H I I 2.<br />
Pl ^<br />
D 2 Cr y to ^ amen 4^ p. I. p 3<br />
M3 Kopij D3 ^ I22.<br />
Pl ^<br />
D3 Uer amelde ^ gedichten ^ p p. 7716.<br />
DATERING Vóóranuari i 8<br />
1 94<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a emachine b potlood, c anilinepotlood, d-f potlood<br />
tY ^ p ^ p ^ p<br />
p<br />
CORRECTIES<br />
Titel M' a [ontbreekt]<br />
TD 3<br />
f Overari j g<br />
I M'-D3 Geweken uit de wereld van vandaag,<br />
I<br />
2 MI a houd ik u op met p gisteren. g Gedichten,<br />
c ri hier<br />
f [oP]<br />
T-D3 I<br />
M I 3 a die u met uw geschiedenis g bevruchten<br />
c zich in<br />
f met<br />
TD 3<br />
57z
4<br />
MI<br />
T-D3<br />
4/5 M'-D3<br />
S<br />
MI<br />
T-D3<br />
6 MI<br />
T-D 3<br />
7 MI<br />
T-D3<br />
8 MI<br />
T-D3<br />
8/9 MI<br />
T-D3<br />
9<br />
T-D 3<br />
t o MI<br />
T-D3<br />
I iMI<br />
573<br />
M'<br />
T-D3<br />
a telen uit u een altijd jonger zaad<br />
c [ ] I-xxxxx_j } [ ]<br />
f [ ] [uit u] [ ]<br />
f [ I hieruit [ ]<br />
[strofewit]<br />
a van woord [breekt af]<br />
b waaraanji g u vermeeren laat .<br />
c vernieuwen<br />
f<br />
b Zonder vermindering te moeten duchten.<br />
g<br />
b ver anderin g<br />
b verbastering<br />
zonder<br />
b Gij zijt uw eigen g soort in al' opzichten p<br />
b de<br />
b omdatji g in mijn 1 wortelstokken staat.<br />
b waarmee<br />
c[waarmee]i' [gij voor[?]<br />
in uw<br />
c [strofewit]<br />
c Overblijvende plant p onder de grond g<br />
cOver e gl<br />
e ven<br />
c Overjarige<br />
f[Overgebleven] g<br />
c komen de bloemen telkens weer omhoog<br />
c uw naar boven<br />
f<br />
c 0 1 daar op jaar<br />
c anders en dezelfde<br />
c verschillend<br />
d .<br />
? door [xxxxx] en uit u]<br />
? na Overjarige]<br />
g
I I I 2 M I [strofewit]<br />
TD3 I I<br />
1 2 M I c Bloei die zich aan uw voortbewegen g bond<br />
c overblijven J<br />
c het voortbewegen g<br />
d de stengelstukken g<br />
T-D3<br />
1 3 MI I c van sten gelstuk tot stengelstuk g geschoven g<br />
c 0 stengelstukken g mee [geschoven] g<br />
c derwelke stengelstukken, g ,g geschoven<br />
d mee [geschoven] g<br />
II d en[?]<br />
d onder mijn 1voeten met mij mij mee geschoven g<br />
III e beneden mij mij in 't donker mee geschoven, g<br />
TD3 I<br />
I 4 M I II d en iedere lente stralend bij elkaar.<br />
III<br />
T-D3<br />
e knopen p zich dood en leven aan elkaar.<br />
COMMENTAAR I Op 0 I november i 947 vroeg g WF. Hermans Achterberg g om ggedichten<br />
voor<br />
Criterium. Wanneer Achterberg g zijn bijdrage heeftgestuurd, is niet bekend. In<br />
zijn l g<br />
de januari-aflevering J g van Criterium werden dit ggedicht, [784] 7 4 'Smaragd' g en 7S 8<br />
`Reflexie'e gpubliceerd. Zie verder 3 2.2.11.<br />
[784]<br />
SMARAGD<br />
OVERLEVERING T Criterium [6] (januari j I<br />
1<br />
8 p.<br />
94 ^ p 9.<br />
M I Typoscript D I > collectie D.-E. Baestaens,<br />
><br />
H- 46.<br />
D I Hoonte, ,p9• p.<br />
PT Eersteroef D 2, p H-88.<br />
^<br />
132 Tweederoef D 2, p H-8 .<br />
^ 9<br />
D 2 Cr to amen HI, p. I y ^ ^ p 1. 7<br />
M 2 Ko Kopi'<br />
D3 H-i 22.<br />
^<br />
D3 Uer ^amelde gedichten, g ,p p. 6 38.<br />
DATERING Vóór januari i 8<br />
J 94<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie' [783]J `Overjarig, g^ noot I.<br />
2 Dit2x<br />
gedicht is vertaald in het Engels g doorJ.S. Holmes .<br />
574<br />
I
[785]<br />
REFLEXIE<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, II .<br />
47<br />
T Criterium [6](januari J 94 I 8. io. ^ p<br />
P Proef D I ^ H-48.<br />
D I Sneeu2v2vit ^ ^e, p. p I o.<br />
M 2 Kop D 2 H^ 11 p 2<br />
2.<br />
J ^<br />
D 2 Cr .^ to ^amen 4, P.<br />
12.<br />
M3 Kopij D3 H-I22.<br />
p l i<br />
D3 Uer amelde gedichten, p. I.<br />
g ^ p 7 S<br />
DATERING Vóór januari I 8<br />
J 94<br />
LEESTEKST T<br />
ONTWIKKELINGSGANG M I bevat een eerste, , onvolledige g versie van dit g,<br />
gedicht intyposcript M I I a r.<br />
I–I I .Onder dite<strong>deel</strong>te g heeft Achterberg gin<br />
drie stadia aan de laatste strofe<br />
ggewerkt, ^ hieronder afzonderlijk gepresenteerd gp als M I II III en IV.<br />
EN MI a typemachine, b anilinepotlood, c-f potlood<br />
VARIANTEN Yp , p , p<br />
CORRECTIES<br />
Titel M I I a [ontbreekt]<br />
f Reflexie ie tussen en ? erboven<br />
T-D3<br />
2 MII blijft soms nog g lang g onder de menschen,<br />
T D3 I<br />
I mensen,<br />
3 MII hoewel er niets meer is te wenschen,<br />
T D3 I I wensen,<br />
4<br />
II<br />
(Wu) M I II<br />
(i z) M I II<br />
57S<br />
MII<br />
T-D3<br />
MII<br />
T-D3<br />
a wat wederzien en werklijkheid aangaat.<br />
1 g<br />
b ] of [<br />
waartegen gij onmiddellijk gaat leven<br />
g gl onmiddellijk g<br />
Hier eindigt M I a]<br />
g<br />
M I IIr.I 2 – I:<br />
4<br />
b stro ewit<br />
b Ik kan de tijd J verkorten of verlengen g<br />
b De tijd tijd laat zich over uw dood verlengen g
3) M I II b<br />
4) M I II b<br />
II I2 M I III stro ewit<br />
0 I stand ? door stand]<br />
is opgeheven ? door opgeheven]<br />
pg pg<br />
M I II r.(12)–(14)werden niet doorgehaald; eronder noteerde Achterberg een<br />
g<br />
alternatief M I III r. 0-2)–(14)..]<br />
M I III r. ( 12)-04) :<br />
02) M I III c De stippen pp van de tijd tijdte zengen g<br />
d zonder reije stippen pp van de tijd tijdte<br />
zengen]<br />
I M I III c die u o omgeven<br />
3 g<br />
d ^waartussen ^b<br />
04) M I III c [ o ]stand<br />
d [ 0<br />
11/12 M I IV efstrofewit]<br />
T-D3<br />
M I II/III r.(12)–(I4)werden (fase e) tezamen doorgehaald]<br />
^<br />
M I IV-D3, r. 12-14:<br />
12 M I IV e Zonder zich met de tijd te moeten mengen<br />
1 g<br />
T-D3<br />
I M I IV e is hun betekenis intact gebleven.<br />
3 g<br />
T-D3<br />
z4 M I IV e<br />
T-D 3<br />
COMMENTAAR<br />
[786] RISICO<br />
God heeft een buiten- en een binnenkant.<br />
I De eerste aanzet intyposcript M I a dateert wellicht van vóór 1 947 , gezien g<br />
de spelling p g De Vries en Te Winkel.<br />
2 Zie[77 83] 3'Overjarig', 1 g^noot<br />
I.<br />
OVERLEVERING T Palaestra 2 (januari i 8<br />
J 94 , p. 59•<br />
D Hoonte, 47.<br />
DATERING Vóóranuari I 8<br />
1 94<br />
576
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
4<br />
keren > keren: D<br />
COMMENTAAR I 0 22 september p 1947 947 vroeg H. g van Wagenvoorde g Achterbergg om een 'een aan -<br />
tal van uw nieuwste verzen' voor Palaestra. Op p 2 januari<br />
941<br />
8 bedankte hij hijAch<br />
-<br />
terber gvoor zijn bijdrage i g – dit gedicht g en [787] 77`Castrup' p–, die werd gp e ubli-<br />
ceerd in de januari-aflevering. 1 g Zie ook [788] 7 `Sloot' ^ noot 1 en verder 32.2.12.<br />
3<br />
2 In 1 9S 3 heeft Achterberg g dit gedicht g omgewerkt g tot twee gedichten, g ^ [941] 94<br />
`Risico I' en[942] 94 `Risico II' (zie verder het apparaat pp aldaar). aar<br />
{7 77 8 7]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
577<br />
T Palaestra 2 ^<br />
anuari 94 1 8. ^ p. 59-<br />
D I Hoonte, ^ p. p 3o.<br />
P l Eersteroef D 2, ^ H-88.<br />
P 2 Tweederoef D p 2 , H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to amen III, p. 1 y ^ ,p 9 2.<br />
M Kopij<br />
p D3 H I 22.<br />
l ^<br />
D3 Ve amelde ^ gedichten, g ^ p p. 659. 59<br />
Tussen 26 januari J 1947 947 en januari 1 948<br />
T<br />
Titel Castrup > Kastrup D'-D3<br />
I De terminus auo q is gebaseerd g op pde referenties aan de ramp P met een Neder- er<br />
lands vliegtuig,o op26 januari 947 1947 in Kastrup (Denemarken). P Tot de dodelijke dodelijk<br />
behoorden de Amerikaanse zan geres<br />
en filmactrice Grace Moore<br />
(1 901-1 947),de heer gP.<br />
En el(188o-1 947),directeur van N.V. Dekker's hout-<br />
handel te Zaandam, en de Zweedserins p Gustaaf Adolf(1906 - 1947). Zie A.<br />
Middeldorp, p ^ wereld van Gerrit ga p S 6-6o.<br />
2 Zie[786]`Risico' noot 1.
[788] SLOOT<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
T Palaestra 2 februariI 8. 8.<br />
94 ^ p 3<br />
P Proef D I H-48.<br />
^<br />
D I Sneeuwwitje, . zo.<br />
p<br />
M I Kopij D 2 II- I Iz.<br />
p l ^<br />
D 2 Cr to amen p. 22.<br />
y ^<br />
4, p<br />
M 2 Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Uer amelde gedichten, p. 725.<br />
^ g ^ p 7 S<br />
Vóór februari 1948<br />
94<br />
T<br />
Titel Sloot > Slootkant P-D3<br />
4 same<strong>nl</strong>oop, > same<strong>nl</strong>oop; P-D3<br />
COMMENTAAR I Toen H. van Wagenvoorde g Achterberg g op P z januari I 8 bedankte<br />
januari 94 edan te voor zijn 1<br />
eerste bijdrage 1 g aan Palaestra (zie [786] 7 `Risico', s noot t > I sc schreef eef hij: 1 'Gaarne aarne<br />
houden wij l ons aanbevolen voor nog gmeer ee veevan verzen Uw hand.' In de februa -<br />
ri-aflevering g van Palaestra verscheen alleen nog g dit ggedicht.<br />
[7891<br />
RATH & DOODEHEEFVER<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, H<br />
p ^ H-47.<br />
T Uri ^ Nederland april 1 948,.<br />
J 3 Pp 7•<br />
P l Proef D I H-48.<br />
^<br />
D I Sneeuwwitje, p.<br />
6.<br />
M 2 Kop p l DD2 2 H 11 z.<br />
^<br />
P 2 Proef D 2 reisvel ^H-11<br />
3 .<br />
D 2 Cr ypto g amen 4^ p. p 8.<br />
M3 Kopij p l D3 ? H-I zz.<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, ^ ^ p. p7711.<br />
DATERING Vóór iz maart 1948<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
578
VARIANTEN EN MI a bi inkt, b-c anilinepotlood, d-h potlood<br />
p ^ p<br />
CORRECTIES<br />
Titel M' [ontbreekt]<br />
T-D 3 Rath & Doodeheefver<br />
M Ia Op het behangsel Rath en Doodeheefver<br />
b [ [behang] van [<br />
T-D3 I het<br />
2 MI b staan de figuren die gij hebt gekend:<br />
g , g l g<br />
TD3 I i 0<br />
M Ib een hond,[?] hand, een omgevallen vent<br />
3 g<br />
c het hart ? door het en een]<br />
d 2 boomtak bloesemend<br />
T een<br />
P I-D3I I 0<br />
4 MI b o<br />
d en kinderschommels die naar voren zweven<br />
T-D3 I I 0<br />
4/5 M Ib stro ewit<br />
T-D3 I I<br />
M I b de randen door de ratten aangevreten ? door de regel]<br />
5 g g<br />
TD3 De<br />
6 MI I d staan in [? J7<br />
de hoeken[?] krullend[?] overend.<br />
II f krullen met scherpe tanden overend<br />
p<br />
f steken hun [? door de regels]<br />
IVkrullen g tegen de g plinten p [overend.] = M I I<br />
h vanuit de hoeken<br />
h aan de vier hoeken<br />
T-D3 I I<br />
7 MI I d Maar het is sterk, het kostte 8o cent<br />
III f Oud en verschoten, in zichzelf frequent, q ^ [? door frequent] q<br />
f Vaal [? c door Vaal en Oud]<br />
T-D3 Oud<br />
8 M' I d en is het oud interieurebleven g<br />
d Het is o<br />
e [Het is] met u in harmonieebleven. g<br />
III f raakt het motief tegen g de muur vergeten g<br />
f versleten<br />
T-D3 I Ivergeten. g<br />
579<br />
voor Al l I, r.-8 en met eenpijl verbonden met M I III, r. 7-4;? ? door M I 7^ 7–<br />
III, r. 8<br />
versleten en vergeten] g
8/9 Mr<br />
9<br />
IVI 2<br />
I2<br />
r;<br />
14<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T<br />
PI-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
M'<br />
T-D3<br />
M'<br />
T-D3<br />
e [strofewit]<br />
e Want deze beelden stonden in uw ogen<br />
g<br />
e Maar<br />
To M I e en deze ogen g zijn 1 uiteengegaan.<br />
T D 3 I<br />
I uiteengegaan. gg<br />
I I M I e Hoe hoog en ver werden de schommelbogen.<br />
g g<br />
T-D3 I I<br />
een stro ewit<br />
g<br />
stro ewit<br />
[geen stro ewitl<br />
b J<br />
e Het hart kreeg alle ruimte om te slaan.<br />
g<br />
e De hand wees mij mi de wegen naar het leven.<br />
e De wereld bloeit. De dood is opgeheven.<br />
pg<br />
COMMENTAAR I 0 Op I maart i 94 8 bedankte Ed. Hoornik Achterberg gvoor<br />
de acht sonnetten<br />
die hij had afgestaan g ter ppublicatie in Vrij J Nederland: `Uit 1je<br />
8-luik zocht ik voor<br />
Vrij Nederland "Rath & Doodeheefver". Persoo<strong>nl</strong>ijk 1 vind ik "Afreis" en "Eelco"<br />
nog g mooier, ^ maar ze lijken me minder geschikt g voor een weekblad.' Afge- ge<br />
zien van deenoemde g gedichten g (zie 79o `Afreis' en 748<br />
Telco') heeft ver-<br />
moedelijk 1 ook 79 2 `Weerbericht' tot de inzending g behoord, dat samen met dit<br />
ggedicht in Vrij J j Nederland werd gP<br />
gepubliceerd. Zie verder32.3.i.<br />
2 Op 0 I maart 1957 9S7 vroeg g de redactie van De variator, ^ het personeelsblad p<br />
van de<br />
firma Rath & Doodeheefver, toestemming g aan Achterberg g om dit gedicht g in<br />
het blad op p te nemen en tevens of hij hijeen toelichting gbij het gedicht wilde<br />
bij g<br />
schrijven. In De variator Io.6 i 9S7^P 77-8 is het gedicht g gepubliceerd gP e over ge<br />
nomen uit Sneeuwwitje) ^ met een toelichting g van Dolf Verspoor Vers oor die daarvoor<br />
Achterberg gggevraagd g was (mededeling g D. Vers oor in brief aan mij d.d.<br />
Verspoor, 1<br />
20 november 1992).<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Kusters, W. `Ketenen tekenen.'<br />
Kusters, W, Arenden, ketenen.<br />
Sande, > J. van de `Onsterfelijk 1 behan g.'<br />
Strydom, y S. > "`De dichter van het vers dat niet bedierf".'<br />
Vers p oor D. `Rath > & Doodeheefver.'<br />
Westerink, H. `Behan g en poëzie.' p<br />
580
[79°1<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
[791]<br />
AFREIS<br />
T Criterium [6] mei 1948),. 2 .<br />
p 59<br />
D I Hoonte p. I o.<br />
,p<br />
PI Eersteroef D 2 , H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, ^-I8 .<br />
p ^ 9<br />
D 2 Cr to amen Hi, p. 1 2.<br />
y ^ ^ p 7<br />
M Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 6 .<br />
^ ^ ^ p 39<br />
Vóór 12 maart 1948<br />
94<br />
T<br />
4 weerszij. 1 > weerzi 1j<br />
. DI -D3<br />
8 dingen g > dieren DI-D3<br />
I Ik maak mij klaar > Ik kleed mij aan D I 3 mij mij -D 3<br />
I Achterberg heeft gdit gedicht vóór 12 maart 1 94 8 aan Ed. Hoornik gestuurd g<br />
ter te Ppublicatie<br />
in Vrij ^ Nederland, maar daarin werd het niet opgenomen pg (zie<br />
[789] 7 9 'Rath Rat & D ood ehe efver'<br />
^noot 1 . In maart of april p heeft Achterberg g het<br />
gedicht, ssamen met [748] 74 Telco' en 79 1 `Kermesse d'été' ^ aan Criterium ge<br />
stuurd. Zie verder2. 33.2.<br />
2 Voor dit i ggedicht ed ontving g Achterberg gde Poëzieprijs p l 1949 van de gemeente g<br />
Amsterdam, bedoeld 1 voor v o`het r beste este in 1 948 94 in tijdschrift of bundel g e publi-<br />
ceerdeedicht'. g Zie verder 32.3.2. 33<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Mourits B. `Een ansichtkaart uit de Achterhoek.'<br />
KERMESSE D'ÉTÉ<br />
OVERLEVERING T Criterium [6] (mei 1 94 8)> p. 2 57- 2 5 8-<br />
D I Hoopte, p. 65-66.<br />
P I Eerste proef D 2, H- 88.<br />
P 2 Tweede proef D 2, H-89.<br />
D 2 Cryptogamen Hi, p. 2 32- 2 34.<br />
M Kopij D3, H-122.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 697-698.<br />
58I
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Vóór 2 april I 8<br />
p 94<br />
T<br />
3<br />
3<br />
S<br />
6<br />
II<br />
I2<br />
33<br />
40<br />
rutschbaan, > rutsbaan, PI -D3<br />
ik>hi'1 PI-D3<br />
Ik > Hijl Hi Hij > Ik PI-D3<br />
jongedame l g > dito dame P i -D3<br />
eeneheime g wenk > Maurits Mok, ^mijn l vriend, P i -D3<br />
Sla > En sla eens DI-D3<br />
God mag g het weten wat of wie. > zoopgerold pg als een oblie. PI-D3<br />
COMMENTAAR I Mogelijk g l doelde Achterbergg op dit gedicht g toen hij 0 24 uni I 947 aan Mau-<br />
rits Mok schreef: Wat die dame betreft: wat nietoed g is, ^is niet geschreven'. g<br />
Volens Volgenseen mededeling gvan Mok aan Hazeu heeft Achterberg gPl op zijn verzoek<br />
deersoonsverwisselin P g(in r. 3^ 5 en 6) aangebracht gp (zie Biografie, 4I2<br />
.<br />
2 Op p april p i 8 94 stuurde Achterberg dit g gedicht g aan Jan Vermeulen met het<br />
verzoek het aan de bundel Hoonte toe te voegen. g Op 0 8 april antwoordde Vermeulen:<br />
`Ik kan niet zeggen ze en hoe goed ik het vind. Al weet ik dat het buiten<br />
je andere werk evalt ... maar het heeft me verrast en het lijkt 1 me zonder enige g<br />
overdrijving overdrijvin meesterlijk, l^ en ook in veel opzichten p nieuw. Je publiceert P het toch<br />
zeker eerst nog g in een tijdschrift (Podium misschien?)'. Zie ook noot 3 en ver-<br />
der.I. 34<br />
3 Naar aa<strong>nl</strong>eiding g van Achterbeis g inzending g bij 1 Criterium (zie 79o<br />
'Afreis',<br />
noot r schreef Adriaan Morriën: `Ik vond ze erg gmooi, ^vooral ook het lange g<br />
dat in deze vorm iets bijna "nieuws", of misschien ongewoons g voor 1 jouw poë<br />
zie was, en dat daarom misschien nog gggeheel andere kansen en mogelijkheden g 1<br />
biedt?' Zie verder2. 33.2.<br />
4 Zetfout in D I r. 26: excecuteren. i.p.v. p executeren.<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Kroon, > D. ` Maurits Mok en Gerrit Achterberg.' g<br />
[792]<br />
OVERLEVERING MI<br />
T<br />
PI<br />
DI<br />
58z<br />
WEERBERICHT<br />
Manuscript, p ^ H-47. H<br />
Uri J j Nederland 3pp7•<br />
april 1948,<br />
Proef D I H-48.<br />
Sneeuwwitje, 5.
Titel MI a [ontbreekt]<br />
f Weerbericht<br />
T-D3<br />
I<br />
2<br />
3<br />
4<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
M'<br />
M2 Koi' p D2 H-IIz.<br />
l ^<br />
P 2 Proef D 2 reisvel H .113.<br />
^<br />
D 2 Cr y to g amen 4, p p. 7.<br />
M3 Kopij p D 3 , H I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, ^ ^ p p. 771o.<br />
DATERING Vóóra ril I 8<br />
3 p 94<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a bl inkt, b-c anilinepotlood, d-f potlood<br />
p ^ p<br />
CORRECTIES<br />
T-D3<br />
4/5 MI c stro ewit<br />
T-D3<br />
5<br />
a De wolken hanen in een net van licht<br />
g<br />
a teen g het westen [breekt af]<br />
b<br />
koele dominanten ? door koele]<br />
b binnen het blauw, dat zich aan alle kanten<br />
c die zich langzaam g als ggroote dril voortplanten. p<br />
grote<br />
b ophoudt [breekt af]<br />
c Een zaad trekt heel de witte hemel dicht<br />
M I c Er komt weer reen regen, zegt ghet<br />
weerbericht.<br />
d Waarschij<strong>nl</strong>ijk 11 [<br />
T-D3<br />
6 M' c Zegen g des Heeren, van ^ langs g alle kanten<br />
d vele<br />
f alle<br />
T-D3 Heren, I<br />
7<br />
5g3<br />
MI<br />
T-D3<br />
c komende over de dieren en delanten<br />
p<br />
c [komend]<br />
d naderend<br />
d komend<br />
? na vele]<br />
? door naderend
8 M'<br />
T-D3<br />
8/9<br />
9<br />
I0<br />
II<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
IO2 M'<br />
T-D3<br />
I MI<br />
3<br />
T-D3<br />
c en waari' met uw lichaam tusschen ligt.<br />
g l g<br />
I tussen<br />
c stro ewit<br />
I I<br />
c Ik ben het leven uw bestaan verschuldigd<br />
g<br />
I I ,<br />
c En [xxxx] de elementen met mij mee<br />
c [ ] kreeg [<br />
d maar<br />
c De steenen dorsten naar verzadiging gg<br />
I I stenen<br />
d [strofewit]<br />
12 MI d 0 vermenigvuldigd<br />
e Nu u in de dood gmet<br />
ieder ding<br />
T-D3<br />
I I ,<br />
e of ik het ben o vermenigvuldigt<br />
e zo vrij1 ? door vrij] 1<br />
,<br />
14 MI e Heb ik met God en alle mensen vree<br />
T-D3<br />
heb<br />
COMMENTAAR I De eerste aanzet van ditedicht g (M I a-c) dateert wellicht van vóór 1947, 947, ge-<br />
zien de spelling p g De Vries en Te Winkel.<br />
2 Mogelijk g l heeft Achterberg g dit gedicht g vóór I 2 maart i 94 8 aan Ed. Hoornik<br />
gestuurd voor Uri j g Nederland, waarin het, samen met [7 89] 'Rath<br />
J , ^ 79 & Doodeheefver'<br />
(zie ook aldaar, noot I gepubliceerd ,gp werd.<br />
[793]<br />
OVERLEVERING MI<br />
T<br />
P<br />
D'<br />
Mz<br />
Dz<br />
M3<br />
D3<br />
584<br />
EUCLIDES<br />
Manuscript, p IH H-47. ,<br />
Podium 4 ^94,p uli I 8 p. 616.<br />
Proef D I , H-48.<br />
Sneeuwwitje, p.<br />
21.<br />
Kopij p l D 2 HII2.<br />
^<br />
Cr y to ^ amen 4, p. p 2 3.<br />
Kopi'D3HI22. l ^<br />
Uer ^amelde ggedichten, ^ P p. 7726.<br />
I<br />
l I
DATERING Vóóra ril I 8<br />
3 p 94<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a-b bl inkt, c anilinepotlood, p , d-h potlood p od o<br />
CORRECTIES P aedrukt g b ^ potlood p<br />
Titel MI a [ontbreekt]<br />
g Euclides<br />
T-D3<br />
I MI<br />
T-D3<br />
Gij zijt aan het bestaande tegenstrijdig g l g<br />
2 ml Buiging g g en ronding g^ om u h enele e g gd,<br />
T heenele g g, d<br />
P-D3 1<br />
10<br />
3 M I -D 3 eenmaal uw beeld te buiten, u , trokken recht<br />
4<br />
M'<br />
T-D3<br />
4/5 MI-D3<br />
5 MI<br />
T<br />
P<br />
6 MI<br />
7<br />
D'-D3<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
8 MI<br />
5 8 5<br />
T-D3<br />
a o<br />
d en maakten u aan alles<br />
stro ewit<br />
evenwi' ldig<br />
a Binnen uw lijnen werd de tijd ontijdig<br />
1 l lg<br />
h [ ]die [<br />
a<br />
b Tussen [<br />
a en schoof de ruimte uit uw lichaam weg<br />
b uit de ruimte schoof<br />
b uit de ruimte] gleed g<br />
[<br />
I I schoof de ruimte uit<br />
a en ieder woord, dat nog iets g van u zegt g<br />
d begrip gp<br />
d[ieder][begrip][,] rip, [? door d o begrip gp en woord]<br />
Ieder I 10 ,<br />
a ijlt 1<br />
0<br />
d o 1 zichzelf te overschrijden overschrijden [? door te] t<br />
d krijgt lggdoel<br />
te veel en middelen te weinig.<br />
l
793 `Euclides' M I (collectie NLMD)<br />
586
8/9<br />
9<br />
I0<br />
II<br />
M I I r.– Io<br />
9<br />
M I I a gij vergezelt uzelve in alzijdig [(voor gij]<br />
(9) gl g 1 g g l<br />
Io M I I c ^niet meer echt [? door niet meer echt]<br />
(8/9) M I II<br />
(9) M I II<br />
(To) M' II<br />
[Hier eindigt M' I. Mogelijk is r. een alternatief voor r. 1 of r. I. De losse notitie in<br />
r.(10), met iets witruimte onder r. genoteerd, is wellicht bedoeld als alternatief voor r. 6<br />
of r. 7 de ^e<br />
notitie werd niet doorgehaald)]<br />
MI II r.– io<br />
9<br />
d stro ewit<br />
d Hoe kan ik u met Euclides beschrijven<br />
1<br />
d met een figuur, die punten nodig heeft<br />
g ^ p g<br />
W I II, r. – Io werden tezamen doorgehaald]<br />
M I III-D3, r. 9–ii:<br />
M I III e [strofewit]<br />
T-D3 I I<br />
M I III e Ik kan u niet met Euclides beschrijven<br />
T-D3 I I><br />
M I III «e want de figuur g waarmee gij g} samenvalt<br />
h congrueert g<br />
T-D3<br />
M I III e heeftunten p nodig der g oneindigheid g<br />
IV f blijft l hangen g ingelogen[?]overle overleg<br />
g [heeft punten p nodig gder oneindigheid] g<br />
T-D3<br />
I I .<br />
I i/i 2 M T IV g [strofewit]<br />
T-D3 I<br />
I<br />
[? door M I III, r. 9–II]<br />
iz M I IV g nochthans moet gij binnen de perken blijven<br />
g [nochtans] [ ] [g]e [<br />
T-D3 Nochtans I I gij I<br />
I 3 M' IV a van het gedicht dat om u samenbalt<br />
g g<br />
h [u] verdisconteert<br />
T-D3<br />
5g7<br />
f? door gelogen?]J<br />
1= M' III]<br />
f? door [g]e en gijl
79<br />
5 88<br />
'Verzoendag', AP (0^ (óC \t\D<br />
ogio,
14 M I IV g met al het wit tussen de woorden uit<br />
g met de caesuren ren t ss tussen het geluid g [? door de reels g<br />
h in de caesuur die ieder woordeleidt g<br />
T<br />
P a<br />
b [in] al het wit dat ieder woord omsluit .<br />
DI-D3<br />
COMMENTAAR I 0pap april i 94 8 stuurde Achterbergg 793 `Euclides' tot en met [796] 79 `Ban'<br />
aan Fokke Sierksma terublicatie p in Podium. Op p 6 april p bedankte Sierksma<br />
voor voo dde inzending g en schreef hij onder meer: `Voor mijn J "eigenbelang" is<br />
vooral Euclides weer een van die verzen, zoals jij 11 ze alleen kunt schrijven.' 1 De<br />
gedichten werden samen met het eerder gestuurde gedicht g [771] 77 `Foetus' ^ ge<br />
publiceerd in de juli-aflevering. 1 g Zie verder 3 2. 33.<br />
.<br />
2 Literatuur over hetedicht: g<br />
Smit, G. `Drie sonnetten.'<br />
[794]<br />
VERZOENDAG<br />
OVERLEVERING M I Typoscript, H-47.<br />
T Podium 4 (juli 1 948), p. 616.<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p. 22.<br />
M 2 Kopij D 2 , 1-1-112.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. 24.<br />
M3 Kopij D3, H-1 22.<br />
D3 Tlel7ameldegedichten, p. 727.<br />
DATERING Vóóra ril I 8<br />
3 p 94<br />
LEESTEKST T<br />
oONTWIKKELINGSGANG M' bevat een eerste, ^ onvolledige g versie van dit gedicht intyposcript MI ga,<br />
r. 1-9). 9 Vervolgens g heeft Achterberg g (in ppotlood en anilinepotlood) p oo drie aan-<br />
zetten voor een vervolg gggenoteerd, ^1<br />
die in de synopsis afzonderlijk worden<br />
geil gepresenteerd als M' I III ^ r. 9– I I . De laatste notitie hiervan in aniline -<br />
potlood il (fase d) haalde Achterberg g later in potlood il (fase e) door. Eronder<br />
schreef hij, J, in twee stadia M I IV V de ^ definitieve versie van r. 9 –I 4^die<br />
hieronder tezamen met de overige g bronnen wordt weergegeven.<br />
5g9
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M'<br />
T-D3<br />
2 MT<br />
4<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI a emachine b-c potlood, o d anilinepotlood, -e<br />
potlood<br />
a [ontbreekt]<br />
Verzoendag<br />
g<br />
(8/9) MI I a stro ewit<br />
9<br />
^ p ^ , 0 od<br />
p gp<br />
arenzen g van mensch en God en dier,<br />
b[ ] God [en] [mensch] [en e dier.] e.<br />
bmensch [en] [God] ende. dier.]<br />
bGod [en] mensch dier.]<br />
mens<br />
a Het heilige g der heilige g ontwaakt,<br />
b[ ] heili ge<br />
n<br />
M I I III r.(9)-0 I:<br />
(9) M I I a van het papier Pp [breekt af]<br />
b dat u had vastgelegd:<br />
II c van heta ier ppwaarop pik<br />
u bezat<br />
III d [van heta ppier onder ^ mijn 1hand d gelegen g e e gen – M I Ill? door ? de regel] g<br />
d [van heta pp ier dat u tesamenhield<br />
I o Al' I b dunne dimensie van behoudenis, d s<br />
b op<br />
b der<br />
II c dunne dimensie [breekt af]<br />
I I AP I b dat nu een doorzicht wordt op uw geheel<br />
p g<br />
M I I, r.– 9 rl werden (fase c) in één keer doorgehaald. g In fase d haalde Achterberg g dit<br />
gge<strong>deel</strong>te nogmaals g door, ^ tezamen amen met M I II, ^ r. 9^ – Io . Al' III, r. 9 werd an lase e ge<br />
schrapt]<br />
M I IV-D3, r. 9-14:<br />
8/9 M' IV e [strofewit]<br />
T-D 3<br />
9 M' IV e van het papier, dat u tot-6<br />
e [ ] gebonden hield<br />
V f [van het papier,] dat u gebonden hield [= M I IV]<br />
T-D3 I I<br />
590
II() M I IVV e aan lettertekens, die tesamen stonden<br />
3 f I I het van u wisten,<br />
g<br />
te samen stonden<br />
T D 3 i I tesamen<br />
l<br />
I I M I IV e om wat zij wisselend van u bevonden,<br />
3 f dat zij u maar een bladzij-dik bladzij -di betwistten,<br />
g wat zij wisselend van u bevonden 1= M I IV]<br />
T-D3<br />
I I i 2 M I IV eeen stro ewit<br />
g<br />
3 f I I<br />
T-D3 stro ewit<br />
I I;<br />
[Het herstel van M' II r. Ir in aseis door middel van een pijl aangegeven]<br />
^ J<br />
I z M I IV e spel , doorzichzelve ritselend bezield.<br />
3 f I I<br />
f 10 door zichzelve [ritselend bezield .<br />
T-D3 I<br />
10<br />
133 M I V f tot zoveel vuur, ^ dat er geen g vezel blij blijft 1<br />
T-D3 I I<br />
14 4 MI V<br />
T-D3<br />
f tussen wat is en wat er over schrijft. 1 ft<br />
COMMENTAAR I De eerste aanzet van ditedicht g M I a) dateert wellicht van vóór 1947, 947 eg<br />
zien de spelling p g De Vries en Te Winkel.<br />
2 Zie`Euclides' 793 noot I.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Spaans p door F. Carrasquer. 9<br />
[7951<br />
ONDERTROUW<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, H-47.<br />
T Podium 4 (juli 1948), p. 617.<br />
P Proef D T , H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p. 23.<br />
M z Kopij D z, H-r r z.<br />
D z Cryptogamen 4, p. 25.<br />
M3 Kopij D3, H-122.<br />
D3 Tler7ameldegedichten, p. 728.<br />
DATERING Vóór a ril i 8<br />
3 p 94<br />
S91
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a typemachine, b-c potlood, d-e anilinepotlood, f potlood<br />
YP ^ P ^ P ^ p<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
3<br />
I 4<br />
T-D3<br />
yip<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
a [ontbreekt]<br />
f Ondertrouw<br />
in zijn verleden tijd de wil verdwijnt<br />
De<br />
5 M' a De stilte die buiten het huis ontstaat<br />
b [ ] [xx][staat]<br />
[ ]bestaat]<br />
TD3 I I,<br />
6 MI geeft aan het leege hart hilte en baat.<br />
T-D3 1 I lege 1 I<br />
7 MI<br />
9<br />
I 0<br />
II<br />
I2<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
13 MI<br />
T-D3<br />
COMMENTAAR<br />
592<br />
Alles wat niet meer wezen kon omlijnt<br />
1<br />
a Ik kon u ook niet hooren komen [breekt a<br />
b had eerder [hooren komen]<br />
c [z eerder [ook niet]<br />
d [had [eerder ook niet]<br />
I<br />
I horen komen.<br />
b Dit is de deur. Een zoete streemevoel<br />
g<br />
c van kou<br />
daat g u vooruit o<br />
e terwijl ggij<br />
i binnentreedt<br />
f Zolang ik het niet beter van u weet<br />
g<br />
f zijt weer met uzelve toegenomen<br />
l gij g<br />
f en staan wij tot elkaar in ondertrouw.<br />
? door vooruit]<br />
I De eerste aanzet van ditedicht g M I a) dateert wellicht van vóór I 947,e g -<br />
zien de spelling p g De Vries en Te Winkel.<br />
2 Zie[793 ] noot I.
[796]<br />
BAN<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, H-47.<br />
T Podium 4 (juli 1948), p. 617.<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p. 24.<br />
M Z Kopij D 2, H-rrz.<br />
D 2 Cryptogamen q, p. 26.<br />
M 3 Kopij D3, H-122.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 729.<br />
DATERING V66ra ril I 8<br />
3 p 94<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI aemachine ^b-c potlood, p d anilinepotlood, e ^ potlood<br />
p ^ po Iood<br />
CORRECTIES P aedrukt b potlood<br />
g ^p<br />
Titel M Ia [ontbreekt]<br />
e Ban<br />
T-D3 I I<br />
I MI-D3 Wanneer ik met u samenza t vergingen v 1ggen 2 M' alle omstandigheden g die zich c aa aan<br />
TD3 I i 0<br />
M I -D 3 mij in het leven hadden voorgedaan,<br />
3 J g ,<br />
M I a omdat zi zij niet naar binnen konden de dringen d en g<br />
T<br />
P a<br />
b<br />
DI-D3<br />
4S M Ib [strofewit]<br />
T-D3 I I<br />
5 M Ib waar de ggordijnen l naar beneden hin hingen g<br />
b De raamgordijnen g l met ivoren ringen g<br />
T<br />
P a<br />
I<br />
l<br />
I<br />
b d [e] [ ]<br />
D I -D 3 I I<br />
6 MI b schoven van boven op het hout tesaam<br />
T I I vanboven I 1,<br />
P-D3 I I van boven I 1<br />
593
7 MI b zoodat er zwarelooien P kwamen staan<br />
T-D3 zodat I<br />
8 MI b tusschen ons en de o dingen g<br />
b andere<br />
b overige g<br />
T-D3<br />
tussen<br />
8/9 MI-D3 stro ewit<br />
9<br />
(9)<br />
AP I<br />
(io) MII<br />
(II) M 7 I<br />
(i z) M I I<br />
(r 3) M I I<br />
(z 4) M I I<br />
M I I r.(9)-04):<br />
b Lamp van geluk wat is uw cirkel sterk<br />
p g<br />
b Nu nog gg a ? ik gebukt[?] g onder het werk<br />
b lig g geknield g<br />
b vergeten krachten, die naar binnen keeren<br />
g<br />
l<br />
b ontsteken in mijn hart de atmosferen<br />
b van bleekelekken die uw glans bewaren<br />
p ^ g<br />
b een stalen streep geladen van uw licht<br />
pg<br />
l I.<br />
M I I, r. ro – r2 werden in fase c doorgehaald; in M I II d voegde Achterberg alleen een<br />
nieuwe r, 4 r toe, ^^ zodat r. ro – rr vermoedelijkgeïnterpreteerd<br />
J als open plaatsen ^<br />
moeten<br />
worden:<br />
M I II, r. (9)-04):<br />
M I II c [Lamp van geluk wat is uw cirkel sterk<br />
(9) p g<br />
Io M I II c o<br />
II M I II c o<br />
I i M I II c [van bleekelekken die uw glans bewaren<br />
p ^ g<br />
I M I II c [een stalen streep geladen van uw licht<br />
3 pg<br />
I M I II d staat om me heen, waar ik me nederzet<br />
4<br />
[MI II, r.12 – r werden (fase e) tezamen doorgehaald]<br />
4 ^ g<br />
M' III-D3, r. 9-14:<br />
9 MI III e [Lamp van geluk wat is uw cirkel sterk]<br />
T-D3 I k I I<br />
to M T III e getrokken binnen ieder tafelvlak<br />
T-D3 Getrokken I<br />
I r M I III e<br />
T-D3<br />
594<br />
waarvoor ik zit<br />
houdtji me in de ban<br />
g<br />
AP I, (13il<br />
AP I, Nil
I i/i 2 M I III eeen stro ewit<br />
g<br />
T D 3fstrofewit]<br />
I MI III e<br />
T-D3<br />
van het verleden, zonder dat ik merk<br />
I<br />
1 3M I<br />
3 III e dat draad voor draad van de verbinding g brak<br />
T-D3 I<br />
14 M l III e en niemand in die kamer komen kan<br />
T-D3<br />
na de regel]<br />
COMMENTAAR Irste De eerste aanzet van dit gedicht g M I a-c) dateert wellicht van vóór 1 947, 97g 4 ,e-<br />
zien desspelling p g De Vries en Te Winkel en ggezien de andere ggedichten die oop<br />
het blad voorkomen (zie noot 2).<br />
2 Bovenaan aan M I staat in potlood p een doorgehaalde g regel, g , die <strong>deel</strong> uitmaakt van<br />
fragment ra gme<br />
r ^ i j stonden op het el de g rond g ebied ' (zie Appendix pp A , ; onderaan het<br />
blad staat (in i anilinepotlood) a i p een ge<strong>deel</strong>te g van [771] 77 `Foetus'. Op p de keerzijde keerzijd<br />
staan fragmenten ag van [77 77 1] 'Foetus', `Foetus' 7 4 `Treinnim p h' en r ^i<br />
j stonden op<br />
het el de grond g ebie d '. Zie verder ook de commentaar bij bij de andere gedichten. g<br />
3 Zie[7793 93] noot I.<br />
[7971<br />
SEXOIDE<br />
OVERLEVERING M 1 Manuscript, H-75.<br />
M 2 Typoscript, kopij T, H-59.<br />
T De Vlaamse gids 3 6 (mei 1 95 2), p. 27o.<br />
M3 Typoscript, kopij D I , H-76.<br />
P Proef D I , H-78.<br />
D' Cenotaaf, p. 9.<br />
M4 Kopij D z, H-r r z.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. Sf.<br />
M5 Kopij D3, H-122.<br />
D3 Uerameldegedichten, p. 786.<br />
DATERING Vóór 16 juni 1 94 8<br />
94<br />
LEESTEKST MI C<br />
VARIANTEN EN MI a-Cotlood<br />
p<br />
CORRECTIES<br />
4<br />
59S<br />
M'<br />
MZ-D3<br />
a moesten zij zij eeuwig g) bij elkander blijven blijve .<br />
C 1.
S<br />
7<br />
8<br />
I0<br />
I 3<br />
MI<br />
6 MI<br />
M2-D3<br />
M2-D3<br />
MI<br />
M2-D3<br />
Ap<br />
M2-D3<br />
MI<br />
M2-D3<br />
MI<br />
M2-D3<br />
COMMENTAAR<br />
S96<br />
a Moest ik het ar loos g kunnen nederschrijven<br />
nederschrijve<br />
en buiten in de nacht de engel g dauw;<br />
a wat zich 0 i voltrekken wou :<br />
b voortdurend<br />
1.<br />
c m[oest] [ [ik het ar gloos kunnen nederschrijven]...<br />
l . .<br />
a na enkle diepe schokken doet zich blauw<br />
p<br />
a enkele<br />
b N[a] [ enk le<br />
gelukkig g g licht bij 1 haar naarbinnen drijven. lven<br />
I naar binnen<br />
I<br />
a de hemel valt met vlagen g door mij heen,<br />
a D[e] [ ] ons<br />
a Tus<br />
a Wij zijn elkanders omgekeerd g verschiet.<br />
? door voortdurend]<br />
1= a,<br />
I Ditedicht g heeft Achterbei g^samen met 748 `Eelco' en 798<br />
`Robot' aan<br />
Willem Nagel g ggestuurd ter publicatie p in Podium. Op p 16 ljuni I 94 8 schreef Nagel g<br />
hem: 'Je nieuwe verzen stuur ik naar Gerrit Bor gers<br />
onze secr. Ik ben van<br />
mening,at g Sexoïde, een best vers, > pper se geen g last zal kunnen veroorzaken,<br />
maar kan mij l andere opvattingen indenken.' Op p I 5 augustus g <strong>deel</strong>de Borgers g<br />
Achterbei gmee dat 748 Telco' en 79 8 `Robot' in de augustus/september-<br />
aflevering zouden worden opgenomen. pg Verder schreef hij: ^ `Sexoïde durven we<br />
toch niet aan: Podium heeft al een zwakke naam op p dit gebied g en dit zou alles<br />
slaan! Ik stuur het je hierbij dus terug, g^ al lazen wij 1het met plezier.' p (Zie<br />
3 2. 33 Vervolgens g heeft Achterberg g het gedicht g aan Het woord ggestuurd<br />
(zie<br />
8oI `Groeten uit Neede', > noot 2 maar ook daar werd het geweigerd. g g Op p 227<br />
augustus g I 94 8 schreef Bert Voeten: `Minder sterk vind ik – en vonden ook<br />
mijn mede-redacteuren – hetedicht g "Sexoïde", té direct, vooral in de kwatrij1<br />
nen. De inzet van de terzinen b.v bevalt mi' lP persoo<strong>nl</strong>ijk 1 zeer, maar die maakt<br />
het vers nog g niet gaaf. g Als ik 1jou was, ^ zou ik het in portefeuille p houden.' Niet<br />
lang g daarna zal Achterberg g het ggedicht aan Jaap P Romijn (Ad interim) hebben<br />
Romij<br />
afgestaan, g ^ maar ook deze stuurde het terug: g `We hebben geen g bezwaar tegen g<br />
hetedicht g als zoodanig, g^ uit een oogpunt gp van tijdschrift 1 politiek p is dit<br />
onmogelijk g l op p te nemen: het zou ons tientallen abonné's – ik geef g toe, niet de<br />
meest schrandere – kosten, die we nu zéker niet kunnen missen. Je zult het<br />
voor een bundel moeten bewaren.' (Brief van i S november 94 I 8 zie^ 32.3.7.)
[798] ROBOT<br />
No Noggeen maand later heeft Achterberg ghet gedicht g htaan<br />
a A. Morrienestuurd. g<br />
Deze schreef op p 14 4 december dat Criterium per p I januari zou opgaan Pg in n Laber-<br />
tina ge en hij stelde voor Achterbeis g inzending gaan zijn nieuwe mederedacteu -<br />
ren H.A. Gom perts<br />
en WF. van Leeuwen, te laten lezen: 'Misschien h'ien voelen zij<br />
er voor er eenaar p voor de nieuwe jaargang 1 g gte reserveren. Sexoïde bijv. bijv vind ik<br />
ergmooi en wat mij ^betreft zouden wij wijer de jaargang ^ g g mee kunnen oenen, openen.' p<br />
Van Achterberg g zijn l echter geen g gedichten g in Libertinage ^ gepubliceerdzi (zie<br />
32. 3.8).p Pas 2 1 november I 91 S heeft hij > `Sexoïde' bij > De Vlaamse gids ^ inge- ge<br />
stuurd. Zie[855]Carterin SS g^ ' noot 2 en verder 39.2.2. 3 9<br />
2 Zetfout in T, titel: Sexoide i, i.p.v .v. Sexoide<br />
Literatuur over hetedicht: g<br />
Bolhuis, A.. `De dichter van het vers, dat niet bedierf.'<br />
OVERLEVERING T Podium 4(augustus/september94^p i 8 p. 6 90.<br />
DATERING Vóór 16uni j i 948<br />
LEESTEKST T<br />
COMMENTAAR I Zie[797] noot I.<br />
2 Begin g '949 949 heeft Achterberg dit g gedicht g en [814] 4`Robot'<br />
samengevoegd tot<br />
ééngedicht, g ^ 82I `Robot' (zie verder het apparaat Pp aldaar). aar<br />
[7991<br />
BRUILOFT<br />
OVERLEVERING T Het woord, 33 (herfst I 94 8 ^p. p 55.<br />
M I Typoscript D I collectie D.-E. > Baestaens, > H-46.<br />
D I Hoonte,<br />
^ p. p 772.<br />
P T Eersteroef P<br />
D 2,<br />
^ H-88.<br />
P 2 Tweederoef p D 2, H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to amen HI, p. 240.<br />
y ^ ^ p 4<br />
M 2 Kopij D3<br />
Pl H-122.<br />
^<br />
D3 Ve amelde edichten<br />
^ g ^ p. p 774 04 .<br />
DATERING VÓór I uli I 8<br />
3 J 94<br />
LEESTEKST T<br />
597
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
800 VESTDIJK<br />
J<br />
MI a-b typemachine<br />
Yp<br />
Opdracht p Voor Miese l Bouhuys Y > [ontbreekt] MI-D3<br />
I Het > Dit MI-D3<br />
9 beginnen, g i wijn l > beginnen, g ill<br />
wijn M I a > [beginnen].Wijn M I b-D3<br />
I o kelen, > kelen. MI-D3<br />
I I vreugde g verbreedt > Vreugde g verdiept p M I - D 3<br />
I Achterberg g heeft dit gedicht g tijdens een ontmoeting gin sociëteit De Kring gte<br />
Amsterdam afgestaan g aan Gerard Diels ter publicatie p in Het woord. Op p I au gus-<br />
tus 1948 94 schreef Achterberg g hem echter dat hij `met het vers "Bruiloft" wat<br />
voorbarig g was (onder de invloed): ik had het al aan Hoornik toegezegd ... '.<br />
Ed. Hoornik zaleen g gebruik g hebben gemaakt g van deze toezegging,want het<br />
gedicht g werd , samen met drie andere g edichten zie 80I `Groeten uit Neede'<br />
noot 2), ggepubliceerd<br />
in het herfst-nummer van Het woord. Dit nummer ver-<br />
scheen vermoedelijk pas eind november. Zie verder 32.3.4. 3 34<br />
2 Volgens g een mededeling g van M. Bouhuys Y aan mij mij heeft Achterberg g dit ge-<br />
dicht aan haar opgedragen omdat zij uit een groot g gezin g kwam.<br />
OVERLEVERING T Podium Vestdi knummer I oktober 1 8. 26.<br />
S (1947-1948), ^ 7 94 ^ p<br />
D I Hoonte, .60.<br />
p<br />
P T Eersteroef D 2, H-88.<br />
p ^<br />
P 2 Tweederoef D 2 , H-89.<br />
p ^<br />
D 2 Cr to amen III p. 22 .<br />
y g ,p 3<br />
M ko i' D3 H-I22.<br />
p l ^<br />
D3 Ve amelde gedichten, p. 6 8.<br />
^ ^ ^ p 9<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
598<br />
Vóór 12 augustus g I 94 8<br />
Reekstitel [ontbreekt] > Vestdijk 1 DI-D3<br />
Nummer [ontbreekt] > II DI-D3<br />
Titel Vestdijk 1 > [ontbreekt] DI-D3<br />
I De Overnachting,> De Overnachting, D l -D3<br />
6 liever het vlees > niet liever 't vlees DI-D3
COMMENTAAR I Op 0 I 2 augustus g I 94 8 stuurde Achterberg g dit gedicht g aan Gerrit Borgers g ter<br />
publicatie in het s peciale 'Vestdijknummer' j van Podium. Dit nummer verscheen<br />
terele g enheid g van de vijftigste l g verjaardag 1 gvan S. Vestdijk. Vestdijk In eerste instantie<br />
Achterberg g 626 `Vestdijk' 'Vestdijk' afgestaan g (zie aldaar, ^ noot 4), maar Borgers g<br />
vond het bezwaarlijk dat gdat gedicht al eerder gepubliceerd gp was en vroegg<br />
Achterberg g om een nieuw gedicht. g Op p 18 augustus g schreef Achterberg ghem:<br />
`Mocht je het Vestdijk-gedicht l g pplaatsen, ^ zou je dan regel g 6 zo willen verande<br />
ren: "of hij niet liever 't vlees zou hebben dan de benen." of vind je dit geen g<br />
verbeterin g ? en regel g 4 misschien: "voorbij de paradoxen" p i.p.v. p "door alle p."?' p<br />
0 Opo november excuseerde Borgers g zich voor het feit `dat de destijds destijd door<br />
1 voorgestelde g wijzigingen, die ik alle verbeteringen g vond en dus aan de<br />
drukker heb door gg e even ^niet waren aan gebracht.'<br />
In de latere bronnen heeft<br />
Achterberg g alleen de verandering g in r. 6 doorgevoerd. g Zie verder 32.3.5.<br />
2 Vanaf Hoonte vormt ditedicht g het tweede <strong>deel</strong> van de reeks `Vestdijk'. 'Vestdijk'. Het<br />
g is 626 `Vestdijk'. 'Vestdijk'<br />
Regel g 1-6 verwijzen naar de brievenroman van Jeanne van Schaik-Willing g en<br />
S. Vestdijk, 1^ De overnachting g (Amsterdam, ^ 1947),met name naar het slot van `Uit<br />
dea pp ieren van Justus Breevoort' (p. pRegel 286-296). Reel 7 verwijst verwijst naar Vestdijks 1<br />
De toekomst der religie g (Arnhem, ^ I947 en de polemiek p die naar aa<strong>nl</strong>eiding gvan<br />
dit boek ontstond. Zie R. Schouten, Achterber g s kijk op Vestdijk', p. 2– .<br />
kijk p 1^ p 4<br />
[8011 GROETEN UIT NEEDE<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M I Manuscript, p, H-45 .<br />
T Het woord. 33 (herfst 94^p I 8 . 52. S<br />
M 2 Typoscript D I > collectie D.-E. Baestaens, > H-46.<br />
D' Hoonte,<br />
^ p p. 73.<br />
P l Eersteroef p D 2 , H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2 ^, H-8 H-89<br />
D 2 Cr y to ^amen HI, ^ p. p 2 4I.<br />
M3 Kopij P1 D 3 ^ H-122.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. o.<br />
^ g ^ p 7 5<br />
Vóór 27 augustus 1 8<br />
7 g 94<br />
T<br />
M' a-b potlood<br />
Titel M' a [ontbreekt]<br />
b Groeten uit Neede<br />
T-D3 I<br />
599
I<br />
2<br />
3<br />
4<br />
f<br />
6<br />
MI<br />
T-D3<br />
M'<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
M'<br />
T-D3<br />
MT<br />
T-D3<br />
8 MI<br />
9<br />
I 3<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
14 MI<br />
T-D 3<br />
COMMENTAAR<br />
600<br />
Er komenouden randen langs de wegen<br />
g g g<br />
a De wereld wordt een kaart uit Genua<br />
b ]Canada<br />
a De vogels gaan de vogels achterna<br />
g g g<br />
b [ ].<br />
a ik kwam vandaag een o tegen.<br />
g g<br />
b I[k] [ oude kennis<br />
a Wi j deden beiden enigszins verleen .<br />
1 g g<br />
b<br />
a Boven ons stond[?] het blauw i<strong>nl</strong>oria<br />
g<br />
b b[oven] [ons] hoofd<br />
blauw<br />
a niet meer te vinden o<br />
b<br />
I over 's Heren ween. g<br />
a Er was niet veel te zeggen, want de woorden<br />
gg<br />
b viel<br />
a enin de ansicht binnen met de toover<br />
gg<br />
b tover<br />
in het verschiet van verre vreemde oorden<br />
I M I is op pdezelfde papiersoort P p geschreven g als [8451 4S `Metronoom' en [8601<br />
`Heraldiek'. Er zijn zijn verder geen g aanwijzingen l g dat de gedichten g in dezelfde<br />
Periode zijn geschreven. g Het manuscript p is gereproduceerd g P in Achterbei Achterbergkronie kroniek<br />
(1991),tussen p. 36 en p. p37.<br />
2 0 Op 1 <strong>3a</strong>ugustus<br />
3 g i 948 vroeg g Bert Voeten Achterberg g om een zestal gedichten g<br />
voor het herfst-nummer van Het woord. Op g 27 7 augustus g bedankte hij Achter-<br />
bei gvoor de inzending, g^ dit ggedicht, ^ 802 'Aanhalingstekens' g en 80 3<br />
'Spellbound' p werden opgenomen pg (tezamen met het eerder afgestane g gedicht g<br />
[7991 `Bruiloft' 'Bruiloft', zie aldaar noot I . Het gedicht g [7971 `Sexoïde' werd terugge- stuurd. Het herfst-nummer van Het woord verscheen vermoedelijk l pas p eind<br />
november. Zie verder 3 2. 34 . .
[8021 AANHALINGSTEKENS<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
I MI<br />
T-D3<br />
2 MI<br />
T-D3<br />
3<br />
4<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
M'<br />
T-D3<br />
M' Typoscript, H-47.<br />
T Het woord [ 3 . 3 ] (herfst 1 94 8), p• 53.<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p. 26.<br />
M 2 Kopij D z, H-r r z.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. 28.<br />
M3 Kopij D3, H-r zz.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 731.<br />
Vóór 27 augustus I 7 8<br />
g 94<br />
T<br />
M I a typemachine, b-e potlood, f anilinepotlood, -i potlood<br />
Yp^ p ^ p , g p<br />
a [ontbreekt]<br />
i Aanhalingstekens<br />
g<br />
4/5 M I -D3 [strofewit]<br />
a Ik bengee beneen lichaam meer.<br />
`<br />
Mijn oogen g zijn zijneen<br />
vergezicht,<br />
ogen<br />
mijn ooren straatgerucht<br />
l g<br />
oren I i ,<br />
a mijn mijn handen tegenweer. g<br />
b deuren[?] in de deur<br />
c te genwind<br />
en -weer.<br />
5 MI I a Geen voeten komen neer<br />
II c Mijn voeten zijn 1 naar het weleer<br />
c worden '[ti<br />
c[ ] zijn 1 he t [weleer]<br />
T I I van het<br />
P-D3 I naar<br />
6 Mg I been lonen houden lucht<br />
g g<br />
II c de afstand en de lucht<br />
c v[lucht]<br />
T-D3<br />
6cn
7<br />
8 MI<br />
T-D3<br />
8/9 Ml<br />
I 4<br />
MI<br />
T-D 3<br />
T-D3<br />
MI I, r.-6 Jwerden in eerste instantie niet doorgehaald g en moeten in ase c worden meegeg -<br />
leen ^, as in fase haalde Achterberg gJ Al l I r. -6 tezamen ^ door] o<br />
d Hoe kom ik nog gj bij u terecht<br />
e in dit vers(?)<br />
[nog no bi' u<br />
? door vers[?il<br />
e in het woord<br />
I I in het woord terecht,<br />
d bij bi alle willekeur<br />
I I<br />
d [geen strofewit]<br />
f [strofewi]<br />
I I<br />
9 I III d [xxxxxxxxxx] voldoende zegt g<br />
f van weg g en zintuig. g Deel voor <strong>deel</strong><br />
IVkeer g op keer p<br />
V<br />
T-D3<br />
h van weg g en zintuig g . Deel voor <strong>deel</strong>] = M I III]<br />
I o M I III f ontv[xxx] ik mij mij naar het geheel g<br />
IVontdeed g ik mij. Maar mij. het geheel g<br />
V h [ontv[xxx] ik mij] als een teveel = I M III]<br />
h ontviel<br />
TD3<br />
I I M I IVblijft g evenzeer blijf [breekt af]<br />
h maar heteheel g waaruit ik wies<br />
T<br />
P-D3 I<br />
l0 l<br />
1°<br />
? door Al' I V r.9-11, vervolgens (fase h) tezamen g ^ doorgehaald] g<br />
I I 12 M Ih geen<br />
stro ewit<br />
T I I<br />
P-D3 stro ewit<br />
12 M I h heefteen orgaan g om dit verliess<br />
h zijn l<br />
T I I dit<br />
P-D3 I I zijn 1<br />
Ij ml<br />
T<br />
P-D3<br />
h te ondervinden been en merg<br />
6o2<br />
MI<br />
T-D 3<br />
h o werden tot boom en berg. g<br />
i [werden tot boom en ber g.<br />
'
COMMENTAAR I De eerste aanzet van ditedicht gvermoedelijk<br />
intyposcript M I a dateert vermoedelijk<br />
vóór I 947 ggezien de spelling p ge De Vries en Te Winkel.<br />
2 Zie [8011 `Groeten uit Neede', noot z.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Duits door H. Graef.<br />
4 Zetfout in D 2-M 2, r. 6: vlucht i, i.p.v .v vlucht.<br />
80 SPELLBOUND<br />
3<br />
OVERLEVERING Typoscript, H-47.<br />
T Het woord [ 3 . 3] (herfst 1948), p. 54•<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p. 25.<br />
M 2 Kopij D z, H-112.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. 27.<br />
M3 Kopij Dj, H-122.<br />
D3 Verameldegedichten, p. 730.<br />
DATERING Vóór 2 7 augustus I 8<br />
7 g 94<br />
LEESTEKST T<br />
ONTWIKKELINGSGANG Onder de eerste aanzet van ditedicht g in tYp typoscript p M I a, ^ r. 1-4) 4liet<br />
Achter-<br />
bei gin fase b een aantal regels g open p en schreef hij onder het midden van het<br />
blad twee regels, g M I I, r. – S6 de regelnummers g zijn zijnniet exact te bepalen p<br />
en staan om die reden tussen haakjes). De ^laatste regel haalde hij door. Nog<br />
hij g<br />
enkele regels g lager g schreef hij 1^ r.(6)-0 o en in de rechtermarge, g^ r.(11)–(13)<br />
M I II). Hiervan haalde Achterberg g r. 9 – Io en r. I i)–(i 3)door<br />
zodat over<br />
bleven r. 1-4 4lig<br />
en r.( 5 )–(8). Het li t voor de hand te veronderstellen dat Achtergg<br />
in eerste instantie de opengelaten reels heeft willen invullen maar in het<br />
verdere verloop p heeft hij deze ruimte niet ggebruikt.<br />
Net boven het midden van<br />
het blad en in de rechtermarge g hernam Achterberg g r. 9 9-14 4 M I III haalde<br />
vervolgens g ook dit tekst tekstge<strong>deel</strong>te e<strong>deel</strong>te door en schreef tenslotte daaronder de definitieve<br />
versie vanaf r. M I 9 IV).<br />
VARIANTEN EN MI a typemachine, b-d potlood, e anilinepotlood, f-1 potlood<br />
Yp^ p ^ p ^ p<br />
CORRECTIES P aedrukt b otlood<br />
g , p<br />
Titel m l a [ontbreekt]<br />
TD3<br />
1 S ellbound<br />
p<br />
I MI -D3 Gij tesamen als beschuit.<br />
1<br />
603
2 MI-D3 Van buitenom tot binnenin<br />
M I -D3 storten de ruimten op u in<br />
3 p<br />
4 M'-D3 en leveren u uit.<br />
5 M Gij<br />
[Hier eindigt M I a. Onder de geOpte tekst liet Achterberg een niet exact te bepalen aantal<br />
regels open en schreef hij M I I, r. (y)—(6) en, nog een aantal regels lager, M I II, r. (6)—(r3<br />
(de regelnummering is onzeker en staat derhalve tussen haakjes)..]<br />
M I IIIr.—I :<br />
5 3<br />
I Ib Gi wordt overal buit<br />
c zijt 1<br />
(6) M I I b van [breekt af]<br />
c einde en be gin<br />
II d E?<br />
d Nu einde en begin g<br />
h nu<br />
(7) M' II d van naam verwisselen<br />
h j<br />
stuivertew isselen<br />
(8) M I II d zonder o<br />
e zonder o sluit [? door sluit]<br />
f en van 0 besluit [? door besluit en sluit]<br />
g [ 0 sluit.<br />
g telkens buiten sluit. [? door buitensluit]<br />
h en dat u buitensluit.<br />
(9) M I II g Gij Gij moet hem zijn zij totdat<br />
g<br />
eeuwigzijn<br />
M I IIhet spel gaat door omdat<br />
g p g<br />
I I) AP IIde kinderen in bed<br />
g<br />
g [kinderen in hun bed<br />
12 M I IIdroomen dezelfde pret<br />
g p<br />
I M I II van overdag [breekt af]<br />
3 g g<br />
[Hier eindigen M I III. De regels — Io en (H)—(13) r werden tezamen doorgehaald]<br />
T-D 3 , r. 5-8:<br />
4/5 T-D3 [strofewit]<br />
5 T Gij zijt overal buit<br />
604<br />
P-D3 I I,
6o<br />
03'Spellbound', (collectie \tMD)<br />
^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^<br />
»^ ra:<br />
4iLLS.rk,„.
6 T D3 nu einde en be gin<br />
T D3 stuivertjewisselen<br />
7 1<br />
8 T hetgeen g u buitensluit.<br />
P-D 3 en dat<br />
M I III r.–I<br />
9 4<br />
8/9 MI III i [strofewit]<br />
9<br />
M I III i Kinderen in hun bed F– M I II ii<br />
9 g^<br />
Io M I III i droomen hetroot en klein E– M I II 12<br />
g g^<br />
I I M I III i droomen het zonder slot. MI II 12<br />
11/12 M I III i [strofewit]<br />
12 M I III i Gij moet hem eeuwig g zijn [i– M I 11g,<br />
(9<br />
I MI III i Het spel wordt voortgezet F– M I II io<br />
3 p g ^^<br />
I M I III i De deuren gaan op slot<br />
4 g P<br />
[Hier eindigt M I III. De regels –ii en 12-14 werden tezamen doorgehaald]<br />
M I IV-D3, r. 9-17:<br />
8/9 M I IV-D3 [strofewit]<br />
9 MI IV j Gij moet hem eeuwig zijn.<br />
k Het is een vast gebod:<br />
T-D3<br />
Io M I IVHet spel wordt voortgezet<br />
l P g<br />
T-D3 i'<br />
gl<br />
' oh I M I IV 1 [gee een strofewit]<br />
[strofewit]<br />
Teen strofewit]<br />
g<br />
P-D3 [strofewit]<br />
kGij moet hem eeuwig zijn.] = M I IVJ,<br />
g 1<br />
II MI Iv 1 De deurenaan op slot<br />
g P<br />
k [Het spel wordt voortgezet] [= MI IV j, ro]<br />
T-D3<br />
I2 M' IVKinderen in hun bed<br />
1<br />
k [De deurenaan op slot] = M I IV ' II]<br />
g p .^^<br />
T-D3<br />
12/13 M I IV<br />
6o6<br />
T-D3<br />
1<br />
k<br />
een strofewit<br />
g]<br />
[strofewit]<br />
9]
i 3 M I IV j dromen het zonder pijn Pl<br />
k [Kinderen in hun bed = M I I V , 12]<br />
T-D3<br />
14 M I IV<br />
T-D3<br />
14/15 M' IV<br />
T-D3<br />
l<br />
dromen het zonder slot;<br />
k [dromen het zonderijn p 1 = M I IV J^ ; 13<br />
k<br />
stro ewit<br />
[geen stro ewit<br />
I5 M I IV j o wij, die schuldig zijn,<br />
k [dromen het zonder slot ;] [= M' IV], Li]<br />
T ^ ^<br />
P a<br />
DI-D3<br />
b [ 1 [lot;]<br />
15/16 M I IV j [geen strofewit]<br />
k [strofewit]<br />
T-D3 I I<br />
i6 M I IV j o kleine zoon van God.<br />
j [ ]Zoon] [ ]<br />
k [o wij, die schuldig zijn ,] ^ M' IV 11, if]<br />
T O I i•<br />
P-D3 0 1 ;<br />
17 M r IV k [o kleine Zoon van God.] [---= M' IV]; 16J<br />
T O zoon<br />
P-D3 0 Zoon<br />
COMMENTAAR I De eerste aanzetten van ditedicht g MI I III dateren vermoedelijk l van<br />
vóór 1947, 947 gezien g de spelling p De geVries<br />
en Te Winkel.<br />
2 De titel van hetedicht g verwijst verwijstnaar de film 'Spellbound' p (1945) 945 van Alfred<br />
Hitchkock, die in april p 947 1 947 in Nederland in omloop pkwam onder de titel Ob `-<br />
sessie'. Zie T. Dekker, 'Spellbound: p gedicht g en film', ^p p. 6-8.<br />
3 Zie [8oi] `Groeten uit Neede', noot a.<br />
4 Ditedicht g is in z 2 95 opgenomen Pg in het jaarboekje Singel262. Zeventien dichters.<br />
Amsterdam N.v. Amsterdamsche Boek- en Courantmaatscha pp i' l N.v. Em.<br />
Querido's Uitgeversmaatschappij),I 95^P49 2 . De tekst is is, zoals blijkt l uit het<br />
onderschrift, overgenomen g1<br />
uit Sneeuwwitje en blijft hier verder buiten beschou-<br />
win g (zie [865] S'Ontvoering', g ^noot i en verder 39.3.1). 39 3<br />
5 Literatuur over hetedicht: g<br />
Dekker, > T. 'Spellbound: P gedicht g en film.'<br />
607
[804]<br />
4<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
SLAGZIJ<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, H-47.<br />
T Criterium [6] (oktober 1 948), p. 581.<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p. 3o.<br />
M 2 Kopij D 2, H-112.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. 33.<br />
M3 Kopij D3, H-izz.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 736.<br />
I<br />
T-D j<br />
M'<br />
T-D3<br />
2 MI<br />
T-D3<br />
3 M,<br />
T<br />
P-D3<br />
4 MII<br />
608<br />
II<br />
T-D3<br />
Vóór eind oktober 1948<br />
94<br />
T<br />
M I a zw inkt, b anilinepotlood, c-h potlood<br />
p p<br />
a [ontbreekt]<br />
h Slagzij<br />
a In deze nacht was alles weerewoon.<br />
g<br />
a Tot mijn verbazing werd ik naast u wakker<br />
l g<br />
e bij l<br />
b en keek de andre kamer in, waar doodgewoon g [? door andre]<br />
b zag g in [doodgewoon] g<br />
e [en keek de kamer [in]] waar<br />
in<br />
0<br />
[of: in,]<br />
b de boterhammen o stonden te wachten<br />
e [boterhammen] met melk [<br />
e en kaas [<br />
e I op P hun bordjes l wachten<br />
e de [<br />
g de tafel stond gedekt g en oop<br />
o<br />
g mij 1 wachtte.<br />
h was om kwart voor achten.<br />
h stond<br />
?? door M I I r. stonden te;?? door en kaas en met melk;? door hun
4/5 MI<br />
S<br />
6<br />
7<br />
T<br />
P-D3<br />
M'<br />
T-D3<br />
8 MI<br />
T-D3<br />
8/9 M'<br />
T-D3<br />
9<br />
I0<br />
II<br />
T-D3 I<br />
MI<br />
T-D3<br />
M'<br />
Mr<br />
T-D3<br />
MI<br />
T<br />
P-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
b [strofewit]<br />
b [<br />
0 ofschoon<br />
c Ik hoefde nog niet op te staan [<br />
0 krachten<br />
d de morgen g al genoeg g gvereende<br />
vernieuwde<br />
I beleen<br />
C [<br />
g<br />
h<br />
g<br />
h<br />
vernieuwde<br />
I vereende<br />
c 0 1<br />
dereed g had liggen gg om ons op pte<br />
wachten<br />
g mi'1<br />
c<br />
f<br />
i<br />
en op te nemen<br />
p<br />
f [strofewit]<br />
I I<br />
I I 1 2 M I f [geen strofewit]<br />
T-D3 [strofewit]<br />
12 MI<br />
T-D3<br />
0<br />
brachten<br />
in [breekt af]<br />
zijn mantelzoom<br />
l<br />
f Waarom trekt alles aan u huis voorbij 1<br />
f<br />
f en word ik meegesleurd g<br />
0 donker<br />
g<br />
en raak verzonken .<br />
f als de azijnflacon zijn harde flonker<br />
f tegen g die van het zoutvat stelt het licht slagzij gl<br />
g [het zoutvat stelt het licht sla gzijl<br />
13 MI III f maakt met het bed [breekt all<br />
g ] en telkens overslag<br />
g ] [over] [s]t[ag]<br />
IV h ] een deur geopend staat<br />
609<br />
T-D3 I, I i<br />
(? door te]<br />
[? door brachten]
I14 M I III g wil ggaan naar eigen g wet wat niet meer mag? g<br />
IV<br />
T-D3<br />
h eni' naar g l binnen komt en met mij praat? l p<br />
COMMENTAAR I De datering gvan [804] 4`Sla zij' g ltot en met 8 i I] `Inclinatie' is gebaseerd g op pde<br />
Ppublicatie van deze ggedichten in Criterium. Op p 29 91'uni i 94 8 vroeg gA.<br />
Morriën<br />
Achterberg g om een bijdrage l g voor het ggecombineerde Jjuli au gustus-nummer<br />
van Criterium. Achterberg g heeft niet op p dit verzoek ggereageerd, g ^ want pop I okto -<br />
ber 1948 94 herhaalde Morriën zijn vraag. g De hierop p door Achterberg g gestuurde g<br />
ggedichten<br />
werden gp gepubliceerd e ceer in de oktober- er en novemer b december-afleve-<br />
ringan g Criterium. Beide afleveringen g verschenen met enige g vertraging. ggZie . ver-<br />
der2..6. 3 3<br />
80 MONOGRAM<br />
S<br />
OVERLEVERING M' Manuscript, H-47.<br />
T Criterium [6] (oktober 1948), p. 581.<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D' Sneeuwwitje, p. 3 I.<br />
M 2 Kopij D 2, H-r 12.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. 34.<br />
M3 Kopij D3, H-I22.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 737.<br />
DATERING Vóór eind oktober 1948<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP I eindlijk < eindelijk 1<br />
ONTWIKKELINGSGANG M I bevatte in eerste instantie alleen een onvolledige g r. I in zwarte inkt. In Pot<br />
lood schreef Achterberg geen schetsmatige g opzet p voor het vervolg, g^ maar dit<br />
tekstge<strong>deel</strong>te g haalde hij in zijn ggeheel door (M' I, ^ r. I-8 . Eronder begon g hij<br />
opnieuw p (M' II, r. I- 8 hernam hiervan r. 7-8 7 en schreef tenslotte de rest van<br />
hetedicht g (M' III).<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
6io<br />
T-D3<br />
M I a zw inkt, b- potlood<br />
^ gp<br />
a [ontbreekt]<br />
g Monogram Monog
M I I a Uw o moet eindlijk j aarde maken<br />
I d Uw aanzinsvlak j<br />
e<br />
T-D3<br />
hoogspanning<br />
3<br />
I I b Wij kunnen in elkander overgaan .<br />
M Wij g<br />
II d 1 1°<br />
T-D3<br />
I I b Van kruin tot voetzool voel ik door mij mijslaan<br />
II d Ik loop pal eeuwen op phet<br />
witte laken,<br />
e rechtop p onder<br />
T-D3<br />
4 1111 I b o onbekende zaken<br />
II<br />
T-D3<br />
c De zekerheid van<br />
d dat in de hoekemerkt g is met uw naam.<br />
I I b [geen stro ewit<br />
4/5 g<br />
II d fstrofewit]<br />
T-D3 I I<br />
5 MI I b Dit geeft g mijn 1 hand o taken<br />
II<br />
T-D3<br />
d Van kruin tot voetzool voel ik door mij mijslaan M I I b 3]<br />
6 11/1' I b om o I over heta ier te gaan<br />
pp g<br />
II d de zekerheid van onbereikte zaken
9<br />
MI III<br />
T<br />
P-D3<br />
zo M' III<br />
T<br />
P-D3<br />
f Dan leggen gg wij wijons<br />
neder in het bed<br />
g op<br />
g[leg] ik u voorzichtigg<br />
f waar dehoeken van de wereld stonden<br />
4<br />
vier<br />
I I M I III f aan de 4 einden van die ggrote sponde p<br />
T I 1 vier<br />
P-D3 I<br />
i 0<br />
I I 1 2 M I III f [geen strofewit]<br />
T[strofewit]<br />
P D 3 een stro ewit<br />
g<br />
12 MI III f als wachters in de kamer neergezet g<br />
[? door neer]<br />
TD3<br />
g uit[gezet] g<br />
I2./I 3 M I III f stro ewit<br />
T geen<br />
stro ewit<br />
P D3 stro ewit<br />
I M I III f het rode monogram vlak bij u hoofd<br />
3 g l<br />
g uw<br />
T-D3 Het<br />
I 4 MI III<br />
T-D3<br />
f 0<br />
wordt gin<br />
het donker langzaam zaam<br />
uitgedoofd. g<br />
COMMENTAAR 1 M I vertoont verwantschap ppp (papiersoort en schrijfstof schrijfsto van de eerste aanzet)<br />
de manuscripten p van 826 `Parhelium' en 8 3 I `Ets'.<br />
2 Zie 80 4 `Sla g zij' 1^ noot I.<br />
8o6 REINCULTUUR<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, p ^ II 47.<br />
T Criterium 6 (oktober 1948),. p S<br />
82.<br />
P Proef D I<br />
^H-48.<br />
6 12<br />
D I Sneeuwwitje, . 32.<br />
p 3<br />
M 2 Kop D 2 H I I2.<br />
P1 ^<br />
10
D 2 Cryptogamen ¢, p. 35.<br />
M3 Kopij D3, H-r zz.<br />
D3 Ue7amelde gedichten, p. 738.<br />
DATERING Vóór eind oktober 1948<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
ONTWIKKELINGSGANG Een eerste aanzet van ditedicht g in zwarte inkt M I a r. I-2 werd door Ach-<br />
terber g in ppotlood uitgebreid g tot en met r. . 7Vervolgens g schreef Achterbei Achterberg<br />
op p de onderste helft van het blad het sextet (M' b). Daarna hernam hij – op o<br />
de opengelaten plaats laats onder r. 7 – de regels g 3 en 4 (M' II c , bracht hij in de<br />
overige g regels g veranderingen g aan en noteerde hij ook de titel (fase d). Tenslotte<br />
.<br />
bracht hij in anilinepotlood p nog g een variant in r. I aan en schreef hij de tot dan<br />
toe ontbrekende r. 8 (onder M I II c, , r. 3 – 4.<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel Al' a [ontbreekt]<br />
d Reincultuur<br />
T-D3<br />
MI a zw inkt, , b-d p potlood , e aniline potlood<br />
P aedrukt g b ,ppotlood<br />
I M' a Waar ligt van u het laatste om te zijn ?<br />
g l<br />
a is<br />
b [ ] [? door is en ligt]<br />
c is<br />
e bleef<br />
T<br />
P-D3 ,<br />
2 M' a Aangrijpingspunt breekt a<br />
b bezittend voor het dichten<br />
b voor deedachten g<br />
T ,<br />
P-D3 aangrijpingspunt<br />
l<br />
3 M I I b en uitgangspunt voor de gedichten g<br />
II c opdat p een wet u kan betrachten<br />
d zou<br />
T-D3 ,<br />
4 I I b zodat zij zij samen in een schoone[?] schijn 1<br />
b schone<br />
b weder schijn l<br />
II c al is het dan voorlopig p gin<br />
het klein [? na de regel]<br />
d was<br />
T-D3 I;<br />
613
4/5 MI<br />
T-D 3<br />
5<br />
MI<br />
T-D3<br />
6 MI<br />
T-D3<br />
7<br />
MI<br />
T<br />
P-D3<br />
11/12 MI<br />
T-D3<br />
I2 M'<br />
(MI I b, r.— werden in fase c tussen haakjesgeplaatst en te amen doorgehaald; de aan-<br />
34 J ^<br />
sluitingan M I b, r. 2 en M I II c, r. werd d.m.v. eenpijl aangegeven]<br />
^ 3<br />
b stro ewit<br />
b uw wezen overmeesteren uw kern<br />
,<br />
b bereiken en u iemand achten<br />
b over<br />
b om op het eten te verwachten<br />
P<br />
d visite [ I<br />
d een afspraak<br />
p<br />
8 MI I b o ]<br />
III e of werden uwartikelen p te k<br />
e [ I fijn?<br />
T-D3<br />
8/9<br />
9<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
b [strofewit]<br />
b Werkhypothese om u vast te houden.<br />
d [ ] aan uw lot[?] besteed...<br />
d [ ]komst [ ]<br />
Io M Ib Ik heb laboratoriaereed<br />
g<br />
T-D3<br />
I I M' b in reinculturen reageert gij wel.<br />
g gl<br />
T-D3 In<br />
I 3<br />
614<br />
T<br />
P-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
b [rtrofeavi]<br />
I<br />
b Is het de schuld van deze dode[?] uren<br />
d [ ] [d] ove [<br />
d [ ] Ooffe [ ]<br />
d [ ] [dove] [ ]<br />
b datji de krachten niet kunt overduren<br />
g<br />
? door om
14 M I b die in de kolven kloppen als een [x]el?<br />
b [ ] b [el?]<br />
T I<br />
P a ^ I<br />
b [ ] h[el?]<br />
DT-D3 1 I<br />
COMMENTAAR I Zie [804] `Slagzij', noot r.<br />
80 TRANSPLANTATIE<br />
7<br />
OVERLEVERING MI Typoscript, H-47.<br />
M 2 Typoscript, H-47.<br />
M3 Typoscript, H-47.<br />
T Criterium [6] (oktober 1948), p. 583•<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p. 29.<br />
M4 Typoscript, kopij D 2, H-r 12.<br />
D 2 Cryptogamen ¢, p. 31-32.<br />
M S Kopij D3, H-izz.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 734-735•<br />
DATERING Vóór eind oktober 1948 (T)<br />
94<br />
Vóórseseptember 1 6o (M4)<br />
7 p 9<br />
LEESTEKST T<br />
M4(zie1<br />
p57<br />
ONTWIKKELINGSGANG Hetedicht g `Transplantatie', p ^zoals dat in Criterium is gepubliceerd, gp is tot stand<br />
gekomen g door de samenvoeging g g van drie afzonderlijke gedichten: g 7 5 9 `Gij J hebt<br />
u uit mij weggenomen' M I J ^ ^ 760 `Al sta ik in uw vleesch ^geaderd'<br />
(M 2) en een onvollediggedicht,<br />
gg ^ggetiteld Transplantatie' POp (M3) (zie afbeeldingen). 0 een g e ge-<br />
ven moment voegde g Achterberg g de bladen met de drie gedichten g samen (in de<br />
volgorde g M I -3 en combineerde hij hij de gedichten g tot één gedicht. g In de s Y nop<br />
-<br />
sis worden M I en M2 - die in deze uitgave g ook afzonderlijk zijn oopgenomen<br />
nogmaals g weergegeven, gg e<br />
^ vanwe gehun<br />
nieuwe status als onder<strong>deel</strong> van `Trans-<br />
Plantatie': M I vormt het begin g van het gedicht g (r. 1-6• ^ de titel `Transplantatie p<br />
wordt toegevoegd)en M 2 wordt r. –1 7 2 (een aanzet tot het vervolg, g^ r. 03)–(15),<br />
is doorgehaald). Van M3 zijngebruikt zijn alleen r.(i)–(6)ebruikt in r. I –18. 3 Het vervolg, g,<br />
M3 I II r.(7)(19)–(22),is naderhand gdoorgehaald.<br />
In deeriode p tussen de publicatie p in Criterium (oktober i 948<br />
en de defini-<br />
tieve samenstelling g van de kopij p l voor Sneeuwwitje be g949 in 1 heeft Achterbei Achterberg<br />
615
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M'<br />
I<br />
T-D 3<br />
All<br />
T-D'<br />
M4-D3<br />
2 MI<br />
T<br />
P-D3<br />
3 M'<br />
T-D3<br />
3/4 Mr<br />
T-D3<br />
4 Mr<br />
5 MI<br />
6 M'<br />
616<br />
T-D'<br />
M4-D3<br />
T<br />
P-D i<br />
M4-D3<br />
T-D I<br />
M4-D3<br />
hetedicht g uitgebreid gregels met r.(i9)–(z4). Deze zijn reels zijn tot stand gekomen g oop<br />
M3 (stadium III en worden tezamene gepresenteerd resenteerd met P-D I (M3 III-D',<br />
r.19-24.<br />
Tenslotte heeft Achterberg g het gedicht g in 1 96o nog g ingrijpend g 1P gewijzigd g l g bijl<br />
de samenstelling g van Cr y to ^amen 4. 4 Deze versie (M4) is in <strong>deel</strong> I ook als lees-<br />
tekst afgedrukt g (zie 8o 7B Transplantatie'). plantatie'<br />
M I a emachine b-c potlood<br />
tYp ^ p<br />
M 2 a emachine<br />
^ b potlood, c anilinepotlood, d potlood<br />
p , p ^ p<br />
M3 a typemachine, b potlood, c anilinepotlood, d- potlood e- aangebracht<br />
Yp^ p ^ p ^ d-g g g<br />
T)<br />
a ontbreekt<br />
c Transplantatie<br />
p<br />
I i<br />
[Gij hebt u uit mij weggenomen.] ( [719], II<br />
De tijd staat met u afgenomen. g<br />
[Er iseen g ruimte vrijgekomen.] lg = 7I9 2]<br />
I<br />
I vrij lggekomen.<br />
I<br />
I vrijgekomen. lg<br />
Ik droom dezelfde droomen.] _ 3]<br />
.stro ewit = 3/4]<br />
I I<br />
aGij 1 zijt gestorven g in uw leden,] ^ = [7/9],<br />
met<br />
c verdwenen<br />
I<br />
I<br />
Uw lichaam kwam buiten het heden,<br />
maar <strong>deel</strong>t u aan mijn lichaam mede<br />
I zich aan het mijne mede<br />
1<br />
a alsof ^1 niet zijt zij overleden.<br />
geen dood is ingetreden. g<br />
als een momenteleden.<br />
g<br />
[Hier eindigt M I<br />
g<br />
0<br />
[7I91, I]<br />
[7I9], 6]
[8071 'Transplantatie', (collectie NLMD)<br />
617
[807] 7`Transplantatie, M 2 (collectie p ^<br />
NLMD)<br />
6r8
6/7 M2<br />
8 M2<br />
T-D I<br />
9<br />
I0<br />
II<br />
T-D'<br />
7 MZ<br />
T-D I<br />
M2<br />
T-D I<br />
M2<br />
T-D I<br />
M2<br />
T-D I<br />
M2<br />
T-D I<br />
M2-DI r. 7-12:<br />
^ 7<br />
[[ontbreekt]]<br />
stro ewit<br />
[Al sta ik in uw vleescheaderd<br />
g<br />
en in uw hoofdemarmerd<br />
g<br />
en in uw hartehamerd g<br />
,<br />
uw oog met honderd, honderd]<br />
g<br />
[verwonderingen donkert]<br />
g<br />
I2 M 2a [wanneer ik u benader.]<br />
b omdat uw lichaam hongert g<br />
d [wanneer ik u benader.]<br />
T-D I<br />
12/13 M2<br />
T-D I<br />
c [strofewit]<br />
I I<br />
M2, r. ^ 03)-05) :<br />
I M 2c o zetten[?] leggen<br />
3 gg<br />
c z i tten<br />
I M 2c o wetten<br />
4<br />
I M 2c o bezetten<br />
S<br />
[_ [7601, 2]<br />
I-760^, 3]<br />
[760], 4]<br />
1-760], I]<br />
[_ [7 60], 6]<br />
[? na de regel]<br />
? door M 2,<br />
^<br />
r. 1 - 1 (fase c); vervolgens (fase d) doorgehaald, tezamen met M 2 3 T ^ g ^ ^ ^ bb,<br />
r. 12. Hier eindi gt<br />
M2]<br />
(Titel) M3 a Transplantatie<br />
b [doorgehaald]<br />
T-D' [ontbreekt]<br />
(I) M3 Liefste, de breuken heelen.<br />
1 3 T-DI I<br />
619
[807] `Transplantatie, M3 7 (collectie NLMD)<br />
p ^<br />
620
2 M3 Het weefsel van uw leven<br />
I T-1:3"<br />
4 I I<br />
3<br />
M3 a maakt mi weer j aan elkaar.<br />
Ic slaat om de aarde heen.<br />
S<br />
TDI I I<br />
(3/4)<br />
M3 stro ewit<br />
1 16 TDI I I<br />
5<br />
4 M3 Met die pe<br />
sterke steelen<br />
16 TDI I I<br />
M3 a groeit gij door mijn geheelen<br />
(5) g gl l g<br />
I b staat ? door staat]<br />
7<br />
T-D'<br />
broeit<br />
g<br />
6 M3 a en maakt mijn 1 lichaam zwaar<br />
18 c en maakt mij mijhomogeen g<br />
c ons<br />
TDI<br />
[Hier eindigt TJ<br />
(6/7)<br />
(I8/19) 9M3<br />
I a stro ewit<br />
M3 I/II, r. (7)(19)–(22):<br />
I M3 3 I a van bloed in blinde keelen<br />
7 9<br />
(8) M3 I a om kinderen te teelen<br />
(20) b<br />
b [doorgehaald]<br />
[regel reel tussen ^ ? voor de regel]<br />
b o kameelen<br />
II<br />
b ik voel mi' mij samenkleven<br />
c de donkere voor<strong>deel</strong>en<br />
21 M3 I b van binnen [breekt af]<br />
II d van deze fbreekt a<br />
(22) M3 I b om op en neer te streven [? na de regel]<br />
p<br />
II d zijn hechter dan voorheen<br />
l<br />
(t8/19) M3 III e [strofewit]<br />
6.21<br />
P-DI i I<br />
[Hier eindigen M 3 III. De regels(7)(19)–(22) werden te amen doorgehaald]<br />
^ ^<br />
M3 III-D I , r. (19)–(24):
(19) M3 III e<br />
f<br />
P-D I<br />
(zo) M3 III e<br />
P-D I<br />
(zi) M3 III e<br />
f<br />
P-D I<br />
(it/zz) M3 III f<br />
P-D'<br />
(ii) M3 III f<br />
P-D'<br />
(i 3) M3 III f<br />
P-DT<br />
(24) M3 III<br />
P-D'<br />
6/7 M4-D3<br />
7<br />
M4-D3<br />
8 M4-D3<br />
9<br />
M4-D3<br />
10 Apt-D3<br />
IO/II M4-D3<br />
II M4-D3<br />
12 M4-D3<br />
13 M4-D3<br />
14 M4-D3<br />
14/1 5 M4-D3<br />
z 5 M4-D3<br />
16 M4-D3<br />
622<br />
g<br />
De [xxxxxxxx] verhelen<br />
hechtingen [ver]g[elen]<br />
g g<br />
Wat ons had kunnen delen<br />
tot steen bij bi steen.<br />
mende g ons ondereen .<br />
een strofewit]<br />
g<br />
stro ewit<br />
En van de luchtkastelen,<br />
en<br />
waarmee wij samen spelen,<br />
1<br />
f ontbreekteen steen.<br />
g<br />
[Hier eindigen M3 III-DV<br />
M4-D3, r,-2<br />
7 7:<br />
[strofewit]<br />
Want ik ben door uw vleeseaderd<br />
g<br />
en op uw tong verzadigd;<br />
p g g^<br />
binnen uw hoofdemarmerd<br />
g<br />
en in uw hartehamerd;<br />
g<br />
[strofewit]<br />
over uw huid met honderd, honderd<br />
vindplaatsen uitgezonderd;<br />
p g<br />
teen tegenuw oor gekamerd g<br />
en bij bi uw oog gverzameld;<br />
[strofewit]<br />
tussen de sterren neergeschreven,<br />
g<br />
die boven ons verbleven.<br />
? door kunnen]<br />
[F- M z-D', 7]<br />
(-- M Z-D I , 8]<br />
R-- M 2-13", 9]<br />
[F- M 2-D I, io]
1 7M4-D3 Het weefsel van uw leven [F— M3-D I , (2)147<br />
18 M4-D3 slaat om de aarde heen. jF M3-D 1, (3)ij]<br />
18/19 M4-D3 [strofewit]<br />
1 9M4-D3 Langs diepe, sterke stelen /-F M 3 -D I, (¢)rd]<br />
zo M4-D3 herstelt zich het gehele [F M3-D I, (1)17]<br />
21 M4-D3 en houdt ons homogeen. R-- M3-D t, (6)r8)<br />
21/22 M4-D3 [strofewit]<br />
22 M4-D3 De hechtingen vergelen. [— M3-D I, (r9)J<br />
2 3M4-D3 Hetgeen had kunnen delen [f- M3-D I , (20)]<br />
24 M4-D3 vlecht ons weer ondereen. [i— M3-D I, (zr)J<br />
24/25 M4-D 3 [strofewit]<br />
2 5M4-D3 En aan de luchtkastelen, [-- M3-D I , (22)]<br />
z6 M4-D3 waarmee de wolken spelen, [i— M3-D I , (23)]<br />
2 7M4-D3 ontbreekt geen steen. R- M3-D', (24)]<br />
[Hier eindigen M4-D3]<br />
COMMENTAAR I Zie 80 `Sla zi' noot I.<br />
4 g >><br />
2 Vanaf T staat ditedicht in de nieuwe spelling.<br />
g<br />
808 OCULAIR<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, IH p ^ H-47.<br />
T Criterium [6] november december 1948),, p79o,<br />
P Proef D I H-48.<br />
a<br />
DI Sneeuwwitje, . P 33.<br />
M2 Ko i' D 2 H-11 2.<br />
P1 ^<br />
D 2 Cr y to gamen<br />
4, p. 36. p 3<br />
M3 Kopij D3, H-1 22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde<br />
p.<br />
gedichten,<br />
^ g ^ p 739.<br />
DATERING Vóór eind oktober 1948<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
623
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
T-D3<br />
I MI<br />
T-D3<br />
2 MI<br />
3<br />
4<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
4/5 MI<br />
T-D3<br />
S<br />
6<br />
7<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
8 MI<br />
T-D3<br />
8/9 M'<br />
T-D3<br />
9<br />
624<br />
MT<br />
T-D3<br />
MI a-d potlood<br />
a [ontbreekt]<br />
b Oculair<br />
a Ik ben bij bi u gekomen g binnendoor.<br />
b<br />
a Derote omwegging verloren<br />
g gg g<br />
b voor ons verloren<br />
a tussen de weien en het o koren<br />
c lans de weilanden [en het kantelend koren<br />
g<br />
a 0 vrouwenkoor<br />
b langs glenteweg gen karrespoor p<br />
c met[?] gras g en [karrespoor] p<br />
d opp van<br />
a [strofewit]<br />
a 0 1zwoor[?]<br />
b het onbekommerd lopende p teloor<br />
c Het<br />
a 0 1 spoor<br />
b naar een verschiet met horizon en toren<br />
b is nu een brillebeeld achterstevoren<br />
c ,<br />
b dat in het holle van de lens bevroor.<br />
b [strofewit]<br />
b Over de breedte van een kijk ligt<br />
I I kijken I i<br />
[lees: kijken[?JJ
I0 MI<br />
T-D3<br />
II MI<br />
T-D3<br />
ii/tz MI<br />
T-D3<br />
I2<br />
z;<br />
M'<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
I M'<br />
4<br />
T-D3<br />
COMMENTAAR<br />
[8091<br />
9<br />
b open wat jaren nodig had om te bereiken<br />
p jaren g<br />
b heeft [om te bereiken]<br />
b randen van terugkeer naar het uitgangspunt<br />
g<br />
b [strofewit]<br />
b Een oogopslagdoet alle afstand wijken,<br />
1<br />
b Doordat[?] het in delazen staat gesticht<br />
g g<br />
c omdat<br />
b en[?] altijd altijd weer de wandeling g begint. g<br />
c waar<br />
I Zie[804]'Slagzij', noot I.<br />
4 g )^<br />
2 Ditedicht is vertaald in het Engels door P. Boyce.<br />
g g Y<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, H-47 .<br />
P ^<br />
T Criterium [6] november december 1948),, o.<br />
P 79<br />
P Proef D I H-48.<br />
^<br />
D I Sneeuwwitje, p . 36. 3<br />
M 2 Kop p D 2 H I I2,<br />
l ?<br />
D 2 Cr y to<br />
^amen 4^ p p. 39.<br />
M3 Kopij p D3, H I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 742.<br />
^ ^ ^ P 74<br />
DATERING Vóór eind oktober 1 948<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a-eotlood<br />
P<br />
CORRECTIES<br />
Titel M'<br />
625<br />
T-D3<br />
a [ontbreekt]<br />
e roltrap<br />
Roltrap
I MI Ik heb de sneeuw teruggevonden, laat<br />
gg , ,<br />
T I I o<br />
P-D3 ,<br />
2 MI a uit de omgeving van uw stervensuur.<br />
g g<br />
a in[e l<br />
b [2 stadskwartier .]<br />
T-D 3<br />
3<br />
M'<br />
T-D3<br />
a Blauwe voetstappen pp lans gde<br />
muur.<br />
b loopen p lans gde<br />
muur.<br />
b[ ] [1]o en<br />
4 M Ia Het vers is vol van wit nu gij bestaat g^<br />
c Ik achterhaal mijzelf<br />
1<br />
c Het zijn die van mijzelf mijzel<br />
I 1,1 I<br />
P-D3 1 1.1 I<br />
4/5 Mr aa [geen stro ewit<br />
T-D3<br />
a stro ewit<br />
S<br />
MI aa 0 regelmaat g<br />
? door regelmaat]<br />
a Tegen g de deur, ^ die nog g niet opengaat,<br />
T-D3<br />
6 M' lees ik je letters op P het wit glazuur g . [lees: glazuur] g<br />
TD3 1 l o<br />
7 M I I a als van mijn tanden 1 en oogappels<br />
b xx xx : duur<br />
II b<br />
b<br />
naamplaatje P 1 , arts, , notaris, ,p pedicuur<br />
c van eenarts , notaris of[pedicuur] p<br />
III d van [tanden en oogappels:]edicuur pedicuur<br />
= M' I<br />
M I I b, r.werd niet doorgehaald en moet in alen b-c worden meegelezen]<br />
7 g<br />
8 MI b zoals bij1 huizen, maar nu slaat<br />
b andere<br />
d notaris arts, , massa g e – maar nu slaat<br />
d dan<br />
8/9 Mr b [strofewit]<br />
T-D3<br />
626<br />
T<br />
P-D3<br />
I I<br />
I I,— I I
M I b de knip los door het touw waaraan j e trekt<br />
9 p 1<br />
T-D3<br />
I o M I c de trap wordt zichtbaar en ik blik omhoog.<br />
p g<br />
c De mat<br />
T-D3 I<br />
I<br />
I I MI c je staat gebukt g te kijken 1 wie er is<br />
T-D3<br />
c e<br />
I 02. 2 M Id stro ewit<br />
T-D3 I I<br />
12 M I d alleen de treden tussen onsestrekt<br />
g<br />
e en alle<br />
e En<br />
TD3 I I<br />
I MI d met boven naar je toe een flauwe boog,<br />
3 je g,<br />
TD3<br />
I4 M I d bereiken jje<br />
in hun ontsteltenis.<br />
e of het een roltrap pis.<br />
T-D3 I I<br />
COMMENTAAR I zie80 4`Slazij 'Slagzij', noot I.<br />
[8101 HALO<br />
OVERLEVERING M' Typoscript, H-47.<br />
T Criterium [6] (november/december 1948), p. 709.<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p. 35.<br />
MZ Kopij D 2, H-112.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. 38.<br />
M3 Kopij D3, H-122.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 741.<br />
DATERING Vóór eind oktober 1948<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
ONTWIKKELINGSGANG M I bevat de eerste strofe van ditedicht gp<br />
intyposcript. In otlood breidde<br />
Achterberg g het ggedicht uit met r. —6 S en, ^regels,<br />
na een aantal opengelaten met<br />
627
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M'<br />
TD3<br />
nog g eens zes regels. g Gezien de plaats p en de vorm van deze regels g s(drie disticha) d st a<br />
is het vrijwel zeker dat zij in eerste instantie als sextet bedoeld waren M I I,<br />
r.(9)-04)). Later schreef Achterberg gonderaan het blad alsnog gdrie<br />
nieuwe<br />
regels g M I II, ^ r. 02)–(4)), waardoor de regels g uit M I I van plaats p veranderden<br />
(r.(9)-04)werden r. 7–I<br />
I .<br />
M I a zw inkt, b-e potlood<br />
^ p<br />
a [ontbreekt]<br />
e Halo<br />
I MI-D3 Gij brandt in mij uw eindeloosheid o .<br />
1 mij p<br />
2 MI a Focus van sferen diegeen omtrek halen<br />
b<br />
T-D3<br />
M Ia ben ik hier over om u te bepalen<br />
3 p<br />
b [ 1;<br />
T<br />
P-D3<br />
4 M I a liedmiddelpuntig p g tot een harde<br />
a 0 stip.<br />
b te midden van uw halo dezesti p.<br />
T I I<br />
P D 3 temidden I I<br />
4/5 MI<br />
T-D3<br />
S<br />
MI<br />
T-D3<br />
6 MI<br />
T-D3<br />
b (strofemit)<br />
b de camera zegt onophoudlijk klip<br />
b D [e] [<br />
I I onophoudelijk I I<br />
b Dat is mijn mijnhart en met miljoenen miljoene malen<br />
millioenen<br />
(7) MII b [<br />
II d [druk ik u af in stenen en metalen], [= M I I b, (9)]<br />
7 T-D3<br />
( 8)MII b [ o ]<br />
II d [letteren stichtend met/op mijn onderlip] ^ M I I b, (roil<br />
8 T-D3 i 1 op I i •<br />
628
(8/9) MI I b [strofewit]<br />
8/9 T-D3<br />
(9) MI I b druk ik u af in stenen en metalen<br />
II d [Donkere kamer van de dood, uw spleet] p<br />
= M I I bb, rr<br />
9 T-D3<br />
Io MI I bodsdiensten stichtend lmet mijn onderlipp<br />
b letteren [ ] op } [ l<br />
II d [laat alle lijnen toe die haar behoren ;] = M I I c, r<br />
1 T I I<br />
P-D3<br />
Io II M I I b[strofe2vit]<br />
II deen gstro<br />
ewit<br />
IoII T-D3 I<br />
? door AP I b, r, ro onderlip;? voor letteren;? door op en met]<br />
, p, p<br />
I I MI I b Donkere kamer van de dood, uw spleet p<br />
II dver eten g licht keert mijn 1 oge weer.]<br />
T Vergeten g<br />
P-D3 vergeten g<br />
I I 12 m1 I been stro ewit<br />
g<br />
II dfstrofewit]<br />
II I2 T-D3 I I<br />
I2 MI I b fixeert tot beelden [breekt af<br />
d En van hoe verder we hoe feller wordt de beet<br />
g,<br />
d H[oe] [ [verder weg<br />
12 T I io<br />
P-D3<br />
(12/13) MI I b stro ewit<br />
II d [geen strofewit]<br />
12/13 I2I T-D3 I I<br />
I<br />
[? door 111 1 I b, r. (u) ; de reel werd omcirkeld<br />
, g]<br />
I 3 M I I c laat alle lijnen ) toe die haar behoren;<br />
II d in 't broomzuur uwer wand de zilversporen p<br />
I 3 T<br />
P-D3<br />
I 4 MI I c vergeten g licht dringt g in mijn ) oge weer.<br />
d van een, die eenmaal met mij schaatsenreed.<br />
I 4 T-D3<br />
629<br />
[? door dringt]<br />
g
COMMENTAAR I Zie80 'Slagzij', noot I .<br />
4<br />
[811] INCLINATIE<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, p , H47.<br />
T Criterium 6(november/december 1. 94s) 10.<br />
^ p. 7<br />
P Proef D I ^<br />
H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p . 34.<br />
M 2 Kop p<br />
D2 H-II2.<br />
l ^<br />
D2 Cr y to ^ amen 4, p. 37.<br />
M3 Koi'D3 TII<br />
p<br />
22.<br />
l ^<br />
D3 Uer amelde ^ gedichten, ^ ^ p. p o. 74<br />
DATERING Vóór eind oktober 1948<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 14 maan < naam<br />
VARIANTEN EN MI a zw inkt, b-eotlood<br />
p<br />
CORRECTIES P aedrukt b potlood<br />
g ^p<br />
Titel M Ia [ontbreekt]<br />
e Inclinatie<br />
T-D3<br />
1 MI a Ik sta hier te vergaan, terwijl de wegen<br />
g ^ l g<br />
T-D3<br />
z MI a voorbijschieten l [breekt af]<br />
c voor mijn 1 voeten .<br />
c aan [<br />
d voor<br />
d teen g4 [<br />
T-D3 teen g<br />
1°<br />
mijn? door AP c r. 2 aan mijn voeten;? ^ door tegen, gen^ en o aan (tegen g lijkt J'kt enigs- gs<br />
ins door voor te ijjn geschreven; het is dus mogelijk dat alleen aan en tegen als open<br />
varianten moeten worden gelezenil<br />
3 M Ib [xxxxx] punt p van het ontmoeten ? door van]<br />
d tot het [<br />
d voordat hetunt p van het ontmoeten<br />
e vlak<br />
T-D3<br />
630
4<br />
7<br />
9<br />
I0<br />
MI<br />
T<br />
P-D3<br />
MI<br />
T<br />
P-D3<br />
MI<br />
T<br />
P-D3<br />
MI<br />
T<br />
P-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
14 MI<br />
T<br />
P<br />
D'-D3<br />
b voorbij mijn voeten schieten [breekt af]<br />
l l<br />
c nog in mijn lichaam zwaarte heeft gekregen<br />
g 1 g g<br />
c helling [<br />
c [helling]<br />
? door MI c r.hellin helling en zwaarte; in ^ M I is vanaf r. fase f c de grondlaag] g g<br />
c Maar hier alleen kan ik uroeten<br />
g<br />
e Doch [<br />
c Ik zie u klimmen teen wolken aan<br />
g<br />
c En onderwijl wentelt de aarde blind [? door blind]<br />
1<br />
c en<br />
En<br />
en<br />
c [strofewit?]<br />
[strofewit]<br />
c achter de maan en alle sterren grint g<br />
sterre ggrint.<br />
a I sterren grint. g<br />
b al het<br />
COMMENTAAR I Zie[804]Sla zi ' noot 1.<br />
4 g >><br />
812EAN GIONO<br />
J<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p ^ 11-45 .<br />
631<br />
T Ad interim november I 8 . 8 .<br />
S 94^p 35<br />
D I Hoonte, p. 71.<br />
^ p7<br />
P I Eersteroef D 2 , H-88.<br />
p ^<br />
P2 Tweederoef D 2 , H-8 .<br />
p ^ 9<br />
D 2 Cr to amen III, p. 2 .<br />
y ^ ^ p 39<br />
M 2 Kopij D3 H I 22.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde edichten p. o.<br />
^ ^ ^ p 7 3<br />
I°<br />
•<br />
1°
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
I<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
i MI<br />
3<br />
T-DI<br />
PI-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
4 MI<br />
T-D3<br />
4/5 M'-D3<br />
5 MI-D3<br />
6 MI-D3<br />
Vóór november 1948 94<br />
T<br />
M I a-d otlood<br />
p<br />
a [ontbreekt]<br />
b Jean Giono<br />
I I<br />
aa Als ik aan Jean Giono denk houdt het leven<br />
b in lees krijgt<br />
lg<br />
d<br />
aa een oogwenk ^ stand in mij, 1^ vol vissen<br />
b<br />
d<br />
opnieuw p een plaats P<br />
stille [vissen]<br />
snelle<br />
een nieuwe<br />
a schiet het lichaam, ik hoef niet te beslissen<br />
b staat[?]<br />
d schiet<br />
I<br />
maar word aan de rivieren meegegeven<br />
[strofewit]<br />
Regen g en zonneschijn zijn grote g zeven<br />
waar ik doorheen val en de waterlissen<br />
7 M I a die mi'1<br />
a snijder4 1 hun zoete zwaarden o<br />
a slijpen lp<br />
b [z door de vliezen<br />
b sli' lpen<br />
[hun zoete] messen aan de vliezen<br />
TD 3<br />
8 MI a 0<br />
b waarmee ik in de hoogte word geheven.<br />
g g<br />
TD 3 I I<br />
8/9 M' stro ewit?<br />
9<br />
TD 3stro ewit<br />
632
9<br />
T-D3<br />
a En j6 snelle[?) zalme<strong>nl</strong>ijden gJ<br />
b langs 1mijn rugg<br />
c Gekrulde zalmen spelen P voor [mijn] 1 oogg o : spoelen]<br />
d De vette krullen [<br />
d [De] [zalmen] staanekruld gtegen mijn J rugg<br />
1 MI Ik ben derondelin van deze streek :<br />
g g<br />
T-D3<br />
II M I -D3 Languedoc, een eendekooi, die bleek<br />
g<br />
11/12 M I -D3 [strofewit]<br />
I2 M Ia maa<strong>nl</strong>icht bewaart o<br />
c onder de lange[?] g boog[?] g<br />
d reuzen brug<br />
T D3 I I ronde<br />
I M I a van lover ure<strong>nl</strong>ang o<br />
3 g<br />
c tot aan de zee<br />
T-D3<br />
I 4 MI a o<br />
c en alle apen p klimmen met ons mee.<br />
TD I En<br />
PI-D3 I I dieren lopen p I I<br />
COMMENTAAR I De datering g van dit ggedicht en 81 3`Leliën' is gebaseerd g op P de ppublicatie<br />
in<br />
Ad interim. Over de inzending zijn geen g gegevens gg bekend. Na de verschijning l g<br />
van de aflevering g schreef redacteur Jaap pRomijn 1 aan Achterberg: g `Vooral<br />
GIONO in het Novembernummer wasrachti p g .' Brief I 5 november 94 I 8. Zie<br />
verder2.. 3 37•<br />
2 In I 937 las Achterberg g Le chant du monde I 934 van can Giono(1895-197o),<br />
in de vertaling g van Siegfried g E. van Praag g (Het lied van de wereld. Amsterdam<br />
(Wereldbibliotheek),1937). 937 Zie Biografie, p. . 2 2 S -2 2 8.<br />
3 M I isere g roduceerd p in Achterber g kroniek 10.2 (1991), tussen p 3 6 en P 37.<br />
81 LELIEN<br />
3<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p ^ HH-45.<br />
T Ad interim S november I 94„p3 8 . 86.<br />
M2 Typoscript D I > collectie D.-E. Baestaens, > H-46.<br />
633<br />
MI<br />
DI Hoonte, p. o.<br />
^ p 7<br />
P I Eersteroef D 2, H- 88.<br />
P ^<br />
P 2 Tweederoef D 2, H-89.<br />
p ^
D 2 Cr to y amen ^ HI, ^ p. p 2 38.<br />
M3 Kopij p D3 H 1 22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 7702.<br />
DATERING Vóór november 1948<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a anilinepotlood, b-c potlood<br />
p ^ p<br />
CORRECTIES<br />
Titel M Ia [ontbreekt]<br />
b Lelieen<br />
b Leliën<br />
T-D3 I<br />
I<br />
I MI-D3eu dvoorvallen drijven als lijken boven.<br />
g drijven l<br />
2 MI a Ik staar deracht in van mijn eigen [breekt af]<br />
g l g<br />
b kwaad<br />
T-D3<br />
3 MI<br />
T<br />
M2-D3<br />
4 M'-D3<br />
4/5 MI-D3<br />
5<br />
Ao<br />
T-D 3<br />
6 MI<br />
T-D3<br />
7 MI<br />
634<br />
T-D3<br />
[Vanaf Ai', r. 3is lase b de grondlaag g ^van het gedicht] g<br />
b Dat dit hier altijd nog bestaat<br />
b Hoe is het mooglijk, dat dit nog bestaat<br />
c [Hoe is het mooglijk, dat dit nog bestaat]<br />
I I mogelijk , I I<br />
en als een vegetatie ligt te stoven<br />
g<br />
stro ewit<br />
b Het is Gode zij dank uit mij verschoven<br />
c in zon die uit mijn 1 leven is verschoven<br />
c zenith<br />
zenith<br />
b naar dezelek p waar het o<br />
c en niet meer ondergaat g<br />
c die meer en meer vergaat g<br />
c [en] langzaam g ondergaat. g<br />
b leliën van bederf, lachendelaat<br />
g<br />
Leliën<br />
[?? door de regels]<br />
? door de reel g]<br />
? door zon]<br />
? door zenith en leven
8 MI -D3 waarin het leven niet meer kaneloven.<br />
g<br />
8/9 MI -D3 stro ewit<br />
9<br />
9 MI b Over de stenen ballustrade leunend [? door ballustrade]<br />
b ] [bal] [ustrade] [<br />
T-D 3<br />
I0<br />
II<br />
11/12 M I een stro ewit<br />
g<br />
T D3[strgfewit]<br />
gaan<br />
mijn mi gedachten naar een oud weleer<br />
I I;<br />
ben ik een kind dat hongerde g en dorstte<br />
c het voor iedre daadereed g<br />
iedere<br />
I zMI ab en dat niet wist wat het spelend vermorste<br />
p<br />
c misdeed<br />
T-D3<br />
1 3MI-D3 zich om geen god of ander goed bekreunend,<br />
3 g g g<br />
b maar was op pl zijn terrein meester en heer<br />
co zijnt<br />
p l errein] eigen g [meester en heer]<br />
c eigen g [terrein]<br />
c meester op p zijn l terrein en eigen g heer<br />
1 I.<br />
COMMENTAAR I M I vertoont overeenkomstenp p iersoort en schrijfstof van de eerste aan-<br />
zet met het manuscript p van 8 8 3 'Röntgen'. g Er zijn zijnverder geen g aanwijzingen l g<br />
dat deedichten g in dezelfde periode p zijn zij geschreven.<br />
Zie 812 'Jean Giono', noot I.<br />
3 M' isere g produceerd in Achterbei ^ kroniek io.z I 99 I ^tussen p. 3 6 en p. p 37.<br />
[8141<br />
MI<br />
T-D3<br />
M'<br />
T-D3<br />
14 MI<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
COMMENTAAR<br />
63S<br />
T-D3<br />
ROBOT<br />
T Ad interim 6januari 1 1 949 949), , p. p i 7–1.<br />
8<br />
Vóór eind december 1 948<br />
94<br />
T<br />
I Ditedicht g heeft Achterberg, g, met 81 S `Kinder, g raf' eind , december<br />
1 948 94 aan Ad interim gestuurd. g In januari 949 I heeft Achterberg g bij l Jaap P Romijn 1
81KINDERGRAF<br />
S<br />
geïnformeerd g wanneer de gedichten g zouden verschijnen, 1 ^want op p 27 71januari<br />
I 949 schreef Bert Voeten aan hem: `Wat je vraag g aan hem, ^ over de zending gvan<br />
December, betreft: dieedichten g staan in het Januari-nummer, ^dat Zaterdagg<br />
uitkomt.' Zie verder 3 2, 37 , .<br />
2 Begin g I 949 heeft Achterberg g dit gedicht g en [798] 79 `Robot' samengevoegd tot<br />
ééngedicht, g ^ 82I `Robot' (zie verder het apparaat pp aldaar). aar<br />
3 Brenninkmeyer Y (r. 26) was vroeger g een gebruikelijke g 1 benamingg voor de kledin<br />
gzaak C. & A. Brenninkmeyer, Y^later algemeen g kortweg gC&A geheten. g<br />
OVERLEVERING M' Manuscript, H<br />
p ^ H-45.<br />
T Ad interim 6' anuari I p. I .<br />
1 949 ^ p 9<br />
M 2 Typoscript D I collectie D.-E. Baestaens, H-46.<br />
> ><br />
DI Hoonte, ^ p7 p. 76.<br />
P I Eersteroef p D Z H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D Z H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^amen rrr ^ p. p 44 2 .<br />
M3 Kopij D3 H-122.<br />
^<br />
D3 Ue ^amelde ggedichten, ^ p. p 708. 7<br />
DATERING Vóór eind december 1948<br />
94<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a-botlood<br />
p<br />
CORRECTIES<br />
Titel M' a [ontbreekt]<br />
T-D3<br />
b Kindergraf<br />
1 I<br />
I M' a Hier ligt en wacht het kleine kinderhart<br />
b [ ] het grafje met de zoden glad.<br />
3<br />
636<br />
T I I, I<br />
M Z-D 3<br />
I l° i<br />
MI a een meter aarde omj gelik<br />
te maken<br />
b ]weer zoek [ l<br />
b I [gelijk] [ l<br />
T 1<br />
M2-D3 I,
4 MI a wat voor een ogenblik g verheffing g had<br />
aevonden g<br />
b [verheffing]<br />
T-D3<br />
S<br />
a teen een moederarm o<br />
g<br />
b niet meer dan dat.<br />
[Vanaf M I r. 6 is fase b derondlag van het gedicht]<br />
g g ^<br />
6 MI b en beide armen lans het lichaam slaken<br />
g<br />
b die<br />
b En<br />
T-D3<br />
Io M Ivoor doodkist, likkoets en gemeentegrond<br />
^1 g ^<br />
T-D3<br />
11/12 M I-Teen stro g ewit<br />
M 2-D3 [strofewit]<br />
? door evonden en verheffing]<br />
g<br />
12 ml T-D3<br />
hoe alles om mij heen gvoldoening kreeg. g ? door voldoening] g<br />
12/13 MI [geen ^ stro ewit<br />
T[Strofewit]<br />
M 2-D3een stro g ewit<br />
COMMENTAAR I Zie [814] Robot' noot I.<br />
4<br />
816 HOORNIK<br />
OVERLEVERING MI<br />
T<br />
637<br />
MI<br />
T-D3<br />
2 In Achterberg-Uitgevers, dl. 2 . 1 78 worden r. 7-8 van dit gedicht in verband<br />
> p 7 7 g<br />
gebracht ebracht met een brief van A. Marja, 1^die naar aa<strong>nl</strong>eiding gvan het overlijden overlijde van<br />
g zoontje schreef: `Nu schrijnt alles natuurlijk, Je ziet de wieg en de<br />
zoontje schrijnt natuurlijk. g<br />
kleertjes en de kinderwagen, g ^1je beseft dat al die zorg g en moeite voor niets is<br />
ggeweest, ^ maar dat ^gaat voorbij.' ^ (Brief, ^ Saugustus g I 947•<br />
3 MI isere g produceerd in Achterbei ^kroniek io.z(1 99 1),tussen p. 6 en p. p 37•<br />
MZ<br />
DT<br />
PI<br />
P2<br />
Manuscript, HH-45<br />
-<br />
p s<br />
Uri ^ j Nederland S februari I1949,<br />
p . 7.<br />
Typoscript D I ^collectie<br />
D.-E. Baestaens, H-46.<br />
Hoonte,<br />
Eerste Eersteproe roef D 2, H-88.<br />
P D 2, ^ H-89.
D2 Cryptogamen III, p. 243.<br />
M3 Kopij D 3, H-i22.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 707.<br />
DATERING Vóór 23 december i 8<br />
3 94<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a-botlood<br />
p<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI a [ontbreekt]<br />
b Hoornik<br />
T-D3<br />
3<br />
4<br />
5<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T<br />
Mz-D3<br />
glijen li de tramrails in een open p ggat<br />
a Op iedere straathoek kan het zich bewegen<br />
p g<br />
b elke [<br />
enoten hebben als een grote pad<br />
p g P<br />
6 MI of heeft hetlotselin getal gekregen<br />
p gg g g<br />
TD3<br />
7 M Ia laarzen marcheren op hem p aan, zodat<br />
b rijen 1<br />
TD3 I I<br />
Io M Ia Hi Hij kijkt 1 verstrooid hoe al die boeken heten<br />
b en leest [d]e<br />
T-D3<br />
I I mi a onderwijl al maar denkend: ? waar behoor ik?<br />
T-D3<br />
beinz end: wereld, }<br />
1z M' a 0 opslaan p<br />
a 0 weg g wil gaan g<br />
b Als hij hij zijn hoofd weer opheft p om te gaan g<br />
T<br />
Mz-D3<br />
638
I 3 MI a ziet hij zijn eigen g ogen g die het weten<br />
b kijkt [hij] l in ogen g [die het] antwoord [weten]<br />
T I I, I I<br />
M 2-D3I 0<br />
I MI a en valt zijn blik op Ex Tenebris<br />
4 zijn p<br />
b daarbinnen staat: Ex Tenebris, Ed. Hoornik<br />
T daar binnen<br />
M 2-D3 daarbinnen I I<br />
COMMENTAAR I 0 Op z december 3 I 8 94 schreef Ed. Hoornik aan Bert Bakker: `Achterbei 'Achterberg<br />
antwoordde op P Ex Tenebris met een sonnet, ^dat hierbij hierbijgaat<br />
en waarmee ik wel<br />
blij ben, ^ al is het niet helemaal ggeinspireerd.' P Het met de brief meegestuurde g<br />
manuscript p of typoscript p is mij 1 niet bekend. en De bundel un Ex tenebris '-Gravenha- s raven<br />
ge ^94 1948) was kort vóór de brief van Hoornik verschenen. Op p71 27 januari I1949<br />
schreef Bert Voeten aan Achterberg: g} `'e vers op Eddy Y verschijnt volgende<br />
verschijnt g<br />
week bij mijn } bespreking p g in Vrij l Nederland.' De door Voeten genoemde genoem<br />
be-<br />
s pg- rekin is `In het Niemandsland van de spiegel. Bi' Ed. Hoorniks Hiks nieuwe euwe bun<br />
Bij<br />
del Ex Tenebris.' Zie verderz.. 3 37.<br />
2 M' is gereproduceerd in Achterberg-Hoornik, 2 en in Achterbei kroniek i o. z<br />
(1991),tussen p. 336 en p. p 37.<br />
81 SPEL<br />
7<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, H-47.<br />
T Ad interim 6 (februari i 94 9), p. 56.<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p. 38.<br />
M 2 Kopij D 2, H-r z i.<br />
D 2 Cryptogamen ¢, p. 41.<br />
M3 Kopij D3, H-izz.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 744.<br />
DATERING Vóór eind januari 1949<br />
LEESTEKST T<br />
ONTWIKKELINGSGANG Het octaaf g<br />
edicht is in verschillende stadia van tot standgekomen, dit- hieron<br />
der aangegeven als M' I . Eerst schreef Achterberg gin anilinepotlood P een<br />
aanzet voor de eerste strofe M I I r. 1-3). 3 Deze aanzet haalde hij door en<br />
schreef eronder een nieuwe versie M I II r. I– 4.<br />
Vervolgens noteerde Achterbei<br />
gtwee onvolledige g reels g van de tweede strofe haalde ook deze door en<br />
639
hernam ze vrijwel meteen M I III IV r. ^ 5-6). S In een afwijkende l de ductus her- er<br />
schreef hij r. 77-8 M I IV/V) en noteerde tenslotte, onafgebroken, ^ g onder d aan a<br />
het blad het sextet.<br />
VARIANTEN EN MI a-b anilinepotlood, c- potlood<br />
p ^ gp<br />
CORRECTIES<br />
Titel M I a [ontbreekt]<br />
g Spel p<br />
TD3 I I<br />
I MI I a Nu zijtge<br />
b Gij 11 zijt niet langer g ind.<br />
II<br />
T-D3<br />
c Gij zijt niet langer g individueel<br />
2 MI I a Ik weet niet of ik u nog weet of niet<br />
g<br />
II c Een aantal stoffen dat tesamenhing,<br />
T I I tesamenhing<br />
P D3 I I tesamenhing<br />
? na M I I, r. 2; regel tussen geplaatst]<br />
3 M I I b tenzij het ik in mijn partikelen [? na de regel] ^<br />
c uw[?] [? door uw [6]<br />
c uw<br />
II<br />
T-D3<br />
c zodanig, het gleven<br />
u beving<br />
MI I, r. 1-3 werden (fase c) te amen doorgehaald]<br />
3 ^ g<br />
M I II c en gij kon zeggen: ik ben dit geheel<br />
4 g l gg g<br />
TD3<br />
4/5 111' III d stro ewit<br />
T-D3 I I<br />
? door M I II, r. 1-4]<br />
5 MI III d Zette zich om o uw keel<br />
IV e verviel weer in zijn oude evenveel<br />
T-D3<br />
6 MI III d kon u niet meer bereiken [breekt af<br />
e van overal hetzelfde dode ding<br />
f ronde<br />
T-D3<br />
640<br />
M I IVgf Alleen het feit dat ik het hier bezing<br />
f dit<br />
V f Alleen het feit dat ik ze samenzing<br />
T D 3 Het feit alleen I I<br />
[? door de reels
8 M' IV oet mij f doet verschillen<br />
i'1 van uw bekkeneel ? door bekkeneel]<br />
V f maakt u nog voor g een vers lang gp personeel.<br />
f weer<br />
T-D3<br />
8/9 MI-D3<br />
9 MI<br />
T-D3<br />
II M'<br />
T-D3<br />
[Vanaf 11/1', r. is 9fase de grondlaag g van g het gedicht] g<br />
[Strofewit]<br />
Misschien sta ik al vol van de bacil<br />
10 M I -D3 die u doet woekeren door alles heen<br />
I2<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
13 Mi<br />
T-D 3<br />
14 MI-D3<br />
COMMENTAAR<br />
en kan mijn 1 stem alleen nog gklinker zijn zij<br />
I<br />
f geen<br />
stro ewit<br />
g stro ewit<br />
818 VERDEMEN<br />
alsof er knikkers rollen door mijn ziel<br />
1<br />
waarmee ik met u in het spel p verdwijn<br />
spel p zonder speler p in de zonneschijn. zonneschijn<br />
gedicht Dit'<br />
heeft Achterberg, g^ met 818 `Verdemen' en 81 9`Asbelt'<br />
aan Bert Voetenestuurd g ter publicatie p in Ad interim. Op p 27 71januari I 949 be-<br />
dankte Voeten voor deedichten g , waarvan hij 1 `vooral "S p el" zeer geslaa gd'<br />
vond. Zie verder 3 2. 37 . .<br />
2 Ditedicht g is vertaald in het Roemeens door A. Covaci.<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, pHH-45 , -<br />
T Ad interim 6 (februari 1 949), 949 ^ p . 5 7•<br />
, ^ 4<br />
641<br />
M 2 Typoscript D I collectie D.-E. Baestaens, H- 6.<br />
DI Hoonte,<br />
P I Eersteroef p D 2 H-88.<br />
^<br />
P 2 Tweederoef p D 2 H-89.<br />
^<br />
D 2 Cr to amen Hi, p. 2.42.<br />
y ^ ^ p<br />
M3 Kop D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Ue amelde gedichten, p. 06.<br />
^ ^ ^ p 7
DATERING Vóór eind januari 1949 I<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a-botlood<br />
p<br />
CORRECTIES<br />
Titel M Ia [ontbreekt]<br />
b [xxx]<br />
b Verdemen<br />
T-D3<br />
I M' Er staat Verdemen a d spoorlijn p00 li ln<br />
van<br />
T aane d<br />
M2-D3<br />
I<br />
0<br />
2 MI Arnhem naar. U komende o ende & Zonen<br />
T Itrech komende tomende & Zonen.<br />
M2-D3 I i – 1 1<br />
3 M I -D3 Ik kan het u gemakkelijk g 1 aantonen: a<br />
4 M1 a 't Is buiten het station op pEde<br />
an.<br />
b de linkerkant, mi j n . 2 linkerhand<br />
b uw<br />
b buiten de kap de kant pop Ede an. a.<br />
b tegen g een e geve gevelan.<br />
b links van de lijn,<br />
b links bovenaan<br />
T<br />
M2-D3 I 10<br />
4/5<br />
5<br />
M I -D3 stro ewit<br />
M I -D 3 Ik weet van deze man niets ander<br />
dan<br />
M' dat hij Verdemen heet en hij heeft Zonen o<br />
T I<br />
I;<br />
M2-D3 I 10<br />
7 M I a En dat hij a d<br />
b en<br />
spoorlijn p l is gaan g wonen e<br />
T<br />
M2-D3<br />
I I aan de<br />
8 MI a waar ieder zich van vergewissen kan<br />
b overtien ug<br />
TD3 I I.<br />
8/9 MI-D3 stro ewit<br />
9<br />
642<br />
f? door de regel]
MI-D3<br />
MI-D3<br />
MI<br />
TD3<br />
I I 12 M I -D3 stro ewit<br />
Ik zou hem voor de aardigheid misschien<br />
g<br />
eens op P kunnen gaan g zoeken in zijn zij huis<br />
en keureni?] wat[?) hij[?) 1 met het leven doet.<br />
bkijken 1wat<br />
hij hijin<br />
[ ]<br />
12 AP a Verdomme ik moet Verdemen<br />
a als [ik] [Verdemen] niet ontmoet<br />
T<br />
M2-D3<br />
10 1<br />
133<br />
M'<br />
T-D3<br />
I 1 , 1 I<br />
i<br />
Het is vanuit de trein eenas of i o<br />
p<br />
I I van uit I I tien.<br />
I MI-D3 Natuurlijk zit er ergens een abuis.<br />
4 Natuurlijk g<br />
COMMENTAAR I Zie 81 7 'Spa' P noot I. Bert Voeten beschouwde dit gedicht g `meer als een<br />
" "grap ra in oëticis" P 'i' X11 ook vermoedelijk' 1, zoals hij hij aan Achterberg gschreef.<br />
2 MI isere g produceerd in Achterber gkroniek io.z(1991),tussen p. 366 en p. p 37.<br />
[819]<br />
9<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, H-47.<br />
T Ad interim 6 (februari 1949), p. 58.<br />
P Proef D I , H-48.<br />
D I Sneeuwwitje, p. 37.<br />
M 2 Kopij D 2, H-r r z.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. 40.<br />
M3 Kopij D3, H-izz.<br />
D3 TlerZameldegedichten, p. 743.<br />
DATERING Vóór eind januari januari 1949 i<br />
LEESTEKST MI e<br />
INGREEP I ik loop, ik ik loop,<br />
P^ p,<br />
VARIANTEN EN MI a zw inkt, b-eotlood<br />
p<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI a [ontbreekt]<br />
e Asbelt<br />
T-D3<br />
643<br />
1<br />
I
aI MI<br />
Dingen die l> buiten zijn, onder de wind, ><br />
ab weggeworpen zijn, zijn ond e rde<br />
wind ,<br />
c<br />
in [wind,<br />
Y<br />
te oud<br />
T-D3<br />
2 MI<br />
3 MI<br />
4<br />
4/5<br />
S<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
8 MI<br />
T-D3<br />
10 MI<br />
T-D 3<br />
11 /12 MI<br />
T-D3<br />
T-D3<br />
COMMENTAAR<br />
aa hebben van u [breekt af<br />
0 1 ingenomen<br />
g<br />
c en weer [hebben van u] de laatste weet<br />
c een<br />
d voor een bestemming, u compleet.<br />
Y g, p<br />
c [strofewit]<br />
c Een oude emmer, rommel, scherven, grint,<br />
d hout k]<br />
[lees: wind]<br />
? door ingenomen]<br />
g<br />
? met een invoe g in gsteken tussen M I d, ^ r. 2 een en bestemming;? g^ vervolgens geschrapt] eschra t<br />
Het is omdatji nu hetzelfde heet.<br />
g<br />
c want watj gelik<br />
wordt kent elkander blind<br />
d Het eind laat ieder lichaam even koud.<br />
6 MI c alles waartoe het leven zich versleet<br />
d [ ,<br />
T-D3<br />
[Vanaf M I , is ase d de rondlas van het gedicht]<br />
1 7 grondlaag g<br />
7 MI-T koolstronken, fietsband en een stuk vloerkleed<br />
P-D3<br />
644<br />
een hond licht er z'noot p een kat miauwt.<br />
I I zijn 1<br />
d van as, amoniak en peterselie.<br />
, p<br />
d am[moniak]<br />
d [geen strofewit]<br />
e stro ewit<br />
[? na de regel]<br />
f? geschrapt]<br />
I Zie[817]'Spa', 7 p , noot I. Bert Voeten vond dit gedicht g `het sterkst in de terzi- 1<br />
nen'.
820 ELCKERLYC<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
COMMENTAAR<br />
P Proef D I ^H-48.<br />
D I Sneeuwwit J^ e Pp.<br />
28.<br />
M I Koi'D2H-II2.<br />
p l ^<br />
D 2 Cr .^ to gamen<br />
4, P p. 3o.<br />
M 2 Kopij p D3 H I22.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ P p. 733.<br />
Vóór eind januari 1949<br />
P<br />
821 ROBOT<br />
M I aedrukt bpotlood (in de hand van D. Wolthers<br />
g , p<br />
7 Maart. > Maart. M I a > m[aart.] M I b-D3<br />
8 Helsinki > Helsinki M I a > Brindisi M' b-D3<br />
I De datering g van dit gedicht g is gebaseerd g op p de Ppublicatiegeschiedenis g van<br />
Sneeuwwitje. Sneeuwwitje. Op p 24 41januari i 949 stuurde Achterberg g de kopij p l voor de bundel aan<br />
uitgeverij g 1 Querido. Zie 35 .I.<br />
OVERLEVERING D' Hoopte, p. 67-69.<br />
P I Eerste proef D 2, H-88.<br />
P 2 Tweede proef D 2, 1/-89.<br />
D Z Cryptogamen HI, p. 235-237.<br />
DATERING Begin g 1949 i<br />
LEESTEKST DI<br />
M Kopij D3, H-122.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 699-701.<br />
ONTWIKKELINGSGANG Hetedicht g `Robot' dat in Hoonte is opgenomen, pg ^ is een samenvoeging g g van twee<br />
gedichten g die onder dezelfde titel werden gepubliceerd g P in Podium (zie [798]<br />
`Robot' en Ad interim (zie[814] `Robot'). In het apparaat pp worden de verschillen<br />
ten opzichte P van de twee eerdere gedichten g voor de overzichtelijkheid overzichtelijkheid gno<br />
-<br />
maals weergegeven.<br />
645
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
3 kop < knop [798], 3<br />
io stilte, < stilte [798], zo<br />
I 5 staande, friese klok < staande Friese klok, [Bzg], r<br />
22 drinkend < drinkend, [8z¢], 8<br />
z8 Van < van [847, 14<br />
36/37 [rtrofewitJ < [geen strofewit] [81-¢], 22/23<br />
37 vulcanfibre < vulcan-fibre [8r¢7, 23<br />
4 1 de < De [81-¢], 27<br />
46/47 [strofewit] < [geen strofewit] [8r¢J, 32/33<br />
fo/fr [strofewit] < [geen strofewit] (8i¢J, 36/ 37<br />
5 5 Kom < Ga [Brg], qz<br />
56 mij < me [NJ, 42<br />
5 8 nevelvlek –. < nevelvlek – [NJ, 44<br />
6o voetstap wordt zachter < stappen worden zacht [81¢], 46<br />
COMMENTAAR I De datering g van dit gedicht g is gebaseerd g op p depublicatiegeschiedenis van<br />
Hoonte(zie.I 34 . Uit het feit dat Achterberg g [814] 4`Robot'<br />
eind december<br />
1948 94 aan Ad interim heeft ggestuurd (zie aldaar, noot I kan worden afgeleid g dat<br />
hij l de gedichten g op p zijn J vroegst g in januari januari i 949 heeft samengevoegd.<br />
2 Literatuur over hetedicht: g<br />
Kusters, W, "`Mens" en "Robot".'<br />
$22 DRONKEN NACHTLIEDJE<br />
J<br />
OVERLEVERING D' Hoonte, p. 5 6.<br />
^ p S<br />
DATERING Begin i<br />
g 949<br />
LEESTEKST DI<br />
P l Eersteroef D 2,<br />
p H- 88.<br />
^<br />
Pa Tweederoef p D 2, ^ H-8 9.<br />
D 2 Cr to y amen Hi, p. 2 i 9.<br />
^ ^ p 9<br />
M 2 Kopij D3 H I22.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 6 8.<br />
^ g ^ p S<br />
ONTWIKKELINGSGANG Hetedicht g `Dronken nachtliedje' l dat in Hoonte is opgenomen, pgenomen een samen-<br />
voeging g g van I 33 `Dronken nachtliedje' en i 34 `Door een chauffeur omver gere-<br />
den'. In het apparaat pp worden de verschillen ten opzichte p van de twee eerdere<br />
gedichten voor de overzichtelijkheid J nogmaals g weergegeven.<br />
646
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
5 en daar en daar; < en daar, en daar, r33],<br />
1<br />
I o dan < dan r33 Jo<br />
1 huis! < huis. I33 Jo<br />
12 voor hij 1 zijn 1 woning g < voordat de dood hem [134], 2<br />
I 3 uitgegleden, < uitgegleden: uit e leden: r343<br />
16 vol stond van jenever: 1 < dood was sprekende: p [134],6<br />
18a terug g naar g De Twee Leeuwen. <<br />
heb den tijd 1 voor duizend eeuwen. [134],8<br />
COMMENTAAR ^ I De datering g van dit gedicht g is gebaseerd g op p de publicatiegeschiedenis p g van<br />
Hoonte. Zie.I. 34<br />
[8231<br />
3<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, H-49.<br />
T Ad interim 6 (oktober 1 949), p. z68.<br />
M 2 Typoscript, kopij D I , H-5o.<br />
P Proef D I , H-Si.<br />
D I Mascotte, p. 1z.<br />
M3 Kopij D z, H-r i z.<br />
D Z Cryptogamen 4, p. 52.<br />
M4 Kopij D3, H-i22.<br />
D3 TlerZamelde gedichten, p. 753.<br />
DATERING V66r oktober 1949<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a-eotlood<br />
p<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
I<br />
T-D3<br />
2 MI<br />
647<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
a [ontbreekt]<br />
c Gobelin<br />
a Of ze vanuit een blauwgordijn begonnen<br />
g l g<br />
b<br />
a zongen die morgen vogels voor het raam.<br />
g g g
3<br />
MI<br />
T-D3<br />
b Tapijt o in een Middeleeuw gesponnen<br />
p 1 gp<br />
d diep middeleeuw<br />
p<br />
e ,<br />
4 MI b nam weer natuur en de g xxxxxx te aan.<br />
? door g xxxxxx te<br />
beboorte g<br />
c wereldwording<br />
T-D3<br />
4/5 MI -D3<br />
[strofewit]<br />
5 MI b maar heel het uur is door de hand bedwongen,<br />
b [ ] ligt [<br />
d [ ]lag [<br />
T-D 3 Maar I i<br />
6 MI b die het in zijn patronen stil deed staan.<br />
b [ ]doet} [ ]<br />
b [ ] [deed] be[staan.]<br />
c [ ]deed vergaan.<br />
c [ ]strak liet staan.<br />
c [ ]liet be[staan.]<br />
T-D3 I deed I I<br />
7 MI b Tijdeloos klaterden de waterbronnen;<br />
c [ ] [klater]en [<br />
d [ ] [klater]d[en] [ ]<br />
T-D 3 I I<br />
8 M I b hetzelfde weefsel maakte zon en maan.<br />
c kweekte het licht een doodstil filigraan.<br />
g<br />
T-D 3<br />
8/9 MI -D 3 stro ewit<br />
9<br />
M I b Zo is mij uwe tegenwoordigheid .<br />
9 1<br />
d<br />
T-D3<br />
Io M Ic Op het stramien van wat niet wederkeert<br />
P<br />
d o[p] [ ]<br />
T-D 3 I I<br />
I I M Ic weven de feiten onzer liefde voort<br />
e ,<br />
T-D3 I I<br />
I.2. M Ic alsof het een bij 't andere behoort<br />
d omdat<br />
e ,<br />
T-D 3<br />
648<br />
? door doet en deed]<br />
. door te genwoordi gheid<br />
?eschra g t
I13 MI<br />
T-D3<br />
c zoals het in de boeken wordt geleerd g<br />
I MI c over de wet der gelijktijdigheid.<br />
4 g l l g<br />
e simultaniëteit.<br />
[simultani][teit.]<br />
[simultani]ë[teit.]<br />
T I I<br />
M2-D3 I Isimultaniteit.<br />
? in fase d door M I, rr–r •? vervolgens (fase e) geschrapt]<br />
^ 4^ g<br />
COMMENTAAR I De datering g van dit ggedicht, ^ [824] 4 `Pand' en [825] S 'Huiszoeking' g is ggebaseerd<br />
o p de ppublicatie in Ad interim. Op p september 9 p en 4 oktober I 949 stuurde Ach-<br />
terber geen onbekend aantal gedichten g aan Jaap pRomijn. 1 Waarschij<strong>nl</strong>ijk 11 hebben<br />
tot deze zendingen g de gedichten g voor Ad interim behoord, ^ mogelijk g l ook de<br />
ggedichten die in De ^gids zouden worden gp gepubliceerd (zie 826 `Parhelium'<br />
noot. 3 Zie verder 3<br />
6.2.1.<br />
PAND<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, H-49.<br />
T Ad interim 6 (oktober i 949), p. 269.<br />
M Z Typoscript, kopij D', H-5o.<br />
P Proef D I , H-Si.<br />
D I Mascotte, p. 13.<br />
M3 Kopij D z, H-rzz.<br />
D 2 Cryptogamen ¢, p. 53.<br />
M4 Kopij D3, H-122.<br />
D3 TlerZamelde gedichten, p. 754.<br />
DATERING VOOr oktober 1949<br />
LEESTEKST T<br />
INGREEP 13 maar. < maar,<br />
VARIANTEN EN MI a-e otlood<br />
P<br />
CORRECTIES P a edrukt b potlood<br />
g ^ p<br />
Titel MI a [ontbreekt]<br />
d Print f? na Print]<br />
e Pand<br />
T-D3<br />
649
I<br />
M I I<br />
II<br />
T-D3<br />
a Gij[?] 1 hoeft alleen maar terug g te k[?]<br />
b Gij Gij hoeft alleen maar bij me terug gte<br />
keren.<br />
b m i'1 2 MI I<br />
II<br />
T-D3<br />
a Alles is zoebleven g om mij lheen<br />
b Alles is zoebleven g in de buurt:<br />
MII 1 r. 1-2 werden (fase b) tezamen ^ doorgehaald]<br />
3 M I b de woning wonin o d hoek no nog niet verhuurd<br />
T D 3 I ode P<br />
4<br />
4/5<br />
5<br />
MI<br />
T-M2<br />
P<br />
DI-D3<br />
MI-D3<br />
M'<br />
T-M2<br />
P<br />
DI-D3<br />
b de straatlantaren is dezelfde scheve<br />
a<br />
b<br />
IStrofewit]<br />
c hetzelfde woord op de schuttinggeschreven<br />
P gg<br />
a<br />
b [ ];<br />
6 M' c verwachting gdie o ommuurt, ^ [??? door de regel]<br />
e<br />
deeest g met glas g [ommuurt];<br />
T-D3<br />
glans<br />
7 MI<br />
T-D3<br />
8 M'<br />
8/9<br />
9<br />
I0<br />
650<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
c het rijden van de tram dat duurt en duurt;<br />
1<br />
c de xxxx commissie nog gniet opgeheven Pg<br />
e En de [commissie]s<br />
e I met dezelfde heren<br />
e nog g niet opgeheven pg<br />
e De vuilniswagen g op Pggezette<br />
keren.<br />
de<br />
d stro ewit<br />
d Ik doe een boodschap in het vol besef,<br />
p<br />
d dat ik u bi' bij mijn 1terugkomst g weer aantref<br />
e straks weer in hetand p<br />
1,<br />
? door xxxx commissie
12/13 M'<br />
I 3<br />
14<br />
MI<br />
T-D3<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D 3<br />
MI<br />
T-D3<br />
COMMENTAAR<br />
d [strofewit]<br />
een stro ewit<br />
g]<br />
I I M' d om met u uit teaan over een uur<br />
g<br />
e samen<br />
T-D3<br />
I2 MI d de stad in en te zitten bij Verschuur.<br />
d en in de stad te eten<br />
T-D3<br />
e [en in de stad te eten]<br />
d stro ewit<br />
82 HUISZOEKING<br />
5<br />
d De schouwburg is laat uit wij lopen maar.<br />
g , wij p<br />
e W i'[<br />
d Iedereen slaat ik houd de sleutel klaar.<br />
p<br />
e<br />
? door de reels g]<br />
I In M I I r. I zijn Gij en keren moeilijk te onderscheiden doordat het potlood p<br />
sterk vervaagd g is.<br />
2 M I is op P dezelfde papiersoort Pp geschreven g als [901] 9 Nachtpauwoog' en 95 o<br />
`Telex'. Er zijn verder geen g aanwijzingen l g dat de gedichten g in dezelfde periode P<br />
zijn lggeschreven.<br />
3 Zie [823] 3 Gobelin' noot I.<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, H-49.<br />
T Ad interim 6 (oktober 1 949), p. 270.<br />
M 2 Typoscript, kopij D I , H-5o.<br />
P Proef D', H-Si.<br />
D T Mascotte, p. i8.<br />
M3 Kopij D z, H-z r 2.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. 58.<br />
M4 Kopij D3, H-izz.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 759.<br />
DATERING Vóór oktober 1949<br />
LEESTEKST T<br />
651
VARIANTEN EN MI a-Cotlood p<br />
CORRECTIES M2 a typemachine<br />
Yp<br />
Titel M' a [ontbreekt]<br />
b Huiszoeking<br />
TD3<br />
3<br />
M Ia alleen maar voorzover zij open zij p gaan, g<br />
a opengaan,<br />
TD3 I I<br />
7 MI a dat ik de zolder zie, de kelder en het raam<br />
c ladder<br />
T<br />
M2-D3<br />
8 MI<br />
T-D3<br />
a waardoorij kon g ) ontkomen naar de stegen. g<br />
cwaar lan gs<br />
M Ia Niet lang geleden zijt ge hier geweest ? door geweest]<br />
9 gg zijt g g g<br />
a hebt vertoeft<br />
a vertoef d<br />
a verwijld.<br />
T-D3 I I<br />
Io M' aa Ik merk het aan de mensen . Op mijn l vraagg<br />
b Maakgewag.<br />
T<br />
M 2 a<br />
a • maak [gewag.] g g<br />
P-D3<br />
I I M I<br />
T-D3<br />
aaaan gzij<br />
naar zij binnen om te informeren.<br />
b Zijlg 133 MI a is me een raadsel o<br />
b als het eindelijk g, mag,<br />
c is iedereen [een raadsel als [het]] magd<br />
T-D3 het I I<br />
I 4 MI b hou ik huiszoeking g [breekt all<br />
c vind ik dan ookeen g s p} i'1 meer doorgevijld. g )<br />
c tralie ? door tralie en spijl] pl<br />
c [vind ik] [geen] g enkele [tralie] door g evijld. 1<br />
TD3 I I<br />
COMMENTAAR I Zie [82 3] `Gobelin' noot i.<br />
3<br />
65z
8z6 PARHELIUM<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M1<br />
T-D I<br />
M3<br />
DZ-D3<br />
I MI-D3<br />
2 MI<br />
T-D3<br />
3 MI<br />
4<br />
T-D3<br />
M'-D3<br />
4/5 MI-D3<br />
5 MI<br />
T-D3<br />
6 MI<br />
653<br />
T-D3<br />
MI Manuscript, H-49.<br />
T De gids 113.1 (januari 195o), p. z8.<br />
M z Typoscript, kopij D T , H-5o.<br />
P Proef D', H-Si.<br />
D' Mascotte, p. 34.<br />
M3 Kopij D z, H-ii2.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. 74.<br />
M4 Kopij D3, H-i2z.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 775.<br />
Vóór 10 oktober 1949<br />
T<br />
M' a zw inkt, ^ b-d ppotlood, ^ e anilinepotlood, p ^ f potlood p oo<br />
M3 a g edrukt , bpotlood p (in de hand van D. Wolthers<br />
a ontbreekt<br />
d Morgenstond g<br />
f Parhelium<br />
a<br />
b Identiteit<br />
Deouden g morgen g waast tot werklijkheid.<br />
werklijkheid<br />
Hier voor mijn voeten ben ik afgebeeld,<br />
1<br />
d sta<br />
a zoo dun van leven, dat het weinig scheelt<br />
g<br />
b zo<br />
of ik kan nog verwisselen en tijd<br />
g l<br />
IStrofewit]<br />
a uitschakelen [breekt af]<br />
b voordat ik weer verslijt 1<br />
f<br />
a oebleven o<br />
g<br />
b 0 <strong>deel</strong>t<br />
c aan deze schaduw, die mij mede <strong>deel</strong>t
7<br />
8<br />
MI<br />
T-D 3<br />
MT<br />
T-D3<br />
8/9 MI-D3 [strofewit]<br />
I2 M I'<br />
T-D3<br />
12/1 3 MI<br />
3<br />
I 3 MI<br />
b speelt<br />
c aan heel de wereld tot ik ben ver s peei<br />
d<br />
f<br />
c tussen de mensen en mijzelve l kwijt kwij<br />
• [tussen de andre [mensen en [mij] 1 [kwijt]. l<br />
d naar alle kantenen mi' zelve l [kwijt.] 1<br />
e [naar alle kanten en mijzelve 1 kwijt.] l<br />
? door M I c, r. N tussen en ? na de regel; vervolgens (fase d) plaatste Achterberg tussen<br />
de andre mensen tussen en schrapte hij het ? na de regel. Vanaf M I ^ g ^ r. 9isfase<br />
d de<br />
grondlaag rondlag van het gedicht] g<br />
M I -D 3 9 Ogenblik g van de dag, g^ het licht<br />
waarop<br />
10 M I -D I nog g dubbelzijdig l g en doorzichtig g is is,<br />
M3 a<br />
b nog ingetogen gg en voorzichtig is is,<br />
D2-D3<br />
II M I -D3 zodat het lot aarzelt om in teaan g<br />
11 /12 MI d [geen strofewit]<br />
e stro ewit<br />
f [geen strofewit]<br />
T-D3<br />
T-D3<br />
T-D3<br />
14 AP<br />
6S4<br />
T-D I<br />
M3<br />
D2-D3<br />
d in het bekende beenderenewricht;<br />
g<br />
f bi' l<br />
d [strofewit?<br />
f [strofewit]<br />
beenderengewricht;<br />
g<br />
d om weer het hart vanouds te laten slaan<br />
f [vanouds] [het hart] [<br />
d en 't hoofd te latenissen wat het is ...<br />
g<br />
fI weer het [hoofd] doen<br />
a<br />
b
COMMENTAAR I De eerste aanzet van ditedicht g (M' a) dateert wellicht van vóór 1947, 947 gezien g<br />
de spelling p g De Vries en Te Winkel. M I vertoont verwantschap p (papiersoort pp en<br />
schrijfstof van de eerste aanzet) met de manuscripten p van [805] S'Monogram' g en<br />
[831]`Ets'.<br />
2 Het vermeende strofewit in M' d, r. 12/13 3 kan ook zijn zij ontstaan doordat het<br />
op p die pplaats gevouwen g is. In fase f gaf g Achterberg ghet strofewit expliciet P<br />
aan.<br />
3 Op 0 Io oktober i 949 gaf g Jaap P Romijn, l^ n van De ^^-<br />
gids, aan E.J.Dijkster<br />
1<br />
huis de kopij p l op p voor het januari-nummer van I 9S o ^ waarbij hij hijvier gedichten g<br />
van Achterberg g vermeldde. Reeds eerder p (op 9 september p en 4oktober I1949)<br />
had Achterberg g hem gedichten g gestuurd g (zie [823] 3`Gobelin'<br />
noot 1). Van de<br />
inzending g voor De gids g werden dit gedicht g en [827] 7`Mascotte' gepubliceerd gP in<br />
het januari-nummer. De publicatie P van [828] `Plexus solaris' en [829] 9`Vercors'<br />
werd uitgesteld, g ^ wegens g bezwaren in de redactie tegen g het eerste gedicht. g Zie<br />
verder 3 6.2.2.<br />
$2 MASCOTTE<br />
7<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p , H-49. I-I<br />
T De gids g I I.I 3 (januari 1p 195o),. 92.<br />
M 2 Typoscript, ko i' D I H o.<br />
kopij ^ S<br />
P Proef D I H I.<br />
^ S<br />
D I Mascotte, p.<br />
^ p 5.<br />
M3 KO 1 D 2 H IIZ.<br />
pl ,<br />
D 2 Cr y to gamen 4^ p. p 45.<br />
M4 Kopij D3 H 1 22.<br />
p l ^<br />
p. 746.<br />
D3 Uer amelde gedichten,<br />
^ ^ ^ p 74<br />
DATERING Aril vóór I o oktober i<br />
p 949<br />
LEESTEKST T<br />
VARIANTEN EN MI a-dotlood<br />
p<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
3<br />
6SS<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
a [ontbreekt]<br />
c Mascotte<br />
a De afstand naar Zuid-Frankrijk is geducht, g<br />
b het z[ui]den
4 MI a maar gij hebt alle dorpen opgeteld.<br />
a [ H steden [ ] [? door steden en dorpen]<br />
b [ ]steden [ ]<br />
T-D3 I I<br />
M Ia Een reis is als je terug bent maar een zucht,<br />
7 , 1 g<br />
a o<br />
T-D3<br />
9 M Ia Dal van de Loupe de p^ Var en de Tinee; ,<br />
aLoup, Tin é ed,<br />
TD3 I I<br />
10 M I a Ingangen<br />
a Grijs raadsel dat ik open p heb zien staan.<br />
b i n g an gen die g aan...<br />
T-D3 I I<br />
M I a, r. ro Ingangen en Grijs raadsel werden directgenoteerd; g erachter plaatste<br />
Achterberg geen accolade en schreef vervolgens ^ de rest van de regel] g<br />
I I M Ia spin p aan de draden der téléferique q<br />
a Sin<br />
d langs g téléf é ri que<br />
T-D3 I I<br />
I I I z M I -Teen stro ewit<br />
g<br />
M 2-D3 stro ewit<br />
I2 M Ia klom ik [xxxx] duizel in tot aan de sneeuw<br />
a xxxx<br />
d uw bi' 1<br />
T-D3 I I<br />
13 sprong MI I a ens ron op skies, p de lange gwitte baan ?door sprong] p g<br />
a[ ] [sk Yes<br />
b[ ] [sk Y 's^ een zig-zag g g van geluk g<br />
II c e<strong>nl</strong>eed g op sky's P Yde lange gwitte<br />
baan<br />
c ski 's<br />
T-D3 I I<br />
14 4 MI I a uw armen in<br />
a de diepte p tegemoet g<br />
adie xxx p [tegemoet] g<br />
b[ ] [die pte<br />
[breekt a<br />
II c u tegemoet g in suizende muziek.<br />
TD3 I I<br />
656
COMMENTAAR Iigedichtisgeinspireerd Dted tses g p op de p Franse reis die Achterberg gen zijn zijnvrouw<br />
samen met het echtpaar p r Ter Kuile Ku e hebben eb gemaakt g in april p 949 I . Zie verder<br />
36.1.<br />
2 Zie[8z61 `Parhelium' noot. 3<br />
[8281 PLEXUS SOLARIS<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M I Manuscript, p ^ H-49 .<br />
T DeZds 113.1 uni I 0 . 0 ^ 1 9S I.<br />
^ p 4<br />
M 2 Typoscript, ko kopij i' D I ^H 5 o.<br />
P Proef DI ^ H SI.<br />
D 1 Mascotte ,pp.<br />
I 0.<br />
M3 Kop D 2 H 112.<br />
p}<br />
2<br />
D 2 Cr y to g amen 4, p. p 5o.<br />
M4 Kopij p D3 H-122.<br />
l ^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 7 S I.<br />
A pril<br />
vóór I o oktober I1949<br />
T<br />
M I a-f otlood<br />
p<br />
Titel M Ia Plexus solaris<br />
b Extase<br />
c [Plexus solaris]<br />
T-D3<br />
I MI a Soms heeft de weg een ruimte die ik weet<br />
g<br />
b verte<br />
c<br />
T-D3 I I ruimte I I<br />
2 MI a van baarmoederverblijf en celbestaan [? van]<br />
1<br />
b uit<br />
T-D3 I I<br />
M I -D 3 binnen het sperma van een vroeger man,<br />
3 p g<br />
M I -D 3 die mij na hem op aarde komen deed.<br />
4 mij p<br />
4/5 AP -D3<br />
[strofewit]<br />
5 MI a Iets wat ik om het leven niet vergeet<br />
b [ ] [ver]sleet<br />
T-D3 I I<br />
6S7
6 M'-D3 neemt dan voortdurende verrukking aan.<br />
g<br />
M Ia De liefde[?] stelt bij elke zon een maan, o : leegte]<br />
7 bij ^ g<br />
b ruimte[?]<br />
b verte<br />
b ruimte<br />
f verte<br />
TD3<br />
8 MI-D3 bij elke vrouw een man die haar vergeet. g<br />
88/9 All-D3<br />
stro ewit<br />
9 M Ia De wegen naar gde dood zijn groot zijn en breed. ? door groot] g<br />
b wereldavenues[?]<br />
c hoofdverbindin gen<br />
d Op kruispunten p p staan handwijzers ggereed.<br />
f Aan<br />
T-D3<br />
JO M Ia Ik ben op weg naar p God g van Hem vandaan.<br />
d naar u op p weg, g^ u<br />
T-D3<br />
I I ml a Een(?) wit kasteel binnen een oprijlaan P1<br />
b Elk achter zijn 1<br />
b een<br />
b Dit[?] de[?]<br />
c een<br />
czij<strong>nl</strong><br />
c Een een<br />
T-D3 I I<br />
[In M I r. rl zijn twee vraagtekensgeplaatst. g Alle varianten zijn ^ op dusdanig g wijze J^e<br />
door<br />
elkaar heengeschreven ^ dat moeili J k te be alen is o welke elementen de vraa g tek ensbetrek-<br />
king hebben. Het ene vraagteken lijkt door Elk en Een[?] geplaatst te ijjn, het andere<br />
door zijn en een ^ie a beelding<br />
12 M I a Kan al het Vaderhuis zijn dat zo heet.<br />
1<br />
c kan vaderhuis<br />
T-D3 I I<br />
12/1 MI 3<br />
d stro ewit<br />
T-D3 I I<br />
I 3 MWij<br />
I d Wi jagen g door het land als een komeet.<br />
e De dalen door, omhoog gin<br />
een bergspleet,<br />
e De auto heeft de vorm van een komeet.<br />
e wagen<br />
e Diep p door een dal, ^ omhoog gin<br />
een bergspleet .<br />
f<br />
T-D3<br />
658
^... ..;^.,...<br />
828 `Plexus solaris', M I (collectie NLMD<br />
659
14 MI<br />
T-D3<br />
I j Lu I<br />
T-D3<br />
16 MI<br />
T-D3<br />
COMMENTAAR<br />
$2 VERCORS<br />
9<br />
d Voor op Pde<br />
auto houdt de kleine vaan<br />
e v[oor] bumper P<br />
d koers naar het einde, iedere douaan<br />
f douane<br />
f doua an<br />
d sluit de slagboom g achter onze rit.<br />
f[ I slabomen g<br />
I Ditedicht g is geïnspireerd g p op Pde Franse reis die Achterberg gen zijn J vrouw<br />
samen met het echtpaar p Ter Kuile hebben gemaakt g in april P I 949 . Zie verder<br />
36.1.<br />
2 Zie 826 `Panhelium' noot. 3<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Abma > H.A, 'Ontmoetingen g met Jezus in de taaltuin.'<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, H-49.<br />
T De gids 113.1 (juni ipso), p. 402.<br />
M z Typoscript, kopij D I , H-5o.<br />
P Proef D I , H-Si.<br />
D I Mascotte, p. 6.<br />
M3 Kopij D z, H-rri.<br />
D 2 Cryptogamen 4, p. 46.<br />
M4 Kopij D3, H-I22.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 747.<br />
DATERING A pril vóór I o oktober i 949<br />
LEESTEKST T<br />
ONTWIKKELINGSGANG In de eerste schrijflaag 1 g M I a) schreef Achterberg g r. i-8 van dit gedicht g (de<br />
laatste twee regels g bleven onvolledig). g Vervolgens g heeft hij hij in dit ge<strong>deel</strong>te g ver-<br />
anderin gen aangebracht g en schreef hij, 1> in verschillende stadia, het vervolg. g De<br />
fasering g van de veranderingen g – die alle in dezelfde schrijfstof en ductus zijn1<br />
ggenoteerd – is problematisch P en wordt om die reden zo eenvoudig gmogelijk g l k<br />
ggehouden (fasen b-c . Hetzelfde geldt g voor de genese g van het vervolg gvan<br />
het<br />
ggedicht, ^ waarbij de fasering van r. 12–I I voornamelijk is gebaseerd op het<br />
waarbij g 4 S voornamelijk g p<br />
66o
gegeven geg dat Achterberg g deze regels ge<br />
s een aantal keren onder elkaar heeft her-<br />
Dit wordt tevens door middel aangegeveneng<br />
van de stadia-aanduidingen<br />
I IV.<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
M I a-f potlood<br />
Titel M I a ontbreekt<br />
T-D3<br />
b Vercors<br />
I I<br />
i M I a Hier ligt g de steen g geopend p naar het hart<br />
b De stenen staan<br />
b 't Massiefaat g van elkander<br />
2<br />
TD3<br />
MI a der korrelin g, der ongeboren g wet<br />
b[ ] [on ge<br />
maakte [ I<br />
b onverschenen<br />
3<br />
TD3<br />
M I -D3 die nog gggeen naam of noemer heeft gezet g<br />
4 M'-D3 onder de macht die ieder meten tart.<br />
4/5 MI-D3 [strofewit]<br />
I- 3<br />
5 MD<br />
Schrik in de benen en het bloed benard,<br />
6 MI a zie ik de beide wanden rijzen 1 uit het bed<br />
b steilte opstaan[?]<br />
bo aan pg<br />
b steilte xxxxxxxx<br />
b o pstaan<br />
?<br />
b hoogte g onder<br />
c wanden wiken j<br />
[ I<br />
T-D3 I I<br />
7 M I a van<br />
c het riviertje 1^ dat meandert met<br />
T-D3 I I<br />
8 Ai' a de muren [breekt af]<br />
c wiereweld g het dartel tart.<br />
TD3<br />
8/9 Mr c stro ewit<br />
661<br />
T-D3<br />
? door M I c r. 8 het;? door tart;?? vervolgens geschrapt]
T-D3<br />
II/I2 Al l I c een strofewit]<br />
8<br />
II d [strofewit]<br />
III f [geen strofewit]<br />
T<br />
M 2. -D3 [strofewit]<br />
9<br />
I0<br />
II<br />
c Verkleind tot mier in deze majesteit,<br />
1<br />
c kruipt onze auto langs de rotsen<br />
p g<br />
C richels rond<br />
c Een duim kan ons uitveen g<br />
c een dikke loupe p van<br />
c onder een loupe p een dier met raderen.<br />
c Een nagel g kan ons hier verwijderen. verwijderen<br />
• Een vinger g ons uitveen g<br />
c [Een nagel g kan ons hier verwijderen.]<br />
1<br />
I2 M I I c Alleen een kijker } ziet het onderscheid<br />
c ons vorderen<br />
II d Een kijker is ons af en toe weer kwijt<br />
verre kijker is } ons telkens [kwijt] }<br />
III e Alleen een kijker l ziet ons vorderen<br />
IV<br />
TD3<br />
f De afgrond g gaapt gpin onverschilligheid. g<br />
12/13<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
MI Ig c [geen strofewit]<br />
IV f [strofewit]<br />
f [geen strofewit]<br />
T-D3 I I<br />
I 3 MII c tussen o<br />
II d op de p rotswand dan , knipt peen<br />
tunnelmond.<br />
d aan<br />
III e aan de rotswand, maar raakt ons telkens kwijt }<br />
e op p de corniche;<br />
IV f [Alleen een kijker } ziet ons vorderen]<br />
T-D3 I I<br />
^---> [844, MI I, 9-10J<br />
[= M I III e, 52]<br />
1 4 M I I c en ons verdwijnen verdwijne in een tunnelmond.<br />
0 knit p een tunnelmond.<br />
II d<br />
III e in<br />
e en dan het knippen pp van een tunnelmond<br />
IV<br />
TD3<br />
fode p corniche • dan knipt een tunnelmond = M I III e, r3]<br />
66z
663<br />
. .<br />
..^^^a^^ ..^ .ww.^ a©^^<br />
z^ ^^» .^ . » w©^<br />
^z^ ^ . : . « ».<br />
^<br />
\ ,m^ « x «.<br />
yaz y..xa^,: ^ /
(z 5) M I III e waarmee de tijd weer opgehouden schijnt.<br />
IV f [doorgehaald]<br />
T-D3 [ontbreekt]<br />
COMMENTAAR I Ditedicht g is geïnspireerd g P op Pde Franse reis die Achterberg gen zijn l vrouw<br />
samen met het echtpaar p Ter Kuile hebben gemaakt g in april P 949 I . Zie verder<br />
I MI<br />
36.1.<br />
[830] BLOEDWRAAK<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
TI-D3<br />
TI-D3<br />
2 MI-D3<br />
2 Zie [826] Parhelium' noot.<br />
3<br />
M I Manuscript, p , H-49. H<br />
T I De nieuwe stemSp februari 195o),. 6. S<br />
T 2 Podium 6 (februari 1950),. p S6.<br />
M 2 Typoscript, kopij ko i' D I H o.<br />
^ S<br />
P Proef D I ^ H- 5 1.<br />
D I Mascotte, ^ p p. 4I<br />
.<br />
M3 Kopij D 2 H I I2.<br />
p l ^<br />
D 2 Cr to amen p.<br />
y g 4^ p 54.<br />
M4 Kopij D3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde ^ ^<br />
gedichten,<br />
^ p. p 755.<br />
Vóór 12 oktober 1949<br />
TI<br />
M I a-eotlood<br />
p<br />
M3 a edrukt b potlood<br />
g ^ p<br />
a [ontbreekt]<br />
e Bloedwraak<br />
I I<br />
a Een zonneschimmel hangt in 't eikenbos .<br />
g<br />
a ,<br />
die zich tussen de bomen door verplaatst.<br />
P<br />
3 MI a Zij maakt de stam[m]en wit en boven<br />
a [ ] onder aards<br />
a Hij [ ] [a ] (? door Hij en Zij]<br />
a [Z]e [ ] [boven][aards]<br />
TI -D IZij I I stammen I I<br />
M3 a i I<br />
b [Z]e [<br />
D2-D3 I I<br />
664
4 Av<br />
TI-D3<br />
4/5 MI-D3<br />
S MI-D3<br />
6 MI<br />
7 MI<br />
TI-D3<br />
Tj-D3<br />
8 MI-D3<br />
8/9 PP<br />
T' -D 3<br />
9 MI<br />
TI-D3<br />
I0 MI<br />
TI-D3<br />
r 3 M'<br />
TI-D3<br />
14 MI<br />
TI-D3<br />
COMMENTAAR<br />
a en ligt in o gloor over het mos<br />
g g<br />
b blauwe<br />
[strofewit]<br />
Het zou me niet verwonderen alslots<br />
p<br />
a uw lijk gevonden werd eens inderhaast<br />
lg<br />
b<br />
aebor en onder blad het donker inwaarts<br />
g g<br />
b 't<br />
op doortocht naar het laatste oor<strong>deel</strong> Gods.<br />
p<br />
c stro ewit?<br />
[strofewit]<br />
I o I I M I c [strofewit]<br />
T I -D3 [geen strofewit]<br />
c Engelen rotten op de grond of hangen<br />
g p g g<br />
c dansen<br />
d dansen<br />
c hoog en verdroogd tegen de kruinen aan<br />
g g g<br />
I I .<br />
II MI c het is te laat om iets te ondernemen<br />
d H[et] [<br />
TI-D3<br />
I I 1 2 M I C [geen strofewit]<br />
T I -D 3 [strofewit<br />
I2 MI c er hangen geuren euren die naar o zwemen<br />
d E[r] zweven [ ] liefde [<br />
T'-D3<br />
665<br />
c Ik ben omsingeld van de gouden lansen<br />
g g<br />
door<br />
c der stilte, die mij naar het leven staan.<br />
I<br />
[? door gebor gen<br />
? door dansen en hanen g]<br />
I Op 0 i 2 oktober i 949 stuurde Achterberg g zeven ggedichten<br />
aan N. Donkersloot<br />
terublicatie p in De nieuwe stem: S 3 o `Bloedwraak' tot en met 38 6 `K a tali s a to r'.<br />
Van deze zending g heeft hij – althans naar eigen g zeggen gg – vervolgens g s dit d t gedicht gedic
[831] ETS<br />
en[833 5]Plastic' teruggevraagd Spen ter publicatie aan Podium um gestuurd. gestuu<br />
d. Donkerslootin<br />
hier g niet mee akkoord, zoals ^ hij op 16 p1950 februari Io<br />
aan S Achterberg erg<br />
schreef: `ik verkeerde, en verkeer nog, g ^ de dat mening je gPlastic 1 en Nabeeld<br />
had teruggevraagd. Bloedwraak Ets > Fructidor en Nevelheim vond ik met<br />
elkaar zo'noed g geheel g vormen. En je 1 vroeg gze<br />
toen niet voor Podium terug.'<br />
Hij 1 voelde er niets voor om gedichten g `die al voor ons warenbestemd' aan<br />
Podium af te staan: `Het lijkt mij daarom beter datt nu Podium odium eens een van de<br />
alezette g verzen laat lopen, p^en dan bijv. l met Plastic ook Nabeeld abee<br />
d opneemt. In p<br />
dateval g houd ik dan nog gover Katalisator, ^dat dan a erg 1 galleen<br />
en omt komt te staan. Ik<br />
sluit daarom die drie verzen hierbij in.' Achterbergs g antwoord op p dezebrief eb e<br />
bleef niet bewaard. Uiteindelijk werden 8 30 `Bloedwraak' tot t en met 8 33<br />
Nevelheim'e gp ubliceerd in februari-aflevering gvan D e nieuwe stem. 8 3o<br />
'Bloedd<br />
wraak' werd echter ook o pg enomen in de februari-aflevering eve i gvan<br />
Podium. In dit<br />
tijdschrift zouden ook 8 34 `Nabeeld' ^ [8351 3S 'Plastic' st e en 8 6 3Katalisator<br />
' wor-<br />
dene g ubliceerd. P Zie verder 3 6.2. 3.<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, p II H-49. ,<br />
T De nieuwe stemSp februari 1950),. S6.<br />
M 2 Typoscript, kopij ko i' D I ^H o. S<br />
P Proef D I ^ H-51.<br />
D I Mascotte ,pp.<br />
I 6.<br />
M3 Kopij p l D 2 HII2.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^ amen 4, p p. s6.<br />
M4 Kopij p l D3 H I22.<br />
^<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, g ^ p p. 757•<br />
DATERING Vóór I2 oktober 1949<br />
LEESTEKST T<br />
ONTWIKKELINGSGANG De eerste aanzet van ditedicht g M I a, ^ r. 1-4) 4dateert wellicht van vóór i1947,<br />
gezien g de spelling p g De Vries en Te Winkel. Later heeft Achterberg g het gedicht g<br />
inotlood p uitgebreid. g Op grond pg van grafische g aanwijzingen l g zij zijn verschillende<br />
te onderscheiden (tussen haakjes 1 wordt de ggrondlaag gS<br />
aangegeven): r. –6<br />
M I c),r.– 79 (M' e) en, ^ met een bredere linkermarge, g^ r. 9-14 9 4 M I ff).<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M'<br />
666<br />
T-D3<br />
M I a zw inkt, b-' potlood<br />
^ 1P<br />
a [ontbreekt]<br />
j Ets
I MI a De boomen waren eengravure<br />
6<br />
7<br />
8<br />
8/9<br />
9<br />
I0<br />
b tot [een] staal [gravure]<br />
g<br />
TD 3 I 1 bomen<br />
a MI aeworden g tijdens tijdens mijn lafwezigheid. g<br />
cebeten g<br />
TD 3<br />
3 M Ia Toen ik terugkwam gstonden zij zij de tij tijd 1<br />
TD 3<br />
M I 4 a teen g te houden en te duren<br />
b in 't rond [te duren]<br />
c bijeen 1<br />
[ ]<br />
c verscherpt<br />
T-D3<br />
4/5 AP c [strofewit]<br />
TD 3 I I<br />
5<br />
667<br />
M I c in donker krijt tegen g de muren<br />
c fijn l grijs[?] g l [tegen g de muren] [? door tegen] g<br />
cutsgut voor de azuren<br />
[in]] droge gnaald gezet g [voor de azuren]<br />
[? door azuren]<br />
T-D3 in i<br />
M'<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MT<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
M'<br />
T-D3<br />
c aftekenend hun takken uitgespreid<br />
c hemel [aftekenend hun takken] wijd. 1<br />
d avond, [aftekenend hun takken wijd.]<br />
e daarachter lag het huis in veiligheid<br />
g g<br />
e Daarachter<br />
f Daar onder [<br />
e en kon ik doorgaan g met dezelfde uren<br />
f [ ] [de] [ I<br />
g [ ] [dezelfde] [ l<br />
1<br />
e [strofewit]<br />
I I<br />
e aan u gewijd een wisselend [breekt af]<br />
f [ ]; zij bleven uitgespaard.<br />
g [ ]besteed[;] [<br />
f Ik had alleen de plaat binnen te treden<br />
h [ ];<br />
[? door de reels
II MI<br />
II/I2 MI<br />
T-D3<br />
I2<br />
T-D3<br />
M'<br />
T-D3<br />
r 3 MI<br />
II<br />
T-D3<br />
f de<br />
f De d<br />
f 0 I De deur op pslot<br />
te doen<br />
f de<br />
f de laan de deur; mijn schoenen uit te doen<br />
g<br />
h de voordeur achter mij mi op Pslot<br />
te doen.<br />
f stro ewit<br />
f De kamers hielden u bijeenvergaard<br />
1 g<br />
f<br />
0 waren weer als toen<br />
h Geur van lavendel hing g er onversneden<br />
h o<br />
i Er hing een geur lavendel lavendel,<br />
g g<br />
14 4 MI I f o de o onversneden<br />
II h Eenj grize<br />
braam stond aan de ruit als toen.<br />
] besloeg [<br />
] lag in [<br />
H [besloeg] [<br />
T-D3<br />
I besloeg I<br />
COMMENTAAR co I M' vertoont verwantschap p (papiersoort p p en schrijfstof a van de eerste aanzet)<br />
met de manuscripten p van 80 5 'Monogram' g en 826 `Parhelium'. Het hand-<br />
schrift isere g produceerd in Achterbei 8kroniek I 4.I I 99S ^ afbeelding g 44.<br />
2 Zie [83o] `Bloedwraak' noot I.<br />
3 Ditedicht g is vertaald in het Italiaans door G. van Woudenber g F Nicosia.<br />
4 Literatuur over hetedicht: g<br />
Buuren, > M. van, `De omweg g van Achterberg.' g<br />
[8321FRUCTIDOR<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, H p , H-49.<br />
668<br />
T De nieuwe stem S februari I 9S o ^p p. 66.<br />
M 2 Typoscript, kopij ko i' D I<br />
^<br />
H S o.<br />
P Proef D I ^,<br />
11-51.<br />
D I Mascotte, p. 33.<br />
^ p 33<br />
M3 Kopij DH 2 II2.<br />
p l ^<br />
D 2 Cr to amen 4, p. y g p 73.<br />
M4 Ko i ' D 3 H-122.<br />
p l ^<br />
D3 Verzamelde<br />
^<br />
gedichten, g ^ p 774.<br />
p.<br />
l
DATERING Vóór 12 oktober 1949<br />
LEESTEKST T<br />
ONTWIKKELINGSGANG Van dit gedicht edicht is het octaaf vermoedelijk ^ jk vrij snel tot stand ggekomen<br />
M I a- c .<br />
Het sextet, ,ggezien de ductus waarschij<strong>nl</strong>ijk waarschij<strong>nl</strong>ijk later ggeschreven, ^ kent daarentegen g<br />
een vrijg vgecompliceerde pg ontwikkelingsgang. Eerst schreef 9Achterberg<br />
r. –I I<br />
en aanzetten tot r. 12 en 13 3 M I I . Hiervan haalde hij r. I 1–I 3 door, schreef<br />
r. I I eronder opnieuw en vervolgde met r. 12-13 M I II p g 3 . Door deze regels g<br />
plaatste laatste Achterberg g een vraagteken. g Vervolgens g haalde hij ook de nieuwe<br />
r. I2–I 3door en hernam hij hijze wederom onder het tot dan toe geschrevene<br />
g<br />
M I III .Ook in dit tekstge<strong>deel</strong>te g bracht hij hijaan, wijzigingen aan waarna hij ten-<br />
slotte onderaan het blad het laatste terzet opnieuw P uitschreef M I IV, ^ r. I2–I 4 .<br />
VARIANTEN EN MI a-1otlood<br />
p<br />
CORRECTIES<br />
Titel M Ia [ontbreekt]<br />
b Naj1 aar<br />
h Vruchtvlees<br />
1 Fructidor<br />
T-D3<br />
I M I De wereld wordt van binnen een meloen<br />
T-D3<br />
2<br />
3<br />
m1 a het blauwgebeuren aan de einder maakt<br />
b blauwe dempen p [<br />
c Een doezel uit [dein [<br />
T-D3<br />
M I -D3 dat ieder schitteren zijn zij branden staakt<br />
M' -D3 om ze in nevelen te niet te doen.<br />
4/5 M I -D3 [strofewit]<br />
M I a Zo zacht is het wat mijn gevoelens doen<br />
5 lg<br />
b Weldadig [ ] [<br />
T-D3<br />
6 MI-D3 met blik en reuk en van de mond de smaak<br />
7<br />
MI<br />
T-D3<br />
a willooseworden g<br />
o<br />
b en wat met o handen o aangeraakt g<br />
b handen stil wordt<br />
c koel<br />
? door M I a, r.willoos geworden en tussen geplaatst]<br />
g ^<br />
8 MI-D3 Ika gaeen najaar najaarin van geel g katoen.<br />
669
670<br />
[8 3 2]`Fructidor' M I (collectie NLMD)<br />
$ y<br />
.._^.-:. ^ x . ...: .^ ..
8/9 MI d [strofewitJ<br />
T-D3<br />
9<br />
MI<br />
T-D3<br />
I0 M'<br />
T-D3<br />
d Over de bomen heen en op p weg de e<br />
e het land<br />
d krijgt het een licht van zachte lampions<br />
lgP<br />
d [ gele [<br />
e [ I [zachte] [<br />
II M I I d onzichtbaar o pgehang<br />
en in de lucht ^. door opgehangen]<br />
e buiten ons<br />
e boven[<br />
II<br />
T-D3<br />
f I boven<br />
11/12 M I I d [strofewit]<br />
II f geen<br />
stro ewit<br />
III h<br />
IV<br />
T-D3<br />
k stro ewit<br />
12 M I Id o dons<br />
d Wij schijnen 1 door o<br />
schijnen<br />
II f o dons<br />
g De vruchten schijnen l door tot aan het dons<br />
III h wi' wij schijnen l door ; het vruchtvlees en het dons<br />
1<br />
IV k wij wi schijnen 1 door tot aan het witte dons<br />
k op<br />
T-D3 Wi'1 I 3 MI I d o vruchtvlees a<br />
II<br />
III<br />
f Ik zie u ergens g liggen gg in het brons.<br />
h tot o het op klokhuis waar de pitten p brons<br />
i in het [<br />
i op p de zaadlijst 1 [<br />
IV<br />
T-D3<br />
k van de zaadlijsten<br />
1<br />
I? doornt i II, r. rz–zjJ<br />
14 M I III h geheven staan tegen het perkament<br />
i [ ] de binnenes<br />
i [ ] [binnen kant<br />
j [ ]het<br />
j [ ] de klokhuiswand.<br />
N k I<br />
T-D3<br />
671<br />
? door Wi' schijnen door]<br />
Wij 1<br />
? door vruchtvlees
COMMENTAAR I Zie [83o] `Bloedwraak' noot I.<br />
[833]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel M'<br />
I<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
i MI-D3<br />
3 MI-D3<br />
4<br />
MT<br />
T-D3<br />
4/5 MI<br />
T-D3<br />
S<br />
672<br />
MI<br />
T-D3<br />
NEVELHEIM<br />
M' Manuscript, p , H49.<br />
T De nieuwe stem S februari I 9S o ^p p. 66.<br />
M 2 Typoscript, ko kopij i' D I ^H S o.<br />
P Proef D I , H-51.<br />
D I Mascotte, ^ p. p I 7.<br />
M3 KOpil D 2 H-Ii 2.<br />
^<br />
D 2 Cr y to ^amen 4^ P p. 57.<br />
M4 Koi^D3HI22. pl D3,<br />
D3 Verzamelde ^ gedichten, 8 ^ p p. 7S 758.<br />
Vóór I 2 oktober 1949<br />
T<br />
M I a-d otlood<br />
p<br />
a [ontbreekt]<br />
d Nevelheim<br />
a Er woonde [ 0 ]diep bij u in huis.<br />
b [ ]liefde /x] [ ]<br />
b [ ] [liefde] [<br />
^ I<br />
De jaren maken hoeken in een mens,<br />
zodat hij eenmaal komt te staan ergens g<br />
a 0 wegenkruis g<br />
b op een P van God verlaten<br />
b buiteno een] p<br />
co een p van God]<br />
o<br />
b stro ewit<br />
b eneen grichting meer g weet. Hij is abuis.<br />
b weeteen g richting gmeer][.]<br />
d waar hij geen J ggrichting<br />
weet.<br />
? door verlaten
6<br />
7<br />
8<br />
8/9<br />
9<br />
I0<br />
II<br />
II I2<br />
I2<br />
I 3<br />
MI<br />
T-D3<br />
M'<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D3<br />
MT<br />
T-D3<br />
AV<br />
II<br />
T-D3<br />
ab Eenzaam en leeg gbekruipt phem<br />
deze wens:<br />
b zonder enig gg agens<br />
I I, I i ,<br />
«b 0 tendenz [? door tendenz]<br />
f3b bekruipt hem daar de fluisterende wens:<br />
p<br />
b ika gop pal mijn 1 schreden terug g naar huis. is<br />
b weer [op]<br />
b [strofe2vit]<br />
b Reeds hebben wind en regen uitgewist<br />
g g<br />
b het spoor dat kronkelde door stad en land<br />
P<br />
b en zijn 1de<br />
mensen anders dan voorheen<br />
b dingen g<br />
c staan sterren<br />
b [strofewit]<br />
b Maar hier en daar, als door een kleine list<br />
d Maar 's avonds op een landweg in de mist<br />
p g<br />
MI b staan tekens in de bomen aan de kant<br />
c langs g<br />
II d verrijst l<br />
d[verrij]zen l zen de gebouwen[?] g aan de kant<br />
d kastelen [ I<br />
T-D3<br />
1 1,<br />
1 4 M I II<br />
T<br />
M2-D3<br />
M I I, r. 12-1 werden te amen doorgebaald]<br />
d herkent hijl 0 I steen[?] voori?] steen<br />
d laatste steen<br />
d die hij hijherkent tot op de<br />
COMMENTAAR I Zie[83o]`Bloedwraak' noot I.<br />
673<br />
l lI.<br />
? door zijn] 1<br />
[? door clinger)] g<br />
? door een kleine list
X834]<br />
OVERLEVERING<br />
DATERING<br />
LEESTEKST<br />
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
T-D3<br />
2 Ditedicht g werd in i 2 9^ opgenomen pg in het jaarboekje jaarboekje Singel262. Zeventien<br />
dichters. Amsterdam N.V. Amsterdamsche Boek- en Courantmaatscha pp i' ^ N. v.<br />
Em. Querido's Uitgeversmaatschappij),I 9S 2^p S o. De tekst is ^ blijkens 1 het<br />
onderschrift, overgenomen g uit Mascotte en blijft hier verder buiten beschouwingg<br />
(zie[865]'Ontvoering', S g^ noot I en verder 39 ..I 3 .<br />
3 Literatuur over hetedicht: g<br />
Sande, > J. van de, `Zonder enig gg agens.'<br />
NABEELD<br />
M I Manuscript, p , H-49. TI<br />
T Podium 6 (mei 19 50),. p 2 9I.<br />
M 2 Typoscript, ko kopij i' D I ^ H S o.<br />
P Proef D I ^ H-51.<br />
D I Mascotte ,pp.<br />
20.<br />
M 3 Ko Kopi' D 2 ^H<br />
I I2.<br />
D 2 Cr .^ to gamen 4^ p. p 6o.<br />
M4 Kopij D3 H I 22.<br />
P1 ^<br />
D3 Ue amelde ^ gedichten, ^ ,p p. 7761.<br />
Vóór 12 oktober 1949<br />
T<br />
M I a-eotlood<br />
p<br />
a [ontbreekt]<br />
b Nabeeld<br />
I M' a Bomen, die in het beeld bestaan,<br />
a [ ] uit [<br />
e [ ] [uit] [ ]<br />
T-D3<br />
2 MI-D3<br />
3 MI<br />
T-D3<br />
dat gJ ij eenmaal hebt opgevangen,<br />
[? door uit en in]<br />
a zie ik nog van het waas omhangen,<br />
g g,<br />
a [ ] vocht}[ ? door vocht en waas<br />
e [ [vocht] [<br />
M I -D 3 dat lag tegen uw wimpers aan.<br />
4 g g p<br />
674
4/5 M'-D3<br />
5 MI-D3<br />
[strofewit]<br />
Zo bleven ook de huizen staan<br />
6 m1 a van irisblauw o verlangen<br />
g<br />
a [v]o1<br />
TD 3<br />
beluks verlan en<br />
g g<br />
7 MII a<br />
b vervuld tot in o gangen<br />
b de verste<br />
II c o heel de o va<strong>nl</strong>imlicht g zwanger g<br />
III d bleef overal ee<strong>nl</strong>imlicht g ha[n]gen g [? na bleef]<br />
e komt<br />
e overal komt<br />
T D3 Overal I I hanen g<br />
8 MII a o<br />
b o uit uw hoornvlies vandaan[?)<br />
b door uw oornvlie zen heengegaan<br />
II c zoveel uw hoornvlies kon beslaan.<br />
TD 3<br />
III d op wat uw hoornvlies kon beslaan.<br />
p<br />
e kijken<br />
8/9 MI-D3 stro ewit<br />
9<br />
voor M I III r.-8 en met een i l ingevoegd]<br />
7 J<br />
M Ia De mensen gaan de kieren door .<br />
9 g<br />
b straten [? door straten en kieren]<br />
e straten<br />
TD 3<br />
Io M Ibeluifeld tussen uw oogleden<br />
g g<br />
b luifelend [<br />
T-D3<br />
I I M Ib e<strong>nl</strong>einen p staren achterom.<br />
b met wijde pupillen pp<br />
b o krioelt[?] in uwuil p P [? door de regels] ^<br />
d e<strong>nl</strong>einen P staren in het rond.<br />
d om zich heen<br />
e in het rond.<br />
T-D3<br />
11/12 M I b stro ewit<br />
T-D 3<br />
67S
I2<br />
13<br />
14<br />
MI<br />
T-D3<br />
MI<br />
T-D 3<br />
MI<br />
T-D3<br />
COMMENTAAR<br />
[835]<br />
b De tramlijn l trekt een rechte voor ? door rechte]<br />
b binnen uw blik een blinkend[?] heden<br />
b . Het ronde<br />
b blinkend<br />
b om er uw zijn zijnaan op Pte tillen ? na oop]<br />
b voet ? door voet]<br />
d zoals het op puw ogen g gglom<br />
d viel<br />
d stond<br />
d is dat van uwuil P p^alleen<br />
[? door dat;? door de regel]<br />
e vindt diep in p uw pupil pp zijn grond. zijn g<br />
I Nadat Achterberg g dit ggedicht en 8 36<br />
`Katalisator' van N.A. Donkersloot<br />
(De nieuwe stem) had teruggekregen zie 8 30 `Bloedwraak' ^ noot I stuurde hijl<br />
deedichten g op p 2 I maart i 95 o aan Gerrit Borers g ter publicatie P in Podium,<br />
samen met[84o]`Maréchaussée' en 8 4I `Kloosterhofje l van Fréjus'. Fréjus' Zie verder<br />
3.33.<br />
2 Literatuur over hetedicht: g<br />
Le Yten J. `Mascotte door Gerrit Achterbei g.'<br />
PLASTIC<br />
OVERLEVERING M I Manuscript, H-49.<br />
T Podium 6 (februari 19 So), p. 66.<br />
M 2 Typoscript, kopij D I , H- 5o.<br />
P Proef D I , H-5i.<br />
D I Mascotte, p. I 5.<br />
M3 Kopij D z, H-r iz.<br />
D Z Cryptogamen 4, p. 5 f.<br />
M4 Kopij D3, H- i zz.<br />
D3 Verzamelde gedichten, p. 756.<br />
DATERING Vóór I2 oktober 1949<br />
LEESTEKST T<br />
676
VARIANTEN EN<br />
CORRECTIES<br />
Titel MI<br />
T-D3<br />
MI a-d potlood<br />
a [ontbreekt]<br />
d Plastic<br />
M I als toen wij bij elkander kwamen<br />
4 ll<br />
T-D3 I I<br />
6 MI a tot behoud<br />
a uw kunstmatigeg [ ]<br />
b o Pont<br />
houd<br />
c syntetische Y behoud<br />
c[ ] s Ynt<br />
h etische [behoud]<br />
T-D3<br />
I laat het de liefde verder koud [? door verder]<br />
7 M a<br />
b Het vele wordt weer enkelvoud<br />
c bekomt uw veelheid enkelvoud [? door bekomt]<br />
d verkreeg<br />
d verwierf ? door verwierf en verkreeg]<br />
T D3 bekomt<br />
8 MI a o bekwamen<br />
a betamen<br />
a namen<br />
a benamen<br />
d onder n er gecomprimeerde p namen. ? door ggecomprimeerde] p<br />
T-D3<br />
I I 12 M Id een stro ewit<br />
8<br />
T D 3 stro ewit<br />
12 MI<br />
T-D3<br />
d Ik kan u bijna 1 lezen<br />
o<br />
I<br />
De open varianten in M I a, r. 8 werden te amen doorgehaald. De grondlaag van MI,<br />
r.–r isfase d<br />
9 4<br />
14 4 M I d De vraag g^ of ik het weten mag. g<br />
dze en ]zeggen ? door zeggen gg en weten]<br />
d weten<br />
T-D3 i 10<br />
COMMENTAAR I Zie[83o]`Bloedwraak' noot I.<br />
2 Literatuur over hetedicht: g<br />
Vestdijk, l> S. `Bij 1 twee gedichten g van G. Achterberg.' g<br />
677
[83 6] KATALISATOR<br />
OVERLEVERING MI Manuscript, p , H-49. I-1<br />
M 2 Typoscript, ko kopij i' D I ^<br />
H 5 o.<br />
P Proef D I ^H sI.<br />
M3 Manuscript, P^oorspronkelijk P 1 collectie B. Bakker, ^ 5 I oktober I 9S o ^H-52.<br />
T Podium 6 (oktober/november/december 195o),. pS4o.<br />
D' Mascotte ,pp.<br />
z I.<br />
M4 Koi'D2 P1 HII2. D2,<br />
D 2 Cr y to g amen ^? pp.<br />
61.<br />
M S KKopij p l D3 H-I22<br />
.<br />
^<br />
D3 Ue amelde<br />
^ g<br />
edichten ^ p. p7762.<br />
DATERING Vóór I2 oktober 1949<br />
LEESTEKST M2<br />
ONTWIKKELINGSGANG De eerste aanzet van ditedicht g in zwarte inkt M I a, ^ r. I– Sdateert<br />
wellicht<br />
van vóór I 947 ^ gezien g de spelling p g De Vries enTe Winkel. Later heeft ee Achterberget<br />
g gedicht g uitgebreid, g ^eerst in anilinepotlood p M I I, ^ r. S 5-7) 7 en vervolgens g<br />
inotlood: P hij hijhaalde M' I, r. 5 7 door en schreef eronder een nieuwe versie<br />
(M I II r.5-9). Onder r. noteerde 9 hij hij twee alternatieven voor het begin g van<br />
r.M 7 I III). Van het sextet M I IV) schreef hij eerst r. 9–I2 ^voegde g vervol-<br />
gens een nieuwe r. I o toe en schreef tenslotte r. I 4.<br />
VARIANTEN EN MI a zw inkt, b anilinepotlood, c-h potlood<br />
P ^ p<br />
CORRECTIES<br />
Titel M I a [ontbreekt]<br />
h Katalisator<br />
M2-D3<br />
I M I a Voor kroon en zweepp immuun in eendre mate<br />
b v[xxxx] of m[xxx]<br />
b hoop p of vrees<br />
M2-D3 i I en<br />
2<br />
678<br />
m1 aa ik het donker binnen waar gij zijt<br />
g gl l<br />
c tegen ;<br />
M2-P<br />
M3-T<br />
DI-D3
3 MI a katalisator om de tusschentijd<br />
c ] [tuss] [entijd] [? door tussentijd]<br />
d ] u wagenwijd<br />
MZ-M3<br />
T I<br />
D`-M4l u I I<br />
D 2-D 3 I uw i I<br />
4 MI a niet zonder uw bevestiging te laten<br />
c [ ] .eenq[ ]<br />
c [ ] de [ ] [? daar de, een en uw]<br />
d [ ] dit [bevestig]en [ ]<br />
M 2-D3 I I<br />
4/5 MI-D3 fstrofewit]<br />
5 M I I a het zij<br />
in breekt a<br />
b<br />
b<br />
het zelfde<br />
te uwen of te mijn[en] l bate<br />
I d van ons bijeenzijn bijeenzijnin grotere g staten ? door grotere] g<br />
droter formaten grote<br />
wijdere staten<br />
1<br />
[? door formaten]<br />
e [grotere staten<br />
M2-D3<br />
6 MI I b het is het zelfde in dit wijd 1 en zijd zijd<br />
II d dan in 'testrekte g raam van ruimte en tijd tij<br />
7 M I I b vooronderstellen van de eeuwigheid g<br />
II d mogelijk g l bleef voor zoveel eeuwigheid g<br />
e bleek nu ? door mo gelik<br />
j<br />
III f voorgoed g bezweek<br />
f bezwijken moest<br />
fl bezwijken moest<br />
M2-D3<br />
I? door _Al' III r.bezwijken 7 bezwijken moest en voorgoed g bezweek; ^ M' I r. – f7werden<br />
te ^amen doorgehaald] g<br />
8 MI II e naar binnensloegg o gaten g<br />
f met eenaar p hand gra naten<br />
M 2-D3 I I binnen sloeg<br />
8/9 MI II e stro ewit<br />
9 M2-D3<br />
9 I II e dat al het ppraten<br />
[breekt af]<br />
IVdat de g soldaten hun slagorde g sluiten<br />
M2-D3<br />
679
I o M I IVom door de bressen naar u op te d xxx en<br />
g p g,<br />
g in d rin en .<br />
h nu de commando 's worden doorgegeven<br />
h als<br />
M 2-D3I commando's<br />
I I M I IVIk hoor g ze achter deze regels g zingen g<br />
h [om in de bressen naar u op pte dringen.] g = M I IV g^ rol<br />
M2-P<br />
M3-T I U<br />
D I -D3 u<br />
I I I z M I IV stro ewit?<br />
g<br />
M 2-D3 stro ewit<br />
12. M' IV<br />
I 3<br />
M2-D3<br />
14 M I IV<br />
M2-D3<br />
COMMENTAAR<br />
680<br />
M2-D3<br />
M I IV<br />
g van liefde, ^ die o zichzelf ging ggte<br />
buiten<br />
h Ik hoor ze achter deze regels g zingen] g = M I IV ^, rr<br />
h [van liefde] en dood die [zich] [ging]en te buiten [= M I IV g, 12]<br />
h [van dood en liefde] [<br />
i [ ]gaan [<br />
h aan een illusie sterker dan het leven.<br />
I M I vertoont overeenkomstenp pa<br />
iersoort en schrijfstof 1 van de eerste aan-<br />
zet met de manuscripten p van [844] 44 `Avond' en [846] 4`Velodroom'.<br />
6<br />
2 Zie[8 34]Nabeeld' 34 noot ^ I. De publicatie p van dit gedicht g in Podium wer werd uitgesteld.<br />
g Op p I 5 augustus g I o 9Sstuurde Achterberg g nog gtwee gedichten g – 8[847]<br />
`Erfvijand' 'Erfvijand' en 8 48 `Vrij lg ezel' – aan Gerrit Borgers g en informeerde hij, 1^`met<br />
het oog g op p een a.s. bundeling', g^ wanneer de gedichten g gepubliceerd g P zouden<br />
worden. Zie verder6..6. 33<br />
3 M3 is afkomstig g uit het bezit van Bert Bakker en bevat de opdracht: p `bij 'bijons<br />
eerste bezoek in het nieuwe huis van Bert en Vic, I S October i 9So'.<br />
Het<br />
manuscript g is (met weglating g g van de opdracht) p g gereproduceerd P op P hetachter- ac<br />
lat van Nieuw . kommentaar op Achterberg. g<br />
4 De lezing g uw in D 2-D3 ^ r. 3 is vermoedelijk 1 een zetfout.