Dossier arbeidsongevallen: - ACV Politie
Dossier arbeidsongevallen: - ACV Politie
Dossier arbeidsongevallen: - ACV Politie
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
vakbeweging<br />
| militantenmagazine van het <strong>ACV</strong> | 25 april 2013 | Nr 781 |<br />
| le rendez-vous des militant-e-s de la CSC | 10 mai 2012 | N° 760<br />
28 april 2013: InternatIonale Dag ter herDenkIng van De slachtoffers van arbeIDsongevallen<br />
<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>:<br />
de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht<br />
Verschijnt tweemaal per maand | Uitgegeven door het <strong>ACV</strong>, Haachtsesteenweg 579, 1030 Brussel | afgiftekantoor Brussel X | P 912060
2<br />
<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
aantal arbeiDsongevallen<br />
3 1.1 Algemeen<br />
4 1.2 De ontbrekende openbare sector<br />
4 1.3 Onderaangifte door werkgevers<br />
van lichte ongevallen<br />
4 1.4 De kans op een arbeidsongeval voor<br />
arbeiders en bedienden<br />
5 1.5 De provinciale verdeling van het<br />
aantal <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
6 1.6 Dubbel zoveel kans op een<br />
dodelijk arbeidsongeval in KMO’s<br />
6 1.7 Uitzendkrachten, een bijzondere<br />
risicogroep<br />
9 2. De onDerbemanDe<br />
inspectieDiensten voor<br />
welzijn op het werk<br />
9 2.1 Het aantal inspecteurs<br />
10 2.2 Gemiddeld 1 inspecteur<br />
voor 27.125 werknemers<br />
11 2.3 Gemiddeld 1 inspectiebezoek<br />
om de 21 jaar<br />
13 3. geen sanctiebeleiD voor<br />
overtreDingen van wetgeving<br />
13 4. weigering van arbeiDsongevallen:<br />
De ene verzekeraar is De<br />
anDere niet<br />
14 4.1 Grote verschillen tussen<br />
verzekeraars<br />
15 4.2 Interims weer de pineut<br />
15 4.3 Wetens willens slachtoffers<br />
weigeren<br />
16 4.4 Hoedt u voor vragenlijsten<br />
16 4.5 Conclusies<br />
16 4.6 Naar een regeling?<br />
18<br />
kaDerstuk: Wat er aan doen vanuit het<br />
comité of de vakbondsafvaardiging?<br />
18 kaDerstuk: Wat wil het <strong>ACV</strong> van het<br />
Fonds, de wetgever en de minister?<br />
getuigen van een arbeiDsongeval<br />
7 Bertha, van het schoonmaakbedrijf<br />
12 Christiaan, bij meubelvestiging Ikea<br />
17 Jan, die zijn onderbeen verloor<br />
Redactie Vakbeweging:<br />
Herman Fonck en Kris Van Eyck<br />
(Dienst Onderneming <strong>ACV</strong>)<br />
Postbus 10 - 1031 Brussel<br />
Tel. 02/246.34.81<br />
E-mail: pers@acv-csc.be<br />
Website : www.acv-online.be<br />
eindredactie: Filip Bellemans<br />
en Donatienne Coppieters<br />
vormgeving: Gevaert Graphics<br />
druk: Corelio Printing<br />
verantw. uitgever: Dominique Leyon<br />
colofon 3 1. De evolutie van het totaal<br />
3 1. De evolutie van het totaal<br />
aantal arbeiDsongevallen<br />
3 1.1 Algemeen<br />
4 1.2 De ontbrekende openbare sector<br />
4 1.3 Onderaangifte door werkgevers<br />
van lichte ongevallen<br />
4 1.4 De kans op een arbeidsongeval<br />
28 april 2013 is de werelddag voor veilig en gezond werk.<br />
De vakbonden gedenken wereldwijd de slachtoffers van<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong>.<br />
In België herdenkt het <strong>ACV</strong>: de 165 slachtoffers van dodelijke <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
en de 18790 slachtoffers met blijvende handicap1 .<br />
Twee werkdagen op drie sterft in België iemand door een dodelijk arbeidsongeval.<br />
Meer dan de helft daarvan, 94, op de arbeidsplaats zelf.<br />
Elke werkdag opnieuw worden 85 werknemers in België gehandicapt<br />
voor de rest van hun leven. Kille cijfers waar heel veel leed en verdriet<br />
achter schuilt. De cijfers verbazen echter niet wanneer je weet hoeveel inbreuken<br />
tegen de veiligheidswetgeving worden vastgesteld. Bij 50% van<br />
de 52.521 controles in 2011 werden overtredingen van de veiligheidswetgeving<br />
vastgesteld. Toch werd in 2011 voor slechts 167 inbreuken een<br />
strafrechtelijke vervolging ingesteld, een minnelijke schikking betaald of<br />
een administratieve boete opgelegd, op een totaal van 274.436 werkgevers.<br />
5 1.5 De provinciale verdeling van het<br />
aantal <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
6 1.6 Dubbel zoveel kans op een<br />
dodelijk arbeidsongeval in KMO’s<br />
6 1.7 Uitzendkrachten, een bijzondere<br />
risicogroep<br />
9 2. De onDerbemanDe<br />
inspectieDiensten voor<br />
welzijn op het werk<br />
9 2.1 Het aantal inspecteurs<br />
10 2.2 Gemiddeld 1 inspecteur<br />
voor 27.125 werknemers<br />
11 2.3 Gemiddeld één inspectiebezoek<br />
om de 21 jaar<br />
13 3. geen sanctiebeleiD voor<br />
overtreDingen van wetgeving<br />
Het <strong>ACV</strong> herdenkt in het bijzonder2 :<br />
• 49 doden op het werk in KMO’s zonder een Comité voor Preventie en<br />
Bescherming;<br />
• 5979 blijvend gehandicapten in KMO’s zonder een Comité voor Preventie<br />
en Bescherming;<br />
• 26 doden met minder dan één jaar anciënniteit in hun onderneming;<br />
• 47 doden met minder dan 5 jaar beroepservaring;<br />
• 24 doden jonger dan 30 jaar;<br />
• 5 dode en 840 blijvend gehandicapte uitzendkrachten;<br />
• 22 bouwvakkers, verongelukt op bouwwerven.<br />
13 4. weigering van arbeiDsongevallen:<br />
De ene verzekeraar is De<br />
anDere niet<br />
14 4.1 Grote verschillen tussen<br />
verzekeraars<br />
15 4.2 Interims weer de pineut<br />
15 4.3 Wetens willens slachtoffers<br />
weigeren<br />
16 4.4 Hoedt u voor vragenlijsten<br />
16 4.5 Conclusies<br />
16 4.6 Naar een regeling?<br />
Lang niet alle <strong>arbeidsongevallen</strong> zijn toeval.<br />
Veel <strong>arbeidsongevallen</strong> zijn te voorkomen.<br />
18 4.7 Wat er aan doen vanuit het<br />
comité of de vakbondsafvaardiging?<br />
18 4.8 Wat wil het <strong>ACV</strong> van het Fonds,<br />
de wetgever en de minister?<br />
Daarom eist het <strong>ACV</strong>:<br />
• verplicht en degelijk sociaal overleg over veiligheid op het werk, ook in<br />
de KMO’s. De 16.150 <strong>ACV</strong>-vertegenwoordigers in de Comités Preventie<br />
en Bescherming staan paraat;<br />
• een betere toepassing van veiligheidswetgeving via versterkte inspectie:<br />
meer inspecteurs op het terrein, minstens 1 per 10.000 werknemers;<br />
een lik-op-stukbeleid met strenge boetes voor werkgevers bij zware<br />
veiligheidsovertredingen;<br />
• een betere veiligheidswetgeving voor uitzendarbeid met onder meer een<br />
verplichte opleiding op risicoposten, die in de praktijk effectief wordt<br />
toegepast;<br />
• strenger toezicht op en onderzoek naar de onderaangifte van <strong>arbeidsongevallen</strong>;<br />
• sancties tegen commercieel geïnspireerde weigeringen van <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
door verzekeraars.<br />
getuigen van een arbeiDsongeval<br />
7 Bertha, van het schoonmaakbedrijf<br />
12 Christiaan, bij meubelvestiging Ikea<br />
17 Jan, die zijn onderbeen verloor<br />
1. Arbeidsongevallen privésector 2011+ <strong>arbeidsongevallen</strong> openbare sector 2009<br />
2. De meest recente cijfers van het Fonds voor Arbeidsongevallen: privésector – arbeidsplaats - 2011
1. De evolutie van het totaal aantal<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong><br />
Ernstige <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
16000<br />
15000<br />
14000<br />
13000<br />
12000<br />
11000<br />
10000<br />
1985<br />
1987<br />
1989<br />
Aantal ongevallen op de werkplek<br />
1.1. Algemeen<br />
Opmerking: in wat volgt beperken we ons<br />
tot de <strong>arbeidsongevallen</strong> die plaatsvonden<br />
op de werkplek. De <strong>arbeidsongevallen</strong> van<br />
en naar het werk, de arbeidsweg, bespreken<br />
we hier niet.<br />
1991<br />
1993<br />
1995<br />
1997<br />
Als we de officiële statistiek van de laatste 26<br />
jaar bekijken in de bovenstaande grafiek, blijkt<br />
dat het totaal aantal aangegeven <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
op de werkplek in de privésector systematisch<br />
daalt. Bij nader inzien is er echter iets heel<br />
vreemds aan de hand: die voortdurende daling<br />
gebeurt vrijwel exclusief voor lichte arbeidson-<br />
| <strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |<br />
1999<br />
2001<br />
Ernstige Arbeidsongevallen: Dodelijke + Blijvende ongeschiktheid<br />
Aantal Arbeidsongevallen<br />
Lineair(Ernstige Arbeidsongevallen: Dodelijke + Blijvende ongeschiktheid)<br />
Lineair (Aantal <strong>arbeidsongevallen</strong>)<br />
2003<br />
2005<br />
2007<br />
2009<br />
2011<br />
290000<br />
270000<br />
250000<br />
230000<br />
210000<br />
190000<br />
170000<br />
150000<br />
Totaal aantal <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
gevallen, deze met tijdelijke ongeschiktheid.<br />
Ook het aantal dodelijke ongevallen loopt terug,<br />
maar in de duizenden aangegeven ongevallen<br />
met blijvende ongeschiktheid is er al die jaren<br />
helemaal geen daling. En dat klopt niet met wat<br />
je zou verwachten van toegenomen arbeidsveiligheid:<br />
dan zouden de zwaarste ongevallen nog<br />
sterker moeten dalen dan de lichte ongevallen.<br />
We meten in de officiële statistieken echter<br />
enkel de aangegeven ongevallen. Als een werkgever<br />
ervoor kiest om lichte <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
zelf te regelen, scheelt dat in de kosten van de<br />
verzekeringspremie, bespaar je op paperassenwerk,<br />
is dit beter voor je imago, en dat eerste<br />
gewaarborgd loon moet je toch betalen. Zware<br />
ongevallen niet aangeven is dan weer niet aantrekkelijk:<br />
daarvoor lopen de kosten te hoog op.<br />
Die onderaangifte blijkt ook uit vaststellingen<br />
van het fonds <strong>arbeidsongevallen</strong>: twee ongevallen<br />
op drie worden niet aangegeven. De<br />
daling in het totaal aantal <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
heeft dus meer te maken met een dalende aangifte<br />
door werkgevers, dan met een stijging van<br />
de effectieve veiligheid op de werkvloer…<br />
Hoedt u dus voor Belgische statistieken over<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong> waarbij naar het totaal aantal<br />
aangegeven ongevallen gekeken wordt. Kijk<br />
zeker ook, en niet in het minst, naar wat er gebeurt<br />
met de ernstige <strong>arbeidsongevallen</strong>.<br />
3
4<br />
<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
1.2. De ontbrekende<br />
openbare sector<br />
Er zijn meer tekorten in de nationale Belgische<br />
cijfers over <strong>arbeidsongevallen</strong>. Dé basiscijfers<br />
voor België, die je ook terugvindt in internationale<br />
gegevens, worden door het Fonds voor<br />
Arbeidsongevallen ingezameld. Die cijfers zijn<br />
nochtans onvolledig.<br />
Het gaat hier enkel om <strong>arbeidsongevallen</strong> in<br />
de privésector. Ongevallen van statutaire ambtenaren<br />
in openbare diensten met inbegrip van<br />
risicovolle bedrijven als bijvoorbeeld bpost, de<br />
NMBS, het leger, openbare vuilnisophaaldiensten,…<br />
zijn hierbij niet inbegrepen. In 2009<br />
ging het hier om 26 dodelijke <strong>arbeidsongevallen</strong>,<br />
waarvan 12 op de arbeidsplaats en 3233<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong> met een blijvend letsel,<br />
waarvan 2492 op de arbeidsplaats. Deze cijfers<br />
worden door het Fonds Arbeidsongevallen<br />
opgevraagd bij alle openbare besturen en<br />
apart gepubliceerd, maar die gegevensinzameling<br />
loopt heel traag. Zo werd ons begin 2013<br />
koudweg meegedeeld dat de statistieken van<br />
2010 nooit beschikbaar zullen zijn en dat de<br />
cijfers van 2011 nog niet klaar zijn. Om die<br />
reden werken we in dit dossier enkel met de<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong> in de privésector.<br />
1.3. Onderaangifte door<br />
werkgevers van lichte<br />
ongevallen<br />
Lichte <strong>arbeidsongevallen</strong> komen heel vaak niet<br />
in de statistieken terecht. Werkgevers vermijden<br />
rompslomp met administratie, voorkomen<br />
dat hun verzekeringspremie wordt aangepast,<br />
en poetsen zo hun imago op. Onderzoek van<br />
het Fonds voor Arbeidsongevallen toonde<br />
aan dat het aantal niet aangegeven (lichte)<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong> het totaal aantal officieel<br />
geregistreerde <strong>arbeidsongevallen</strong> ruimschoots<br />
overtreft.<br />
Het Fonds Arbeidsongevallen stelde in zijn verslag<br />
over dit onderzoek aan het beheerscomité:<br />
“Bijgevolg kan men stellen dat er slechts<br />
maximum 32% van de ongevallen van de<br />
gecontroleerde werkgevers in de officiële<br />
schadestatistieken van het FAO geregistreerd<br />
worden”.<br />
Dat blijkt ten overvloede ook uit de vaststelling<br />
dat de trendmatige daling van het totaal aantal<br />
aangegeven <strong>arbeidsongevallen</strong> vrijwel ex-<br />
clusief te vinden is in de categorie van <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
zonder gevolg of met een tijdelijke<br />
arbeidsongeschiktheid. Dat cijfer is meer dan<br />
gehalveerd sinds 1980. Het aantal <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
met blijvende werkonbekwaamheid<br />
vertoont daarentegen reeds meer dan 20 jaar<br />
eerder een stijgende lijn. Bij de zware <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
hebben werkgevers ook belang om<br />
die aan te geven omwille van de grote kosten.<br />
En is het ook moeilijker om die te verdoezelen.<br />
1.4. De kans op een<br />
arbeidsongeval voor<br />
arbeiders en bedienden<br />
De nationale cijfers van het Fonds voor Arbeidsongevallen<br />
geven een totale evolutie weer van<br />
het aantal aangegeven <strong>arbeidsongevallen</strong>. Vrij<br />
logisch schommelt dit cijfer omhoog en omlaag<br />
op het ritme van de tewerkstellingscijfers.<br />
Ongevallencijfers over crisisjaren met dalende<br />
tewerkstelling zullen uiteraard ook dalen. Een<br />
andere factor die het aantal <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
beïnvloedt is het verlies van industriële tewerkstelling<br />
en een stijgende tewerkstelling in dienstensectoren.<br />
Indien er jaar na jaar minder arbeiders<br />
zijn, en meer en meer bedienden daalt<br />
uiteraard het totaal aantal <strong>arbeidsongevallen</strong>.<br />
Maar tegelijk zegt dit heel weinig over de arbeidsveiligheid<br />
voor de resterende arbeiders en<br />
bedienden.<br />
Daarom becijferden we de evolutie van de<br />
kans op een arbeidsongeval voor arbeiders<br />
16<br />
14<br />
12<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
1980<br />
1984<br />
1988<br />
1990<br />
1992<br />
1994<br />
1996<br />
en bedienden apart door hun ongevallencijfer<br />
telkens te vergelijken met het totaal aantal tewerkgestelde<br />
arbeiders en bedienden dat jaar.<br />
De wijze waarop de RSZ dat al die tijd telde,<br />
wijzigde al eens door de jaren. We telden daarom<br />
zo goed en zo kwaad als het kon met de<br />
RSZ-gegevens van de tewerkstelling op 30 juni<br />
in de privésector. Het resultaat zie je in onderstaande<br />
grafiek.<br />
Evolutie van de kans op een zwaar arbeidsongeval<br />
bij arbeiders en bedienden<br />
Frequentiegraad zware <strong>arbeidsongevallen</strong> per 1000 arbeiders<br />
Frequentiegraad zware <strong>arbeidsongevallen</strong> per 1000 bedienden<br />
1998<br />
|<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |<br />
2000<br />
2002<br />
2004<br />
2006<br />
2008<br />
2010<br />
© MICHAEL DE LAUSNAY
© ROB STEVENS<br />
Op basis van die berekening blijkt dan dat er<br />
helemaal geen sprake is van een daling van het<br />
aantal ernstige <strong>arbeidsongevallen</strong> per 1000<br />
werknemers. In 1980 werden er per 1000 werknemers<br />
4,75 ernstige <strong>arbeidsongevallen</strong> – dodelijke<br />
of met blijvende arbeidsongeschiktheid<br />
– aangegeven, in 2011 waren er 4,81 ernstige<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong> per 1000 werknemers.<br />
Voor arbeiders is er volgens de meest recente<br />
cijfers van 2011 een hoger risico op <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
dan 30 jaar geleden: per 1000 arbeiders<br />
werden er in 2011 8,64 zware arbeids-<br />
ongevallen aangemeld, in 1980 waren er dat<br />
maar 7,22 per 1000 arbeiders. Voor de bedienden<br />
schommelde het cijfer wat op en af maar<br />
zitten we nu terug boven het peil van 1980,<br />
1,59 per 1000 bedienden in 2011 tegenover<br />
1,46 per 1000 bedienden in 1980.<br />
De oorzaken zijn aanwijsbaar en blijken ook<br />
uit internationale gegevens: veel meer werknemers<br />
werken als uitzendkracht of bij onderaannemers<br />
waar het vaak minder nauw wordt genomen<br />
met arbeidsveiligheid. En al helemaal<br />
niet met een voorafgaande veiligheidsoplei-<br />
1.5. De provinciale verdeling van het aantal <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
Gewest en provincie<br />
Zonder gevolg Tijdelijke ongeschiktheid<br />
Gevolg van het ongeval<br />
Blijvende ongeschiktheid Dodelijk ongeval Totaal<br />
Brussels GewesT 6.130 6.022 1.373 7 13.532<br />
Antwerpen 11.306 12.393 2.160 17 25.876<br />
Limburg 5.002 5.999 886 5 11.892<br />
Oost-Vlaanderen 9.108 9.451 1.496 7 20.062<br />
Vlaams-Brabant 5.155 6.366 1.204 4 12.729<br />
West-Vlaanderen 8.713 10.402 1.319 9 20.443<br />
VlAAms GewesT 39.284 44.611 7.065 42 91.002<br />
Waals-Brabant 1.521 2.192 470 1 4.184<br />
Henegouwen 6.083 8.012 1.359 9 15.463<br />
Luik 5.798 6.642 1.609 7 14.056<br />
Luxemburg 866 1.407 280 2 2.555<br />
Namen 1.908 2.781 478 6 5.173<br />
wAAls GewesT 16.176 21.034 4.196 25 41.431<br />
Buitenland 629 698 234 5 1.566<br />
Op schip 33 29 7 3 72<br />
Onbekend 191 50 10 0 251<br />
TOTAAl 62.443 72.444 12.855 82 147.854<br />
(Bron: Fonds voor Arbeidsongevallen, Statistisch verslag over de <strong>arbeidsongevallen</strong> van 2011 - privésector)<br />
| <strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |<br />
ding. Ze komen vaak als vreemde onervaren<br />
werknemers op een heel druk moment in een<br />
onbekend bedrijf met een productiepiek. En<br />
waar niemand tijd neemt voor een afdoende<br />
veiligheidsopleiding en instructies. Veel meer<br />
mensen dan vroeger werken ook in KMO’s. En<br />
daar is altijd al een hoger risico geweest op <strong>arbeidsongevallen</strong>.<br />
Zeker als er geen delegee is<br />
die wat toezicht kan houden op de minimale<br />
veiligheidsvoorschriften en de inspectie al helemaal<br />
niet toekomt aan een ernstig toezicht.<br />
Verborgen <strong>arbeidsongevallen</strong> van<br />
buitenlandse werknemers in België<br />
Vanuit de inspectie toezicht welzijn op het werk krijgen we<br />
signalen dat het aantal dodelijke <strong>arbeidsongevallen</strong> op het<br />
terrein (vooral in de bouwsector) hoger is dan het aantal dat<br />
we in de statistieken van het Fonds voor Arbeidsongevallen<br />
terugvinden. Dit wordt toegeschreven aan de <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
van buitenlandse werknemers die, wanneer hun werkgever<br />
in het buitenland gevestigd is, onder de vaak slechtere<br />
buitenlandse <strong>arbeidsongevallen</strong>regeling vallen. Deze ongevallen<br />
komen dan ook nooit in de Belgische statistieken terecht.<br />
Onze collega’s van <strong>ACV</strong> Bouw, Industrie en Energie<br />
stellen hetzelfde zorgwekkende fenomeen vast en hebben<br />
daarom het NAVB, het preventie-instituut van de bouwsector,<br />
gevraagd dit te onderzoeken.<br />
5
6<br />
<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
1.6. Dubbel zoveel kans<br />
op een dodelijk<br />
arbeidsongeval in KMO’s<br />
In ondernemingen met minder dan 50 werknemers<br />
(en dus meestal zonder vakbondsvertegenwoordiging)<br />
doen zich meer ongevallen<br />
voor dan in grotere ondernemingen. Volgens<br />
de gegevens van het Fonds voor Arbeidsongevallen<br />
deden zich in 2011 meer dodelijke<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong> voor in KMO’s dan in grote<br />
ondernemingen: 34,1% van de dodelijke <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
gebeurden in KMO’s met 1 tot<br />
19 werknemers. In KMO’s met 20 tot 50 werknemers<br />
ligt dat percentage op 25,6%. In totaal<br />
Ondernemingsgrootte Blijvende ongeschiktheid Dodelijk ongeval<br />
1.7. Uitzendkrachten, een<br />
bijzondere risicogroep<br />
Arbeidsongevallen zijn ernstige gebeurtenissen,<br />
die voor het slachtoffer en voor zijn omgeving<br />
verstrekkende gevolgen kunnen hebben. Het is<br />
dan ook niet fraai dat we tegen bepaalde werknemers<br />
moeten vertellen dat ze omwille van hun<br />
specifieke plaats in de arbeidsmarkt, vlugger een<br />
arbeidsongeval riskeren. De uitzendkrachten zijn<br />
zo een groep van werknemers. Niet omdat ze gevaarlijker<br />
werk doen dan ‘gewone’ werknemers,<br />
maar gewoon omdat ze uitzendkracht zijn. Deze<br />
vaststelling wint aan belang omdat de groep<br />
van uitzendkrachten er niet kleiner op wordt.<br />
In 2011 vervulden ongeveer 547.259 uitzendkrachten<br />
één of meer uitzendopdrachten. Elke<br />
dag waren 89.941 uitzendkrachten aan de slag<br />
(in voltijdse equivalenten). 3<br />
betekent dit dus dat 59,7% van alle dodelijke<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong> in ons land in KMO’s gebeuren.<br />
Dit terwijl diezelfde groep van KMO’s ruwweg<br />
4 op 10 van alle werknemers telt (39,4%).<br />
KMO-werknemers hebben dus bijna dubbel zoveel<br />
kans op een dodelijk arbeidsongeval. Ook<br />
van alle ongevallen met een blijvende handicap<br />
vond 46,4% plaats in KMO’s met 1 tot 49 werknemers<br />
terwijl die 39,4% van de totale tewerkstelling<br />
vertegenwoordigen.<br />
Dat werknemers in KMO’s meer kans hebben<br />
op een zwaar arbeidsongeval blijkt ook in de tabel<br />
waar we de cijfers van de ernstige arbeids-<br />
Totaal aantal ernstige<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong><br />
ongevallen vergelijken met de tewerkstelling in<br />
voltijds equivalenten (VTE) in grote en kleine<br />
ondernemingen. In ondernemingen met minder<br />
dan 50 werknemers hebben werknemers een<br />
grotere kans op een zwaar arbeidsongeval: in<br />
2011 werden in deze groep op 100.000 werknemers<br />
gemiddeld 693 werknemers het slachtoffer<br />
van een dodelijk arbeidsongeval of liepen<br />
een blijvende handicap op! In de grotere ondernemingen<br />
is dit duidelijk minder, al worden<br />
ook daar elk jaar gemiddeld 506 werknemers<br />
op 100.000 het slachtoffer van een ernstig arbeidsongeval.<br />
Tewerkstelling in VTE:<br />
cijfers RSZ, juni 2011<br />
Aantal ernstige <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
per 100.000 VTE<br />
1-4 werknemers 1.348 10 1.358 196.072 693<br />
5-9 werknemers 1.113 7 1.120 165.951 675<br />
10-19 werknemers 1.302 11 1.313 194.890 674<br />
20-49 werknemers 2.216 21 2.237 312.362 716<br />
Totaal KmO’s 5.979 49 6.028 869.275 693<br />
50-99 werknemers 1.310 6 1.316 210.465 625<br />
100-199 werknemers 1.096 7 1.103 196.458 561<br />
200-499 werknemers 1.271 5 1.276 260.660 490<br />
500-999 werknemers 704 3 707 177.707 398<br />
> 1000 werknemers 2.365 7 2.372 492.202 482<br />
Totaal grotere ondernemingen 6.746 28 6.774 1.337.492 506<br />
Onbekend 160 5 165<br />
Algemeen totaal 12.885 82 12.967 2.206.767 588<br />
Tabel: Aantal ernstige <strong>arbeidsongevallen</strong> met blijvende arbeidsongeschiktheid en dodelijke ongevallen in 2011 (bron: Fonds voor Arbeidsongevallen, Statistisch<br />
verslag over de <strong>arbeidsongevallen</strong> van 2011 - privésector)<br />
3. Bron: www.federgon.be<br />
Lees verder op p.8 >><br />
|<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |<br />
© ROB STEVENS
BERTHA VAN HET SCHOONMAAKBEDRIJF GETUIGT<br />
EEN ARBEIDSONGEVAL IN DE KERK VAN KLEIN AALST BIJ ST-TRUIDEN<br />
“De kerk in Klein Aalst bij Sint Truiden gaf onze onderneming de opdracht om de welfsels te stofzuigen. Dit zijn geverfde kalkdoeken<br />
die in de kerk gespannen worden tussen houten spanten. De arbeider die het werk uitvoerde, was de durfal van de groep arbeiders. Hij<br />
wou zijn werk beter doen dan de veiligheidsvoorschriften eigenlijk toelieten, door verder te gaan poetsen dan mogelijk was . Dit ging in<br />
het begin nog goed, maar op een bepaald moment zakte hij door deze welfsels en viel 11 meter naar beneden tussen de stoelen in de<br />
kerk. Hij lag daar helemaal alleen. Gelukkig kon hij met zijn gsm nog net de ploegbaas verwittigen vooraleer hij onwel werd. Hij werd<br />
bewusteloos naar de kliniek in Sint-Truiden gebracht, waar ze meerdere breuken vaststelden. Het had zijn dood kunnen zijn.”<br />
“Ik ben als lid van het CPBW nog diezelfde dag met de preventieadviseur naar de plek van het ongeval gereden”, vertelt Bertha Haanen,<br />
ze is voor <strong>ACV</strong> Voeding en Diensten lid van het Comité PB in het schoonmaakbedrijf en is er ook secretaris van de ondernemingsraad<br />
en syndicaal afgevaardigde. “Bij aankomst stelden wij vast dat hij zijn veiligheidsharnas niet gedragen had of uitgedaan had. Ook de<br />
wijze waarop hij naar boven moest klimmen, was een echte ramp. Vier houten ladders stonden gewoon boven elkaar opgesteld en<br />
waren niet verankerd aan de vloer of het plafond. Hij had deze beklommen met één hand en in de andere een stofzuiger.”<br />
Na het arbeidsongeval groeide bij het schoonmaakbedrijf het besef dat een continue sensibilisatie van het personeel noodzakelijk is<br />
om zulke ongevallen te voorkomen. “Uit dit voorval heeft de onderneming een aantal lessen getrokken. Bij de start van een werk moet<br />
de ploegbaas de werf goed inspecteren en als de situatie ‘onveilig’ is dan worden de werken niet uitgevoerd. Er wordt ook telkens een<br />
start-werkvergadering gehouden met de arbeiders om ze te wijzen op de risico’s en ze te herinneren aan de veiligheidsvoorschriften. De<br />
toolbox-meetings worden aangepast aan het soort job en aan het risico (warmte, koude, vallen van hoogte, …).Gevaarlijke werken, zoals<br />
in die kerk, mogen ook niet meer aan één enkele arbeider gegeven worden. Ze moeten steeds minstens met zijn twee zijn. De arbeider<br />
is gelukkig goed hersteld en heeft zijn job binnen de onderneming terug opgepakt”, besluit Bertha.<br />
VEILIGHEIDSTIP: Hou een start-werk vergadering om te wijzen op de risico’s en om te herinneren aan de veiligheidsvoorschriften.<br />
| <strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |<br />
7
© GUY PUTTEMANS<br />
8<br />
<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
Je verwacht dit eigenlijk wel. Twee mogelijke oorzaken<br />
vinden we ook terug in de algemene statistieken.<br />
Jonge werknemers en werknemers met<br />
een beperkte anciënniteit, zijn veruit het vaakst<br />
slachtoffer van een arbeidsongeval. 55,5% van<br />
de uitzendkrachten is jonger dan 30 jaar. In de<br />
totale werknemersgroep is dit slechts 25%. En<br />
door de steeds wisselende tewerkstelling is het<br />
moeilijk om de nodige ervaring op te doen. Maar<br />
er is meer. Het selectieproces verloopt zeer snel<br />
waardoor de juiste man/vrouw niet steeds op de<br />
juiste plaats terecht komt. Bovendien zijn er in<br />
het uitzendkantoor noch de tijd noch de middelen<br />
om de uitzendkracht voldoende te sensibiliseren,<br />
te informeren, laat staan op te leiden met<br />
betrekking tot inhoud en de risico’s van de functie.<br />
Heel wat uitzendkrachten komen dan ook zo<br />
goed als onvoorbereid in de onderneming aan.<br />
En de onderneming wil op korte tijd het maximale<br />
uit zo’n uitzendkracht halen. Er is dus geen tijd<br />
voor een uitgebreid onthaal, goede informatie<br />
en instructies over de veilige manier van werken,<br />
over wat te doen in noodsituaties, enz.<br />
De cijfers<br />
Zijn dit allemaal vooroordelen of blijkt de grotere<br />
kans op een ongeval ook effectief uit de cijfers.<br />
In het jaar 2011 hadden 8264 uitzendkrachten<br />
een arbeidsongeval met minstens 1 dag werkonbekwaamheid.<br />
840 onder hen liepen een blij-<br />
vende arbeidsongeschiktheid op en 5 vonden de<br />
dood. 4 Deze cijfers zijn spectaculair maar geven<br />
pas de harde realiteit weer wanneer je ze gaat<br />
vergelijken met de cijfers van alle werknemers.<br />
In de tabel worden de cijfers van de <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
met minstens 1 dag werkonbekwaamheid<br />
naast mekaar geplaatst. De 292 ongevallen<br />
overkomen aan studenten-uitzendkrachten<br />
nemen we niet mee in de berekening bij gebrek<br />
aan een vergelijkingsbasis. De berekening wordt<br />
apart gemaakt voor arbeiders en bedienden<br />
omdat de risico’s duidelijk verschillend zijn<br />
voor deze twee groepen. Bovendien kunnen we<br />
zo rekening houden met het feit dat arbeiders<br />
oververtegenwoordigd zijn bij uitzendkrachten<br />
(59,9%) en voorkomen we een vertekend beeld.<br />
uitzendkrachten<br />
arbeiders<br />
4. Bron: Statistieken Fonds voor Arbeidsongevallen<br />
2011.<br />
5. Preventie en Interim, de centrale preventiedienst<br />
voor de uitzendsector<br />
6. Bron: www.rsz.fgov.be<br />
Privé-sector<br />
arbeiders zonder<br />
uitzendkrachten<br />
uitzendkrachten<br />
bedienden<br />
Privé-sector<br />
bedienden zonder<br />
uitzendkrachten<br />
Aantal VTE 2011 (1976 uur) 50.1925 894.2266 31.6245 1.223.1936 Aantal <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
(FAO 2011)<br />
7.134 62.735 838 13.688<br />
Aantal <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
per 1000 VTE<br />
142,13 70,16 26,5 11,19<br />
Verhouding<br />
uitzendkrachten/privésector<br />
2,03 2,37<br />
Tabel: Aantal <strong>arbeidsongevallen</strong> met minstens 1 dag werkonbekwaamheid per duizend VTE: uitzendkrachten<br />
vergeleken met de privésector zonder de uitzendkrachten.<br />
|<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |
Een uitzendkracht (arbeider) die 1 jaar voltijds<br />
werkt, heeft 1 kans op 7 (142 ongevallen per<br />
1000 VTE) om een arbeidsongeval te hebben.<br />
Deze kans is meer dan dubbel zo groot dan de<br />
kans op een arbeidsongeval voor een arbeider in<br />
het geheel van de privésector (1 kans op 14,3).<br />
Voor bedienden is gezien de aard van het werk<br />
deze kans veel kleiner. Je kan je ook de vraag<br />
stellen hoeveel uitzendkrachten (arbeiders) op<br />
1000 een gans jaar voltijds kunnen werken zonder<br />
een arbeidsongeval mee te maken. Dit zijn<br />
er 858. Wanneer deze 1000 uitzendkrachten<br />
(arbeiders) 10 jaar werken, blijven er statistisch<br />
gezien slechts 216 over zonder arbeidsongeval…<br />
cijfers om bij stil te staan.<br />
De statistieken over de <strong>arbeidsongevallen</strong> van<br />
uitzendkrachten scoren nog op andere vlakken<br />
slecht. Uit de gegevens van het Fonds voor Arbeidsongevallen<br />
(FAO) blijkt dat <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
van uitzendkrachten slechts in 52% van de<br />
gevallen binnen de wettelijke voorziene tijd van 8<br />
dagen worden aangegeven bij de ongevallenverzekeraar.<br />
Het FAO stelt ook bij de uitzendkrachten<br />
een belangrijke onderaangifte vast. En de <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
van uitzendkrachten die dan toch worden<br />
aangegeven, worden er veel meer geweigerd<br />
door de verzekering.<br />
2.1. Het aantal inspecteurs<br />
Het schrijnend tekort aan personeel bij de Afdeling<br />
Toezicht Welzijn op het Werk (de vroegere<br />
medische en technische inspectie) blijkt andermaal<br />
uit de cijfers in het jaarverslag van 2011.<br />
In de onderstaande tabel vindt men een overzicht<br />
van het aantal inspecteurs in de centrale<br />
diensten en in de verschillende regionale direc-<br />
| <strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |<br />
2. De onderbemande inspectiediensten<br />
voor welzijn op het werk<br />
ties. De aantallen zijn weergegeven in voltijdse<br />
equivalenten (VTE). In deze cijfers worden de<br />
personeelsleden van de afdeling toezicht op de<br />
chemische risico’s niet meegenomen. Het gaat<br />
hier over de Seveso-inspectie, die toezicht houdt<br />
in 382 bedrijven met een groot risico op zware<br />
ongevallen met gevaarlijke stoffen, en over het<br />
laboratorium voor industriële toxicologie.<br />
PersOneelsCAPACiTeiT insPeCTeurs OP 31.12.2011 in VTe<br />
Niv A Niv B Niv C/D Totaal<br />
CenTrAle DiensTen 10 0 0 10<br />
West-Vlaanderen 5,8 4,8 3 13,6<br />
Oost-Vlaanderen 7,3 4 1 12,3<br />
Antwerpen 10 5,8 4 19,8<br />
Limburg - Vlaams-Brabant 10,8 7 8 25,8<br />
Brussel 9,8 5,6 3 18,4<br />
Henegouwen 7 7 6 20<br />
Namen - Luxemburg - Waals-Brabant 10 4 6 20<br />
Luik 8 8,8 2 18,8<br />
TOTAAl AFDelinG reGiOnAAl TOeZiChT 68,7 47 33 148,7<br />
AlGemeen TOTAAl 78,7 47 33 158,7<br />
Bron: jaarverslag 2011, algemene directie Toezicht Welzijn op het Werk (AD TWW), uitgezonderd Afdeling<br />
Toezicht op de chemische risico’s (Seveso-inspectie + Laboratorium voor industriële Toxicologie)<br />
Inspecteurs van niveau A en B zijn de vroegere arbeidsgeneesheren, burgerlijk en industriële ingenieurs.<br />
Inspecteurs van niveau C/D worden hoofdzakelijk ingezet op bouwwerven, groeven en graverijen.<br />
9
© MICHAEL DE LAUSNAY<br />
10<br />
<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
De inspecteurs van de inspectie Toezicht Welzijn<br />
op het werk moeten bij alle werkgevers van dit<br />
land toezien op de toepassing van de welzijnsreglementering.<br />
Hun taken- en opdrachtenpakket<br />
is de laatste jaren alleen maar toegenomen.<br />
Het inspectiekader daarentegen is alleen maar<br />
afgenomen, ondanks talrijke politieke beloften<br />
van de opeenvolgende bevoegde ministers en<br />
staatssecretarissen. De negen opeenvolgende<br />
ministers hebben stuk voor stuk hun ambt verlaten<br />
met minder inspecteurs dan bij hun aantreden<br />
als minister. En sinds Miet Smet hebben<br />
we er heel wat de revue zien passeren: Laurette<br />
Onkelinx, Frank Vandenbroucke, Anissa Temsamani,<br />
Kathleen Van Brempt, Freya Vandenbossche,<br />
Peter Van Velthoven, Josly Piette en Joëlle<br />
Milquet. We hopen dat de huidige minister Monica<br />
De Coninck een beter rapport zal kunnen<br />
voorleggen. Tussentijdse cijfers die we ontvingen<br />
doen het ergste vrezen. Op 1 maart 2013 waren<br />
er in totaal 157 inspecteurs actief op het hoofdbestuur<br />
en in de afdeling regionaal toezicht, 1,7<br />
minder dan op 31 december 2011.<br />
Ons referentiepunt is het roemruchte Federaal<br />
Actieplan voor de Reductie van Arbeidsongevallen<br />
(FARAO) van 2004. In dit actieplan werd de<br />
belofte gedaan om in 2004 alle vertrekkende<br />
inspecteurs te vervangen en om daar bovenop<br />
aantal inspecteurs<br />
180<br />
175<br />
170<br />
165<br />
160<br />
155<br />
150<br />
2004<br />
2005<br />
2006<br />
2007<br />
14 inspecteurs niveau A aan te werven. Concreet<br />
betekende dit dat het aantal inspecteurs moest<br />
stijgen tot 177.<br />
In de onderstaande grafiek kan je zien dat<br />
deze regeringsbelofte nooit gehaald werd.<br />
Evolutie personeelsbestand Afdeling Toezicht Welzijn op het Werk<br />
|<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 28 april 2012 |<br />
2008<br />
2009<br />
2010<br />
Aantal inspecteurs volgens de jaarverslagen van de administratie<br />
Regeringsbelofte uit het FARAO-plan van 2004<br />
2.2. Gemiddeld 1<br />
inspecteur voor 27.125<br />
werknemers<br />
In 2006 kreeg de Belgische welzijnsinspectie<br />
een internationale audit van het SLIC, het<br />
Senior Labour Inspectors Committee, een officieel<br />
comité van welzijnsinspecteurs bij de Europese<br />
Commissie. Dit Comité maakt volgens<br />
beurtrol een audit van alle Europese inspectiediensten.<br />
Het officiële rapport van het auditcomité<br />
rekent België tot het op één na zwakste<br />
Europese land inzake bezetting van zijn<br />
inspectiediensten: België telde toen slechts<br />
één inspecteur welzijn op 23.000 werknemers<br />
en staat hiermee onderaan in het lijstje van de<br />
Europese lidstaten.<br />
Enkele citaten uit de auditconclusies:<br />
• “The number of workers inspected by one inspector<br />
varies from 14.000 to 47.000 (Brussels).“<br />
• “The average in Belgium is 23.000 workers/<br />
inspector. It is the second lowest among the<br />
SLIC member states.”<br />
• “The average among the SLIC member states<br />
is roughly 10000 workers/inspector”<br />
• “The annual reports of the inspectorate show<br />
that in reality penal sanctions are seldom<br />
applied and rarely followed up by the judicial<br />
authorities.”<br />
2011<br />
• “Also administrative fines in second instance<br />
are hardly ever used in reality (14 cases in<br />
all of 2004).”<br />
• “Administrative fines in this way also do not<br />
allow for on the spot fines for in-stance unwilling<br />
employers or direct risks for people at<br />
work.”<br />
• “Belgian law and legal system do not give<br />
labour inspectors appropriate instruments to<br />
penalize.”<br />
Volgens het jaarverslag van de inspectie moest<br />
elke inspecteur in 2011 toezicht houden op<br />
het welzijn van 27.125 werknemers, nog 4000<br />
meer dan tijdens de audit van het SLIC. De conclusie<br />
in het jaarverslag is dan ook duidelijk:<br />
“Ondanks de vele aanwervingen van nieuwe<br />
personeelsleden voor onze inspectiedienst tijdens<br />
de voorgaande jaren, blijft het objectief<br />
vooropgesteld door de Commissie in haar Communautaire<br />
strategie 2007-2012 (1 inspecteur<br />
per 10.000 werknemers) nog steeds veraf.<br />
Integendeel, in plaats van te verbeteren, gaan<br />
we verder achteruit. In het vooruitzicht van de<br />
volgende audit door het SLIC, verwacht uiterlijk<br />
eind 2012, betekent dit dat er ernstige aanwervingsinspanningen<br />
zullen moeten gebeuren om<br />
het beoogde resultaat te bereiken.”
Ook de experts van de International Arbeidsorganisatie<br />
(IAO) bevelen aan dat industriële<br />
ontwikkelingslanden één inspecteur veiligheid<br />
en gezondheid per 10.000 werknemers zouden<br />
moeten voorzien. Dit vereist dus meer dan een<br />
verdubbeling van het aantal effectieven in België.<br />
Dat was ook de unanieme vraag van alle<br />
sociale partners in het NAR-advies 1683 van<br />
mei 2009.<br />
2.3 Gemiddeld 1<br />
inspectiebezoek om<br />
de 21 jaar<br />
eind 2010 telde de rsZ 274.436 privébedrijven<br />
en overheidsinstellingen met in<br />
totaal 3.816.435 werknemers. het toezicht<br />
hierover moest in 2011 uitgevoerd<br />
worden door 140,7 inspecteurs (in VTe).<br />
De 10 inspecteurs van de centrale diensten<br />
en de 8 hoofden van de regionale<br />
directies worden in het jaarverslag niet<br />
meegerekend omdat ze geen inspectiebezoeken<br />
uitvoeren. elke inspecteur staat<br />
daarmee in voor 1.951 ondernemingen<br />
en voor het toezicht op de werksituatie<br />
van 27.125 werknemers.<br />
Zelfs al zou elke ambtenaar 4 bedrijfsbezoeken<br />
per dag doen (en nooit ziek zijn, nooit opleiding<br />
volgen, nooit <strong>arbeidsongevallen</strong> onderzoeken,<br />
nooit verslagen maken, nooit in loopbaanonderbreking<br />
zijn, …) dan nog zou elke onderneming<br />
slechts om de 2 jaar bezocht kunnen worden. In<br />
de praktijk is dat heel wat minder. In 2011 realiseerde<br />
elke inspecteur gemiddeld 302 inspectiebezoeken.<br />
Aan dit tempo worden ondernemingen<br />
gemiddeld 1 keer om de 6,5 jaar bezocht.<br />
Maar het is nog erger dan dat. Een deel van<br />
de ondernemingen werden meerdere malen<br />
bezocht. Het jaarverslag meldt in 2011 inspectiebezoeken<br />
bij slechts 12.791 verschillende<br />
werkgevers (7.892 ondernemingen en 4.899<br />
bouwwerven), ofwel gemiddeld 91 verschillende<br />
werkgevers per inspecteur. Zo komen<br />
we tot het onthutsende cijfer van gemiddeld<br />
1 inspectiebezoek van elke onderneming om<br />
de 21,5 jaar! Een werkgever in België mag vrij<br />
gerust zijn: met de huidige personeelsbezetting<br />
moet hij tot 2034 slechts één bezoek van de<br />
inspectie verwachten. In de tabel hieronder<br />
wordt deze berekening gemaakt per regionale<br />
directie. Opnieuw werd gebruik gemaakt van<br />
| <strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |<br />
© HERMAN FONCK<br />
Het Belgisch tekort aan inspecteurs op tafel bij de<br />
internationale arbeidsorganisatie (IAO).<br />
Elk jaar in juni onderzoekt een commissie samengesteld uit vakbonden, regeringen en werkgevers<br />
in Genève de inbreuken van lidstaten op de IAO-conventies. Die conventies zijn<br />
internationale verdragen met kracht van wet. België heeft zo destijds ook de IAO-conventie<br />
81 onderschreven en die vergt dat arbeidsplaatsen zoveel als nodig moeten worden bezocht<br />
door de inspectie.<br />
Dit jaar krijgt IAO-conventie 81 bijzondere aandacht. Door het <strong>ACV</strong> werd daarom in augustus<br />
2012 een klacht ingediend bij de Internationale Arbeidsorganisatie over onze tekorten<br />
aan inspectie. Onze klacht werd gestaafd met de nodige documenten en bewijsstukken. De<br />
internationale experten van de IAO onderzochten deze klacht, en de problemen met België<br />
komen daardoor dit jaar over drie pagina’s aan bod in het officieel rapport over inbreuken<br />
op de IAO-normen. Het rapport neemt na onderzoek door de experten de argumentatie<br />
van het <strong>ACV</strong> over. De Belgische regering wordt in dit stadium om uitleg gevraagd. Ze moet<br />
aan de IAO uitleggen welke maatregelen ze zal nemen om aan deze tekorten te verhelpen.<br />
Het is voorlopig nog wachten op dat antwoord en vervolgens op het gevolg dat aan dit<br />
antwoord door de IAO zal worden gegeven. Elk jaar worden een 25-tal inbreuken apart<br />
behandeld: die landen krijgen dan een forse blaam voor hun gedrag. Wel conventies ondertekenen<br />
en ze dan niet naleven! Of België dit jaar op dat schavotje zal moeten verschijnen<br />
is nog een open vraag.<br />
het gemiddelde van 91 verschillende werkgevers<br />
die per inspecteur bezocht werden.<br />
Met dit soort omkadering van de inspectie<br />
scoort België internationaal op het niveau van<br />
de ontwikkelingslanden. De internationale con-<br />
venties van de Internationale Arbeidsorganisatie,<br />
die België mee ondertekende, gaan uit van<br />
aanbevelingen om elke onderneming minstens<br />
één keer per jaar te bezoeken. Het is onmogelijk<br />
deze doelstelling zelfs maar te benaderen<br />
met het huidig aantal inspecteurs.<br />
11
12<br />
<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
CHRISTIAAN VAN MEUBELVESTIGING IKEA GETUIGT<br />
EEN ARBEIDSONGEVAL MET DE HEFTRUCK IN ZAVENTEM<br />
“Meerdere malen waarschuwden we in het Comité PB voor de vele gaten en niveauverschillen in de vloer. De werkgever deed niets om<br />
het probleem op te lossen. Daar moest vroeg of laat een ongeval van komen. Deze voorspelling kwam spijtig genoeg uit. Begin 2011<br />
reed ik met een heftruck door een put, met een ernstig rugletsel tot gevolg. Twee ruggewervels moesten aan elkaar vastgemaakt worden<br />
en uiteindelijk zou ik 9 maanden werkonbekwaam thuiszitten. Bij mijn terugkeer was ik niet verbaasd te horen dat vlak na het ongeval<br />
de vloeren hersteld werden.”<br />
Christiaan Graaf is voor LBC-NVK lid van het Comité PB, secretaris van de ondernemingsraad en syndicaal afgevaardigde in de Zaventemse<br />
vestiging van het meubelbedrijf Ikea. “Achteraf krijg je meestal gelijk. Ik had meermaals tegen de werkgever gezegd dat er<br />
eerst een ongeval moest gebeuren vooraleer de onderneming wakker wordt. Deze uitspraak breekt me nu zuur op, want ze wordt door<br />
de verzekeringsmaatschappij gebruikt om het ongeval niet te erkennen als een arbeidsongeval. Ik zou alles in scène hebben gezet. Het<br />
<strong>ACV</strong> heeft nu voor mij een dossier tegen de <strong>arbeidsongevallen</strong>verzekeraar ingediend bij de rechtbank.”<br />
“Een jaar na het ongeval sprak ik onze preventieadviseur. Voor het eerste had ik de indruk dat hij begreep wat dat woordje ‘preventie’ in<br />
zijn titel betekende. Er wordt nu zorgvuldiger gewerkt aan preventie. De preventieadviseur doet wekelijks zijn rondgang. Sommige zaken<br />
worden zelfs dagelijks gecontroleerd. Twee maal per jaar is er een grote rondgang samen met de arbeidsgeneesheer. Het belangrijkste<br />
verschil met vroeger is dat nu naar onze opmerkingen geluisterd wordt en dat mogelijke risico’s snel worden verholpen.”<br />
TIP VAN HET <strong>ACV</strong>: Dien via de vakbond een dossier in tegen de <strong>arbeidsongevallen</strong>verzekeraar die je ongeval weigert te erkennen.<br />
|<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |
egionale directie<br />
Aantal inspecteurs<br />
(-1): het directiehoofd<br />
wordt niet meegeteld<br />
werkgevers werknemers<br />
| <strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |<br />
Aantal ondernemingen<br />
en instellingen<br />
per inspecteur<br />
een bedrijfsbezoek om de x<br />
jaar (91 bezochte werkgevers<br />
per jaar per inspecteur)<br />
West-Vlaanderen 12,6 34.864 406.251 2.767 30,4<br />
Oost-Vlaanderen 11,3 34.948 463.794 3.093 34<br />
Antwerpen 18,8 45.585 666.537 2.425 26,6<br />
Limburg - Vlaams Brabant 24,8 43.959 633.515 1.773 19,5<br />
Brussels Hoofdstedelijk Gewest 17,4 34.462 628.728 1.981 21,8<br />
Henegouwen 19 26.750 365.834 1.408 15,5<br />
Namen – Luxemburg - Waals-<br />
Brabant<br />
19 27.999 331.884 1.474 16,2<br />
Luik 17,8 25.869 319.892 1.453 16<br />
TOTAAl 140,7 274.436 3.816.435 1.951 21,4<br />
Bron: jaarverslag 2011, algemene directie Toezicht Welzijn op het Werk (AD TWW), uitgezonderd Afdeling<br />
Toezicht op de chemische risico’s (Seveso-inspectie + Laboratorium voor industriële Toxicologie)<br />
3. Geen sanctiebeleid voor overtredingen van wetgeving<br />
De wetgeving voorziet in de mogelijkheid van<br />
een strafrechtelijke vervolging of het uitschrijven<br />
van administratieve boetes. Probleem is<br />
dat er lange wachttijden zijn voor er uitspraken<br />
volgen vanuit de arbeidsrechtbanken, en dat er<br />
enkel administratieve boetes worden opgelegd<br />
als er geen strafvervolging wordt ingesteld door<br />
de arbeidsrechtbank. Tussen het opstellen van<br />
een proces-verbaal en een definitieve uitspraak<br />
door hetzij de rechtbanken of de studiedienst<br />
van de FOD WASO (dienst administratieve<br />
geldboeten), verloopt dus een grote tijdspanne.<br />
Bij 50% van de 52.521 controles in 2011 werden<br />
overtredingen van de veiligheidswetgeving<br />
vastgesteld. Toch werd in 2011 voor slechts 167<br />
inbreuken een strafrechtelijke vervolging ingesteld,<br />
een minnelijke schikking betaald of een<br />
administratieve boete opgelegd, op een totaal<br />
van 274.436 werkgevers. De inspectiediensten<br />
moeten een ‘lik op stuk’-beleid kunnen voeren.<br />
Een lijst met zware overtredingen moet net als<br />
in het verkeer gekoppeld worden aan een efficiënt<br />
boetesysteem. Zo kunnen heel wat ziektes<br />
en ongevallen worden vermeden.<br />
De eerste verplichting voor werkgevers in de<br />
wet welzijn is het maken van een risico-evaluatie<br />
in hun onderneming. Dat is de wettelijke<br />
basis voor het nemen van allerlei specifieke<br />
veiligheidsmaatregelen. Er is echter een groot<br />
4. Weigering van <strong>arbeidsongevallen</strong>:<br />
de ene verzekeraar is de andere niet<br />
Belgische werkgevers moeten zich verplicht aansluiten<br />
bij een erkende <strong>arbeidsongevallen</strong>verzekering.<br />
Alle <strong>arbeidsongevallen</strong> moeten binnen de<br />
8 dagen aan de verzekering worden gemeld. De<br />
verzekering en niet de werkgever beslist over het<br />
aanvaarden van een arbeidsongeval. Wanneer ze<br />
een ongeval weigeren te erkennen, en weigeren<br />
te vergoeden, moeten de verzekeraars dat niet<br />
enkel schriftelijk melden aan het slachtoffer, ze<br />
moeten dat ook laten weten aan het Fonds voor<br />
Arbeidsongevallen (FAO). Dat FAO houdt toe-<br />
zicht op de weigeringen en kan tussenkomen bij<br />
verzekeraars als een weigering niet terecht was.<br />
De afgelopen jaren merkt het Fonds Arbeidsongevallen<br />
een heel forse stijging van het aantal<br />
geweigerde <strong>arbeidsongevallen</strong>. In 1985 werd<br />
slechts 2,2% van alle aangiften geweigerd, in<br />
2011, het meest recente cijfer, was dat al ruim<br />
4 keer hoger en opgelopen tot een historisch recordcijfer<br />
van 10,6% van alle aangiften. Meer<br />
dan20.000 aangiften van een arbeidsongeval<br />
juridisch probleem met het sanctioneren van<br />
werkgevers die niet aan deze basisverplichting<br />
voldoen: de rechtspraak is van oordeel dat de<br />
omschrijving van deze verplichting in de wetgeving<br />
te weinig precies is. Bijgevolg worden<br />
vaststellingen van dergelijke overtredingen<br />
systematisch geseponeerd. En haakt ook de inspectie<br />
af om hierover nog een proces-verbaal<br />
op te stellen: het leidt toch tot niets. Daarmee<br />
ontbreekt een basispijler in het handhavingsbeleid.<br />
13<br />
© MICHAEL DE LAUSNAY
14<br />
<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
werden in 2011 door een verzekeraar afgewezen,<br />
omdat het volgens hen geen arbeidsongeval<br />
was volgens de wettelijke normen.<br />
Het FAO onderzoekt als toezichthouder dossiers<br />
waarover klacht werd ingediend en onderzoekt<br />
daarnaast ook een eigen beperkte steekproef van<br />
weigeringen. Daarbij merken ze praktijken op die<br />
de verzekeringsondernemingen “niet steeds ten<br />
gronde kunnen verantwoorden”, of die eerder zijn<br />
ingegeven door een soort van commercieel geïnspireerd<br />
weigeringsbeleid. Het Fonds onderzocht<br />
een steekproef van een 1000tal geweigerde<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong> en 285 dossiers waar één of<br />
andere klacht voor binnenkwam. In 2010 was in<br />
meer dan 1 op 3 van alle onderzochte gevallen<br />
(36,7%) het Fonds van oordeel dat de verzekeraar<br />
te streng was. In driekwart van die betwiste<br />
gevallen behield de verzekeraar zijn afwijzend<br />
standpunt en bleef de weigering behouden tenzij<br />
het slachtoffer de zaak voor de arbeidsrechtbank<br />
zou betwisten. In 26% van de gecontroleerde<br />
gevallen in 2011 paste de verzekeraar zijn standpunt<br />
‘spontaan’ aan ingevolge de tussenkomst<br />
van het Fonds. Controle loont dus voor de rechten<br />
van de slachtoffers, maar gebeurt slechts in<br />
een fractie van de dossiers.<br />
Toegepast op het totaal aantal geweigerde<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong> van 2011 hebben naar het<br />
oordeel van de inspectiediensten van het Fonds<br />
7 405 slachtoffers van <strong>arbeidsongevallen</strong> ten<br />
onrechte een weigering gekregen van de verze-<br />
Geweigerde <strong>arbeidsongevallen</strong> per verzekeraar (2007-2011)<br />
keraar om tussen te komen in de kosten van het<br />
arbeidsongeval. Er loopt dus aardig wat mis bij<br />
de verzekeringsmaatschappijen.<br />
4.1 Grote verschillen<br />
tussen verzekeraars<br />
Er zijn heel grote verschillen tussen de verzekeringen<br />
met betrekking tot het weigeren van<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong>. En dat leidt tot een stuitend<br />
ongelijke behandeling van slachtoffers van <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
naargelang de verzekering van<br />
hun werkgever. Marktleider Axa is al jaren nationaal<br />
kampioen in het weigeren van <strong>arbeidsongevallen</strong>:<br />
liefst 13% van alle aangiften van een<br />
arbeidsongeval worden door Axa geweigerd<br />
(dienstjaar 2011). Dit jaar geniet Ethias verzekeringen<br />
de twijfelachtige eer om het nationale<br />
record te vestigen met 13,6 % weigeringen.<br />
Securex en P&V verdubbelden ei zo na hun<br />
aantal weigeringen sinds 2007: ongetwijfeld<br />
het gevolg van een zeer bewuste maar weinig<br />
sociale beleidscorrectie.<br />
Ook Allianz, Federale, en AG weigeren meer<br />
dan 9% van de gevallen. Onderaan het klassement<br />
halen Balise (ex-Mercator), KBC, en Fidea<br />
meer klantvriendelijke weigeringspercentages<br />
van 5% of minder.<br />
Verzekeraar 2007 2008 2009 2010 2011<br />
Allianz 6,48% 8,3% 8,9% 9,3% 9,2%<br />
Federale 8,71% 9,0% 8,5% 9,1% 9,6%<br />
P&V verzekering 5,60% 4,5% 11,4% 12,8% 10,7%<br />
securex 5,44% 6,9% 8,5% 9,0% 11,2%<br />
ethias 8,69% 8,2% 10,0% 11,3% 13,6%<br />
AG 7,44% 8,8% 8,4% 9,4% 10,3%<br />
Baloise (ex-Mercator) 3,43% 4,1% 4,1% 3,9% 4,6%<br />
Generali 7,72% 10,6% 10,6% 10,0% 7,6%<br />
KBC 4,15% 3,8% 4,1% 4,1% 4,3%<br />
AXA 12,57% 12,4% 11,8% 11,8% 13,0%<br />
Fidea 3,37% 3,4% 2,9% 5,7% 5,0%<br />
Belfius 7,83% 7,6% 9,1% 9,2% 8,2%<br />
Vivium 4,27% 5,0% 6,8% 5,8% 6,9%<br />
P&V gem. kas. - - - 15,7% 9,7%<br />
Totaal Total 8,70% 9,20% 9,40% 9,80% 10,60%<br />
Leden van comités die in hun onderneming te<br />
maken hebben met een discussie over de keuze<br />
van een <strong>arbeidsongevallen</strong>-verzekeraar weten<br />
meteen waarheen. En dat is absoluut niet bij<br />
marktleider Axa of bij Ethias.<br />
Naargelang het soort ongevallen zijn er nog sterkere<br />
verschillen tussen verzekeraars.De Federale<br />
Verzekeringen weigerde liefst 24,2% van alle<br />
aangiften van <strong>arbeidsongevallen</strong> op de weg van<br />
en naar het werk: een kwart van alle aangiften!<br />
Heel vaak weigert de Federale omdat er geen<br />
directe getuigen waren “ondanks de feitelijke<br />
elementen in de aangifte van het slachtoffer” zo<br />
stelt het Fonds. En verder stelden de diensten<br />
van het Fonds vast dat er bij die weigeringen<br />
“inderdaad ernstige, nauwkeurige en overeenstemmende<br />
vermoedens waren op basis waarvan<br />
de feiten konden worden beschouwd als<br />
een arbeidswegongeval” Ook Axa (15,2%), P&V<br />
(14,6%) en Generali (10,7%) scoren meer dan<br />
10%. Daarentegen weigerde Baloise-Mercator<br />
amper 3,1%, KBC 4,5%. Wie een arbeidsongeval<br />
heeft op de weg van en naar het werk kan<br />
dus maar beter een werkgever hebben die zich<br />
verzekert bij Baloise-Mercator, of bij KBC. De<br />
basisreflex bij de Federale is dus kennelijk om<br />
slachtoffers van arbeidswegongevallen als fraudeurs<br />
en bedriegers te beschouwen, tenzij ze het<br />
tegendeel bewijzen.<br />
Wat ongevallen op de arbeidsplaats betreft zijn<br />
de verschillen eveneens erg groot, al ontbreekt<br />
daar gelukkig wel een zeer problematische uitschieter<br />
zoals de Federale bij de arbeidswegongevallen.<br />
Vier verzekeringsmaatschappijen<br />
weigeren meer dan 10% van alle aangiften van<br />
ongevallen op de arbeidsplaats: Ethias weigert<br />
13,7% van alle aangiften, Axa 12, 7%, Securex<br />
11% en AG 10, 3%. Bij Baloise-Mercator<br />
(4,8 %) , KBC (4,2%), en Fidea (4,8%) liggen de<br />
weigeringspercentages meer dan de helft lager.<br />
Ook hier ben je als slachtoffer - en als werkgever<br />
- beter af met een verzekeraar als Mercator, KBC<br />
en Fidea. De Federale bakt het hier opvallend<br />
minder bruin dan bij de arbeidswegongevallen<br />
en scoort een gemodereerde 8,6 % weigeringen.<br />
|<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |
4.2. Interims weer de pineut<br />
Uit het eerdere onderzoek van het FAO in 2008<br />
bleek dat aan interims veel vaker (14%) dan<br />
aan andere werknemers (8,7%) de erkenning<br />
van een arbeidsongeval wordt geweigerd. Het<br />
gebrek aan bewijs komt ook omdat naar de<br />
mening van het FAO teveel dossiers worden<br />
geweigerd na een zeer summier onderzoek naar<br />
de ongevalsomstandigheden (vaak slechts een<br />
telefoontje) en de moeilijkheden van een interim<br />
om bewijselementen of getuigenverklaringen te<br />
verzamelen. Ook in dit onderzoek bleek Axa de<br />
kampioen. Axa weigerde liefst 19,98% van alle<br />
ongevalsaangiften door interims.<br />
Ook schoonmaakactiviteiten bleken in eerder<br />
onderzoek van het FAO erg hoog te scoren in<br />
weigeringen (14%), net als ongevallen bij kantoorwerk<br />
en commerciële werkzaamheden. Ongevallen<br />
die te maken hebben met tillen, dragen<br />
of opstaan scoorden in 2008 28% van de weigeringen<br />
en zijn dus weinig geliefd bij verzekeraars.<br />
Net als ongevallen ten gevolge van een<br />
verkeerde beweging (zoals het uitwringen van<br />
een dweil) of het zich plots omdraaien.<br />
De grote verschillen in gebruikte weigeringsmotieven<br />
zijn volgens het FAO “niet direct verklaar-<br />
baar door eventuele verschillen in verzekerde<br />
populaties en derhalve wellicht in overwegende<br />
mate toe te schrijven aan de weigeringspolitiek<br />
van de verzekeringsondernemingen“. Hoge weigeringspercentages<br />
vloeien vaak voort uit de<br />
strenge opstelling van bepaalde verzekeringsmaatschappijen<br />
die een zeer strikte interpretatie<br />
van de bewijsregels hanteren. Met zo een grote<br />
verschillen is er geen gelijke behandeling meer<br />
van slachtoffers stelt het Fonds.<br />
4.3. Wetens willens<br />
slachtoffers weigeren<br />
Vrij stuitend zijn de gesignaleerde praktijken<br />
waarbij verzekeraars slachtoffers afwijzen om<br />
motieven en in situaties die in cassatierechtspraak<br />
wel degelijk aanvaard worden. Die<br />
bloemlezing lijstte het FAO op in eerdere dossiers<br />
zoals het weigeren van een arbeidswegongeval<br />
omdat iemand te vroeg (Ethias in twee dossiers)<br />
of later (AG) het werk heeft verlaten, of omdat<br />
zijn arbeidswegtraject begon vanuit de vaste<br />
verblijfplaats van zijn vriendin (AG), of omdat<br />
iemand op weg was naar zijn werkgever om zijn<br />
ziektebriefje af te geven (AG), of omdat iemand<br />
een omweg had gemaakt op de arbeidsweg voor<br />
kinderopvang bij de schoonouders ( Federale).<br />
AG viel in 2009 op door <strong>arbeidsongevallen</strong> te<br />
| <strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |<br />
weigeren die buiten de arbeidsactiviteit maar<br />
wel in ondergeschikt verband gebeurden of door<br />
systematisch wespensteken te weigeren (ook<br />
bij bagagepersoneel van luchthavens). Axa op<br />
zijn beurt valt dan weer op door zonder verder<br />
onderzoek schade te weigeren aan niet gedragen<br />
prothesen (brillen). Axa doet ook moeilijk<br />
over het erkennen van ongevallen ten gevolge<br />
van het afstappen van een verhoog (trapladder,<br />
trede vrachtwagen,...). Volgens Axa gaat het om<br />
een alledaagse beweging en niet om een plotse<br />
gebeurtenis zoals de wet <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
voorschrijft. Dat gaat in tegen constante cassatierechtspraak<br />
die stelt dat de normale uitoefening<br />
van een job de plotselinge gebeurtenis<br />
kan zijn die in de wet wordt gevraagd om het te<br />
hebben over een arbeidsongeval. Af en toe is er<br />
echter ook (lagere) rechtspraak die dat principe<br />
niet dwingend toepast. Axa en anderen speculeren<br />
daarop om zo een ongevallen te weigeren:<br />
een goeie kans dat het slachtoffer het erbij laat<br />
(kassa kassa) en een zwakke kans dat een lagere<br />
rechtbank het standpunt van de verzekeraar<br />
volgt.<br />
In zes gevallen stootte het Fonds in 2009 bij zijn<br />
onderzoek op de weigering van verzekeraars om<br />
de schade aan een prothese (bril) te betalen omdat<br />
die niet werd gedragen of slecht gepositio-<br />
15
16<br />
<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
neerd was op het moment van het ongeval. Het<br />
Hof van Cassatie heeft dat soort argumenten<br />
eerder al verworpen als niet relevant.<br />
4.4 Hoedt u voor<br />
vragenlijsten<br />
Vanuit onze rechtskundige diensten werd al<br />
eerder gewezen op praktijken waarbij verzekeringsmaatschappijen<br />
een vriendelijke sociaal assistent<br />
langs sturen bij het slachtoffer en hem of<br />
haar helpen bij het invullen van een vragenlijst<br />
om de afhandeling van het ongeval te bespoedigen.<br />
Wee het slachtoffer dat daarbij te kennen<br />
geeft al eerder last gehad te hebben van<br />
een bepaalde kwetsuur: meteen al een reden<br />
tot weigeren. Het Fonds stipt ook vragenlijsten<br />
aan waarbij mensen die hun voet kwetsten bij<br />
het afdalen van een trap nadien allerlei vragen<br />
moesten beantwoorden. Bijvoorbeeld of ze een<br />
trede hadden gemist, of ze over een oneffenheid<br />
waren gevallen, of nog of de vloerbekleding in<br />
slechte staat was. Ontkennende antwoorden<br />
gaven aanleiding tot weigering. Maar ook wie<br />
verklaarde een trap te zijn afgegaan zonder een<br />
trede te missen, of positief aanstreepte dat “de<br />
verstuiking heel spontaan gebeurde” leverde<br />
argumenten aan voor een weigering. Nochtans<br />
moet er alweer volgens constante cassatierechtspraak<br />
geen abnormaal feit zijn, maar slechts<br />
een aanwijsbaar plots feit voor de erkenning van<br />
een arbeidsongeval.<br />
4.5 Conclusies<br />
Voor de verzekeraars is het weigeren van <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
een lucratieve praktijk: als het<br />
slachtoffer afgescheept wordt en het daarbij<br />
laat, rinkelt de kassa bij de verzekeraar. Wel een<br />
premie incasseren, geen schade moeten betalen.<br />
De kassa rinkelde 19.384 keer in 2010. Het<br />
is vaak een beetje David tegen Goliath: een afgewezen<br />
slachtoffer moet het opnemen tegen<br />
de verzekeraar met al zijn ervaring, knowhow,<br />
kennis van wetgeving en rechtspraak en dure<br />
gespecialiseerde advocaten. Niet te verwonderen<br />
dat veel slachtoffers het erbij laten, niet de<br />
moeite doen om contact op te nemen met hun<br />
vakbond. Nochtans loont het de moeite om het<br />
er niet bij te laten: in 10% van alle dossiers die<br />
door het FAO werden onderzocht (na klachten<br />
of na steekproef) herzag de verzekeraar zijn<br />
standpunt zonder dat het tot een rechtszaak<br />
moest komen. In nog 26% andere gevallen<br />
vond het Fonds dat de verzekeraar beter zijn<br />
houding zou herzien, maar weigerde de verze-<br />
keraar. Enkel wanneer het slachtoffer naar de<br />
arbeidsrechtbank gaat, kan hij dan gelijk krijgen.<br />
4.6. Naar een regeling?<br />
Na de <strong>ACV</strong>-actiedag en het <strong>ACV</strong>-dossier van<br />
april 2012 kwam er eindelijk wat politieke druk<br />
om een oplossing uit te werken. Moeizaam<br />
kwam in het beheerscomité van het FAO een<br />
overleg op gang tussen vakbonden, werkgevers,<br />
verzekeraars en administratie. Er werd een<br />
© GUY PUTTEMANS<br />
voorstel uitgewerkt waarbij voortaan het FAO<br />
toezicht zou houden op de beslissingen tot weigeringen.<br />
En in een bepaalde variant de verzekeraar<br />
zou kunnen verplichten het ongeval<br />
toch te aanvaarden. Een beslissing waartegen<br />
de verzekeraar dan bij de arbeidsrechtbank in<br />
beroep zou kunnen gaan.<br />
Daarover raakt de werkgroep van het beheerscomité<br />
het voorlopig niet eens. We kloppen opnieuw<br />
bij de staatssecretaris aan.<br />
|<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |
JAN DIE ZIJN ONDERBEEN VERLOOR, GETUIGT<br />
EEN ARBEIDSONGEVAL OP EEN CONTAINERPARK IN MENEN<br />
“Op een containerpark moest ik een kooi voor huishoudtoestellen leegmaken. Door een gebrek aan toezicht was ook een frietketel erin<br />
beland. Alles zat onder de frietolie. Een zware naaimachine van16 kg schoof uit mijn handen en viel van twee meter hoogte op mijn<br />
voet, vlak achter de stalen tip van mijn werkschoen. Een open breuk en nog andere kneuzingen en verwondingen waren het gevolg.”<br />
Jan Jennes werkte op het containerpark voor de recyclageafdeling van de beschutte werkplaats ’t Veer in Menen. “De complicaties bleven<br />
na het ongeval niet uit. Nadat ik ‘de klem’ kreeg aan mijn voet werd ik voor een eerste keer geopereerd in Ieper. Daarbovenop werd<br />
ook nog eens de ziekte van Sudeck vastgesteld. Dit is een beschadiging van de zenuwen, vaak als gevolg van een trauma, waardoor ook<br />
de bloeddoorstroming verstoord is. Er is weinig geweten van de ziekte, maar ze is moeilijk behandelbaar en veroorzaakt sterke pijnen.<br />
Het ging van kwaad naar erger. De Sudeck verslechterde, de pijn nam toe en mijn voet groeide helemaal scheef. Ik kwam in Roeselare<br />
terecht, waar een neurostimulator werd voorgesteld als pijnbehandeling.”<br />
Jan getuigt ook van een lang gevecht met ziekenhuizen en verzekeraars. “De verzekeraar wou niet tussenbeide komen in de kosten<br />
van de neurostimulator omdat de techniek veel te duur was. Na een omzwerving via Gent belandde ik uiteindelijk in Leuven. De Sudeck<br />
was één van ergste types die men daar ooit gezien had, de pijnen werden ondertussen ondraaglijk. Geen enkele dokter durfde het aan<br />
om de voet te behandelen uit angst dat de Sudeck nog erger zou worden. Door de aanhoudende pijen, die ze niet konden behandelen,<br />
was de kwaliteit van mijn leven volledig weg. Er moest iets gebeuren of het leven hoefde voor mij niet meer. Na lang aandringen werd<br />
in Leuven, op mijn eigen verantwoordelijkheid, mijn onderbeen geamputeerd.”<br />
Jan slaagde erin om na een lang gevecht met zichzelf zijn leven<br />
terug in eigen handen te nemen. “Na de amputatie ben ik uit het<br />
dal gekropen en heb ik mijn leven terug in eigen handen genomen.<br />
Ik knoopte terug aan met mijn sportieve en avontuurlijke<br />
leven van vroeger. Met een prothese schreef ik me in voor de dodentocht<br />
in Bornem van 100km. Een eerste keer geraakte ik 50<br />
km ver, maar ondertussen deed ik de volle 100km uit. Met een<br />
gewone prothese, want een speciale sportprothese is te duur.<br />
Volgens de verzekering is zo’n sportprothese te veel luxe. Na een<br />
lijdensweg van 3,5 jaar ging ik terug aan de slag bij mijn oude<br />
werkgever ’t Veer. Eerst progressief en daarna terug voltijds in<br />
een aangepaste job. Ze bieden me alle mogelijkheden en hebben<br />
veel respect voor de situatie. Dat waardeer ik enorm. Ik<br />
stelde me bij de laatste sociale verkiezingen ook kandidaat voor<br />
het Comité PB. Als geen ander weet ik nu hoe belangrijk het is<br />
om aan de preventie van <strong>arbeidsongevallen</strong> te werken”, besluit<br />
Jan.<br />
TIP VAN JAN: Nooit opgeven, vraag aangepast werk na je<br />
arbeidsongeval.<br />
| <strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |<br />
17
18<br />
<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
Wat er aan doen vanuit het comité of de vakbondsafvaardiging?<br />
Met het Comité Preventie en Bescherming op het werk (en met de vakbondsafvaardiging bij gebrek aan comité) beschik je<br />
over aardig wat bevoegdheden om toe te zien op wat een verzekeraar uitspookt met weigeringen van <strong>arbeidsongevallen</strong> in je<br />
onderneming of instelling. Artikel 3 van hoofdstuk IV van de codex geeft het comité een voorafgaande adviesbevoegdheid<br />
bij de keuze of verandering van <strong>arbeidsongevallen</strong>verzekeraar. En volgens artikel 14 moet het comité of de vakbondsafvaardiging<br />
van de werkgever alle informatie krijgen om met kennis van zaken advies te kunnen uitbrengen.<br />
Met de grote verschillen tussen verzekeraars inzake weigeringen van <strong>arbeidsongevallen</strong> loont het dus meer dan de moeite<br />
om na te vragen hoeveel en welke <strong>arbeidsongevallen</strong> in je onderneming werden geweigerd door de verzekering. Zeker als<br />
je verzekeraar P&V, Axa, Ethias, Securex of AG is: de top vijf in het weigeren van <strong>arbeidsongevallen</strong>. Of De Federale met zijn<br />
trieste eenzame record in het weigeren van arbeidswegongevallen. Ga na om welke motieven dat ongeval werd geweigerd<br />
en of het niet de moeite loont het slachtoffer te adviseren om in beroep te gaan, zeker als het een van de dubieus hoge<br />
weigeringsmotieven was.<br />
En misschien kan je je werkgever ook adviseren om die verzekeringsmaatschappij aan de kant te schuiven. En te kiezen voor<br />
een verzekeringsmaatschappij onderaan het klassement: eentje die geen maximale winst poogt te halen uit het afschepen<br />
van slachtoffers. KBC, Baloise (ex-Mercator) en Fidea zijn daarbij de betere maatschappijen.<br />
Wat wil het <strong>ACV</strong> van het Fonds, de wetgever en de minister?<br />
De huidige situatie inzake geweigerde <strong>arbeidsongevallen</strong> is uit de hand aan het lopen. Steeds vaker worden slachtoffers<br />
afgescheept door verzekeraars op grond van een weigeringsbeleid: daardoor komt de gelijke behandeling van slachtoffers in<br />
het gedrang. Het kan niet zijn dat we verder naar een situatie toegroeien waarbij steeds meer slachtoffers naar de rechtbank<br />
moeten om hun gelijk te krijgen.<br />
Van het Fonds Arbeidsongevallen verwacht het <strong>ACV</strong> dat het zijn toezicht en zijn tussenkomsten inzake geweigerde <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
opvoert. Nu worden een duizendtal gevallen per steekproef onderzocht. Dat moet sterk opgevoerd worden, in eerste<br />
instantie bij verzekeringsmaatschappijen met een verdacht afwijkende profilering inzake weigeringen. Het FAO dient ook<br />
strenger op te treden met administratieve boetes tegen verzekeringen die het toezicht belemmeren en niet voldoende gevolg<br />
geven aan de instructies van het FAO met betrekking tot weigeringen van <strong>arbeidsongevallen</strong>.<br />
Van de wetgever en de minister verwacht het <strong>ACV</strong> een versterking van de middelen die het Fonds Arbeidsongevallen tegen<br />
onwillige verzekeraars kan inzetten. Dat kan door een versterking van de inspectiediensten van het Fonds zoals vorig jaar<br />
al werd beloofd door de minister, maar niet werd uitgevoerd. Zodat alle geweigerde <strong>arbeidsongevallen</strong> kunnen worden geverifieerd<br />
door het Fonds. En vooral door te voorzien dat het Fonds de verzekeraars eenvoudig kan verplichten om bepaalde<br />
<strong>arbeidsongevallen</strong> te aanvaarden na ingebrekestelling. Waarna de verzekeraar dit nog altijd zou kunnen aanvechten bij de<br />
arbeidsrechtbank. Het zou alvast de last om een gerechtelijke procedure te beginnen naar de sterkste schouders verschuiven:<br />
van het slachtoffer naar de verzekeraar. De extra kosten van zo een controlemechanisme mogen wat ons betreft gefinancierd<br />
worden door een heffing op verzekeraars in functie van de geweigerde ongevallen: de vervuiler betaalt.<br />
|<strong>Dossier</strong> <strong>arbeidsongevallen</strong>: de Belgische cijfers en verzekeraars doorgelicht | 25 april 2013 |
Hoe veilig<br />
is uw werk?
De pijnpunten<br />
û<br />
û<br />
û<br />
û<br />
û<br />
û<br />
û<br />
Merkwaardig genoeg dalen sinds jaren enkel de aangegeven lichte ar-<br />
beidsongevallen (tijdelijke ongeschiktheid). Bij de ernstige <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
(blijvende ongeschiktheid) is er helemaal geen dalende trend.<br />
De kans op een ernstig arbeidsongeval is sinds 1980 nog gestegen<br />
voor arbeiders. Per 1000 arbeiders worden er jaarlijks 9 ernstige <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
aangegeven: het stijgende aantal uitzendkrachten, toenemend werk in<br />
onderaanneming en het stijgend aantal KMO-werknemers laat zich voelen.<br />
in KmO’s gebeuren nog steeds meer ernstige <strong>arbeidsongevallen</strong> dan<br />
in grotere ondernemingen met vakbondsvertegenwoordigers.<br />
het Fonds Arbeidsongevallen raamt dat voor elk aangegeven arbeidsongeval<br />
er twee ongevallen niet worden aangegeven.<br />
Verzekeraars weigeren sinds 1980 vier keer meer <strong>arbeidsongevallen</strong><br />
te erkennen: er zijn zeer ongelijke praktijken naargelang de verzekeraar.<br />
Ongevallen overkomen aan ambtenaren (met inbegrip van bpost,<br />
nmBs, en leger) blijven jaren achterop in de nationale cijfers.<br />
inspectiediensten blijven onderbemand zodat een Belgische onderneming<br />
gemiddeld maar om de 21 jaar een inspectie mag verwachten.<br />
Vakbonden en werkgevers (!) vroegen samen in de Nationale Arbeidsraad om<br />
een verdubbeling van het aantal inspecteurs en een lik-op-stukbeleid met effectieve<br />
sancties.