Gemoedsstemming van liefde - Museum Volkenkunde
Gemoedsstemming van liefde - Museum Volkenkunde Gemoedsstemming van liefde - Museum Volkenkunde
GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE Een selectie Indiase miniaturen uit de collectie van het Rijksmuseum voor Volkenkunde te Leiden – I. Inhoud INLEIDING I. DE VERZAMELAAR EN ZIJN COLLECTIE II. DE PAHARI-MINIATUURSCHILDERKUNST - Een korte geschiedenis - Kunstenaars en hun beschermheren - Materialen en technieken - Thema’s - Stijl en esthetiek III. HET INDIASE CONCEPT VAN LIEFDE IV. GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE UITGEBEELD 1. ‘Beauty is a Joy Forever’ 2. Amoureuze overvallen 3. De strijd der seksen 4. Uitkijken naar romantiek 5. Trots en berouw 6. Onenigheid en verzoening 7. De verrukkingen van de liefde 8. Liefdesverdriet in de lente 9. Wanhoop 10. Het omkopen van de kraanvogels 11. Duifjes aaien 12. De storm van het scheiden 13. De eerste druppels regen 14. De nachtwake 15. Huiselijk geluk V. BIBLIOGRAFIE VI. GLOSSARIUM Noten Colofon Tekst Nandana Chutiwongs © Onderzoek Debjani Paul-Gupta & Nandana Chutiwongs Redactie Paul L.F. van Dongen & Marlies Jansen Vertaling Muiderkring-Logos BV, Leiderdorp. Objectfotografie Ben Grishaaver Museum website www.rmv.nl E-mail nandana@rmv.nl
- Page 2 and 3: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 4 and 5: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 6 and 7: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 8 and 9: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 10 and 11: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 12 and 13: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 14 and 15: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 16 and 17: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 18 and 19: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 20 and 21: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 22 and 23: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 24 and 25: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 26 and 27: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 28 and 29: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 30 and 31: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 32 and 33: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 34 and 35: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 36 and 37: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 38 and 39: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 40 and 41: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 42 and 43: `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. IN
- Page 44: noten `GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE
GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE<br />
Een selectie Indiase miniaturen uit de collectie <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong> te Leiden – I.<br />
Inhoud<br />
INLEIDING<br />
I. DE VERZAMELAAR EN ZIJN COLLECTIE<br />
II. DE PAHARI-MINIATUURSCHILDERKUNST<br />
- Een korte geschiedenis<br />
- Kunstenaars en hun beschermheren<br />
- Materialen en technieken<br />
- Thema’s<br />
- Stijl en esthetiek<br />
III. HET INDIASE CONCEPT VAN LIEFDE<br />
IV. GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE UITGEBEELD<br />
1. ‘Beauty is a Joy Forever’<br />
2. Amoureuze overvallen<br />
3. De strijd der seksen<br />
4. Uitkijken naar romantiek<br />
5. Trots en berouw<br />
6. Onenigheid en verzoening<br />
7. De verrukkingen <strong>van</strong> de <strong>liefde</strong><br />
8. Liefdesverdriet in de lente<br />
9. Wanhoop<br />
10. Het omkopen <strong>van</strong> de kraanvogels<br />
11. Duifjes aaien<br />
12. De storm <strong>van</strong> het scheiden<br />
13. De eerste druppels regen<br />
14. De nachtwake<br />
15. Huiselijk geluk<br />
V. BIBLIOGRAFIE<br />
VI. GLOSSARIUM<br />
Noten<br />
Colofon<br />
Tekst Nandana Chutiwongs ©<br />
Onderzoek Debjani Paul-Gupta & Nandana Chutiwongs<br />
Redactie Paul L.F. <strong>van</strong> Dongen & Marlies Jansen<br />
Vertaling Muiderkring-Logos BV, Leiderdorp.<br />
Objectfotografie Ben Grishaaver<br />
<strong>Museum</strong> website www.rmv.nl<br />
E-mail nandana@rmv.nl
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE<br />
Een selectie uit de collectie Indiase miniaturen <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong> te Leiden – I.<br />
Inleiding<br />
Het materiaal dat in deze digitale uitgave wordt gepresenteerd is onderdeel <strong>van</strong> een collectie Indiase<br />
miniaturen, die aan het begin <strong>van</strong> de 20 ste eeuw verzameld zijn door Jean Philippe Vogel, sanskritist<br />
en archeoloog, befaamd Nederlandse wetenschapper en erkend deskundige op het gebied <strong>van</strong> de<br />
Indiase cultuur.<br />
Prof. Jean Philippe Vogel, waarnemend Director General <strong>van</strong> de Archaeological Survey of India, Benmore, Simla, 1910 - 1911.<br />
(Collectie Instituut Kern)<br />
I. De verzamelaar en zijn collectie<br />
Jean Philippe Vogel (1871-1958), werkte <strong>van</strong> 1901 tot 1914 voor de Archaeological Survey of India,<br />
om te beginnen als inspecteur <strong>van</strong> archeologie <strong>van</strong> de ‘Punjab Circle’, daarna als hoofdinspecteur <strong>van</strong><br />
de gehele ‘Northern Circle’, en tot slot, <strong>van</strong> 1910 tot 1912 als waarnemend directeur-generaal <strong>van</strong> de<br />
Archaeological Survey of India. Hij keerde terug naar Nederland om daar <strong>van</strong> 1914-1939 de leerstoel<br />
<strong>van</strong> Sanskrit en Indiase Archeologie aan de universiteit <strong>van</strong> Leiden te bekleden. Vogel verrichtte meer<br />
dan 10 jaar lang onderzoek en opgravingen in India, produceerde een verbazingwekkende<br />
hoeveelheid archeologische rapporten, artikelen en boeken over verschillende onderwerpen die met<br />
de archeologie en geschiedenis <strong>van</strong> India 1 te maken hadden. Zijn grootste werken, met name de<br />
‘History of Panjab Hill States’ - een werk dat hij schreef in samenwerking met Hutchison 2 - en zijn<br />
‘Antiquities of the Chamba State’ 3 , zijn nog steeds belangrijke bronnen <strong>van</strong> informatie voor<br />
hedendaagse wetenschappers.Terug in Nederland, stichtte Vogel het Kern Instituut voor Indologie te<br />
Leiden. Hij begon tevens met het uitgeven <strong>van</strong> de befaamde serie ‘Annual Bibliography of Indian<br />
Archaeology’, die nu overigens nieuw leven is ingeblazen door de gecombineerde inspanningen <strong>van</strong><br />
wetenschappers in oost en west.<br />
Vogel ontwikkelde een grote <strong>liefde</strong> voor de Punjab, waar hij met onvermoeibare ijver de<br />
archeologische overblijfselen aan het licht wilde brengen en het culturele erfgoed wilde beschermen<br />
aan de hand <strong>van</strong> uitgebreide onderzoeken, opgravingen, documentatie en conservering. Hij was de<br />
inspirerende kracht achter de oprichting <strong>van</strong> het ‘Bhuri Singh <strong>Museum</strong>’ in Chamba 4 , waar de culturele<br />
schatten <strong>van</strong> die bergstaat onder koninklijke bescherming werden verzameld en waar ze nog steeds<br />
met veel sympathie en onverminderd respect aan hem terugdenken.<br />
Het is altijd Vogels principe geweest dat voorwerpen die <strong>van</strong> bijzonder cultureel belang of <strong>van</strong> grote<br />
historische of esthetische waarde waren, in hun land <strong>van</strong> oorsprong moesten blijven. Zo is dankzij zijn<br />
inspanningen en vele veldwerk een groot deel <strong>van</strong> de huidige collectie verfijnde miniaturen <strong>van</strong> het<br />
1
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
'Lahore <strong>Museum</strong>' 5 aldaar terechtgekomen. Daarnaast hebben veel miniaturen door zijn toedoen ook<br />
hun weg gevonden naar andere rijksmusea in India en Pakistan.<br />
Zijn privé-collectie bestond voornamelijk uit schetsen en tekeningen die vooral visuele herinneringen<br />
waren aan en inzicht gaven in werkmethodes <strong>van</strong> kunstenaars. Andere voorwerpen die zijn<br />
wetenschappelijke en persoonlijke interesses aanspraken, verwierf hij bij lokale antiekzaken of op<br />
bazaars en vertegenwoordigden nimmer een hoge commerciële waarde. Veel afbeeldingen zijn door<br />
hem gekoesterde souvenirs, door vrienden en collega’s geschonken tijdens zijn memorabele verblijf<br />
<strong>van</strong> zowel hard werken als aangenaam vertoeven in India.<br />
Vogel en zijn vrouw, gezeten op een olifant voor een entree <strong>van</strong> het paleis <strong>van</strong> Mân Singh te Gwalior, Madhya Pradesh.<br />
Zijn collectie in Leiden bevat 150 tekeningen en schilderingen op papier. De collectie bestaat<br />
voornamelijk uit ‘Pahari-miniaturen’ (pahari = <strong>van</strong> de bergen) uit de 18 e en 19 e eeuwse Punjabbergstaten<br />
(kaart). Een aantal andere tekeningen vertonen de kenmerkende stijl <strong>van</strong> de Punjabvlakten,<br />
vooral <strong>van</strong> de regio's rondom Lahore en Amritsar, maar ook een enkele uit Rajasthan.<br />
Kaart <strong>van</strong> de Punjab regio. (Uit: Barrett &Gray, Indian Painting.)<br />
2
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
Het zijn vooral schetsen en monochrome tekeningen, zijnde miniaturen in verschillende stadia <strong>van</strong><br />
productie. Naast thema’s ontleend aan mythen,<br />
Boven: Shiva en Devi vereerd, Kangra/Mandi stijl, c. 1810-1830, Vogel Collectie, RMV 3025-34.<br />
vormen de episodes uit Hindoese epen,<br />
Boven: Ramayana scène, Rama geeft een ring aan Hanuman, Kangra stijl, ca. 1775-1800, Vogel Collectie, RMV 3025-7.<br />
3
puranas,<br />
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
Boven: Scène uit Devi Mahatmaya, Shiva's avonddans, Kangra stijl, c. 1780-1820, Vogel Collectie, RMV 3025-35.<br />
en lokale verhalen over heldhaftigheid,<br />
Boven: Ballade <strong>van</strong> Hamir Hath, de terugtrekking <strong>van</strong> de Sultan <strong>van</strong> Delhi, Kangra of Guler stijl, c. 1800-1820, Vogel Collectie,<br />
RMV 3025-49.<br />
belangrijke onderwerpen. Vele miniaturen beelden lyrische scènes uit, geïnspireerd op romantische<br />
literatuur, waar<strong>van</strong> een selectie nu onderwerp is <strong>van</strong> de huidige productie. Een andere groep<br />
tekeningen die zeer tot Vogels wetenschappelijke gevoel sprak, bestaat uit portretten <strong>van</strong> vorsten<br />
Portret <strong>van</strong> Saran Singh, Raja <strong>van</strong> Hindur, Hindur(Nalagarh) stijl, c. 1820, Vogel Collectie, RMV 3025-73.<br />
4
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
en andere historische personages, naast de schetsen die idealistische stadsgezichten <strong>van</strong> historische<br />
plaatsen en belangrijke bedevaartsoorden in de Himalaja afbeelden.<br />
De Trilokanath grottempel tussen Nurpur en Kangra, Kangra stijl, c. 1840-1900, Vogel Collectie, RMV 3025-127(b).<br />
Vogel had een bijzondere interesse in zijn naamgenoten, en bijna een kwart <strong>van</strong> de collectie bestaat<br />
uit schitterende schetsen en tekeningen <strong>van</strong> vogels uit de Himalaja.<br />
Drie soorten vogels uit de Himalaja, Kangra stijl, c. 1800-1900, Vogel Collectie, RMV 3025-121.<br />
5
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
II. DE PAHARI-MINIATUURSCHILDERKUNST<br />
Een korte geschiedenis<br />
De traditie <strong>van</strong> Indiase miniaturen gaat zeer ver terug in de geschiedenis, hoewel slechts een klein<br />
aantal voorbeelden <strong>van</strong> deze miniatuurschilderkunst uit het verre verleden is bewaard gebleven 6 . Het<br />
is duidelijk dat miniaturen gebruikt werden als illustraties voor religieuze boeken, maar deze kunst<br />
heeft ook andere aspecten <strong>van</strong> het leven aangeroerd, waaronder de schoonheid en vreugde <strong>van</strong> de<br />
vergankelijke wereld.<br />
Zelfs in die oude voorbeelden <strong>van</strong> Indiase religieuze kunst mengt zinnenstrelende schoonheid zich<br />
met godsdienst, aldus het besef <strong>van</strong> de onscheidbaarheid <strong>van</strong> het wezen en de geest bevestigend,<br />
hetgeen vooraf gaat aan de ultieme fase <strong>van</strong> spirituele bevrijding.<br />
Een nieuwe stroming, die verstrekkende gevolgen zou hebben op de techniek en het karakter <strong>van</strong> de<br />
Indiase schilderkunst, ving aan in het boeddhistische en hindoeïstische India in de 13 e eeuw met de<br />
invloed <strong>van</strong> de culturele traditie uit het islamitische Midden-Oosten, en met name uit het voormalige<br />
Perzië. Perzische schilders werden uitgenodigd om bij moslimhoven in India te werken en zij brachten<br />
zowel nieuwe technieken als nieuwe onderwerpen mee. Hierdoor ontstond er een succesvolle<br />
samensmelting <strong>van</strong> culturele en artistieke elementen. De miniatuurschilderkunst in India, die gebruik<br />
maakte <strong>van</strong> deze nieuwe middelen en technieken, werd nog verder verrijkt door nieuwe onderwerpen<br />
en visies over te nemen uit het buitenland, om zo een niet eerder vertoond niveau <strong>van</strong> verfijning te<br />
bereiken onder bescherming <strong>van</strong> de kunstminnende keizers <strong>van</strong> de Mogol-dynastie tijdens de 16 e -18 e<br />
eeuw.<br />
Kaart <strong>van</strong> het Mogol rijk 1526 -1707 (Bron: Encyclopedia Britannica)<br />
Vanuit het keizerlijke hof verspreidde de nieuwe artistieke trend zich tot elke hoek <strong>van</strong> het Mogol-rijk.<br />
Feodale vorsten en bestuurders begonnen met elkaar te wedijveren in het opzetten <strong>van</strong> hun eigen<br />
ateliers. De hoven <strong>van</strong> de hindoe-Rajputs, vorsten <strong>van</strong> Rajasthan en de Punjab, werden belangrijk<br />
werkterrein en vormden later zelfs een toevluchtsoord voor in de Mogol-school opgeleide kunstenaars.<br />
Deze kunstenaars waren al in de tweede helft <strong>van</strong> de 17 e eeuw gedwongen de keizerlijke hoofdstad te<br />
ontvluchten, omdat men hen daar drastische moslim orthodoxe ideeën oplegde, en wederom was er<br />
reden tot vluchten tijdens de fatale Perzische invallen <strong>van</strong> 1739. Verschillende miniatuurkunstscholen<br />
begonnen daarop in de Rajput-staten in de bergen en heuvels aan de voet <strong>van</strong> de westelijke Himalaja<br />
te bloeien 7 . Basohli en Chamba groeiden in het midden <strong>van</strong> de 17e eeuw 8 uit tot belangrijke centra,<br />
maar deze kunst beleefde haar hoogtepunt onder het patronaat <strong>van</strong> de machtige Raja Sansar Chand<br />
6
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
<strong>van</strong> Kangra (1775-1823) 9 , wiens politieke macht en artistieke smaak een groot deel <strong>van</strong> de regio <strong>van</strong><br />
de westelijke Himalaja overheerste. Het einde <strong>van</strong> Sansar Chands regeerperiode luidde een snel<br />
verval <strong>van</strong> deze kunst in, alhoewel iets <strong>van</strong> haar vroegere glorie bleef hangen gedurende het tijdperk<br />
<strong>van</strong> de Sikh suprematie en de Britse heerschappij.<br />
Kunstenaars en beschermheren<br />
De Pahari-schilderkunst was voornamelijk een hofkunst, die afhankelijk was <strong>van</strong> het patronaat <strong>van</strong> de<br />
heersers <strong>van</strong> de bergstaten <strong>van</strong> de Himalaja. Naar het voorbeeld <strong>van</strong> het keizerlijke Mogol-hof,<br />
streefden de rajas uit deze staten ernaar hun eigen collecties op te bouwen, of zelfs om te beschikken<br />
over een eigen atelier met bekende kunstenaars. Profiterend <strong>van</strong> het geleidelijk uiteenvallen <strong>van</strong> het<br />
Mogol-rijk, versterkten en vergrootten Sansar Chand <strong>van</strong> Kangra en andere rajas hun politieke macht<br />
dusdanig dat ze in de positie kwamen om deze kunst, met een ruime beurs, te kunnen patroneren.<br />
De namen <strong>van</strong> veel kunstenaars en hun families zijn bekend, voornamelijk dankzij genealogische<br />
aantekeningen <strong>van</strong> priesters in bedevaartsoorden 10 . De beste kunstenaars waren opgeleid aan het<br />
Mogol-hof, en zochten later hun toevlucht en nieuwe bescherming bij de rajas in de bergen. Sommige<br />
reisden <strong>van</strong> het ene hof naar het andere, waar ze grote opdrachten kregen, terwijl anderen<br />
permanente huisvesting <strong>van</strong> hun tevreden beschermheer aanvaardden in de vorm <strong>van</strong> land. Met de<br />
val <strong>van</strong> Sansar Chands macht, en daarmee het prestige en rijkdom <strong>van</strong> de meeste rajas in dat gebied,<br />
verloren de kunstenaars hun voornaamste bron <strong>van</strong> bestaan. De militante Sikhs, die daarna aan de<br />
macht kwamen in de Punjab, hadden hun eigen godsdienst en een soberder manier <strong>van</strong> leven. Veel<br />
hofschilders en hun afstammelingen verarmden tot gewone ambachtslieden. Opdrachten waren al<br />
schaars toen de rampzalige aardbeving <strong>van</strong> 1905 de economie <strong>van</strong> de bergstaten een doodsklap<br />
toebracht. Een aantal veelzijdige kunstenaars slaagde er desondanks in om hun traditionele ambacht<br />
te behouden door opdrachten voor nieuwe patronen, zoals de leiders <strong>van</strong> de Sikhs 11 en de Britse<br />
officieren <strong>van</strong> het nieuwe Indiase rijk, uit te voeren 12 .<br />
Materialen en technieken<br />
Papier was het belangrijkste materiaal dat de Pahari-schilders gebruikten. Natuurlijk bestond in Noord-<br />
India vóór het moslimtijdperk al handgemaakt papier, maar het werd pas <strong>van</strong>af de 14 e eeuw algemeen<br />
voor illustraties gebruikt. Bij de vervaardiging <strong>van</strong> Indiase miniaturen begon men toen de traditionele<br />
formaten, die samenhingen met de beperkte ruimte en het kader <strong>van</strong> palmbladen, los te laten.<br />
Geleidelijk werden afmetingen <strong>van</strong> 30 bij 10 cm vrij standaard, waardoor men meer ruimte kreeg voor<br />
betekenisvolle details. Aan het eind <strong>van</strong> de 19 e eeuw kwam machinaal vervaardigd papier in gebruik,<br />
maar blijkbaar bleef papier op veel plaatsen schaars. Een groot aantal schetsen en voorstudies <strong>van</strong><br />
vroeg 20 ste -eeuwse Punjab-schilders zijn gemaakt op de achterkant <strong>van</strong> gebruikt papier.<br />
In de eerste en de beste periodes <strong>van</strong> deze kunst, verwierven de kunstenaars kleuren uit<br />
mineraalpigmenten, waarvoor ze maandenlang zorgvuldig moesten malen. Zwart, als uitzondering,<br />
werd verkregen uit gloeiende olielampen. Synthetische verf kwam later in de 19 e eeuw in gebruik, en<br />
bracht harde tinten voort in vergelijking met mildere uitstraling <strong>van</strong> de natuurlijke pigmenten uit vroeger<br />
tijden.<br />
Het papier dat werd gebruikt voor de beste voorbeelden <strong>van</strong> Pahari-miniaturen was meestal<br />
handgemaakt, met zorg vervaardigd en daarna glad gepolijst. De tekeningen werden eerst grof<br />
geschetst, met rood of okergeel en daarna gecorrigeerd en voltooid in ferme zwarte lijnen. De<br />
miniaturen werden daarna bedekt met een dunne witte grondverf, de contouren overgetrokken en de<br />
kleuren aangebracht. Monochrome tekeningen zijn eigenlijk onvoltooide schilderingen in verschillende<br />
stadia <strong>van</strong> productie, of proefschetsen <strong>van</strong> leerlingen of <strong>van</strong> de meesters zelf.<br />
Vaak is het eindproduct duidelijk het werk <strong>van</strong> meer dan een persoon, of zelfs <strong>van</strong> een hele groep.<br />
Onafgemaakte schilderingen onthullen veel over het talent en de werkmethode <strong>van</strong> een kunstenaar.<br />
Ze bestaan uit proefschetsen <strong>van</strong> verschillende kwaliteit, maar ook <strong>van</strong> naar tevredenheid uitgewerkte<br />
modellen voor de echte schildering. Streekjes kleur en tekstjes, die de te gebruiken kleur en het<br />
sierpatroon aangeven, dienden waarschijnlijk als een geheugensteuntje voor de oorspronkelijke<br />
maker <strong>van</strong> de tekening, maar ook als een leidraad voor zijn medewerkers, zijn professionele<br />
opvolgers of voor degenen die de schildering af zou maken. Dergelijke tekeningen werden vaak door<br />
volgende generaties kunstenaars als een kostbare erfenis bewaard, om steeds opnieuw over te<br />
trekken of als voorbeeld te gebruiken. Overtrekken, met transparant papier of door middel <strong>van</strong><br />
7
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
kloppen, was een gebruikelijke techniek, evenals het natekenen met de hand. Er bestaan talrijke<br />
tekeningen en schilderingen die uiteindelijk naar hetzelfde model of parallelkopieën te herleiden zijn.<br />
In ieder geval zijn de originele composities bewaard gebleven, en werden aanpassingen en nieuwe<br />
details toegevoegd om het gewenste effect en de juiste sfeer te creëren 13 .<br />
Thema’s<br />
De Pahari –schilderkunst is voornamelijk religieus <strong>van</strong> aard, waarbij heilige onderwerpen, zoals<br />
afbeeldingen <strong>van</strong> hindoegoden en -godinnen en scènes uit de Hindoe-mythologie het<br />
hoofdbestanddeel vormden. Het favoriete onderwerp betrof het leven <strong>van</strong> Krishna, de herder en<br />
incarnatie <strong>van</strong> Vishnu, de bovenaardse beschermer <strong>van</strong> het universum. Dichters en schilders zijn<br />
vooral gefascineerd door Krishna’s vrolijke streken en <strong>liefde</strong>sspel met de melkmeisjes<br />
RMV 3025-25 (l.) en 60 (r.)<br />
die doordrenkt zijn <strong>van</strong> mystiek 14 . Daarnaast komen episodes uit de puranas, waarin Devi of Durga,<br />
de gemalin <strong>van</strong> Shiva en de verpersoonlijking <strong>van</strong> het vrouwelijke principe, verheerlijkt worden, vaak<br />
voor, zij aan zij met gebeurtenissen uit de nationale epen, de Ramayana en de Mahabharata.<br />
Daarnaast illustreren Pahari-schilderingen <strong>liefde</strong>vol ieder aspect <strong>van</strong> de middeleeuwse Hindi literatuur,<br />
epen, lyriek, muziek en erotiek. Scènes <strong>van</strong> heldhaftigheid, die of legendarische of lokale en<br />
historische heldendaden uitbeelden, genoten de speciale voorkeur bij de heroïsche Rajput-clans,<br />
evenals geïdealiseerde portretten <strong>van</strong> de rajas en hun illustere voorouders.<br />
Ook de uitbeelding <strong>van</strong> muzikale toonaarden, <strong>van</strong> de verschillende gemoedsstemmingen <strong>van</strong> de<br />
<strong>liefde</strong>, ballades en romances uit eeuwenoude en eigentijdse verhalen, vormden onderdeel <strong>van</strong> de rijke<br />
inhoud <strong>van</strong> deze kunst. Krishna onderwerpen, algemeen bekend als Krishna Lila<br />
RMV 3025-22 (l.) en 26 (r.)<br />
8
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
overheersen, terwijl de thema’s over <strong>liefde</strong>, geïnspireerd door de nayakas en nayikas 15<br />
RMV 3025-57b (l.) en 52 (r.)<br />
de Baramasa literatuur 16 ,<br />
RMV 3025-68<br />
de Bihari Satsai 17 ,<br />
RMV 3025-58 (l.) en 56 (r.)<br />
9
en andere,<br />
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
RMV 3025-54 (l.) en 55 (r.)<br />
genoten een grote voorkeur. Maar naturalistische tekeningen <strong>van</strong> dieren en vogels, <strong>van</strong> bloemen en<br />
fruit kwamen ook vaak voor.<br />
De Pahari-schilderkunst presenteert in visuele termen een wereld vol fantasie, mystiek en idyllische<br />
<strong>liefde</strong>, neergezet in de sfeer <strong>van</strong> ridderlijkheid en romantiek <strong>van</strong> de Rajput-hoven en geeft ons<br />
tegelijkertijd op een zeer aangename wijze een glimp <strong>van</strong> de vele verrukkelijke aspecten <strong>van</strong> het<br />
dagelijks leven en het wisselende palet <strong>van</strong> de natuur.<br />
Stijl en esthetiek<br />
De Pahari-schilderingen vertegenwoordigen een samenvoeging <strong>van</strong> klassieke Indiase elementen en<br />
de door het Mogol-hof geïntroduceerde innovatieve trends. Deze kunst toont een ongekende charme,<br />
die voortkomt uit zowel de thema’s als de manier <strong>van</strong> afbeelden. Deze vorm <strong>van</strong> schilderkunst blinkt<br />
uit in het weergeven <strong>van</strong> vrouwelijke figuren, die over het algemeen worden afgebeeld als de<br />
belichaming <strong>van</strong> jeugd, schoonheid en aandoenlijk sentiment. In de loop <strong>van</strong> de 17 e en 18 e eeuw zijn<br />
verschillende fysieke types ontstaan. Het meest kenmerkende en ge<strong>liefde</strong> type <strong>van</strong> de Kangra-stijl <strong>van</strong><br />
de laat-18 e eeuw zet niettemin de trend voor praktisch alle stijlen <strong>van</strong> die periode en alles wat daarna<br />
komt. Dit ideale fysieke type is slank, elegant en straalt tenslotte oneindig veel charme, gevoeligheid<br />
en sierlijkheid uit.<br />
RMV 3025-58 (l.) en 59 (r.)<br />
10
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
De delicate en soepele bewegingen <strong>van</strong> onweerstaanbare gratie worden benadrukt door de vloeiende<br />
lijnen <strong>van</strong> hun kleding. De figuren worden bijna allemaal en profil getekend, wat de verfijnde<br />
gezichtstrekken en het karakter beter doet uitkomen, en toch worden ze allemaal eerder op een<br />
eenvoudige en abstracte manier afgebeeld dan in realistische details. Gevoelens worden niet onthuld<br />
door gezichtsuitdrukkingen, maar door gebaren, door de uitdrukking en de houding <strong>van</strong> het lichaam en<br />
de ledematen.<br />
Heroïsche en romantische gebeurtenissen ontvouwen zich met bezieling, ridderlijke vreugde en<br />
mystieke vervoering, allemaal zaken die een Rajput na aan het hart liggen. Dit alles tegen de<br />
achtergrond <strong>van</strong> de natuur, die op een zeer innemende en romantische manier wordt uitgebeeld,<br />
tegen de achtergrond <strong>van</strong> een sprookjespaleis <strong>van</strong> het Rajput-hof of een simpele dorpstuin. Het palet,<br />
dat in de vroege fase krachtig, levendig en contrasterend was, werd in de stijl <strong>van</strong> de laat-18 e- en<br />
vroeg-19 e -eeuw afgezwakt en daardoor zachter, koeler maar helderder en vrolijker.<br />
RMV 3025-70<br />
Deze overheersende stijl <strong>van</strong> inkleuren toont een perfect gevoel voor kleurschakeringen en een<br />
oprechte helderheid in haar vlakheid en zachtheid en is niet toegepast om volume of schaduw te<br />
creëren, maar om de vlakken, expliciet omlijnd met duidelijke contourlijnen, helderder te maken.<br />
Op het toppunt <strong>van</strong> haar verfijning, vertoont de Pahari-schilderkunst een ware melodie <strong>van</strong> vloeiende<br />
lijnen en schitterende kleuren, en ademt zij een gevoel <strong>van</strong> ruimte, rust en poëtische<br />
gemoedsstemmingen uit .<br />
RMV 3025-68<br />
11
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
Zelfs de onvoltooide schilderingen en schetsen ontvouwen hun eigen charmes, door de met de vrije<br />
hand geschetste gevoelige en spontane lijnen.<br />
RMV 3025-56<br />
Dun en snel aangebrachte likjes vage kleuren die her en der zijn aangebracht om als indicatie te<br />
dienen voor de uiteindelijke compositie, verlevendigen vaak de onvoltooide schilderingen en geven ze<br />
een witte, voile-achtige tint en een onwezenlijke luchtige kwaliteit.<br />
RMV 3025-70<br />
Verfijnd getekende figuren <strong>van</strong> de hoofdpersonen vormen het middelpunt en de as <strong>van</strong> de schilderijen.<br />
Hun verschillende stemmingen worden uitgebeeld door de houding <strong>van</strong> hun hoofd, de positie <strong>van</strong> hun<br />
ledematen en de gebaren <strong>van</strong> hun gevoelige handen. Daarnaast zijn zowel bezielde als ook<br />
onbezielde elementen <strong>van</strong> de algehele omgeving toegevoegd om hun stemmingen en<br />
omstandigheden te weerspiegelen.<br />
12
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
Vooral de natuur heeft een groot effect op de mens en deze eeuwige relatie wordt voortdurend<br />
benadrukt. Elementen zoals seizoenswisselingen, de bloeitijd of uitgestorven landschappen,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-68<br />
opeengestapelde wolken,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-22<br />
Regen, storm en bliksemschichten,<br />
Details <strong>van</strong> RMV 3025-54 (l.) en 52 (r.)<br />
een donker bos met vuurvliegjes,<br />
13
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-22<br />
een boom of bomen waar klimplanten omheen slingeren,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-26<br />
vogels die takjes aan het verzamelen zijn,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-22<br />
een stel duiven,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-56<br />
14
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
een vlucht kraanvogels,<br />
Details <strong>van</strong> RMV 3025-55 (l.) en 52 (r.)<br />
een neergestreken papiha-vogel,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-55<br />
een eenzame pauw of elkaar het hof makende paartjes,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-22<br />
behoren alle tot de traditionele Indiase taal <strong>van</strong> de symboliek, vertolkt in visuele termen door middel<br />
<strong>van</strong> deze veelzeggende details.<br />
Hetzelfde geldt voor door mensenhanden gevormde omgevingen en hun onbezielde accessoires.<br />
15
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
Een bepaald soort gewaad,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-22<br />
het aanbrengen <strong>van</strong> sieraden,<br />
Details <strong>van</strong> RMV 3025-70 (l.), 59 (m.) en 26 (r.)<br />
een reflecterende spiegel,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-70<br />
een of twee glazen wijn of een schaal vers fruit,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-70<br />
16
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
een verdorde of een vers gemaakte slinger,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-22<br />
parfumflessen en cosmetica,<br />
Details <strong>van</strong> RMV 3025-59 (l.) en 26 (r.)<br />
een open of gesloten deur of luik <strong>van</strong> een gebouw,<br />
Details <strong>van</strong> RMV 3025-54 (l.) en 55 (r.)<br />
een opgemaakt bed,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-22<br />
17
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
of een smeulend komfoortje,<br />
Detail <strong>van</strong> RMV 3025-22<br />
vertellen alle hun verhaal en versterken de stemming <strong>van</strong> de hoofdpersonen en de emotionele sfeer<br />
<strong>van</strong> de algehele scène. De figuren en hun omgevingen zijn dus één, zijn verbonden en vullen elkaar<br />
aan in hun gemoedsuitdrukkingen en in hun esthetische onthulling.<br />
18
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
III. HET INDIASE CONCEPT VAN LIEFDE<br />
Liefde, een <strong>van</strong> de favoriete thema’s <strong>van</strong> de Pahari-schilderkunst, is een onderwerp waarbij alle<br />
poignante aspecten <strong>van</strong> pijn en genot worden opgeroepen en afgebeeld. De Indiase filosofie<br />
verheerlijkt <strong>liefde</strong> als een alomvattend principe, namelijk het kosmische verlangen en de<br />
eerstgeborene uit de oorspronkelijke chaos, die aan het begin <strong>van</strong> de tijd verrezen is om als<br />
katalysator in het universele scheppingsproces te fungeren 18 . De Indiase literatuur, zowel de<br />
religieuze als de wereldlijke, bevat veel zinspelingen op de geestelijke en fysieke <strong>liefde</strong>, evenals een<br />
groot scala aan seksuele symboliek. Seksueel genot heeft men altijd gezien als een essentieel aspect<br />
<strong>van</strong> het leven <strong>van</strong> de mens, waarvoor ieder gedurende de periode <strong>van</strong> zijn bestaan dient te zorgen.<br />
De Kamasutra beschrijft en classificeert een veelvoud aan minnespelen die een maximum aan<br />
seksueel genot teweeg zouden brengen 19 . In dergelijke verhandelingen worden de waardering <strong>van</strong><br />
schoonheid (in alle opzichten) en de kennis <strong>van</strong> de wetenschap <strong>van</strong> de <strong>liefde</strong>, gericht op het kunnen<br />
geven en ont<strong>van</strong>gen <strong>van</strong> fysiek genot en geluk, speciaal benadrukt als zijnde essentiële waardevolle<br />
eigenschappen <strong>van</strong> een ontwikkeld persoon.<br />
Jayadeva en andere beroemde middeleeuwse dichters weidden uit over de passie tussen herder-god<br />
Krishna en zijn favoriete herderinnetje Radha, en brengen de niveaus <strong>van</strong> fysiek en spiritueel genot<br />
met elkaar in verband. Krishna’s <strong>liefde</strong>sverhouding met Radha is gecondenseerd tot een religieuze<br />
extase. Zijn spirituele intimiteit, die hij, tegelijk met alle wezens op universele schaal, met een individu<br />
had, wordt uitgedrukt door de sensualiteit <strong>van</strong> zijn <strong>liefde</strong>srelatie met Radha. Krishna en Radha zijn de<br />
dragers geworden <strong>van</strong> erotische emotie, met het bijbehorende genot en hartzeer, die uiteindelijk leidt<br />
tot een hemels genieten <strong>van</strong> <strong>liefde</strong>. De esthetische ervaring <strong>van</strong> deze <strong>liefde</strong> is het middel om<br />
denkbeeldige barrières die mensen <strong>van</strong> het bovenaardse scheidt, te doorbreken 20 .<br />
Indiase verhandelingen over <strong>liefde</strong> en het gedrag <strong>van</strong> minnaars beschouwen Krishna en Radha<br />
geregeld als hun geïdealiseerde onderwerp. Dichters en redekunstenaars classificeren minnaars<br />
(nayakas en nayikas) naargelang hun temperament en omstandigheden. De gelukkige en verenigde<br />
minnaars (samyoga) vormen een <strong>van</strong> de twee ruime categorieën, in tegenstelling tot degenen die<br />
moeten lijden onder de pijn <strong>van</strong> het scheiden (viyoga of viraha). Men komt Krishna en Radha vaak in<br />
de rollen <strong>van</strong> nayaka en nayika tegen. Op dezelfde manier zijn mooie vrouwen <strong>van</strong> tere schoonheid<br />
en elegante pas, getroffen door <strong>liefde</strong> en door de verschillende gevoelens <strong>van</strong> <strong>liefde</strong>, ook getrouwe<br />
weerspiegelingen <strong>van</strong> Radha, het eenvoudige melkmeisje en de ge<strong>liefde</strong> <strong>van</strong> God 21 .<br />
19
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
IV. GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE UITGEBEELD<br />
1. ‘Beauty is a Joy Forever’<br />
Een scène geïnspireerd op de Bihari Satsai.<br />
Kangra-stijl, ca. 1790-1800<br />
Lijntekening op papier, met een dun laagje verf als kleurindicator, 22 x 16 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-58<br />
Schoonheid is goddelijk. Het zien <strong>van</strong> echte schoonheid kan de geest opbeuren uit zijn kleinzieligheid<br />
en dagelijkse beslommeringen, naar het niveau <strong>van</strong> onzelfzuchtige aanbidding, wat dicht in de buurt<br />
<strong>van</strong> de menselijke toewijding aan het goddelijke komt. Op een dergelijke situatie wordt gezinspeeld in<br />
vers 161 <strong>van</strong> de Bihari Satsai, en is ook het thema <strong>van</strong> deze tekening:<br />
“De schoonvader vertrouwt het geven <strong>van</strong> aalmoezen aan de schoondochter toe<br />
wetende dat zij kleine handjes heeft,<br />
[Maar] de hele wereld, gedreven door het verlangen naar schoonheid,<br />
kwamen naar haar toe [voor aalmoezen]”<br />
De tekening toont de mooie jonge bruid die verlegen over de binnenplaats beweegt, met wat<br />
aalmoezen in haar sierlijke handen. De zuinige schoonfamilie zit, al schrijvende, in het huis. Ze zijn<br />
waarschijnlijk druk bezig met de boekhouding. Het afgebeelde Indiase huis is een huis <strong>van</strong><br />
bemiddelde mensen, met een vrij ruime binnenplaats waarop twee koeien vredig liggen te rusten.<br />
Bedelaars en muzikanten verdringen zich bij de poort. Een <strong>van</strong> hen staart haar diep aan terwijl hij zijn<br />
kleine deel <strong>van</strong> de aalmoezen uit haar sierlijke hand krijgt, verbaasd over en verrukt <strong>van</strong> haar<br />
ongekende schoonheid. Een muzikant is in alle nederigheid en aanbidding voor haar voeten op zijn<br />
knieën gegaan. Daarachter ziet men een rondtrekkende bedelmonnik en een andere man die<br />
proberen de binnenplaats op te komen door een poortwachter opzij te duwen. Iedereen, inclusief de<br />
poortwachter, staart haar aan, volkomen in vervoering gebracht door de aanblik <strong>van</strong> de jongedame.<br />
Kennelijk heeft het gerucht zich al verspreid. Men kan twee mannen achter de poort zien staan<br />
fluisteren met elkaar, terwijl meer mensen in de straat heel bewust op dit huis toelopen om een glimp<br />
<strong>van</strong> deze prachtige verschijning <strong>van</strong> pure schoonheid op te <strong>van</strong>gen.<br />
Het sierlijk getekende figuur <strong>van</strong> de jonge bruid weerspiegelt alle gratie en verfijndheid <strong>van</strong> de<br />
vrouwelijke sekse, namelijk alle eigenschappen die enorm geïdealiseerd werden in de Kangra-stijl <strong>van</strong><br />
de Pahari-schilderkunst. De ongrijpbare charme <strong>van</strong> de vrouw en de uitdrukkingskracht <strong>van</strong> alle<br />
andere personen geven aan dat dit het werk <strong>van</strong> een meester is. Deze tekening was waarschijnlijk het<br />
kostbare bezit <strong>van</strong> een praktiserende ambachtsman, een voorbeeld waar<strong>van</strong> hij kopieën kon maken.<br />
Die kopieën kon hij verder afwerken met verschillende details en kleuren. De kleurindicaties, gegeven<br />
door middel <strong>van</strong> streekjes zachte tinten, verlevendigen en verhogen de aantrekkelijkheid <strong>van</strong> de<br />
tekening.<br />
20
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
2. Amoureuze overvallen<br />
Krishna eist tol<br />
Garhwal-stijl, ca. 1785-1810<br />
Lijntekening op papier, 14 x 24,5 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-25<br />
Krishna, de goddelijke minnaar en aardse incarnatie <strong>van</strong> de god Vishnu, bracht zijn jeugd in het dorpje<br />
Gokul door, alwaar hij veel plezier maakte met herders en melkmeisjes. Een <strong>van</strong> zijn favoriete<br />
bezigheden was om herderinnetjes op weg naar de markt met melk en wrongel te overvallen en op<br />
speelse manier ‘tol’ te eisen.<br />
“ Hij omhelst één vrouw en kust een ander,<br />
En liefkoost een andere mooie.<br />
Hij kijkt naar een andere met een <strong>liefde</strong>volle lach,<br />
En vliegt weg op jacht naar een andere vrouw …”<br />
(Gita Govinda)<br />
Maar dit was slechts onderdeel <strong>van</strong> het “spel der <strong>liefde</strong>”, mystisch vertaald door Indiase filosofen,<br />
liedjesschrijvers en dichters als de allesomvattende <strong>liefde</strong> <strong>van</strong> God voor alle levende wezens. De<br />
<strong>liefde</strong> <strong>van</strong> Krishna is onpersoonlijk en universeel, gelijkelijk geschonken aan een ieder die hem<br />
liefheeft.<br />
De boom waar klimplanten omheen slingeren – in de schilderkunst en literatuur vaak gebruikt als<br />
symbool <strong>van</strong> erotische <strong>liefde</strong> – heeft tere uitlopers die de belofte <strong>van</strong> bloesem dragen. Krishna’s<br />
tulband en de hoofddoeken <strong>van</strong> de meisjes zijn ook versierd met fijne takjes lentebloemen.<br />
De stijl <strong>van</strong> tekenen is krachtig en vol vervoering. De gracieuze menselijke vormen vibreren <strong>van</strong><br />
energiek leven, gezondheid en bloeiende jeugd. Stilistisch gezien, weerspiegelt de tekening de trends<br />
<strong>van</strong> een atelier dat zich rond Mola Ram, een befaamd dichter en schilder, ontwikkelde en die tussen<br />
1780 en 1833 in Garhwal bloeide.<br />
21
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
3. De strijd der seksen<br />
Krishna and Radha vieren het lentefeest<br />
Chamba/Kangra-stijl, ca. 1780-1800<br />
Lijntekening op papier, gedeeltelijk voorzien <strong>van</strong> waterverf, 24,5 x 19 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-60<br />
Jonge mannen en vrouwen vieren vrolijk het Indiase lentefeest met een nepgevecht, waarbij rode<br />
poeder of roodgekleurd water (symbolisch voor leven en voortplanting) als wapen wordt gebruikt.<br />
Deze strijd tussen de seksen, dat door Krishna en zijn favoriete herderinnetje Radha wordt geleid, is in<br />
volle gang. Krishna en zijn vrienden zijn het huis <strong>van</strong> de vrouwen binnengedrongen om de<br />
bewoonsters met spuiten vol roodgekleurd water aan te vallen. Radha en haar metgezellen, die in een<br />
gebouw schuilen, gooien handenvol rode poeder naar de jongemannen. De mannen dragen de<br />
gepoederde ‘ammunitie’ in de vouwen <strong>van</strong> hun sjaals, terwijl grote voorraadbakken op de<br />
binnenplaats klaarstaan om het gevecht en het plezier nog enige tijd gaande te houden. Opwinding,<br />
prettige spanning, plezier en romances zijn niet <strong>van</strong> de lucht. De blije en verwachtingsvolle sfeer <strong>van</strong><br />
de lente wordt verder versterkt door een groepje groene weegbreebomen waar<strong>van</strong> <strong>van</strong> een de takken<br />
doorhangen <strong>van</strong> het gewicht <strong>van</strong> alle bloemen en vruchten.<br />
De stijl <strong>van</strong> deze tekening stemt in het algemeen overeen met de eigenheid <strong>van</strong> de Kangra-school, en<br />
toch suggereert een zeker vleugje robuustheid in de menselijke vormen een element <strong>van</strong> de stijl <strong>van</strong><br />
het naburige Chamba.<br />
22
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
4. Uitkijken naar romantiek<br />
Voorbereiding op een ontmoeting<br />
Kangra-stijl, ca. 1785-1800<br />
Gekleurde tekening op papier, 25 x 19,3 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-70<br />
Prinsen en prinsessen, idealistische toonbeelden <strong>van</strong> schoonheid en verfijndheid, blijven favoriete<br />
hoofdrolspelers in Indiase <strong>liefde</strong>sverhalen. Op deze voortreffelijk getekende voorstelling is een knappe<br />
jonge prins te zien die zichzelf met zorg aan het uitdossen is, terwijl hij in de spiegel kijkt en een<br />
gouden band om zijn tulband bindt. Vijf lieftallige dienstmeisjes staan hem terzijde: een houdt de<br />
spiegel vast, terwijl drie anderen hem de doos met juwelen of reukwerk, de pluim voor op zijn tulband,<br />
zijn zwaard, de dolk en de gouden sjerp aangeven. Het vijfde meisje dat achter hem staat heeft een<br />
huqqa-pijp gebracht. Een gouden blad vol vers fruit en lekkernijen staat klaar bij de zetel met<br />
baldakijn.<br />
De voorstelling speelt zich af op een terras <strong>van</strong> marmer dat op een groen grasveld uitkijkt, verfraaid<br />
door twee bloeiende bomen. Op de voorgrond <strong>van</strong> de symmetrisch aangelegde tuin bevinden zich<br />
rijen subtiel getekende bloemen, die zich keurig verspreiden rond een spuitend fontein. Losse<br />
bloesem drijft rond tussen de speelse waterstralen. Alle elementen dragen bij aan een plezierige sfeer<br />
passend voor een genoegelijk samenzijn.<br />
Het thema <strong>van</strong> een prins of edelman die zijn tulband aan het vastbinden is, komt vaak in Indiase<br />
afbeeldingen voor. Het heeft meestal een romantische betekenis, die zinspeelt op voorbereidende<br />
stappen tot hofmakerij. De rijkheid <strong>van</strong> de kleding <strong>van</strong> de prins, zijn zorgvuldig aangebrachte sieraden<br />
en accessoires, zijn met juwelen bezette zwaard en dolk, wijzen allemaal op zijn bedoeling om in volle<br />
glorie te verschijnen. Zijn luchtige en doorzichtige gewaad met fraaie borduursels zinspeelt op een<br />
ontspannen, plezierige en romantische gebeurtenis. De elegant opgemaakte zetel, met sierlijke<br />
kussens en baldakijn, het blad met fruit en de huqqa-pijp die klaar is voor gebruik, duiden er allemaal<br />
op dat deze ontmoeting waarschijnlijk op het prachtige terras plaats zal vinden.<br />
De figuren zijn zeer delicaat getekend, de kleuren helder en duidelijk, en weerspiegelen de Kangrastijl<br />
op zijn best. De sieraden zien er bescheiden, maar prachtig en verfijnd uit. Verschillende<br />
kleurschakeringen, kunstig toegepast, schitteren en vloeien harmonieus in elkaar over. Naast hun<br />
veelkleurige kleding is ook de huidskleur <strong>van</strong> de meisjes verschillend <strong>van</strong> tint. Hele fijne lijntjes geven<br />
de decoratieve details <strong>van</strong> de architectuur, de franje <strong>van</strong> baldakijn en de structuur <strong>van</strong> het groene<br />
grasveld aan.<br />
23
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
5. Trots en berouw<br />
De verbolgen heldin<br />
Kangra-stijl, ca. 1810-1830<br />
Lijntekening op papier, gedeeltelijk ingekleurd,<br />
29,8 x 21,5 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-59<br />
De ongelukkige heldin zit op een terras en wordt door haar dienstmeisjes geholpen zich te kleden voor<br />
een <strong>liefde</strong>safspraak. Haar gebogen hoofd, neergeslagen ogen en slappe armen duiden echter op<br />
verbolgenheid en tegenzin. Een oudere meid, die voorzichtig haar arm aanraakt, smeekt haar<br />
kennelijk om toe te geven en haar minnaar, die zoals we kunnen zien rustig wacht in een ander<br />
gebouw achter de muur, te vergeven. Klaarblijkelijk heeft de dame haar flesjes parfum, die overhoop<br />
liggen op de kleine tafel naast de kom en doos voor cosmetica, boos weggegooid. Een meid achter<br />
haar wuift haar koelte toe en houdt een gevouwen doek vast om haar meesteres op te frissen. De<br />
deprimerende hitte was waarschijnlijk niet zozeer het gevolg <strong>van</strong> het weer als wel <strong>van</strong> de woede <strong>van</strong><br />
de dame op haar ogenschijnlijk onverschillige minnaar. Deze woede is echter duidelijk aan het<br />
bekoelen, en haar trots maakt langzaam plaats voor berouw. Ze staat een meid toe om haar<br />
enkelbanden aan te doen ter completering <strong>van</strong> haar toilet, daarmee aangevend dat ze klaar is om<br />
naar hem toe te gaan.<br />
De houding <strong>van</strong> de heldin is in overeenstemming met de definitie <strong>van</strong> ‘Manini Nayika’, die een groot<br />
scala aan gevoelens, zoals trots, verbolgenheid en jaloezie, die het hart <strong>van</strong> een ver<strong>liefde</strong> vrouw<br />
verharden, omvat. Daar de minnaar in de buurt is en ze bereid is om hem te ontmoeten, betekent het<br />
gebogen hoofd in dit geval meer een aanhoudende koppigheid dan een andere emotie.<br />
Zweempjes waterverf geven aan hoe de tekening ingekleurd dient te worden, en een regeltje tekst<br />
hoe de decoratieve patronen eruit dienen te zien. Hoewel de tekening niet voltooid is, geven de dun<br />
en snel aangebrachte kleuren de afbeelding een dekkend zweempje en een buitengewone<br />
onwezenlijk kwaliteit.<br />
24
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
6. Onenigheid en verzoening<br />
Krishna en Radha<br />
Kangra-stijl, ca. 1850-1900<br />
Gekleurde tekening op papier, 25,5 x 17,3 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-22<br />
Radha, Krishna’s favoriete herderinnetje, heeft een lange nacht vergeefs op hem gewacht. Pas in de<br />
ochtend kwam hij om zijn verontschuldigen aan te bieden. Tegen die tijd was Radha’s teleurstelling<br />
omgeslagen in bittere woede, en ze weigerde standvastig om zich met hem te verzoenen. Pas aan het<br />
einde <strong>van</strong> de dag zakt haar boosheid enigszins. De voorstelling zou een vers uit de Gita Govinda<br />
kunnen illustreren:<br />
" Toen de nacht viel, liep hij op Radha af<br />
Vond de kracht <strong>van</strong> haar woede al wat verzacht,<br />
Haar gezicht zwak <strong>van</strong> haar eindeloos gezucht,<br />
In de schemering staarde ze beschaamd in het gezicht <strong>van</strong> haar vriend<br />
Terwijl Hari (=Krishna) zijn hemelse woorden stamelde.”<br />
De donkere lucht op de tekening kondigt de invallende schemering aan, die nog donkerder is<br />
geworden door de opeenstapelende wolken en stromende regen die maken dat de witte kraanvogels<br />
zich naar huis spoeden. Krishna, te herkennen aan zijn kenmerkende blauwe huidkleur, felgele<br />
kleding en met pauwenveren versierde kroon, heeft zijn minnares opnieuw benaderd. Hij houdt een<br />
slinger <strong>van</strong> witte jasmijn op terwijl hij nederig pleit voor verzoening en hernieuwde gunsten. Radha, die<br />
zwakjes op het kussen leunt tussen verkleurde bladeren als relikwieën <strong>van</strong> haar tevergeefs wachten<br />
de nacht ervoor, houdt haar hoofd nog steeds in aanhoudende koppige boosheid gebogen. Een<br />
vertrouwelinge (sakhi) staat bij haar, wijzend op de donker wordende lucht en dringt erop aan dat ze<br />
toegeeft aan <strong>liefde</strong> en verzoening, omdat:<br />
" Sterke golven <strong>van</strong> <strong>liefde</strong> kloppen in jou<br />
wat erop wijst dat je Hari’s omhelzing voelt<br />
Vraag je ronde borsten of ze dragen<br />
Verleidelijke parels of druppels <strong>van</strong> puur water !<br />
25
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
Madhu's kweller (= Krishna)<br />
Is je trouw, jij dwaas<br />
Volg hem, Radhika (=Radha) ! "<br />
(Gita Govinda).<br />
Krishna heeft zich kennelijk voorbereid op een nacht hartstochtelijk samenzijn in het gebouw op de<br />
voorgrond <strong>van</strong> de tekening. De deur hier<strong>van</strong> staat veelbetekenend open, en een bed bestrooid met<br />
bloemen is opgemaakt in een kamer boven. De locatie is hier echter een luxueus huis en niet het<br />
idyllische Brindabanbos zoals beschreven in de Gita Govinda.<br />
Het thema <strong>van</strong> de “beledigde heldin” is ook een favoriet onderwerp, die in de Indiase dichtkunst en de<br />
schilderkunst <strong>van</strong> de Punjab bergstaten terug blijft komen als onderdeel <strong>van</strong> het eeuwige <strong>liefde</strong>sspel<br />
dat de wereld draaiende houdt.<br />
Hoewel de stijl <strong>van</strong> schilderen zich houdt aan de richtlijnen <strong>van</strong> de 18e eeuw, doen de harde<br />
contourlijnen <strong>van</strong> de figuren en details <strong>van</strong> de sieraden denken aan de trend <strong>van</strong> een veel latere<br />
periode.<br />
26
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
7. De verrukkingen <strong>van</strong> de <strong>liefde</strong><br />
Krishna kamt Radha’s haar<br />
Kangra-stijl, ca. 1800-1810<br />
Lijntekening op papier, 16,8 x 11,1 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-26<br />
Wederom een intiem moment tussen Krishna en Radha, zijn favoriet. De tederheid waarmee hij de<br />
haren <strong>van</strong> zijn ge<strong>liefde</strong> kamt en haar sieraden omdoet, zinspeelt op het <strong>liefde</strong>volle naspel <strong>van</strong> een<br />
vrijerij en de verlenging <strong>van</strong> het hemels genot. Indiase dichters vinden het heerlijk om bij dit onderwerp<br />
stil te staan:<br />
“ Mijn oren weerspiegelen de rusteloze glans <strong>van</strong> de hertenogen, bevallige Heer.<br />
Hang oorbellen aan hun magische cirkels, om strikken voor de <strong>liefde</strong> te vormen.<br />
Vertelde ze de gelukkige Yadu held (Krishna), spelend om haar hart in verrukking te brengen”.<br />
“ Steek de ondeugende haarlok op mijn zachte lotusgezicht weer op!<br />
Hij viel naar voren om een glanzende rij zwarte bijen te imiteren.<br />
Vertelde ze de gelukkige Yadu held, spelend om haar hart in verrukking te brengen..".<br />
‘.. Haar in geel gewaad gehulde minnaar<br />
Deed wat Radha zei....’<br />
(Gita Govinda).<br />
De achtergrond is een open plek in het bos aan de oever <strong>van</strong> een rivier, ver <strong>van</strong> de stad. Het paar is<br />
afgebeeld bij een boom waar een klimplant omheen slingert. Een stel vriendelijk ogende koeien en<br />
een nieuwsgierige vogel kijken toe. De oorbellen en de meeste sierraden zijn weer omgedaan, en de<br />
goddelijke minnaar is nu voorzichtig de lange lokken <strong>van</strong> zijn ge<strong>liefde</strong> aan het kammen. Zij blijft kijken<br />
naar zijn mooie gezicht, dat zich in de steen <strong>van</strong> haar ring weerspiegelt– een veelvoorkomend thema<br />
in <strong>liefde</strong>sgedichten. Vlakbij ligt een blad met kleine flesjes, die wellicht parfum of misschien wrongel,<br />
bevatten en de markt nooit bereikt hebben. Het kan vroeg in de ochtend zijn geweest terwijl de koeien<br />
nog aan het sluimeren waren en de vogels hun nest nog niet hadden verlaten, of laat in de avond toen<br />
de koeien en vogels zich opmaakten voor het slapen.<br />
27
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
De levenslustigheid en spontane betovering straalt <strong>van</strong> de tekening af. De vloeiende en gevoelige<br />
lijnen in combinatie met de elegante poses brengen de schoonheid <strong>van</strong> de menselijke vormen volledig<br />
naar voren, stralend <strong>van</strong> verrukt geluk en tederheid voortkomend uit de vervulling <strong>van</strong> de <strong>liefde</strong>.<br />
28
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
8. Liefdesverdriet in de lente<br />
Ge<strong>liefde</strong>n nemen afscheid<br />
Kangra-stijl, ca. 1800-1820<br />
Volledig ingekleurde tekening op papier,<br />
26 x 18,8 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-68<br />
Deze tekening maakt deel uit <strong>van</strong> een serie afbeeldingen <strong>van</strong> de twaalf Indiase maanden (Baramasa).<br />
De eerste maand <strong>van</strong> Chaitra (maart/april) markeert de lente en het begin <strong>van</strong> een nieuwe<br />
levenscyclus, wanneer de natuur uit een lange sluimerperiode ontwaakt en opbloeit, tot grote vreugde<br />
<strong>van</strong> mens en dier. Evengoed kondigt de Chaitra ook het trekseizoen aan, met de daarbijbehorende<br />
pijn <strong>van</strong> het scheiden <strong>van</strong> ge<strong>liefde</strong>n.<br />
En <strong>liefde</strong>spaar zit op een terras <strong>van</strong> marmer dat uitkijkt over het lentelandschap in bloei. De lucht is<br />
lichtblauw en het grasland geelachtig groen met jong gras. Vogels vliegen in paartjes, met takjes in<br />
hun bek om hun nestje te bouwen. Jonge meisjes en jongens komen elkaar tegen en blijven vrolijk<br />
hangen bij de waterput <strong>van</strong> het dorp waar ze water zijn komen halen. Tussen al deze vreugdevolle<br />
gebeurtenissen ziet men een reiziger in het veld die afscheid <strong>van</strong> zijn familie aan het nemen is.<br />
Hoewel de twee ver<strong>liefde</strong>n op het terras de opwekkende lentelucht inademen, maken zij een treurige<br />
en kibbelende indruk. Dit valt af te lezen <strong>van</strong> de subtiele gebaren <strong>van</strong> hun handen. De knappe held,<br />
gehuld in kledij kenmerkend voor een Rajput edelman, compleet met zwaard en schild, maakt zich op<br />
om te vertrekken en neemt teder afscheid <strong>van</strong> zijn ge<strong>liefde</strong>. De dame echter, blijft redetwisten en<br />
probeert uit alle macht haar minnaar over te halen om te blijven. De sprekende woorden <strong>van</strong> dichter<br />
Keshav Das beschrijven haar gevoelens op een hartverscheurende manier:<br />
" Prachtige klimplanten staan in bloei, bloeiende bomen zijn wederom jong,<br />
En stroompjes en meren zijn bedekt met bloemen.<br />
Vrouwen, stralend <strong>van</strong> geluk, op hun mooist gekleed,<br />
Geven zichzelf over aan het spel der <strong>liefde</strong>.<br />
De papagaaien, de mainas (=spreeuw) en de koel (= koekoek) zingen <strong>liefde</strong>sliedjes.<br />
Waarom denk je erover om weg te gaan, waarom zou je het geluk verstoren in de maand <strong>van</strong><br />
Chaitra, mijn liefje?<br />
(Kavipriya)<br />
29
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
Daarnaast geeft deze tekening op een subtiele manier nog een ander teer punt ten aanzien <strong>van</strong> het<br />
hartzeer te zien. De kledij <strong>van</strong> de man, uitgerust met zwaard en schild, laat namelijk dat hij op<br />
oorlogspad gaat. Dit betekende, volgens de tradities en erecodes <strong>van</strong> de heldhaftige Rajputs, leven of<br />
dood voor hen beiden.<br />
30
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
9. Wanhoop<br />
Verlaten jonge bruid getroost door een meid<br />
Kangra-stijl, ca. 1785-1800<br />
Lijntekening op papier, 25,6 x 15,5 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-57b<br />
Daar de tekening is getekend op de achterkant <strong>van</strong> nr. 13, is hij waarschijnlijk <strong>van</strong> de hand <strong>van</strong><br />
dezelfde kunstenaar. De verlaten heldin is afgebeeld in wanhoop, met haar lieflijke hoofd gebogen en<br />
zichzelf in ellende omarmend, daarbij lusteloos alle gebeurtenissen in de wereld negerend. Een<br />
vertrouwelinge, onmiskenbaar een ervaren oude dienstmeid, probeert haar te troosten.<br />
De versregels die boven de afbeelding zijn geschreven is een dialoog waarin de oudere vrouw de<br />
jonge bruid <strong>van</strong> de onveranderde <strong>liefde</strong> <strong>van</strong> haar afwezige meester probeert te overtuigen, maar het<br />
meisje blijft zich triest en bezorgd voelen, en vraagt zich af: ‘ Zie ik mijn ge<strong>liefde</strong> ooit nog terug ?’<br />
De voorstelling, die door een boog te zien is, speelt zich af op een terras dat uitkijkt over een groot<br />
meer, waarop een aantal passagiersboten te zien zijn. Door op deskundige wijze een aantal<br />
bergketens op verschillende vlakken aan te brengen heeft de kunstenaar een gevoel <strong>van</strong> diepte en<br />
ruimte gecreëerd. Op de achtergrond zijn groepjes bomen en steden te zien, die het oog naar de verte<br />
aan de andere kant <strong>van</strong> het meer trekken. De lijnen zijn sprekend, verfijnd en krachtig tegelijkertijd,<br />
waardoor in visuele termen de verrukkelijke schoonheid <strong>van</strong> de heldin, de kwetsbaarheid <strong>van</strong> haar<br />
jeugd en de diepte <strong>van</strong> haar ontroostbare wanhoop met succes naar voren komen.<br />
Men komt in de Pahari-schilderkunst veel voorstellingen met dit thema tegen, maar toch kan deze<br />
monochrome tekening, met zijn zeer geraffineerde eenvoud en spaarzaamheid aan lijnen, als een <strong>van</strong><br />
de beste voorbeelden beschouwd worden.<br />
31
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
10. Het omkopen <strong>van</strong> de kraanvogels<br />
Een vrouw kijkt naar de bliksem en huiswaartskerende vogels<br />
Kangra-stijl, ca.1850-1900<br />
Geheel ingekleurde tekening op papier, met een<br />
bijbehorend vers op het schutblad,<br />
22,1 x 14,88 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-52<br />
De mooie, prachtig geklede heldin staat op een balkon, voor de open deuren naar haar appartement.<br />
Leunend tegen de muur, brengt ze haar parelsnoer naar haar lippen en kijkt ze naar een sliert witte<br />
kraanvogels en bliksemstralen in de donkere lucht. Bloeiende struiken bij het balkon geven aan dat<br />
het lente is. Het bijbehorende vers luidt als volgt:<br />
" In de Chait maand (Chaitra = maart/april),<br />
Kijkt de jonge dame naar de zware bewolking.<br />
Ze brengt het parelsnoer naar haar mond en<br />
voelt zich verdrietig."<br />
(vertaling D.F. Plukker).<br />
De lenteregen in de maand <strong>van</strong> Chaitra, die jaarlijks de wereld tot leven en <strong>liefde</strong> wekt, brengt ook de<br />
trieste scheiding <strong>van</strong> ge<strong>liefde</strong>n teweeg. De sliert vliegende kraanvogels, vaak gezien in het<br />
regenseizoen, zinspeelt ook op trekkende reizigers. Ongelukkige ver<strong>liefde</strong> vrouwen kopen de<br />
kraanvogels om met hun parels om te blijven. De afgebeelde scène is een trouwe weergave <strong>van</strong> een<br />
bekend vers:<br />
" Ze stapt het balkon op,<br />
ze kijkt naar de wolken,<br />
de schitterende en maanachtige vrouw<br />
die het parelsnoer voor haar gezicht houdt,<br />
" Blijf, O blijf," smeekt ze de kraanvogels !"<br />
(vertaling A.K. Coomaraswamy).<br />
32
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
11. Duifjes aaien<br />
Peinzende en door ge<strong>liefde</strong> verlaten heldin<br />
Chamba-stijl, ca. 1790-1810<br />
Lijntekening op papier, 18,8 x 15,5 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-56<br />
Een eenzame dame zit in een peinzende houding verstrooid een stel duiven te aaien. Het zien <strong>van</strong><br />
een koppeltje roept ongetwijfeld de gedachte aan <strong>liefde</strong> en verlangen bij haar op. Vers 665 <strong>van</strong> de<br />
Bihari Satsai geeft de trieste overpeinzingen <strong>van</strong> de heldin weer:<br />
" Uw gewaden zijn uw vleugels,<br />
graan is uw voedsel,<br />
U bent altijd samen met uw liefje,<br />
Mijn duifje, mijn vogel<br />
Alleen jij bent gelukkig in deze wereld. "<br />
De tekening bestaat uit voortreffelijk getrokken lijnen, vloeiend, krachtig en duidelijk. Er zijn geen<br />
aanwijzingen dat de kunstenaar correcties uit heeft moeten voeren. De zachte ronde vrouwelijke vorm<br />
weerspiegelt het traditionele Indiase ideaal <strong>van</strong> schoonheid en gevoelige aantrekkelijkheid, versterkt<br />
door de elegante gebaren en expressieve houding <strong>van</strong> lichaam, ledematen en handen. Een zekere<br />
robuustheid in de structuur <strong>van</strong> het figuur duidt op de Chamba-stijl.<br />
33
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
12. De storm <strong>van</strong> de scheiding<br />
Een dame die storm en regen trotseert<br />
Kangra-stijl, ca. 1820-1850<br />
Geheel ingekleurde tekening op papier,<br />
29,7 x 24,4 cm.<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-54<br />
De lenteregen, die gepaard gaat met een storm, komt met volle kracht op aarde neer. Ze buigen en<br />
pletten daarbij de bloeiende struiken. De heldin, overvallen door deze stromende regen, probeert haar<br />
hoofd te bedekken en haar evenwicht te behouden terwijl ze zich naar een schuilplaats haast.<br />
De legende die daarbij hoort: ‘ Virahini Nayika (= verlaten heldin), de tegenwerkende regen<br />
trotserend’, verwijst naar haar moedige pogingen om de verpletterende klap <strong>van</strong> de scheiding, waarop<br />
de zware regenval en storm op zinspelen, te dragen. De aandoenlijkheid <strong>van</strong> haar kennelijk<br />
vruchteloze poging en bedroevende resultaat wordt verder benadrukt door de leegte <strong>van</strong> de<br />
schuilplaats waar ze naar toe gaat.<br />
Dit is een populair thema <strong>van</strong> <strong>liefde</strong> en hartzeer dat in de Indiase literatuur en Pahari-tekeningen vele<br />
malen prachtig is afgebeeld. Een vers <strong>van</strong> Bihari’s Ratnakara beschrijft de emotie <strong>van</strong> zo’n door een<br />
ge<strong>liefde</strong> verlaten dame:<br />
" Oh Ge<strong>liefde</strong>, het vuur <strong>van</strong> scheiding is uniek,<br />
het is onuitputtelijk. Het wordt groter bij een<br />
regenbui; de felle vlammen gaan niet uit, zelfs<br />
niet als het stortregent.”<br />
De tekening toont een goeduitgedachte opbouw, met levendige opgewekte lijnen en fijne decoratieve<br />
details. De kennelijk kwetsbare en fijngevoelige vorm de schoonheid in nood, moedig voortploeterend<br />
op haar geslipperde sierlijke voetjes, steekt briljant af tegen de achtergrond <strong>van</strong> een dreigende<br />
donkere lucht. Daar ze op dezelfde gebogen en voortgewaaide manier wordt afgebeeld als de door de<br />
genadeloze natuurkrachten platgedrukte bloeiende takjes en grassprietjes, zal ze er net als zij<br />
uiteindelijk in slagen de uitbarsting <strong>van</strong> de lenteregen en overweldigende innerlijke pijn te boven te<br />
komen.<br />
34
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
13. De eerste druppels regen<br />
De hoopvolle heldin kijkt naar de wolken en kraanvogels<br />
Kangra-stijl, ca. 1785-1800<br />
Lijntekening op papier, met bijbehorende verzen 37 x 27,3 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-57a<br />
Een tekening op hetzelfde papier als nr. 9, en zo te zien door dezelfde bekwame kunstenaar. Zij toont<br />
een lieflijke jongedame die met een huqqa-pijp op een open balkon staat terwijl ze haar hand naar<br />
haar hoofd beweegt in een verwonderd gebaar. Ze kijkt ook naar de dikke wolkendek en de vliegende<br />
kraanvogels, hopend op regen. Een eenzame pauw, neergestreken op het dak <strong>van</strong> een ander<br />
gebouw, kijkt ook verwachtingsvol uit naar de eerste druppels <strong>van</strong> de moessonregen. Een paar<br />
dienstmeisjes beneden hebben in afwachting <strong>van</strong> de regen al een paraplu in hun hand. De sfeer is<br />
sterk beladen met voelbare verwachtingen.<br />
De metafoor <strong>van</strong> een bedroefde minnaar of minnares die nieuws zoekt <strong>van</strong> zijn/haar ge<strong>liefde</strong> in de<br />
wolken, zoals vereeuwigd door Kalidasa’s Meghaduta (Wolken-Boodschapper) <strong>van</strong> de klassieke<br />
periode, blijft een favoriet thema in de Pahari-schilderkunst. Daarnaast kondigt het aanhoudende<br />
gerommel dat het donkere wolkendek met zich meebrengt het regenseizoen aan, de heerlijke tijd dat<br />
de reizigers terug worden verwacht. De wachtende heldin staart hoopvol naar de horizon, en smeekt<br />
de bliksemschichten en zware wolken om de veilige en snelle terugkeer <strong>van</strong> haar ge<strong>liefde</strong>.<br />
In de bijbehorende leesbare tekstregels staat:<br />
" De wolken, O Vriendin, zijn verschenen,<br />
vol zware regen <strong>van</strong> alle kanten.....".<br />
(vertaling D.F. Plukker)<br />
De tekening, bestaande uit krachtige en vloeiende lijnen, toont een bijzonder hoge mate <strong>van</strong><br />
vakkundigheid en perfectie. Zij kan gediend hebben als voorbeeld voor vele tekeningen en<br />
schilderingen, die door andere kunstenaars voltooid werden en die ons bekend zijn uit een aantal<br />
collecties.<br />
35
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
14. De nachtwake<br />
De heldin wacht op de verlate komst <strong>van</strong> haar ge<strong>liefde</strong><br />
Kangra-stijl, ca. 1800-1810<br />
Geheel gekleurde tekening op papier, 37 x 27,3 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-55<br />
In overeenstemming met de definitie <strong>van</strong> een ‘Prositapatika Nayika’ <strong>van</strong> de Indiase dichtkunst over de<br />
<strong>liefde</strong>, wacht de heldin hier met diep verlangen op de terugkeer <strong>van</strong> haar ge<strong>liefde</strong>. De afgesproken tijd<br />
is verstreken, en hij is nog niet teruggekeerd. De ongelukkige dame zit in het gezelschap <strong>van</strong> haar<br />
dienstmeisjes, maar in een houding <strong>van</strong> verdriet en verlangen, zichzelf omarmend om haar hartzeer te<br />
verzachten. De deur <strong>van</strong> het huis is nu dicht, omdat de afgesproken tijd gekomen en verstreken is. De<br />
donkere wolken, de bliksemschichten en de vliegende kraanvogels kondigen het regenseizoen aan,<br />
de tijd waarin reizigers <strong>van</strong> verre terug zouden moeten keren. De papiha-vogel is in zijn eentje is<br />
neergestreken op dak <strong>van</strong> de poort en kijkt intens naar de donkere en regenachtige nacht: dit<br />
benadrukt het verlangen en ongerustheid <strong>van</strong> de heldin. Het flikkerende licht <strong>van</strong> de vuurvliegjes in het<br />
donkere woud, weerspiegelt echter het aanhoudende vuurtje <strong>van</strong> hoop.<br />
De schildering lijkt een redelijk goede vertolking <strong>van</strong> verse 137 <strong>van</strong> Bhartrhari's klassieke werk te zijn:<br />
" Flitsende bliksemschichten,<br />
Voorbijdrijvende geuren <strong>van</strong> tropische pijnbomen,<br />
Onweer klinkt uit opeenstapelende wolken,<br />
Pauwen krijsen in amoureuze tonen -<br />
Hoe zullen meisjes met lange wimpers<br />
Deze emotievolle dagen doorbrengen<br />
in de afwezigheid <strong>van</strong> hun ge<strong>liefde</strong> ".<br />
Dat deze hartverscheurende wake uiteindelijk zal eindigen in een gelukkige hereniging wordt<br />
gesuggereerd door de aanwezigheid <strong>van</strong> vele pauwenpaartjes, de vogel die met de zon en het licht<br />
worden geassocieerd, en die hier in het donkere woud om het huis afgebeeld zijn.<br />
36
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
15. Huiselijk geluk<br />
Een leider <strong>van</strong> een bergstaat en zijn bruid<br />
Guler-stijl, ca. 1800-1850<br />
Gekleurde tekening op papier, 19 x 12,5 cm<br />
Collectie Vogel, RMV 3025-76<br />
Een raja <strong>van</strong> een bergstaatje deelt een gelukkig en intiem moment met zijn ge<strong>liefde</strong>. Terwijl ze heerlijk<br />
samen in de gezelligheid <strong>van</strong> hun privé vertrek zitten, houdt hij teder haar hand vast, terwijl hij<br />
<strong>liefde</strong>vol in haar ogen kijkt en tevreden rookt. Zij beantwoordt zijn blik op een nogal verlegen, maar<br />
<strong>liefde</strong>volle en vertrouwende manier. De rode kleur <strong>van</strong> haar, goudomrande gewaad duidt erop dat de<br />
bruiloftsceremonie net beëindigd is en de grote kist in de buurt <strong>van</strong> het paar bevat waarschijnlijk de<br />
bruidsschat. Een komfoortje met gloeiende kolen op de voorgrond suggereert een koud jaargetijde, en<br />
versterkt tegelijkertijd de menselijke warmte, waarmee de scène is doordrenkt.<br />
Het thema <strong>van</strong> een raja, of gezinshoofd, samen met zijn ge<strong>liefde</strong> in de vertrouwdheid <strong>van</strong> hun<br />
binnenkamer, weerspiegelt het ideale huiselijk geluk, rust, geborgenheid en tevredenheid die horen bij<br />
een gelukkig getrouwd leven – het ultieme ideaal <strong>van</strong> menselijke <strong>liefde</strong> en romantiek.<br />
“ Dit is het verrukkelijke terrein der <strong>liefde</strong><br />
Hier staan tijd en hemelen stil<br />
Hier kunnen de bruid en bruidegom<br />
Nooit oud worden<br />
Hier houden de fonteinen nooit op met spelen<br />
En blijft de nacht voor altijd jong<br />
(Sawant Singh, Raja <strong>van</strong> Kishangarh)<br />
Het lijkt alsof de details in de achtergrond opzettelijk weggelaten zijn, om de sierlijke en kleurrijke<br />
figuren extra uit te laten komen in een eenvoudige omlijsting, gevormd door een marmeren boog en<br />
draperieën met een geometrisch patroon. De sierlijke decoratieve details <strong>van</strong> het kleed, <strong>van</strong> de<br />
schouderdoek <strong>van</strong> de Raja en de sieraden <strong>van</strong> de dame volgen de stijl uit het vroeg-19 e -eeuwse<br />
Guler.<br />
37
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
V. BIBLIOGRAFIE<br />
Aijazuddin, F.S.<br />
1977 Pahari Paintings and Sikh Portraits in the Lahore <strong>Museum</strong>, London etc.<br />
Archer, M.<br />
1992 Company Paintings, Indian Paintings of the British Period, London.<br />
Archer, W.G.<br />
1957 The Loves of Krishna in Indian Painting and Poetry, London.<br />
1966 Paintings of the Sikhs, London.<br />
1973 Indian Paintings from the Punjab Hills, A survey and history of Pahari miniature painting, 2<br />
vols., London/Delhi.<br />
Bach. H.<br />
1985 Indian Love Paintings, New Delhi.<br />
Bahadur, K.P.<br />
1972 The Rasikapriya of Keshavadasa, translated into English verse, Delhi etc.<br />
Barrett, D. & B. Gray<br />
1978 Indian Painting, Treasures of Asia, New York.<br />
Basham, A.L<br />
1967 The Wonder that was India, 3 rd revised ed., London.<br />
Coomaraswamy, A.K.<br />
1926 Catalogue of the Indian Collections in the <strong>Museum</strong> of Fine Arts, Boston, Part V, Cambridge<br />
Mass.<br />
1973 Rajput Painting, 2 volumes in one, repr., New York.<br />
Dwiwedi, V.P.<br />
1979 Baramasa – The Song of Seasons in Literature and Art, Delhi.<br />
Goswamy, B.N. & E. Fischer<br />
1992 Pahari Masters, Court Painters of Northern India, Artibus Asiae Supplementum XXXVIII,<br />
Zurich.<br />
Grewal, J.S.<br />
1990 The Sikh of the Punjab, The New Cambridge History of India, II, 3, Cambridge.<br />
Grierson, G.A.<br />
1896 The Satsaiya of Bihari, with a Commentary entitled the Lolacandrika, Calcutta.<br />
Hutchison, J. & J.Ph. Vogel<br />
1933 History of the Panjab Hill States, 2 vols., Lahore.<br />
Jha, A.H.<br />
1973 The Veiled Moon, Translation of Bihari Satsai, New Delhi.<br />
Khandalavala, K.<br />
1958 Pahari Miniature Painting, Bombay.<br />
Lim, K.W.<br />
1957-58 The Writings of Dr. J. Ph. Vogel, Journal of Oriental Research, Madras, vol.27, parts I-IV,<br />
pp.17-47.<br />
38
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
Losty, J.P.<br />
1982 The Art of the Book in India, London.<br />
Miller, B.S.<br />
1967 Bhartrhari : Poems, New York and London.<br />
1977 Love Song of the Dark Lord, Jayadeva’s Gitagovinda, New York.<br />
V.C. Ohri & R.C. Craven, Jr.<br />
1998 Painters of the Pahari Schools, Marg, vol.50, no.1, September 1998.<br />
Pal, P.<br />
1993 Indian Paintings, A Catalogue of the Los Angeles <strong>Museum</strong> of Art Collection, vol.I, 1000-1700,<br />
Los Angeles.<br />
Randhawas, M.S.<br />
1961 Maharaja Sansar Chand, the patron of Kangra painting, Roopa-Lekha, vol.32, no.2, pp.1-30.<br />
1962 Kangra Painting on Love, New Delhi.<br />
1963 Kangra Painting of the Gita Govinda, New Delhi.<br />
1966 Kangra Paintings of the Bihari Sat Sai, New Delhi.<br />
Sinha, I.<br />
1980 The Love Teachings of Kamasutra, London.<br />
Stronge, S. (ed.)<br />
1999 The Arts of the Sikh Kingdoms, London.<br />
Vatsyayana,<br />
1963 The Kama Sutra, translated by Sir R. Burton and F.F. Arbuthnot, ed. by W.G. Archer, London.<br />
Vogel, J.Ph.<br />
1909 Catalogue of the Bhuri Singh <strong>Museum</strong> at Chamba. Calcutta.<br />
1911 Antiquities of Chamba State, Part I, Inscriptions of the Pre-Muhammadan Period,<br />
Archaeological Survey of India, New Imperial Series, vol.XXVI, Calcutta.<br />
Zwalf, W. (ed.)<br />
1985 Buddhism, Art and Faith, London.<br />
39
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
VI. GLOSSARIUM<br />
Arjuna<br />
Derde <strong>van</strong> de vijf Pandava broers; een leidend figuur in de legende <strong>van</strong> de Mahabharata.<br />
Baramasa<br />
‘De twaalf maanden’; een cyclus <strong>van</strong> gedichten die de gevoelens en het gedrag <strong>van</strong> minnaars tijdens<br />
elk <strong>van</strong> de twaalf maanden beschrijft.<br />
Basohli<br />
Een bergstaat in de Punjab; een belangrijk centrum <strong>van</strong> de Indiase miniatuurschilderkunst.<br />
Bhartrihari<br />
Auteur <strong>van</strong> een aantal lyrische gedichten, waarschijnlijk uit de 7e eeuw.<br />
Bihari Lal<br />
Een 17 e -eeuwse Hindi-dichter; auteur <strong>van</strong> de Bihari Sat Sai en Ratnakara.<br />
Bihari Satsai<br />
‘Honderd liedjes <strong>van</strong> Bihari’, het beroemdste werk <strong>van</strong> Bihari Lal.<br />
Chamba<br />
Een bergstaat in de Punjab; een belangrijk centrum <strong>van</strong> de Indiase miniatuurschilderkunst<br />
Devi<br />
‘De godin’, vrouw <strong>van</strong> de god Shiva, de universele Moeder en personificatie <strong>van</strong> het vrouwelijke<br />
element.<br />
Devi Mahatmaya Purana<br />
Een religieus werk, dat met name Devi verheerlijkt.<br />
Durga<br />
Een destructieve vorm <strong>van</strong> Devi.<br />
Garhwal<br />
Een bergstaat in de Punjab.<br />
Gita Govinda<br />
‘Het lied <strong>van</strong> de veehoeder’. Gedicht in Sanskrit door Jayadeva (geschreven 1180-1200), dat uitvoerig<br />
verhaalt over de <strong>liefde</strong> tussen Krishna en Radha.<br />
Guler<br />
Een bergstaat in de Punjab; een belangrijk centrum <strong>van</strong> de miniatuurkunst.<br />
Hamir Hath<br />
`De trots <strong>van</strong> Hamir’. Een ballade in Hindi die het beleg door Sultan Ala-ud-din Khilji uit Delhi <strong>van</strong> de<br />
stad <strong>van</strong> Raja Hamir Dev, Ranthambhor in Rajasthan, beschrijft.<br />
Hanuman<br />
Een aanvoerder <strong>van</strong> de apen met bovennatuurlijke krachten die Rama steunde in zijn gevechten met<br />
de demonkoning <strong>van</strong> Lanka.<br />
Hindur<br />
Een bergstaat in de Punjab.<br />
Huqqa<br />
Een geraffineerde soort waterpijp.<br />
40
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
Jayadeva<br />
Een befaamde dichter uit de 12e eeuw, auteur <strong>van</strong> de Gita Govinda.<br />
Kalidasa<br />
Een belangrijke dichter en toneelschrijver uit de Indiase klassieke periode (ca. 5 e eeuw), auteur <strong>van</strong> de<br />
Meghaduta.<br />
Kavipriya<br />
`Het getijdenboek <strong>van</strong> de dichter’, een <strong>liefde</strong>sgedicht <strong>van</strong> Keshav Das.<br />
Keshav Das<br />
Een beroemde dichter uit de laat-16e eeuw; auteur <strong>van</strong> de Kavipriya en Rasikapriya.<br />
Kiratarjuniya<br />
‘Arjuna en de bergbewoner’, een oeuvre in Sanskriet dat de ontmoeting en het gevecht tussen Arjuna<br />
en de god Shiva, vermomd als bergbewoner, beschrijft.<br />
Kishangarh<br />
Een staat in Rajasthan, een belangrijk centrum voor de miniatuurschilderkunst.<br />
Krishna Lila<br />
‘Het spel of geflirt <strong>van</strong> Krishna’, een term vooral toegepast op zijn amoureuze gedragingen met Radha<br />
en de herderinnetjes <strong>van</strong> Gokul.<br />
Mahabharata<br />
‘De grote oorlogen <strong>van</strong> de Bharatas’; een epos over de oorlogen tussen de zonen <strong>van</strong> twee broers, de<br />
Pandava’s en de Kaurava’s.<br />
Mandi<br />
Een bergstaat in de Punjab.<br />
Manini nayika<br />
‘De trotse heldin’, een term die veel ongelukkige soorten ‘nayikas’ (heldinnen) omvat.<br />
Meghaduta<br />
`De wolkenboodschapper’, een gedicht <strong>van</strong> Kalidasa.<br />
Nayaka and Nayika<br />
‘Helden en heldinnen’, vormen een favoriet onderwerp <strong>van</strong> Indiase <strong>liefde</strong>sgedichten.<br />
Nurpur<br />
Een bergstaat in de Punjab.<br />
Panjab/Punjab<br />
`Land <strong>van</strong> de vijf rivieren’, de regio bestaande uit heuvelachtige uitlopers <strong>van</strong> de westelijke Himalaja.<br />
Papiha<br />
Een gekuifde Indiase koekoek, vaak gebruikt als symbool <strong>van</strong> <strong>liefde</strong> en verlangen.<br />
Prositapatika nayika<br />
‘Zij die waanzinnig wordt <strong>van</strong> het wachten op haar ge<strong>liefde</strong> die nog niet op het afgesproken tijdstip is<br />
verschenen’.<br />
Purana<br />
Oude religieuze werken die verhandelingen bevatten over kosmogonie, kosmologie, genealogie en<br />
heldendaden <strong>van</strong> de goden en halfgoddelijke dynastieën die de aarde besturen.<br />
Raja/Rajah<br />
Een koning of hoofdman.<br />
41
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
Rajasthan<br />
Een droog gebied in West-India, ook een Rajput-bolwerk.<br />
Rajput<br />
Strijdlustige dynastieën, beroemd om hun heldendaden en strikte erecodes; of de krijgers wonnen de<br />
oorlog of ze sneuvelden op het slagveld; hun vrouwen volgen hen in hun dood.<br />
Rama<br />
Zevende incarnatie <strong>van</strong> Vishnu en de verpersoonlijking <strong>van</strong> rechtvaardigheid en deugdzaamheid.<br />
Ramayana<br />
‘De avonturen <strong>van</strong> Rama’; een epos dat de daden <strong>van</strong> Rama beschrijft, die op zoek is naar zijn vrouw<br />
Sita, die is ontvoerd door de demonkoning <strong>van</strong> Lanka.<br />
Rasikapriya<br />
‘Het getijdenboek <strong>van</strong> de ge<strong>liefde</strong>’, een <strong>liefde</strong>sgedicht in Hindi <strong>van</strong> Keshav Das.<br />
Samyoga<br />
‘Vereniging’, een term toegepast op de gelukkige categorieën <strong>van</strong> verenigde ge<strong>liefde</strong>n.<br />
Sawant Singh <strong>van</strong> Kishangarh<br />
Een grote beschermheer <strong>van</strong> kunst en fervent aanbidder <strong>van</strong> Krishna.<br />
Viraha/Viyoga<br />
‘Scheiding’, een term toegepast op de ongelukkige categorieën <strong>van</strong> verdrietige of verlaten ge<strong>liefde</strong>n.<br />
Virahini nayika<br />
‘Verlaten’ of ‘verdrietige’ heldin.<br />
42
noten<br />
`GEMOEDSSTEMMINGEN VAN LIEFDE '. INDIASE MINIATUREN UIT DE COLLECTIE VAN HET RMV © NANDANA CHUTIWONGS<br />
Digitale publicaties <strong>van</strong> het Rijksmuseum voor <strong>Volkenkunde</strong><br />
1 Voor een bijna complete lijst <strong>van</strong> Vogels publicaties, zie K.W. Lim, The Writings of Dr. J.Ph. Vogel, ‘Journal of Oriental<br />
Research’, deel 27, nrs. II-IV, pag.17-47.<br />
2 J. Hutchison & J. Ph.Vogel, History of the Panjab Hill States, 2 vols., Government Printing, Lahore 1933.<br />
3 J. Ph. Vogel, ‘Antiquities of Chamba States’. Deel I, ‘Inscriptions of the Pre-Muhammadan Period’, ‘Archaeological Survey of<br />
India’, ‘New Imperial Series’, deel XXXVI, Calcutta 1911.<br />
4 Zie hiervoor J. Ph.Vogel, ‘Catalogue of the Bhuri Singh <strong>Museum</strong> at Chamba’, Calcutta, 1909.<br />
5 Zie F.S. Aijazuddin, ‘Pahari Paintings and Sikh Portraits in the Lahore <strong>Museum</strong>’, London, 1977, met name pag. XXI.<br />
6 Hieronder bevinden zich prachtige 11e –12e-eeuwse manuscripten uit Noordoost-India, zie D. Barrett en B. Gray, ‘Indian<br />
Painting’, New York, 1978, pag. 51-54; J.P. Losty, ‘The Art of the Book in India’, London, 1982, pag. 18-36; P. Pal, ‘Indian<br />
Painting’, A cataloque of the Los Angeles County <strong>Museum</strong> of Art Collection, vol. I, Los Angeles, 1993, pag. 43-73; W. Zwalf,<br />
‘Buddhism, Art and Faith’, London, 1985, nrs. 62, 81. Voor 14 e tot 16 e -eeuwse geïllustreerde manuscripten uit West-India, zie<br />
Gray en Barrett, ‘Indian Painting’, pag. 54; Pal, ‘Indian Painting’, pag. 77-149.<br />
7Voor de meest uitgebreide informatie over Pahari-miniatuurschilder-kunst, zie K. Khandalavala, ‘Pahari Miniature Painting’,<br />
Bombay 1958; en W.G. Archer, ‘Indian Paintings from the Punjab Hills’: Indian Paintings from the Punjab Hills: a survey and<br />
history of Pahari miniature paintings, London, 1973.<br />
8 Zie Archer, ‘Indian Paintings from the Punjab Hills’, pag. 16-52, 63-91.<br />
9 Zie M.S. Randhawa, Maharaja Sansar Chand, the patron of Kangra painting, in Roopa-Lekha, in Roopa-Lekha, deel 32, nr. 2,<br />
december 1961, pag. 1-30; en Archer, ‘Indian Paintings from the Punjab Hills’, pag. 249-252.<br />
10 Zie B.N. Goswami en E. Fischer, ‘Pahari Masters’, Court Painters of Northern India, Artibus Asiae Supplementum XXXVIII,<br />
Zurich 1992; en V.C. Ohri en R.C. Craven Jr., ‘Painters of the Pahari Schools’, Marg, deel 50, nr. 1, september 1998.<br />
11 Zie W.G. Archer, ‘Paintings of the Sikhs’, London 1966; J.S. Grewal, ‘The Sikh of the Punjab’, in ‘The New Cambridge History<br />
of India’, deel II, 3, Cambridge 1990; en S. Stronge (ed.), ‘The Arts of the Sikh Kingdoms’, London 1999.<br />
12 Zie M. Archer, ‘Company Paintings’, Indian Paintings of the British Period, London, 1992.<br />
13 Voor meer informatie over materialen en technieken, zie A.K. Coomaraswamy, ‘Catalogue of the Indian Collections in the<br />
<strong>Museum</strong> of Fine Arts, Boston’, Cambridge Mass., 1926, Deel V, pag. 20-22; Khandalavala, ‘Pahari Miniature Painting’, pag.<br />
247-255.<br />
14 Zie W.G. Archer, ‘The Loves of Krishna in Indian Painting and Poetry’, London, 1957; M.S. Randhawa, ‘Kangra Paintings of<br />
the Gita Govinda’, New Delhi 1963; B. S. Miller, ‘Love Song of the Dark Lord, Jayadeva’s Gitagovinda’, New York, 1977.<br />
15 Zie Bahadur, K.P., ‘The Rasikapriya of Keshavadasa’, Delhi, 1972; Coomaraswamy, A.K., ‘Catalogue of the Indian Collections<br />
in the <strong>Museum</strong> of Fine Arts, Boston’, pag. 64-68.<br />
16 Zie V.P. Dwiwedi, Baramasa – ‘The Song of Seasons in Literature and Art’, Delhi, 1980.<br />
17 See G.A. Grierson, The Satsaiya of Bihari, with a commentary entitled the Lalacandrika, Calcutta, 1896; and A.N. Jha, The<br />
Veiled Moon, Translation of Bihari Satsai, New Delhi 1973; M.S. Randhawa, Kangra Paintings of the Bihari Sat Sai, New Delhi,<br />
1966.<br />
18 Zie A. L. Basham, ‘The Wonder that was India’, 3 rd revised ed., London, 1967, pag. 317-318.<br />
19 Zie I. Sinha, ‘The Love Teachings of Kamasutra’, London, 1980.<br />
20 Zie W.G. Archer, ‘The Loves of Krishna in Indian Painting and Poetry’, London, 1957; M.S. Randhawa, ‘Kangra Paintings of<br />
the Gita Govinda’, New Delhi 1963; B. S. Miller, ‘Love Song of the Dark Lord, Jayadeva’s Gitagovinda’, New York, 1977.<br />
21 Zie M. S. Randhawa, ‘Kangra Painting on Love’, New Delhi, 1962; H. Bach, ‘Indian Love Paintings’, New Delhi, 1985.<br />
43