verkooptentoonstelling 2008 - Kunsthandel Mark Smit, Ommen
verkooptentoonstelling 2008 - Kunsthandel Mark Smit, Ommen
verkooptentoonstelling 2008 - Kunsthandel Mark Smit, Ommen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>verkooptentoonstelling</strong> <strong>2008</strong>
Wilhelm Ferdinand Abraham Isaac ‘Willem’ Vaarzon Morel | 1868 - 1955<br />
Elegante dames op de markt in Middelburg<br />
Olie op doek 53 x 67 cm, gesigneerd rechtsboven<br />
Omslag:<br />
Johannes Carolus Bernardus ‘Jan’ Sluijters | 1881 - 1957<br />
Voorjaarsbloemen in een vaas<br />
Voor beschrijving zie pag. 66.<br />
Pagina 1:<br />
Hendrik Willem Mesdag | 1831 - 1915<br />
De verkoop van de visvangst op het strand van Scheveningen<br />
Voor beschrijving zie pag. 38.
Verkooptentoonstelling <strong>2008</strong><br />
Zaterdag 9 t/m zondag 24 februari<br />
Openingstijden tentoonstelling: dinsdag t/m zondag 11.00 – 17.00 uur<br />
(maandagen gesloten)<br />
Voor informatie en prijzen<br />
kunt u contact opnemen met:<br />
Mr <strong>Mark</strong> H.G. <strong>Smit</strong><br />
0529 - 469 280<br />
info@marksmitkunsthandel.nl<br />
Anna S.J. <strong>Smit</strong>-Loor<br />
0529- 469 280<br />
asmit@marksmitkunsthandel.nl<br />
<strong>Mark</strong> <strong>Smit</strong> <strong>Kunsthandel</strong> B.V.<br />
<strong>Mark</strong>t 5 7731 DB <strong>Ommen</strong><br />
T 0529 - 469 280 F 0529 - 469 282<br />
www.marksmitkunsthandel.nl<br />
Buiten tentoonstelling geopend:<br />
woensdag t/m zaterdag van 11.00-17.00 uur en op afspraak
<strong>Mark</strong> <strong>Smit</strong>, Anna <strong>Smit</strong>-Loor en Mariken Keunen.<br />
Voorwoord<br />
La primavera [lente], L’estate [zomer], L’autunno [herfst] en<br />
L’inverno [winter]; op meesterlijke wijze componeerde Antonio<br />
Vivaldi in 1725 De vier jaargetijden, een cyclus van vier concerten<br />
waarin de vier seizoenen muzikaal worden getypeerd. Die spelen<br />
sinds eeuwen ook een belangrijke rol in de Nederlandse landschaps-<br />
schilderkunst. Elk seizoen kent zijn eigen type weer met bijbeho-<br />
rende lichteffecten. In de zeventiende eeuw spanden vele schilders,<br />
onder wie Jan van Goyen en Jacob van Ruisdael, zich in om het<br />
Hollandse licht van elk jaargetijde optimaal weer te geven.<br />
Vanaf het begin van de negentiende eeuw werd het licht in de<br />
Nederlandse provinciën herontdekt door de schilders van de Neder-<br />
landse Romantiek, die daaraan een eigen interpretatie gaven. De<br />
schilders wisten het landschap met nauwkeurige penseeltoets vast<br />
te leggen. In onze collectie treft u een sfeervol ijsgezicht aan van<br />
de romantische schilder Anthony Andreas de Meijier (1806-1867),<br />
waarin hij op knappe wijze het licht van een winter in Holland<br />
heeft weergegeven (p. 7). Waar dat licht wordt tegengehouden<br />
door molens en figuren ontstaan picturaal interessante schaduw-<br />
gebieden. Adrianus Eversen (1818-1897) speelt in Stadsgezicht met<br />
figuren met zomers licht, dat van rechts de gevels van de huizen<br />
doet oplichten (p. 9).<br />
Ook de schilders van de Haagse School concentreerden zich op het<br />
Nederlandse landschap met zijn zo karakteristieke wisselend licht.<br />
Ze schilderden meestal aan zee en in de duinen bij Scheveningen of<br />
Katwijk, maar ook in de Nederlandse polders of op de zandgronden<br />
in Het Gooi, Drenthe of Brabant. Met losse toets creëerden zij een<br />
nieuw soort kunst waarin het Nederlandse landschap en zeegezicht<br />
met zijn sterk wisselende weertypes en lichteffecten een hoofdrol<br />
speelde. Jan Hendrik Weissenbruch (1824-1903) zei eens: ‘Licht en<br />
Lucht, dat zijn de grote tovenaars. We moeten het van boven heb-<br />
ben’. En een befaamde uitspraak van Willem Maris (1844-1910) is:<br />
‘Ik schilder geen koeien, maar lichteffecten’. Een goed voorbeeld
uit onze collectie is de aquarel Koeien aan de waterkant van Willem<br />
Roelofs (1822-1897); de herfst is op komst maar onder een stra-<br />
lende najaarszon grazen nog de koeien (p. 24). De koude en trage<br />
atmosfeer van een winterse dag in de Hollandse polder is treffend<br />
weergegeven in het Winterlandschap bij Overschie van Paul Gabriël<br />
(1828-1903; p. 26).<br />
In het begin van de twintigste eeuw werkten schilders als Jan<br />
Toorop (1858-1928), Piet Mondriaan (1872-1944), Leo Gestel (1881-<br />
1941) en Jan Sluijters (1881-1957) met een nieuwe benadering van<br />
het licht door deze als het ware in kleurfactoren te ontleden via<br />
kleurpuntjes of -streepjes. In deze zogenoemde luministische of<br />
neo-impressionistische stijl lieten ze zich inspireren door het licht<br />
op Walcheren, met name in Domburg. De van oorsprong Haagse<br />
kunstenares Jacoba van Heemskerck (1876-1923) schilderde onder<br />
invloed van de nauwelijks oudere Mondriaan in 1909 het baanbre-<br />
kende werk Iepenlaan bij Domburg (p. 63). Haar sensatie van het<br />
Zeeuwse landschap vertaalde ze door fel blauwe, paarse en groene<br />
kleuren te gebruiken.<br />
De schilders van de Groninger Ploeg gingen vanaf de jaren twintig<br />
het Groningse platteland op. Onder invloed van de Duitse expres-<br />
sionist Kirchner (1880-1938) schilderden zij met grove streken in<br />
felle kleuren het noordelijk landschap. Dat is goed te zien op het<br />
zonovergoten Gezicht op Saaksum van Johan Dijkstra (1896-1978;<br />
p. 79). Zoals bij Vivaldi zijn dus alle seizoenen in onze collectie goed<br />
en gevarieerd vertegenwoordigd.<br />
Graag attendeer ik u op de aantrekkelijke (muziek) theater-voor-<br />
stellingen in de catalogus. Een zeldzaam werk is De loge van Martin<br />
Monnickendam (1874-1943); niet vaak komen er goede werken van<br />
deze schilder op de markt (p. 54). Heel bijzonder is ook de gouache<br />
van de beroemde Duitse satiricus Ferdinand von Reznicek (1868-<br />
1909; p. 49). Beide kunstenaars typeren op karakteristieke wijze het<br />
theaterpubliek aan het begin van de twintigste eeuw.<br />
<strong>Mark</strong> <strong>Smit</strong> <strong>Kunsthandel</strong> (moderne zaal).<br />
De collectie moderne kunst wordt met zorg uitgebreid. Voortdu-<br />
rend zoeken wij naar abstracte werken van goede kwaliteit uit de<br />
jaren veertig, vijftig en zestig. De werken van Willem Hussem (1900-<br />
1974; p. 89) en Geer van Velde (1898-1977; p. 95) zijn hier uitsteken-<br />
de voorbeelden van. Met onze collectie, die de periode 1800-1970<br />
bestrijkt, proberen wij de kunstliefhebber een gevarieerd aanbod<br />
te bieden. Wij hebben schilderijen in verschillende prijsklassen en<br />
genres, zodat de beginnende kunstkoper zowel als de meer ervaren<br />
verzamelaar bij ons in <strong>Ommen</strong> te kust en te keur kan gaan.<br />
In de afgelopen zes jaar heeft onze firma een sterke groei door-<br />
gemaakt. Zodoende hebben wij het spectaculaire meesterwerk<br />
Gezicht op Keizersgracht / hoek Reguliersgracht te Amsterdam van<br />
George Hendrik Breitner (1857-1923) kunnen kopen. Door de prach-<br />
tige penseelvoering en het zonnige kleurgebruik wordt dit doek<br />
door velen beschouwd als een hoogtepunt van het Hollands impres-<br />
sionisme. Het werk was tot 20 januari <strong>2008</strong> als bruikleen van onze<br />
kunsthandel aan het Museum Mesdag te Den Haag te bewonderen<br />
op de tentoonstelling Dwars door de stad aldaar en wordt momen-<br />
teel kundig schoongemaakt door onze restaurateur.<br />
De groei maakte ook personele uitbreiding noodzakelijk. Daarom<br />
is drs. Mariken Keunen onlangs bij ons in dienst getreden. Zij is<br />
kunsthistorica en zal zowel voor als achter de schermen werkzaam<br />
zijn. Mariken zal graag met u kennismaken op de tentoonstelling in<br />
onze kunsthandel.<br />
Wij hopen dat onze veelzijdige presentatie bij u gevoelige snaren<br />
weet te raken. U bent van harte welkom op de tentoonstelling.<br />
Graag tot ziens in <strong>Ommen</strong>.<br />
<strong>Ommen</strong>, januari <strong>2008</strong><br />
<strong>Mark</strong> <strong>Smit</strong>
t<br />
Anthony Andreas de Meijier<br />
De Meijier is een van de leerlingen van de beroemde Andreas<br />
Schelfhout (1787-1870). Andere bekende leerlingen zijn Wijnand<br />
Nuyen (1813-1839), Johan Bartold Jongkind (1819-1891) en H.J.<br />
Weissenbruch (1824-1903). Specialiteiten van Schelfhout waren<br />
wolkenpartijen en ijsgezichten (in de 19de eeuw waren de winters<br />
veel strenger dan nu het geval is). Die kwaliteiten treffen we ook<br />
aan in dit schilderij van zijn begaafde leerling.<br />
Topografisch is dit schilderij uit 1855 heel interessant: het geeft een<br />
goed beeld van hoe de omgeving van Den Haag er in 1855 uitzag<br />
en hoe de oude en de nieuwe tijd, windkracht en stoom, toen<br />
samengingen.<br />
Op de achtergrond het Den Haag zoals dat grotendeels in de<br />
Gouden Eeuw vorm heeft gekregen, met tekenen van de opko-<br />
mende industrialisatie. Rechts naast de molen op de voorgrond zien<br />
we (v.l.n.r.) de toren van de Grote of Sint Jacobskerk (15de eeuw),<br />
daarnaast wat kleiner de contouren van, vermoedelijk, de Waalse<br />
Kerk die in 1808 werd gebouwd; in het midden het silhouet van de<br />
Nieuwe Kerk (1649-1656). Rechts daarvan rukt de nieuwe tijd op. In<br />
het midden de pijpen van Pletterij Enthoven, het eerste en belang-<br />
rijkste moderne bedrijf in Den Haag dat op kolen en stoom draaide,<br />
waar metaal gegoten en geplet werd en dat tussen 1825 en 1905<br />
gevestigd was op wat nu de Pletterijkade heet.<br />
Vanaf uiterst rechts stoomt een trein op naar station Hollands Spoor<br />
dat toen nog aan de rand van Den Haag was gelegen. De ‘oude’ lijn,<br />
de spoorlijn van Amsterdam naar Haarlem, was in 1843 doorgetrok-<br />
ken naar Den Haag en lag nog niet op een hoge spoordijk zoals nu<br />
al meer dan een eeuw het geval is. Op de voorgrond links aan de<br />
Trekvliet de Laakmolen, die in deze vorm sinds 1699 op de plaats<br />
staat waar hij nu nog staat. Detail<br />
Huidige situatie
Anthony Andreas de Meijier | 1806 - 1867<br />
Winterlandschap bij de Trekvliet en de Trekweg, even buiten Den Haag<br />
Olie op paneel 54.5 x 76 cm, verso gesigneerd en gedateerd 1855
Eduard Alexander Hilverdink | 1846 - 1891<br />
Figuren op de Prins Hendrikkade met de Schreierstoren, Amsterdam<br />
Olie op paneel 23 x 32 cm, gesigneerd linksonder<br />
Charles Henri Joseph Leickert | 1816 - 1907<br />
Figuren in een winters straatje<br />
Olie op paneel 25 x 20 cm, gesigneerd rechtsonder
Adrianus Eversen | 1818 - 1897<br />
Zomers stadsgezicht met figuren<br />
Olie op paneel 33 x 44 cm, gesigneerd rechtsonder met initialen
Andreas ‘Andries’ Schelfhout | 1787 - 1870<br />
Strandgezicht met bomschuiten en figuren<br />
Aquarel 14.2 x 20 cm, gesigneerd linksonder<br />
10<br />
Charles Henri Joseph Leickert | 1816 - 1907<br />
Figuren op het strand bij opkomende zon<br />
Olie op paneel 24.7 x 30 cm (ovaal),<br />
gesigneerd rechtsonder met initialen
Charles Henri Joseph Leickert | 1816 - 1907<br />
Panoramisch landschap met een stad in het verschiet<br />
Olie op doek 66.5 x 100 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd ‘67<br />
11
Johannes Hermanus Barend Koekkoek | 1840 - 1912<br />
Woelige zee met diverse schepen<br />
Olie op doek 64 x 100 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ‘61<br />
Herkomst: <strong>Kunsthandel</strong> P.A. Scheen, Den Haag.<br />
Literatuur: P.A. Scheen, Lexicon Nederlandse Beeldende Kunstenaars 1 0-1 0, Den Haag 1981, afbeelding 345.<br />
1
Everhardus Koster | 1817 - 1892<br />
Zeilschepen in een riviermonding<br />
Olie op paneel 52.7 x 72.6 cm, gesigneerd linksonder<br />
Christiaan Cornelis Kannemans | 1812 - 1884<br />
Hollandse zeilschepen op een woelige zee<br />
Olie op paneel 33.7 x 44.6 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd 1856<br />
1
Andreas ‘Andries’ Schelfhout | 1787 - 1870<br />
IJsgezicht met schaatsers en koek-en-zopie<br />
Olie op paneel 29.3 x 41 cm, gesigneerd linksonder en te dateren omstreeks 1825<br />
1
Frederik Marinus Kruseman | 1816 - 1882<br />
Winterlandschap met houtsprokkelaar<br />
Olie op paneel 17.2 x 22.8 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd 1860<br />
Herkomst: Part. bezit, Zwitserland.<br />
1
Albertus Verhoesen | 1806 - 1881<br />
Een pauw, kippen en een haan in een zonnig landschap<br />
Olie op paneel 13.3 x 17.8 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd 1877<br />
Albertus Verhoesen | 1806 - 1881<br />
Haan, kippen en kuikens bij een korf<br />
Olie op paneel 13.3 x 17.8 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd 1877<br />
1<br />
Hermanus Willem Koekkoek | 1867 - 1929<br />
Grenadier<br />
Olie op paneel 15 x 7.5 cm, gesigneerd linksonder met initialen
Johan ‘Mari’ Henri ten Kate | 1831 - 1910<br />
Kinderen spelend bij de picknicktafel<br />
Olie op doek 60.5 x 90 cm, gesigneerd linksonder<br />
Herkomst: The Horner Gallery, Sheffield, Engeland.<br />
1
Johannes Christiaan Karel Klinkenberg | 1852 - 1924<br />
Stadsgezicht<br />
Olie op paneel 20.3 x 29 cm, gesigneerd linksonder<br />
1<br />
Johannes Jacobus Maria ‘Jan’ Bogaerts | 1878 - 1962<br />
Roze roosjes in een vaas<br />
Olie op doek 40 x 35 cm, gesigneerd rechtsboven<br />
en gedateerd 1913
Johannes Christiaan Karel Klinkenberg | 1852 - 1924<br />
Gezicht op de Amstel met de Magere Brug, Amsterdam<br />
Aquarel 35.2 x 53 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
1
Willem Karel Nakken | 1835 - 1926<br />
Laden van de hooiwagen tijdens een zonovergoten dag<br />
Olie op doek 46 x 96 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Herkomst: Part. bezit, Engeland.<br />
Tentoonstelling: Kampen, Stedelijk Museum, Boeren en Boerderijen 1 0-1 0, 30 jun.- 24 sep. 2006.<br />
0
Willem Roelofs | 1822 - 1897<br />
Zomers landschap met schapen en herder bij een boerderij<br />
Olie op paneel 32.6 x 58.3 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
1
Hendrik Johannes Weissenbruch | 1824 - 1903<br />
Windmolens in een polderlandschap<br />
Aquarel 35.5 x 22.5 cm, gesigneerd linksonder<br />
Herkomst: Part. bezit, Verenigde Staten.
Willem Maris | 1844 - 1910<br />
Koeien melken<br />
Aquarel 31 x 21 cm, gesigneerd linksonder<br />
Hendrik Johannes Weissenbruch | 1824 - 1903<br />
Koe in een weids landschap<br />
Olie op doek op paneel 21.2 x 33.5 cm, gesigneerd rechtsonder
Willem Roelofs | 1822 - 1897<br />
Koeien aan de waterkant<br />
Aquarel 62.5 x 37 cm, gesigneerd linksonder
Jozef Israels | 1824 - 1911<br />
Meisje in de duinen<br />
Aquarel 16 x 28.5 cm, gesigneerd linksonder<br />
Herkomst: Part. bezit, Engeland.<br />
Lodewijk Franciscus Hendrik ‘Louis’ Apol | 1850 - 1936<br />
Winterlandschap<br />
Gouache 17.8 x 25.5 cm, gesigneerd linksonder
Paul Joseph Constantin Gabriël | 1828 - 1903<br />
Landschap bij Overschie in de winter<br />
Olie op doek 76 x 102 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd 1899<br />
Herkomst: De Larensche <strong>Kunsthandel</strong>, Amsterdam, 1911; Coll. H.E.<br />
ten Cate, Almelo; <strong>Kunsthandel</strong> E.J. van Wisselingh & Co, Amsterdam,<br />
1974, S 9076.<br />
Literatuur: W. Steenhoff, Elseviers Geïllustreerd Maandschrift (nr.<br />
31), P.J.C. Gabriël, 1906, afbeelding pag. 82; Op de hoogte, Maand-<br />
schrift voor de huiskamer, Amsterdam 1909, afbeelding pag. 218; D.<br />
Hannema, De H.E. ten Cate collectie, Rotterdam 1955, afbeelding nr.<br />
87, cat. nr. 71; R.J.A. te Rijdt, Bulletin van het Rijksmuseum, Constan<br />
Gabriël, Amsterdam 2007, afbeelding pag. 250, nr. 7.<br />
Tentoonstelling: Amsterdam, Larensche <strong>Kunsthandel</strong>, Tentoonstel-<br />
ling P.J.C. Gabriël, apr.-mei 1910, nr. 12; Den Haag, Kunstzaal Kley-<br />
kamp, Tentoonstelling P.J.C. Gabriël onder leiding van de Larensche<br />
<strong>Kunsthandel</strong>, dec. 1911, nr. 1; Amsterdam, <strong>Kunsthandel</strong> Huinck<br />
& Scherjon, Tentoonstelling van Nederlandsche Schilderkunst, 14<br />
feb.-14 mrt. 1931, nr. 14; Amersfoort, Armando Museum, Collectie<br />
Kamerbeek, 10 jul.-16 sep. 2007. Etiketten verso
t<br />
Paul Joseph Constantin Gabriël<br />
Onder een winterse lucht loopt iets boven het midden van het doek<br />
de horizon. Evenwijdig met die vlakke horizon op de voorgrond<br />
een bevroren vaart of wetering over de hele breedte van het doek.<br />
Parallel met de vaart een hekwerk. Deze horizontale structuur wordt<br />
doorbroken door in de verte op elkaar toelopende lijnen van de<br />
twee sloten; aan de linker sloot twee windmolens. De wieken van de<br />
voorste leiden het oog naar de tweede. De molens geven een massief<br />
verticaal accent dat wordt ondersteund door de op de voorgrond<br />
in de sneeuw lopende man. Links in het barre winterse polderland<br />
de suggestie van een andere man. Aan de horizon silhouetten van<br />
andere molens en een kerktoren. In de lucht enkele vogels.<br />
In deze subtiel geconstrueerde compositie heeft Gabriël treffend de<br />
Johannes Bosboom | 1817 - 1891<br />
De Bakenesserkerk te Haarlem<br />
Olie op paneel 9 x 12 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Literatuur: C.H. Dinkelaar, D.L. Kaatman, Johannes Bosboom (1 1 -1 1),<br />
Schilder van licht, schaduw en kleur, Laren 1999, afbeelding pag. 139, cat. nr.<br />
KN 8-1.<br />
koude en trage atmosfeer van een winterse dag in een Hollandse<br />
polder weergegeven. Voor het schilderen van weidse polders, met<br />
of zonder molens, had Gabriël een voorliefde, zoals Hendrik Mesdag<br />
die had voor vissersboten op zee en op het strand en Jan Weissen-<br />
bruch voor de duinen bij Den Haag en de plassen bij Noorden.<br />
Dit vrij grote landschap komt uit Gabriëls laatste periode, toen hij<br />
met een losse toets schilderde en meer dan ooit vormen abstraheer-<br />
de. Het contrast met de fijngeschilderde winterlandschappen uit zijn<br />
romantische beginperiode (ca. 1852) kon niet groter zijn.<br />
Overigens zijn winterlandschappen in het oeuvre van Gabriël spaar-<br />
zaam. Gewoonlijk gaf hij de voorkeur aan zomerse landschappen.
David Adolph Constant Artz | 1837 - 1880<br />
Breiend vissersmeisje in de duinen<br />
Aquarel en gouache 42.5 x 58.5 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Emily Farmer | 1826 - 1905<br />
Haar eerste verstelwerkje<br />
Aquarel en gouache 28 x 20 cm,<br />
gesigneerd linksonder met initialen en gedateerd 1881
Jozef Israels | 1824 - 1911<br />
Jongen en meisje, spelend op het strand<br />
Olie op doek 53.5 x 90 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Herkomst: <strong>Kunsthandel</strong> A. Preyer, Den Haag, nr. 2883.<br />
Literatuur: The New York Herald, 12 jul. 1914, met afbeelding; The<br />
Art Journal, jan. 1898, The Collection of I. Julius Weinberg Esq,<br />
Dundee, met afbeelding.<br />
Is ’t wonder, dat een visschersknaap<br />
Der zee zijn hart moet geven?<br />
Ze omringt hem reeds in d’eersten slaap<br />
en mengt zich met zijn leven.<br />
Dat dichtte de bijschriftenpoëet Nicolaas Beets in 1861 in De<br />
kinderen der zee. Schetsen naar het leven aan onze Hollandsche<br />
stranden door Jozef Israels. Gravuren van J.H. Rennefeld. Met ge-<br />
dichten van Nicolaas Beets. Deze uitgave zou verscheidene malen<br />
worden herdrukt.<br />
Vanaf 1856 schilderde Jozef Israels visserstaferelen nadat anderen<br />
hem vanaf ca. 1820 waren voorgegaan, onder wie Elchanon<br />
Verveer. Van spelende visserskinderen heeft Jozef Israels verschil-<br />
lende variaties gemaakt en dit is zeker een van de mooiste. De<br />
achtergrond: lucht, zee en branding, de plassen en het zand van<br />
het strand zijn verfijnd geschilderd. Maar het gaat om het ver-<br />
tederende spel van de kinderen. Op dit schilderij is echter niet<br />
alleen het onbezorgde heden van deze kinderen vastgelegd,<br />
maar wordt er ook vooruitverwezen naar de toekomst: hij zal<br />
gaan varen (het scheepje) en zij zal wat hij aan vis gevangen<br />
heeft, verkopen (de mand).
‘Johannes Evert’ Hendrik Akkeringa | 1861 - 1942<br />
Petunia’s in een gemberpot<br />
Olie op doek 33.8 x 44 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
0
Paul Joseph Constantin Gabriël | 1828 - 1903<br />
Viooltjes<br />
Olie op paneel 27 x 17.3 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Hobbe <strong>Smit</strong>h | 1862 - 1942<br />
Viooltjes in een pot<br />
Olie op doek 30 x 20 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
1
Lodewijk Franciscus Hendrik ‘Louis’ Apol | 1850 - 1936<br />
Wandelaar in winters landschap<br />
Olie op doek 30 x 40 cm, gesigneerd linksonder<br />
Eere-tentoonstelling Jacob Maris, met rechtsonder het schilderij<br />
Een molen in winterse sneeuw.<br />
t<br />
Jacobus Hendricus ‘Jacob’ Maris<br />
Na 1871, toen hij weer in Den Haag was gaan wonen, heeft Jacob<br />
Maris verschillende molens geschilderd. Op zijn vierendertigste had<br />
hij Parijs verlaten vanwege de onrust en dagelijkse moeilijkheden<br />
ten gevolge van de Frans-Duitse oorlog en de daaropvolgende<br />
Commune van Parijs. In zijn Parijse tijd (1864-1871) maar ook later<br />
nog, schilderde Maris – behalve kopieën en varianten op verzoek<br />
van kunsthandelaren en andere opdrachtgevers – genreachtige<br />
meisjes- en vrouwenportretten, stads- en dorpsgezichten en zelfs<br />
oriëntalistische schilderijen à la mode.<br />
Terug in Den Haag schilderde hij eveneens stads- en dorpsgezich-<br />
ten (van Den Haag, Amsterdam, Dordrecht en omgeving), land-<br />
schappen met veel water en strandtaferelen met bomschuiten à la<br />
Mesdag. Een aantal van zijn stads- en dorpsgezichten zijn capric-<br />
cio’s, d.w.z. dorps- en stadsgezichten met reëel bestaande gebou-<br />
wen in een gefantaseerd geheel. Misschien is deze molen in een<br />
dorpse omgeving ook zo’n capriccio. Jacob Maris schilderde in het<br />
algemeen eerder een portret van een molen of een gezicht op een<br />
molen dan zoals Gabriël molens in een landschap.
Jacobus Hendricus ‘Jacob’ Maris | 1837 - 1899<br />
Een molen in winterse sneeuw<br />
Olie op doek 48 x 39 cm, gesigneerd rechtsonder en<br />
te dateren 1888<br />
Herkomst: <strong>Kunsthandel</strong> E.J. van Wisselingh, Amster-<br />
dam, nr. 4439; Coll. Neervoort van de Poll; Coll. J.L.<br />
Wijers.<br />
Literatuur: Tent. cat. Eere-tentoonstelling Jacob<br />
Maris, Amsterdam 1899, met afbeelding; Th. de Bock,<br />
Jacob Maris 0 photogravures naar zijne werken,<br />
Amsterdam 1899, cat. nr. 65, met afbeelding.<br />
Tentoonstelling: Den Haag, Haagsche Kunstkring,<br />
Tentoonstelling van werken door Jacob, Matthijs en<br />
Willem Maris, dec. 1893, nr. 19; Den Haag, Pulchri<br />
Studio, Eere-tentoonstelling Jacob Maris, okt. 1899,<br />
nr. 38; Amsterdam, Arti et Amicitiae, Eere-tentoon-<br />
stelling Jacob Maris, dec. 1899, nr. 36; Den Haag,<br />
Gemeente Museum, Maris tentoonstelling, 22 dec.<br />
1935-2 feb. 1936, nr. 95; Amsterdam, Stedelijk Mu-<br />
seum, Maris tentoonstelling, 8 feb.-8 mrt. 1936, nr. 95.
Bernardus Johannes Blommers | 1845 - 1914<br />
Tijd om te gaan slapen<br />
Aquarel 23.5 x 28 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
<strong>Mark</strong> Lancelot Symons | 1887 - 1935<br />
Lezend meisje in haar kamer<br />
Olie op doek 56 x 48 cm, gesigneerd linksonder
Bernardus Johannes Blommers | 1845 - 1914<br />
Interieur met een moeder en haar twee kinderen<br />
Olie op doek 56 x 74 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Herkomst: Part. bezit, Canada.
Willem Roelofs | 1822 - 1897<br />
Windmolen in een polderlandschap<br />
Olie op paneel 9 x 12.6 cm, gesigneerd linksonder met initialen<br />
Tentoonstelling: Amersfoort, Armando Museum, Collectie Kamerbeek, 10 jul.-16 sep. 2007.<br />
Willem Roelofs | 1822 - 1897<br />
Polderlandschap met drinkende koeien<br />
Olie op paneel 9 x 12.6 cm, gesigneerd rechtsonder met initialen<br />
Tentoonstelling: Amersfoort, Armando Museum, Collectie Kamerbeek, 10 jul.-16 sep. 2007.
Anton Mauve | 1838 - 1888<br />
Boer met schaapskudde op de Larense hei<br />
Aquarel en gouache 48.2 x 74 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Literatuur: Max Rooses, Het Schildersboek, Nederlandse schilders der negentiende eeuw,<br />
Amsterdam 1895, afbeelding pag. 32.<br />
Tentoonstelling: Kampen, Stedelijk Museum, Boeren en Boerderijen 1 0-1 0, 30 jun.-24 sep. 2006.
Hendrik Willem Mesdag | 1831 - 1915<br />
De verkoop van de visvangst op het strand van Scheveningen<br />
Olie op doek 125.5 x 102 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd 1897
t<br />
Hendrik Willem Mesdag<br />
‘In de verte zacht melodisch suizen...<br />
Blanke lijn van ’t drooggelopen strand<br />
Paarlemoeren plasjes langs den kant,<br />
En er in de pinken en de buizen.’<br />
Dit fragment uit een gedicht van Mesdags tijdgenoot Jacob Win-<br />
kler Prins, de zoon van de stichter van de encyclopedie, evenals<br />
Mesdag afkomstig uit Groningen, geeft uitstekend de toestand op<br />
dit schilderij weer. Op het strand ligt een schuit, een bomschuit,<br />
de opvolger van de pink. Dorpen aan zee zoals Scheveningen,<br />
Katwijk, Noordwijk en Zandvoort hadden geen haven en de brede<br />
platboomde visserschepen ‘strandden’ als het ware met hun vangst<br />
opzettelijk op de zandstrook voor de duinen. De bomschuit is net<br />
aangeland en de plat- en rondvis wordt door de bemanning uitge-<br />
laden, gesorteerd en, onder stedelijk toezicht, per afslag verkocht<br />
aan vrouwen in Scheveningse klederdracht. Die brachten de vis<br />
daarna in manden op hun hoofd naar de markt in de stad om ze<br />
daar te verkopen. De focus van Mesdag ligt niet op het menselijk<br />
handelen, maar op de inbedding daarvan in de natuur (de zee, het<br />
strand en de lucht) èn op het schip dat de onbarmhartigheid van<br />
de natuur heeft doorstaan.<br />
Het thema van vrouwen die vis kopen om het op de markt door te<br />
verkopen is ook geschilderd door collega’s van Mesdag (o.a. Ber-<br />
nard Blommers, Philip Sadée), maar zij hebben de mensen dichtbij<br />
gehaald en tot hoofdpersoon gemaakt. Op dit schilderij lijkt het<br />
schip de hoofdpersoon. Het is gemaakt in de tweede helft van<br />
Mesdags carrière als schilder, drie jaar voor Herman Heijermans zijn<br />
internationaal beroemde toneelstuk Op hoop van zegen schreef,<br />
waarin het gevleugelde woord: ‘De vis wordt duur betaald’, d.w.z.<br />
met mensenlevens.<br />
Het is typisch voor Mesdag dat hij afstand houdt en zich minder<br />
bekommert om de anekdote dan om de talloze verschijningen van<br />
de zee, het strand en de lucht erboven en het schip daartussen.<br />
Heel mooi heeft Mesdag hier de verslapte zeilen weergegeven.<br />
De voorgrond, met de roestige ankers links en de verfijnd weer-<br />
gegeven weerspiegeling van het schip in de plassen rechts, heeft<br />
hij evenveel aandacht gegeven als de typisch Hollandse lucht met<br />
overdrijvende wolken.<br />
Signatuur<br />
Jan Willem ‘Willy’ Sluiter | 1873 - 1949<br />
Portret van de schilder H.W. Mesdag<br />
Gemengde techniek op papier 45 x 35 cm,<br />
gesigneerd linksboven<br />
Annotatie linksboven: ‘In memoriam H.W. Mesdag’.<br />
Literatuur: Dr H.E. van Gelder, Honderd jaar Haagse<br />
Schilderkunst in Pulchri Studio, Amsterdam 1947,<br />
afbeelding nr. 33; M. Peters e.a., Willy Sluiter<br />
Gentleman-kunstenaar, Dordrecht 1999,<br />
afbeelding pag. 59.
Antonie Lodewijk Koster | 1859 - 1937<br />
Kleurrijke bollenvelden<br />
Olie op doek op schildersboard 30 x 44 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Herkomst: Part. bezit, Duitsland.<br />
0
‘Johannes Evert’ Hendrik Akkeringa | 1861 - 1942<br />
Twee meisjes spelen met hun konijntjes<br />
Olie op paneel 15.5 x 22 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Gerhard Arij Ludwig Morgenstjerne Munthe | 1875 - 1927<br />
Bomschuit op het strand bij ondergaande zon<br />
Olie op schildersboard 20 x 15 cm, gesigneerd linksonder<br />
1
Wilhelmus Hendrikus Petrus ‘Willem’ de Zwart | 1862 - 1931<br />
Figuren en bomschuiten op het strand<br />
Aquarel en gouache 34 x 47.5 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Literatuur: Vergelijk met ets: R. Bionda, Willem de Zwart, Haarlem 1984, afbeelding pag. 100, nr. 46.
Johan Frederik Cornelis Scherrewitz | 1868 - 1951<br />
Schelpenvisser in de branding<br />
Olie op doek 80 x 125 cm, gesigneerd linksonder<br />
Herkomst: <strong>Kunsthandel</strong> Noortman, Londen.<br />
Willem Bastiaan Tholen | 1860 - 1931<br />
Havengezicht met zeilboten<br />
Aquarel 40 x 55.5 cm, gesigneerd rechtsonder
Lodewijk ‘Louis’ Soonius | 1883 - 1956<br />
Figuren op het strand van Scheveningen met op de achtergrond het Kurhaus<br />
Olie op schildersboard 26 x 33.5 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd 1919
‘Isaac’ Lazerus Israels | 1865 - 1934<br />
Lezende dame in het park<br />
Olie op doek 66.5 x 54.5 cm, gesigneerd rechtsonder
Tinus de Jongh | 1885 - 1942<br />
Bedrijvigheid op de Dam te Amsterdam<br />
Aquarel en gouache 42 x 62 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Annotatie rechtsonder: ‘Kon. Paleis A’dam 21 febr 1902’.<br />
Cornelis Vreedenburgh | 1880 - 1946<br />
Gezicht op de Montelbaanstoren in Amsterdam<br />
Olie op doek 58.8 x 73 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd 1925
George Hendrik Breitner | 1857 - 1923<br />
Een paardenkar op de brug over de Korte Prinsengracht bij de Eenhoornsluis te Amsterdam<br />
Olie op paneel 29.5 x 45 cm, gesigneerd linksonder<br />
Vanaf ca. 1890 was Breitner een gepassioneerd fotograaf van stads-<br />
gezichten; er zijn ca. 2000 foto’s van hem bekend. Een deel van die<br />
foto’s gebruikte hij voor het componeren van zijn schilderijen. Ook<br />
de Haarlemmerbuurt vlak bij zijn atelier heeft hij vaak gefotogra-<br />
feerd. Vanaf ca. 1900 woonde Breitner namelijk op het Prinsenei-<br />
land bij het Westerdok, ten westen van het Amsterdamse Centraal<br />
Station en ten noorden van de spoorlijn Haarlem-Amsterdam waar<br />
de Eenhoornsluis ligt en waar de Prinsengracht uitkomt in het IJ.<br />
Tussen februari en april 1909 maakte hij een foto van de lokatie<br />
van dit schilderij. Vanaf zijn jeugd had Breitner een fascinatie voor<br />
het tekenen en schilderen van paarden. Mesdag huurde hem in<br />
1881 in om de paarden en de artillerie te doen op het beroemde<br />
Panorama Mesdag te Den Haag. Hier zijn paard en paardenkar<br />
organisch opgenomen in het Amsterdamse stadsleven.<br />
Foto genomen door de schilder in 1909: P.H. Hefting, C.C.G. Quarles<br />
van Ufford, Breitner als fotograaf, Rotterdam 1966, afbeelding nr. 18.
‘Isaac’ Lazerus Israels | 1865 - 1934<br />
Lezende vrouw in interieur<br />
Olie op doek 50 x 43 cm, gesigneerd linksonder<br />
t<br />
Ferdinand Freiherr von Reznicek<br />
Een afbeelding van dit werk is oorspronkelijk verschenen in Simplicis-<br />
simus, het beroemde satirische tijdschrift uit München, waaraan<br />
vele bekende tekenaars en schrijvers hebben meegewerkt als<br />
Th. Heine, Georg Grosz en Herman Hesse. Mikpunten van het blad<br />
waren de ambtelijke, militaire en kerkelijke culturen, de intolerantie<br />
van extreme politieke partijen en de kloof tussen beleden moraal en<br />
feitelijk gedrag. Het werk verscheen in nummer 43 van jaargang 14<br />
(1909-1910). In vertaling luidt het onderschrift van de redactie: ‘De<br />
tekst van de nieuwe operette is leuk, maar de muziek kan me gesto-<br />
len worden’. ‘Dat is ze ook.’ Vanaf het begin in 1896 tot zijn vroege<br />
dood in 1909 was Ferdinand von Reznicek een van de belangrijkste en<br />
populairste tekenaars van het weekblad, met als hoofdonderwerpen<br />
boudoir, carnaval en morele rekkelijkheid. Zijn kleurige satires gingen<br />
over vermogende mannen en verleidelijke maar berekenende vrou-<br />
wen, die elkaar ontmoetten in het theater, op galabals, in separée en<br />
slaapkamer. De prenten van Von Reznicek hebben dan ook vaak een<br />
erotische zij het nooit harde ondertoon. Als tekenaar en ontwerper<br />
van o.a. affiches, boekomslagen en illustraties behoort Von Reznicek<br />
tot de klassieken van de satirische tekening en is hij zeker niet de<br />
mindere van zijn Franse tijdgenoot Théophile-Alexandre Steinlen.
Ferdinand Freiherr von Reznicek | 1868 - 1909<br />
In de pauze van het theater<br />
Gouache 69 x 55.5 cm, gesigneerd rechtsonder en te dateren 1909-10<br />
Literatuur: Simplicissimus, 14, jaargang 1909/10, nr. 43;<br />
G. Flügge, Ferdinand von Reznicek, Berlijn 1972, afbeelding pag. 86.
‘Isaac’ Lazerus Israels | 1865 - 1934<br />
Tea time in Hyde Park, Londen<br />
Aquarel 54 x 38.5 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Literatuur: S. de Bodt e.a., Isaac Israels, Hollands Impressionist, Rotterdam 1999, afbeelding pag. 63, cat. nr. 82.<br />
Tentoonstelling: Rotterdam, Kunsthal, Isaac Israels, Hollands Impressionist, 4 sep.-9 jan. 2000.<br />
Deze aquarel behoort tot de Hyde Park-serie, een van de series in<br />
olie- en waterverf die Isaac Israels maakte toen hij in 1913-1914 in<br />
Londen woonde. Voor een geslaagde aquarel is een hoge mate van<br />
spontaniteit en trefzekerheid vereist die alleen is voorbehouden<br />
aan grote talenten. Een aquarel, in Engeland watercolour geheten,<br />
wordt in waterverf geschilderd, meestal op papier van de aller-<br />
beste kwaliteit dat gemaakt is van linnen lompen. Kenmerkend<br />
voor een aquarel is de doorschijnende lichte ondergrond, het hier<br />
en daar meespelen van de structuur van het door verf onbedekte<br />
0<br />
papier en het schetsmatige karakter. Aquarellen worden dan ook<br />
vaak gebruikt als voorbereidende schets in kleur, maar vanaf de<br />
negentiende eeuw was de watercolour ook in trek als zelfstandig<br />
genre, vooral bij Engelse kunstenaars en bij impressionisten op het<br />
vasteland van Europa. In Nederland blonken Weissenbruch en Israels<br />
uit in deze techniek. Men werkte van licht naar donker. Soms zette<br />
men laag op laag (telkens na droging van de vorige). Op deze aqua-<br />
rel zijn de diverse kanten van de techniek goed te zien en kan men<br />
bovendien genieten van meesterlijke esthetische kwaliteiten.
‘Sierk’ Carl Schröder | 1903 - 2002<br />
Jonge vrouw die haar toilet maakt<br />
Decennia lang verdiende Sierk Schröder een goed belegde boter-<br />
ham met portretten in opdracht. Hij maakte zo’n tweehonderd<br />
portretten van de culturele, wetenschappelijke, bestuurlijke en<br />
economische elite van Nederland, waaronder de portretten van de<br />
koninginnen Juliana en Beatrix voor de Tweede Kamer. Pas in de<br />
jaren zeventig kreeg hij volop tijd voor zijn vrije werk: stillevens en<br />
landschappen, maar vooral modelstudies van jonge vrouwen, al dan<br />
niet naakt. Schröder haalde voor zijn onderwerpen en zijn stijl inspi-<br />
ratie bij schilders als Edgar Degas, Isaac Israels, Jan Sluijters en Pierre<br />
Aquarel 80 x 70 cm, gesigneerd rechtsonder en onleesbaar gedateerd<br />
Bonnard. Mede omdat hij tot op zeer hoge leeftijd actief is geble-<br />
ven, lijkt hij een traditionele kunstenaar, maar zijn stijl is zonder<br />
twijfel goed herkenbaar en zijn werk getuigt van een hoge vakbe-<br />
kwaamheid; zonder dat is niemand in staat een aquarel te maken<br />
van deze picturale kwaliteit en met zo’n spannende vlakverdeling.<br />
De plooien van het kledingstuk, de lichtval en de glans van het haar<br />
zijn heel goed weergegeven. Ook de spiegeleffecten mogen er zijn.<br />
De jonge vrouw is lichtelijk afwezig; enigszins dromerig maakt ze<br />
haar toilet. Je zou willen weten waar ze naar kijkt en wat ze denkt.<br />
1
Hendrik Jan Wolter | 1873 - 1952<br />
Bedrijvigheid in de haven van Enkhuizen<br />
Olie op doek 72 x 106 cm, gesigneerd rechtsonder
Henricus Paulus Emilius Victor ‘Henry’ Cassiers | 1858 - 1944<br />
Vissers in de haven van Hoorn bij de Hoofdtoren<br />
Gemengde techniek op schildersboard 33 x 27.8 cm,<br />
gesigneerd rechtsonder<br />
Henricus Paulus Emilius Victor ‘Henry’ Cassiers | 1858 - 1944<br />
Haven van Volendam<br />
Aquarel 14 x 22.7 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ‘83
Martin Monnickendam | 1874 - 1943<br />
Loge in de schouwburg<br />
Olie op doek 84 x 50 cm, gesigneerd linksboven en gedateerd 1922<br />
Literatuur: Tent. cat. Martin Monnickendam, Amsterdam 1974, afbeelding pag. 78, nr. 29.<br />
Tentoonstelling: Amsterdam, Stedelijk Museum, Eere-tentoonstelling van werken van Martin Monnickendam ter gelegenheid van zijn 0 e ver-<br />
jaardag, 23 feb.-10 mrt. 1924, nr. 44; Amsterdam, Arti et Amicitiae, Overzichtstentoonstelling Martin Monnickendam, 10 mei-2 jun. 1974, nr. 29.<br />
Martin Monnickendam was een kunstenaar met een voorkeur voor<br />
het schilderen van mensen. Bij zijn deur had hij dan ook een bordje<br />
hangen met daarop ‘Portretschilder’. Maar behalve veel portret-<br />
ten schilderde hij ook vaak situaties waar een menigte mensen bij<br />
elkaar komen zoals recepties, concertzalen, veilingen, lezingen en<br />
theaterbezoek. Deze ‘Loge’ is er één uit meer. Vijf dames en een<br />
heer zitten in een loge in afwachting van de voorstelling en koeke-<br />
loeren intussen naar het publiek in de schouwburg of vóór het schil-<br />
derij. Eén dame bestudeert het programmaboekje, de andere drie<br />
kijken naar het publiek, een van hen met een toneelkijker. Op de<br />
achtergrond staren een donker geklede man en vrouw naar ú, de<br />
kijker van het schilderij. Monnickendam schilderde ook een aantal<br />
Joodse onderwerpen met veel mensen, zoals een Joods congres over<br />
Palestina in het Concertgebouw en bijeenkomsten in synagoges.
Nicolaas Friedrich Heinrich ‘Nico’ Cevat | 1884 - 1955<br />
Voorstelling in Carré<br />
Olie op doek op schildersboard 20.3 x 30.5 cm, gesigneerd rechtsonder met initialen en gedateerd 1910<br />
Jan Korthals | 1916 - 1972<br />
Straat in Parijs<br />
Olie op doek 50.5 x 60 cm, gesigneerd linksonder
Gerrit Willem Dijsselhof | 1866 - 1924<br />
Vissen in een aquarium<br />
Olie op doek 23.5 x 30 cm, gesigneerd linksonder met monogram<br />
Herkomst: <strong>Kunsthandel</strong> P.A. Scheen, Den Haag.<br />
Maria Elisabeth Georgina ‘Lizzy’ Ansingh | 1875 - 1959<br />
Twee Japanse poppen<br />
Olie op doek op paneel 15.5 x 14 cm, gesigneerd rechtsboven<br />
Literatuur: P.A. Scheen, Lexicon Nederlandse Beeldende Kunstenaars 1 0-1 0, Den Haag 1981, afbeelding 839.
Adrianus Johannes van ‘t Hoff | 1893 - 1939<br />
Vissen en een rog<br />
Aquarel en gouache 78.5 x 58.5 cm, gesigneerd linksonder<br />
Dit onderwatertafereel in vervloeiende blauwe tinten heeft een<br />
geheimzinnige sfeer. De vissen en de rog zien er vrij normaal uit<br />
maar in het midden en op de achtergrond doemen enkele mystieke<br />
vormen op die het geheel iets onheilspellends geven.<br />
De prachtige sprookjesachtige sfeer komt niet vaak voor in het<br />
oeuvre van Van ’t Hoff, die in het algemeen uitblonk in het elegant<br />
maar zakelijk uitbeelden van vogels en vissen. Zijn litho’s van vogels<br />
bijvoorbeeld kunnen zo in een educatief album over dieren zoals<br />
die voor de Tweede Wereldoorlog werden uitgegeven.
Louis Albert Roessingh | 1873 - 1951<br />
IJspret<br />
Olie op doek 29 x 71 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Jan Willem ‘Willy’ Sluiter | 1873 - 1949<br />
Sneeuwpret op de slee<br />
Inkt en potlood 21 x 16 cm, gesigneerd linksonder
Nicolaas Wilhelm ‘Nico’ Jungmann | 1872 - 1935<br />
Volendams jongetje op de schaats<br />
Aquarel en potlood 48.5 x 29.5 cm, gesigneerd rechtsonder met monogram<br />
Annotatie linksonder: ‘Volendam Holland’.
Hessel de Boer | 1921 - 2003<br />
Zonnige dag in het park<br />
Olie op doek 38 x 55 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
0<br />
Jacob ‘Jaap’ Nieweg | 1877 - 1955<br />
Bloesemboom in bloei<br />
Olie op doek 55 x 45 cm, gesigneerd rechtsonder met<br />
monogram en gedateerd ‘29<br />
Tentoonstelling: Amsterdam, Vereniging van Nederlandse<br />
Beeldende Kunstenaren De Brug.
Theo van Rijsselberghe | 1862 - 1926<br />
Anjers in een glazen vaasje<br />
Olie op doek 32.7 x 40.8 cm, gesigneerd linksonder met monogram en gedateerd 1906<br />
Annotatie linksonder: ‘pour Marie Closset, son grand ami VR’.<br />
Literatuur: R. Feltkamp, Theo van Rysselberghe catalogue raisonné, Brussel 2003, afbeelding pag. 104, cat. nr. 1906-045.<br />
Theo van Rijsselberghe was in 1883 een van de oprichters van de<br />
Brusselse avant-gardistische kunstkring Les Vingt of Les XX. Deze<br />
groep hield zich bezig met het organiseren van tentoonstellingen<br />
en voordrachten over moderne kunst en bestond vrijwel geheel uit<br />
Belgen onder wie James Ensor, Félicien Rops, Henry van de Velde en<br />
Georges Minne. Drie leden kwamen uit het buitenland: Paul Signac,<br />
Auguste Rodin en Jan Toorop. Een van de brandpunten van hun<br />
belangstelling was het pointillisme.<br />
Ook Van Rijsselberghe schilderde, beïnvloed door Seurat en Signac,<br />
van ca. 1886 tot ca. 1910 in de pointillitische traditie, aanvankelijk<br />
in puntjes maar later in streepjes. Uit deze periode stamt dit<br />
stilleven met anjers. In het oeuvre van Van Rijsselberghe zijn stil-<br />
levens tamelijk zeldzaam; hij legde zich vooral toe op portretten<br />
en landschappen.<br />
Hij had een goed internationaal netwerk en was bevriend met be-<br />
roemde Franstalige schrijvers als Emile Verhaeren (1855-1916) en de<br />
Nobelprijswinnaars Maurice Maeterlinck (1862-1949) en André Gide<br />
(1869-1951). Ook van de Brusselse dichteres Marie Closset (1873-<br />
1952) was hij een goede vriend. Hij correspondeerde met haar en<br />
aan haar heeft hij dit schilderij opgedragen.<br />
1
t<br />
‘Jacoba’ Berendina van Heemskerck van Beest | 1876 - 1923<br />
Iepenlaan op de Lijdijkweg te Oostkapelle bij Domburg<br />
Olie op doek 89.5 x 62.3 cm, gesigneerd rechtsonder en te dateren 1909<br />
Literatuur: Sturm Bilderbuch VII, Berlijn 1924, afbeelding met titel ‘Landschaft’; Haags Gemeentemuseum, Jacoba van Heemskerck, Eine<br />
expressionistische Künstlerin, 1983-1984, afbeelding pag. 21; Tent. cat. Haags Gemeentemuseum, Jacoba van Heemskerck, Den Haag 2005,<br />
afbeelding pag. 30, cat. nr. 24.<br />
Tentoonstelling: Den Haag, Haags Gemeentemuseum, Jacoba van Heemskerck, 27 aug.-28 nov. 2005, cat. nr. 24; Kortenhoef, Kunst aan de<br />
Dijk, Lodewijk Schelfhout en tijdgenoten, 29 mei-10 jun. 2006; Haarlem, Frans Hals Museum, Zo ziet het paradijs eruit - Het landschap in de<br />
Nederlandse schilderkunst 1 00-1 0, 17 jun.-27 aug. 2006; Den Haag, Haags Gemeentemuseum, Zeeuws Licht-Mondriaan in Domburg,<br />
28 apr.-5 aug. 2007.<br />
Piet Mondriaan | 1872-1944, Rode boom, 1908<br />
Coll. Gemeentemuseum Den Haag<br />
De oeuvrecatalogus achter in de monografie over Jacoba van<br />
Heemskerck van Beest van A.H. Huussen jr. en J.F.A. van Paaschen-<br />
Louwerse uit 2005 vermeldt tekeningen vanaf 1900, grafiek vanaf<br />
1906 en olieverfschilderijen vanaf 1909. Dit schilderij is uit 1909 en<br />
dus een van haar allereerste schilderijen (nr. 2 in de oeuvrecatalo-<br />
gus). Het is ontstaan op een belangrijk moment in haar ontwikke-<br />
ling. Voor 1909 had ze tekeningen en litho’s gemaakt in naturalisti-<br />
sche trant. Dit schilderij is te beschouwen als een eerste schrede op<br />
weg naar de abstractie.<br />
In 1909 woonde Jacoba van Heemskerck in de Zeeuwse badplaats<br />
Domburg, waar toen ook Jan Toorop en Piet Mondriaan vertoefden.<br />
Van de vier jaar oudere Mondriaan kreeg Jacoba zelfs les. In januari<br />
1909 had die in het Stedelijk Museum te Amsterdam zijn befaamde<br />
Rode boom geëxposeerd met ‘boomen als bloederige longen uit<br />
een slachterij’, zoals een criticus het formuleerde. In de zomer van<br />
1909 schilderde Jacoba deze iepenlaan op de Lijdijkweg in Oostka-<br />
pelle, niet ver van Domburg landinwaarts. Beïnvloed door Mondri-<br />
aan heeft de schilderes hier een luministische techniek van lang-<br />
werpige en rechthoekige vormpjes geadopteerd met bijbehorend<br />
kleurenpalet, hier van felle blauwen, paarsen en groenen. De vele<br />
omhoogstrevende bomen die als het ware het beeld uitvliegen (hun<br />
kruinen zijn niet meer zichtbaar) geven de compositie een verticaal<br />
accent dat wordt doorbroken door een horizon van duinachtige<br />
contouren. Later zou Jacoba via het kubisme evolueren naar meer<br />
abstractie, waarin de ritmiek van lijnen en kleuren een blijvende<br />
waarde zouden blijken.
Henricus Antonius ‘Han’ van Meegeren | 1889 - 1947<br />
Halfnaakt<br />
Pastel en zwart krijt 47 x 62 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Fernand Toussaint | 1873 - 1956<br />
Elegante dame zittend voor de spiegel<br />
Olie op doek op paneel 32.7 x 25.8 cm, gesigneerd linksonder
Salomon Garf | 1879 - 1943<br />
Vrouw voor de spiegel vanaf de rug gezien<br />
Pastel 93 x 67 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd ‘19
Johannes Carolus Bernardus ‘Jan’ Sluijters | 1881 - 1957<br />
Voorjaarsbloemen in een vaas<br />
Olie op doek 89 x 68.5 cm, gesigneerd linksonder<br />
Herkomst: Coll. H. van Abbe, Eindhoven.<br />
Zal worden opgenomen in de catalogue raisonné, op dit moment in voorbereiding<br />
door het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD) in Den Haag.
Johannes Carolus Bernardus ‘Jan’ Sluijters | 1881 - 1957<br />
Portret van een jonge vrouw<br />
Aquarel en gekleurd krijt 25 x 15 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
met initialen<br />
Leendert ‘Leo’ Gestel | 1881 - 1941<br />
Als ’t zondag is en heel mooi weer!<br />
Aquarel, gouache en inkt 24.5 x 32.5 cm,<br />
gesigneerd linksonder<br />
en te dateren omstreeks 1906<br />
Annotatie linksonder: ‘Als ’t zondag is<br />
en heel mooi weer! enz!’.
Raoul Hynckes | 1893 - 1973<br />
Nature morte<br />
Olie op doek 65 x 85.5 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Herkomst: <strong>Kunsthandel</strong> E.J. van Wisselingh & Co, inv. nr. 7732; Part. bezit, Verenigde Staten.<br />
Literatuur: H. Redeker, Raoul Hynckes als schilder en schrijver, Amsterdam 1964, afbeelding pag. 31.<br />
Zal worden verkocht met origineel fotocertificaat van <strong>Kunsthandel</strong> E.J. van Wisselingh.
Antonius Bernardus ‘Toon’ Kelder | 1894 - 1973<br />
Gekleurde bloemen in een vaasje<br />
Olie op doek 44 x 36 cm, gesigneerd linksonder
0<br />
Jan Adam Zandleven | 1868 - 1923<br />
Gemberpot met rode bloemetjes<br />
Olie op doek 26.8 x 21.9 cm, gesigneerd linksonder<br />
Annotatie verso op spieraam: ‘J.A. Zandleven 1904’.<br />
‘Harmen’ Hermanus Meurs | 1891 - 1964<br />
Boerderij met hooiberg<br />
Olie op doek 87 x 82 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
en gedateerd 1937<br />
Annotatie verso: ‘Harmen 1937 Polderboerderij’.<br />
Annotatie verso op spieraam: ‘Harmen Meurs’.
‘Dirk’ Herman Willem Filarski | 1885 - 1964<br />
Stilleven met aronskelken<br />
Olie op doek 100 x 75 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Annotatie verso: ‘P B aronskelken’.<br />
Herkomst: Coll. P. Boendermaker, Bergen, inv. nr. 420, cat. nr. 2138.<br />
1
Leendert ‘Leo’ Gestel | 1881 - 1941<br />
Paarden voor een boerderij<br />
Pastel 34 x 43.3 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd ‘28<br />
Vanaf juni 1925 tot januari 1928 verbleef Leo Gestel in pension<br />
‘Het Heylig Huyzeke’ aan de Leie bij Gent. Daarna ging hij tot<br />
eind 1928 in Sloterdijk bij Amsterdam wonen, waar hij veel in de<br />
IJ-polder werkte waar toen nog boerderijen stonden. Op beide<br />
plaatsen maakte hij veel studies van paarden en/of koeien in een<br />
persoonlijke stijl, die evenwel beslist beïnvloed is door het Vlaamse<br />
expressionisme en gekenmerkt wordt door een ontbrekende hori-<br />
zon, schonkige vormen en een kleurstelling die donker is of aan de<br />
donkere kant, zoals hier. Deze stijl wijkt nogal af van zijn vroege<br />
periode tot ca. 1914; dan zijn de kleuren uitbundiger en de vormen<br />
eleganter. In de paarden- en koeienstudies bepalen de dieren het<br />
beeld en komt de omgeving op de tweede plaats.
‘Arnout’ Jacobus Gustaaf Colnot | 1887 - 1983<br />
Wandelaar in heuvellandschap<br />
Olie op doek 99 x 109 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Else Berg | 1877 - 1942<br />
Landschap te Zuid-Frankrijk<br />
Zwart krijt en aquarel 26.5 x 37 cm, gesigneerd rechtsonder
Petrus Theodorus ‘Piet’ van Wijngaerdt | 1873 - 1964<br />
Boerderij<br />
Olie op doek 50 x 53 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Petrus Theodorus ‘Piet’ van Wijngaerdt | 1873 - 1964<br />
Rozenpracht<br />
Olie op doek 80 x 70 cm, gesigneerd rechtsonder en<br />
gedateerd aug 1950<br />
Annotatie verso: ‘“Rozenpracht” Piet van Wijngaerdt’.
Johannes Carolus Bernardus ‘Jan’ Sluijters | 1881 - 1957<br />
Orchideeën in een vaas<br />
Olie op doek 65 x 50 cm, gesigneerd rechtsonder met initialen
Jan Wiegers | 1893 - 1959<br />
Stilleven met bloemen en fruit<br />
Olie op doek 57 x 70 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ’33
Jan Wiegers | 1893 - 1959<br />
Anthuriums in een vaas<br />
Sybren Ridsert ‘Siep’ van den Berg | 1913 - 1998<br />
Zomers gezicht op Krewerd, Groningen<br />
Olie op doek 80 x 100 cm, gesigneerd rechtsonder met monogram en gedateerd ‘42<br />
Annotatie rechtsonder: ‘Krewerd’.<br />
Olie op paneel 49 x 39 cm, gesigneerd linksonder met initialen
Ruurd Elzer | 1915 - 1995<br />
Zonnig landschap bij Groningen<br />
Olie op doek 40 x 50 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Jan Altink | 1885 - 1971<br />
Boerderij langs een landweg<br />
Aquarel 40.5 x 50.5 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd ‘29
Johannes ‘Johan’ Dijkstra | 1896 - 1978<br />
Een zonnige dag in Saaksum, Groningen<br />
Olie op doek 60 x 80 cm, gesigneerd linksonder<br />
Annotatie linksonder: ‘Saaksum’.<br />
Annotatie verso op spieraam: ‘Johan Dijkstra Saaksum’.
Jan van der Zee | 1898 - 1988<br />
Oogsttafereel bij Stitswerd, Groningen<br />
Olie op doek 60 x 80 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ‘47<br />
0
Jannes de Vries | 1901 - 1986<br />
Havengezicht<br />
Gouache 56 x 77 cm, gesigneerd<br />
linksonder en gedateerd ‘61<br />
Literatuur: F. van Dijk, Jannes de Vries,<br />
Groningen 2004, afbeelding pag. 21.<br />
Jannes de Vries | 1901 - 1986<br />
Groningerland - Oogst<br />
Olie op doek 61 x 80 cm, gesigneerd<br />
linksonder en gedateerd ‘69<br />
Literatuur: F. van Dijk, Jannes de Vries,<br />
Groningen 2004, afbeelding pag. 74.<br />
1
Frans Pasma | 1902 - 1994<br />
Volksdansers bij het Poptaslot te Marssum, Friesland<br />
Olie op doek 50 x 70 cm, gesigneerd rechtsonder
Maurits Constantijn Lapidoth | 1868 - 1930<br />
Kermis op de Veluwe<br />
Olie op paneel 61 x 50 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Roméo Dumoulin | 1883 - 1944<br />
Bedrijvigheid in Rue Pierreuse te Luik<br />
Aquarel, gouache en potlood 29.8 x 46.7 cm, gesigneerd linksonder<br />
Annotatie rechtsonder: ‘Rue Pierreuse, à Liège’.
Johannes Hendrik Eversen | 1906 - 1995<br />
Groene pruimen (maribellen) in een weckpot<br />
Olie op doek 29 x 39 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ‘63<br />
Herkomst: The Fine Art Society, Londen.
Johannes Hendrik Eversen | 1906 - 1995<br />
Stilleven met fles, oesters, glas en brood<br />
Olie op doek 49.5 x 70 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd 1963<br />
Herkomst: The Fine Art Society, Londen.
Cornelis Johannes Snoeijerbosch | 1891 - 1975<br />
Violist<br />
Olie op schildersboard 89 x 77.5 cm, gesigneerd rechtsonder
Johannes ‘Johan’ Meijer | 1885 - 1970<br />
Winterlandschap<br />
Olie op doek 61 x 100 cm, gesigneerd linksonder<br />
Dirk Smorenberg | 1883 - 1960<br />
Loosdrechtse plassen in de winter<br />
Olie op doek 40 x 50 cm, gesigneerd rechtsonder
Arnoldus Aloysius ‘Nol’ Kroes | 1918 - 1976<br />
Compositie<br />
Gemengde techniek op papier 34 x 50 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd ‘63<br />
Jan Roëde | 1914 - 2007<br />
Compositie<br />
Olie op doek 72 x 60 cm, gesigneerd middenonder en te dateren<br />
omstreeks 1946-47
‘Willem’ Frans Karel Hussem | 1900 - 1974<br />
Abstracte compositie<br />
Olie op doek 120 x 100 cm, gesigneerd middenonder met initialen en gedateerd ‘65<br />
Met atelierstempel op spieraam.<br />
Herkomst: Galerie Nouvelles Images, Den Haag.
Eugène Antonius Maria Brands | 1913 - 2002<br />
Strandtafereel<br />
Olie op papier op doek 28 x 28 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd 6-56<br />
Willy Knoop | 1888 - 1966<br />
Landschap<br />
Olie op schildersboard 60 x 75.5 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ‘56<br />
0
Gerrit Benner | 1897 - 1981<br />
Figuur in landschap<br />
Olie op schildersboard 66 x 49.5 cm, gesigneerd linksonder<br />
1
Gerardus ‘Geer’ van Velde | 1898 - 1977<br />
Man met bloemen<br />
Aquarel 57.5 x 37.5 cm, gesigneerd linksonder
Gerardus ‘Geer’ van Velde | 1898 - 1977<br />
Op het strand<br />
Gouache en potlood 21 x 27 cm, gesigneerd rechtsonder met initialen en te<br />
dateren omstreeks 1940<br />
Herkomst: <strong>Kunsthandel</strong> M.L. de Boer, Amsterdam, nr. 14479.<br />
Harry van Kruiningen | 1906 -1996<br />
Twee dansende figuren<br />
Olie op doek 41 x 61 cm, gesigneerd linksonder en te dateren 1947<br />
Literatuur: Tent. cat. Vrij Beelden en Creatie, Bussum 1995, afbeelding pag. 67, nr. 120.<br />
Tentoonstelling: Amstelveen, Cobra Museum voor Moderne Kunst, Doorbraak van de<br />
Moderne Kunst Vrij beelden ’ -’ 0 CoBrA ’ -’ 1 Creatie ’ 0-’ Vernieuwingen in<br />
Nederland na 1 , 14 jun.-1 sep. 1996, nr. 158.
t<br />
Gerardus ‘Geer’ van Velde | 1898 - 1977<br />
Compositie<br />
Olie op doek 107 x 104 cm, gesigneerd rechtsonder met initialen en te dateren omstreeks 1948-49<br />
Zal worden verkocht met een origineel fotocertificaat van Piet Moget, gedateerd 20 oktober 2007.<br />
Dit bijna vierkante schilderij is zo gecomponeerd dat je oog het<br />
verticale in wordt getrokken door onregelmatig gevormde banen in<br />
nuances van grijs en bruin, zodat de vierkantsvorm min of meer uit<br />
je bewustzijn wordt gebannen. Door de plaats van het monogram<br />
weten we waar de onderkant van het schilderij is. Het kleurgebruik<br />
is nogal terughoudend, maar die gereserveerdheid wordt doorbro-<br />
ken door wat frivole vlekken en vlekjes groen, geel, rood en wit.<br />
Speelsheid zit hem verder vooral in de vormen die ontleend lijken<br />
aan lukraak uit gekleurd papier geknipte stroken. De onderdelen<br />
mogen een zekere toevalligheid suggereren, maar het geheel is<br />
bij nader inzien zorgvuldig en evenwichtig gecomponeerd met de<br />
suggestie van een opwaartse dynamiek. De dunne donkere lijnen<br />
her en der zijn niet meer dan een hint van perspectief en geven een<br />
vage herinnering aan dingen uit de werkelijkheid: een raam, een<br />
deur, een deurknop. De ijle lijnen voorkomen bovendien dat er een<br />
indruk van massieve zwaarte ontstaat. Donkere vlakken lijken op<br />
een lichtbruine basis te liggen, maar het kan evengoed andersom<br />
zijn. Zo houdt het schilderij de aandacht vast en is het een mooie<br />
oefening in Gestalt.<br />
Om tot deze boeiende abstractie te komen heeft Van Velde een<br />
lange weg afgelegd. Hij heeft nimmer een kunstacademie ge-<br />
volgd of anderszins professioneel kunstonderwijs gevolgd. Op zijn<br />
twaalfde, in 1910, kwam Gerard van Velde als leerjongen in dienst<br />
bij de schilders-, restauratie- en decoratiefirma Kramers in Den<br />
Haag. Zijn oudere broer Bram, die ook kunstschilder zou worden,<br />
was hem daar al twee jaar eerder voorgegaan. De broers leerden<br />
de ambachtelijke kanten van het schildersvak goed kennen door<br />
zelf kleuren samen te stellen en lampenkappen en hoedendozen te<br />
beschilderen met landschappen en bloemstillevens. In hun schaarse<br />
vrije tijd bezochten ze het Mauritshuis en lieten ze zich inspireren<br />
door de oude meesters.<br />
Gerards eerste schilderijen zijn dan ook door Hollandse meesters<br />
geïnspireerde stillevens. Later ging hij onder invloed van de Haagse<br />
School over op een meer impressionistische schildersstijl. In 1925<br />
ging hij zijn broer Bram achterna naar Parijs; een tijdlang wer-<br />
den de beide broers daar nog door hun oude werkgever Kramers<br />
financieel ondersteund. In Parijs begon Geer, zoals hij zich intussen<br />
noemde, expressionistisch te schilderen, maar na enige tijd ging hij<br />
over op een kubistische schilderstrant. Binnen die stroming bereikte<br />
hij tegen 1940 definitief zijn persoonlijke stijl, waarvan dit schil-<br />
derij dat uit de tweede helft van de jaren veertig stamt, een mooi<br />
voorbeeld is.
Index van afgebeelde schilderijen<br />
Akkeringa, J.E.H. | 30, 41<br />
Altink, J. | 78<br />
Ansingh, M.E.G. | 56<br />
Apol, L.F.H. | 25, 32<br />
Artz, D.A.C. | 28<br />
Benner, G. | 91<br />
Berg, E. | 73<br />
Berg, S.R. van den | 77<br />
Blommers, B.J. | 34, 35<br />
Boer, H. de | 60<br />
Bogaerts, J.J.M. | 18<br />
Bosboom, J. | 27<br />
Brands, E. | 90<br />
Breitner, G.H. | 47<br />
Cassiers, H.P.E.V. | 53<br />
Cevat, N.F.H. | 55<br />
Colnot, A.J.G. | 73<br />
Dijkstra, J. | 79<br />
Dijsselhof, G.W. | 56<br />
Dumoulin, R. | 83<br />
Elzer, R. | 78<br />
Eversen, A. | 9<br />
Eversen, J.H. | 84, 85<br />
Farmer, E. | 28<br />
Filarski, D.H.W. | 71<br />
Gabriël, P.J.C. | 26, 31<br />
Garf, S. | 65<br />
Gestel, L. | 67, 72<br />
Heemskerck, J.B. van | 63<br />
Hilverdink, E.A. | 8<br />
Hoff, A.J. van ‘t | 57<br />
Hussem, W.F.K. | 89<br />
Hynckes, R. | 68<br />
Israels, I.L. | 45, 48, 50<br />
Israels, J. | 25, 29<br />
Jongh, T. de | 46<br />
Jungmann, N.W. | 59<br />
Kannemans, C.C. | 13<br />
Kate, J.M.H. ten | 17<br />
Kelder, A.B. | 69<br />
Klinkenberg, J.C.K | 18, 19<br />
Knoop, W. | 90<br />
Koekkoek, H.W. | 16<br />
Koekkoek, J.H.B. | 12<br />
Korthals, J. | 55<br />
Koster, A.L. | 40<br />
Koster, E. | 12<br />
Kroes, A.A. | 88<br />
Kruiningen, H. van. | 93<br />
Kruseman, F.M. | 15<br />
Lapidoth, M.C. | 83<br />
Leickert, C.H.J. | 8, 10, 11<br />
Maris, J.H. | 33<br />
Maris, W. | 23<br />
Mauve, A. | 37<br />
Meegeren, H.A. van 64<br />
Meijer, J. | 87<br />
Meijier, A.A. de | 7<br />
Mesdag, H.W. | 38<br />
Meurs, H. | 70<br />
Monnickendam, M. | 54<br />
Morgenstjerne Munthe, G.A.L. | 41<br />
Nakken, W.K. | 20<br />
Nieweg, J. | 60<br />
Pasma, F. | 82<br />
Reznicek, F.F. von | 49<br />
Rijsselberghe, Th. van | 61<br />
Roëde, J. | 88<br />
Roelofs, W. | 21, 24, 36<br />
Roessingh, L.A. | 58<br />
Schelfhout, A. | 10, 14<br />
Scherrewitz, J.F.C. | 43<br />
Schröder, S.C. | 51<br />
Sluijters, J.C.B. | 66, 67, 75<br />
Sluiter, J.W. | 39, 58<br />
<strong>Smit</strong>h, H. | 31<br />
Smorenberg, D. | 87<br />
Snoeijerbosch, C.J. | 86<br />
Soonius, L. | 44<br />
Symons, M.L. | 34<br />
Tholen, W.B. | 43<br />
Toussaint, F. | 64<br />
Vaarzon Morel, W.F.A.I. | 2<br />
Velde, G. van | 92, 93, 95<br />
Verhoesen, A. | 16<br />
Vreedenburgh, C. | 46<br />
Vries, J. de | 81<br />
Weissenbruch, J.H. | 22, 23<br />
Wiegers, J. | 76, 77<br />
Wijngaerdt, P. van | 74<br />
Wolter, H.J. | 52<br />
Zandleven, J.A. | 70<br />
Zee, J. van der | 80<br />
Zwart, W.H.P. de | 42
Colofon:<br />
Eindredactie | Anna <strong>Smit</strong>-Loor en Mr. <strong>Mark</strong> <strong>Smit</strong><br />
Kunsthistorisch onderzoek | Arie Bakker<br />
Bewerking | Drs. Mariken Loor-Keunen<br />
Tekst | Plinius / Drs. Murk Salverda, Den Haag<br />
Fotografie | Hans Westerink, Zwolle<br />
Vormgeving & dtp | FIZZ, Meppel<br />
Lithografie en druk | Waanders, Zwolle<br />
A28 richting<br />
Amersfoort<br />
Zwolle<br />
N34<br />
Raalte/<br />
Deventer<br />
Assen/Groningen<br />
N48<br />
OMMEN<br />
VECHT VECHT<br />
NS Station<br />
N347<br />
N34<br />
Hardenberg<br />
N34<br />
N347<br />
VECHT<br />
<strong>Mark</strong> <strong>Smit</strong> <strong>Kunsthandel</strong> B.V.<br />
<strong>Mark</strong>t 5 7731 DB <strong>Ommen</strong><br />
T 0529 469 280 F 0529 469 282
<strong>Mark</strong> <strong>Smit</strong> <strong>Kunsthandel</strong> B.V. | <strong>Mark</strong>t 5 7731 DB <strong>Ommen</strong> | T 0529 469 280 F 0529 469 282