juli 2010 - Rijksgebouwendienst
juli 2010 - Rijksgebouwendienst
juli 2010 - Rijksgebouwendienst
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
onherkenbaar in hun oorsprong te<br />
maken en krijgt het fragment het<br />
silhouet van een nieuwe, op zichzelf<br />
staande sculptuur. Die grillige<br />
breuklijnen - die in zekere zin de kern<br />
van Bergers installatie vormen - kennen<br />
een opmerkelijke oorsprong. De<br />
kunstenaar verkreeg ze door de<br />
gipsen beelden die hij van zijn<br />
modellen maakte, van vijfhoog uit<br />
het raam van zijn atelier naar<br />
beneden te gooien.<br />
Het werkproces dat aan Bergers<br />
werk vooraf ging is van een complexe<br />
intensiteit. Voor de installatie<br />
in Utrecht maakte Berger als eerste<br />
van elk model met siliconen een<br />
letterlijke afdruk van de huid, in die<br />
siliconenmal werd een wasmodel<br />
gemodelleerd, daar maakte de<br />
kunstenaar vervolgens een nieuwe,<br />
stevige siliconenmal van waarin gips<br />
werd gegoten. Deze gipsen beelden<br />
werden uit het atelierraam gegooid.<br />
Op basis van de breukvlakken en<br />
nieuw ontstane vormen maakte de<br />
kunstenaar vervolgens een selectie<br />
van de meest interessante fragmenten.<br />
Van deze geselecteerde<br />
fragmenten werd vervolgens wéér<br />
een nieuwe siliconenmal gemaakt,<br />
dáár een wasmodel van, en dát<br />
model bracht Berger uiteindelijk<br />
naar de bronsgieter. Een intensief<br />
proces; samen met twee assistenten<br />
werkte de kunstenaar driekwart jaar<br />
full time aan de installatie.<br />
Tussen de bedrijven door ging Berger<br />
op audiëntie bij de paus in Rome.<br />
Een groep van 260 kunstenaars<br />
kwam afgelopen november op<br />
uitnodiging van Benedictus XVI in de<br />
Sixtijnse kapel bijeen om de band<br />
tussen kerk en kunst aan te halen.<br />
Drie Nederlanders mochten<br />
aanwezig zijn bij het smeden van<br />
deze ‘vruchtbare alliantie’: Cees<br />
Nooteboom, Kader Abdolah en<br />
Caspar Berger. Andere genodigden<br />
waren onder meer cineast Peter<br />
Greenaway, componist Ennio<br />
Morricone, architect Mario Botta en<br />
kunstenaar Bill Viola. Berger, niet<br />
religieus, was diep onder de indruk.<br />
Om de Sixtijnse kapel eens niet als<br />
toerist ervaren maar in zijn oorspronkelijke<br />
context was een<br />
‘verpletterende’ ervaring. Berger is<br />
bezeten van de Italiaanse Hoog-<br />
Renaissance, de korte periode van<br />
1495 tot 1520 die als hoogtepunt van<br />
de rennaissance geldt en waarin<br />
Michelangelo zijn fresco’s voor de<br />
Sixtijnse kapel schilderde.<br />
Ooit, in de jaren negentig, maakte<br />
Caspar Berger - zijn held is onder<br />
meer Bill Viola - video-installaties.<br />
Het werden steeds omvangrijkere<br />
producties met een steeds groter<br />
productieteam. Berger raakte voor<br />
zijn gevoel de controle over het<br />
resultaat kwijt en gooide het roer<br />
rücksichtslos om: voortaan maakt hij<br />
niets meer dat groter is dan zijn<br />
atelier. Geïnspireerd door zijn oude<br />
liefde voor de Italiaanse Hoog-<br />
Renaissance kiest hij voor de<br />
beeldhouwkunst. De eerste jaren<br />
werkt Berger uitsluitend in was,<br />
vanaf 2004 besluit hij zijn beelden<br />
– waaronder een doorlopende serie<br />
van zelfportretten - in brons te<br />
gieten. In de levensgrote sculpturen,<br />
(door het gebruik van siliconen<br />
levensechte) afgietsels van het<br />
menselijk lichaam, laat Berger het<br />
gietproces een bijzondere, zichtbare<br />
rol spelen. Zogeheten flenzen -<br />
brons dat door openingen uit de mal<br />
is gestroomd - en gietkanalen<br />
worden bewust niet, zoals traditioneel<br />
gebruikelijk is, weggewerkt en<br />
gepolijst maar vormen een integraal<br />
onderdeel van het werk. Voor Berger<br />
ook geen tot goudgeel gepolijst<br />
brons. Hij werkt zijn beelden na het<br />
gieten nauwelijks af. Het doffe, maar<br />
originele bronsoppervlak met zijn<br />
onrechtmatigheden en kleurschakeringen<br />
is dan ook een karakteristiek<br />
kenmerk van zijn werk.<br />
OncOnventiOneeL<br />
De eigenwijze draai die Berger aan<br />
het ‘traditionele’ brons geeft behelst<br />
niet alleen de techniek maar geldt<br />
ook voor de inhoud van zijn werk. De<br />
kunstenaar refereert op onconventionele<br />
wijze veelvuldig aan belangrijke<br />
werken in de kunstgeschiedenis.<br />
Zo maakte Berger een bronzen beeld<br />
van paus Innocentius X, wiens<br />
portret uit 1650 door Diego<br />
Velásquez - die hem meesterlijk<br />
neerzette als een onzekere man - in<br />
de twintigste eeuw een schilderkunstige<br />
obsessie werd voor Francis<br />
Bacon. Berger borduurt in zijn<br />
Innocenzo X voort op de onderhuidse<br />
psyche die centraal staat in de<br />
portretten door Velasquez en Bacon<br />
van deze paus. In zijn bronzen<br />
sculptuur vertaalt dit zich in de paus<br />
op zijn troon, die zonder kaken en<br />
benen letterlijk gestalte geeft aan<br />
een man – onder de plak van zijn<br />
machtige schoonzuster - zonder<br />
ruggengraat.<br />
De Torso van Bélvedère – de<br />
marmeren romp van een uit de<br />
eerste eeuw voor Christus stammend<br />
beeld - vormt wellicht de belangrijkste<br />
kunsthistorische referentie in<br />
Bergers bronzen oeuvre. Het<br />
fragment uit de Oudheid is sinds de<br />
zestiende eeuw een fenomeen op<br />
zich geworden en een inspiratiebron<br />
voor talloze kunstenaars. ‘Maar ik<br />
ben zelfs geneigd dit overblijfsel te<br />
beschouwen als het mooiste wat ik<br />
ooit heb gezien’, zo stelde Goethe.<br />
Hetzelfde geldt waarschijnlijk voor<br />
Caspar Berger. Zijn bronzen overblijf-<br />
selen in Utrecht zijn weliswaar<br />
onderdeel van een groter imaginair<br />
geheel, maar meer nog zijn het<br />
individuele objecten, die door<br />
Bergers worp uit het atelierraam tot<br />
een atonoom kunstwerk zijn<br />
verworden.<br />
57