De Vlaamse Ontvoogdingsstrijd.pdf - Vvlg
De Vlaamse Ontvoogdingsstrijd.pdf - Vvlg
De Vlaamse Ontvoogdingsstrijd.pdf - Vvlg
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
ALGEMEEN<br />
32<br />
DE VLAAMSE ONTVOOGDINSSTRIJD<br />
Afdeling: TSO<br />
Klas: 5 e jaar<br />
Onderwerp: <strong>De</strong> tegenstelling Vlaams-Waals in de 19 e eeuw.<br />
Handboek: HISTORIA 5T<br />
Beginsituatie:<br />
<strong>De</strong> leerlingen behandelden reeds twee tegenstellingen die<br />
typisch zijn voor de Belgische geschiedenis nl die tussen kapitaal<br />
en arbeid en die tussen klerikaal en antiklerikaal.<br />
<strong>De</strong>ze les wordt gevolgd door een tweede les over de verdere<br />
evolutie van het spanningsveld in de loop van de 20 ste eeuw tot<br />
net na WOII.<br />
Probleemstelling:<br />
<strong>De</strong> leerlingen worden tegenwoordig geconfronteerd met het<br />
probleem Brussel-Halle-Vilvoorde. Dit is maar één van de voorbeelden<br />
van spanningen tussen Vlamingen en Walen. Hoe is<br />
deze spanning ontstaan, gegroeid tot de huidige situatie?<br />
Doelstellingen:<br />
<strong>De</strong> leerlingen kunnen de belangrijkste feiten verwoorden in verband<br />
met de '<strong>Vlaamse</strong> <strong>Ontvoogdingsstrijd</strong> tijdens de 19 e eeuw'.<br />
<strong>De</strong> leerlingen kunnen bronnen (geschreven en visuele) begrij-<br />
| Elke Parez |<br />
<strong>De</strong> tegenstelling tussen Vlaams en Waals is deel van de verplichte casus over België in het vak geschiedenis van het vijfde jaar.<br />
Omdat communautaire spanningen nooit echt uit de lucht zijn, is deze verplichting terecht. Met de toenemende autonomie<br />
die Vlaanderen verwerft binnen het federale België, dienen leerlingen een aantal basisgegevens te kennen over de <strong>Vlaamse</strong><br />
<strong>Ontvoogdingsstrijd</strong>.<br />
Ook is het voor de attitudevorming belangrijk dat zij beseffen dat de autonomie die Vlaanderen nu verworven heeft, er niet<br />
zomaar gekomen is. Als leerlingen beseffen dat hun voorouders voor die autonomie vaak gebroodroofd werden, zullen ze er<br />
meer de waarde van beseffen en meer geneigd zijn later hun verantwoordelijkheid op te nemen.<br />
Een les over de <strong>Vlaamse</strong> Ontvoogding is dus een klassieker, vaak een inleiding tot een bezoek aan de Ijzertoren. <strong>De</strong>ze lessen<br />
stellen doorgaans geen probleem voor de geschiedenisleraar.<br />
Moeilijker wordt het voor de geschiedenisleraar om de recurrenties in de geschiedenis te onderwijzen. In de onderstaande les<br />
wordt een methode voorgesteld om de link te leggen tussen 'bevrijdingsbewegingen' in het algemeen en de <strong>Vlaamse</strong><br />
Ontvoogding in het bijzonder. In zes stappen wordt enerzijds de <strong>Vlaamse</strong> Beweging geschetst, anderzijds gelinkt aan de zes<br />
fasen van een bevrijdingsstrijd.<br />
<strong>De</strong> gebruikte documentatie sluit nauw aan bij het aanbod van het handboek Historia 5T maar elke leerkracht geschiedenis<br />
kan zonder probleem gelijkwaardige documenten opzoeken die even goed het recurrente benadrukken in deze ontvoogdingsstrijd.<br />
Het is duidelijk dat deze fasen in ontvoogdingsstrijden ook elders in het leerplan geschiedenis kunnen gebruikt worden: de<br />
arbeidersstrijd, de dekolonisatie, de vrouwenemancipatie… Door dit op verschillende tijdstippen te doen in de loop van de<br />
derde graad, zouden we echt werken aan attitudevorming bij de leerlingen. (Xavier Meuleman)<br />
Hermes | Jaargang 10 | nr. 3 | september 2006<br />
pen en analyseren.<br />
<strong>De</strong> leerlingen zien in dat veel ontvoogdingsstrijden te herleiden<br />
zijn naar een vast patroon van zes stappen.<br />
Ze kunnen die stappen toelichten en toepassen op de <strong>Vlaamse</strong><br />
Ontvoogding.<br />
Werkvormen:<br />
Doceren, onderwijsleergesprek, kritische analyse van bronnen.<br />
DRAAIBOEK<br />
1) Instap<br />
Herhaling vorige les:<br />
In de vorige lessen over België zagen we reeds twee belangrijke<br />
tegenstellingen die steeds terugkomen in de Belgische geschiedenis.<br />
➔ Kan er mij iemand die twee breuklijnen/tegenstellingen<br />
nog eens opsommen?<br />
➔ Kan er iemand mij een voorbeeld geven voor elk van die<br />
breuklijnen?<br />
Klerikaal en antiklerikaal + Kapitaal en arbeid.<br />
Schoolstrijd + Sociaal vraagstuk
Vandaag behandelen we een derde breuklijn.Wat deze breuklijn<br />
inhoudt, kunnen we afleiden uit dit document.<br />
Document: Foto betoging Brussel-Halle-Vilvoorde. (Projecteren)<br />
➔ Waaraan doet deze foto jullie denken? Kunnen jullie<br />
beschrijven wat jullie erop te zien krijgen? Naar welke typische<br />
spanning binnen België verwijst deze foto?<br />
We kunnen even ‘brainstormen’ en alle door de leerlingen opgesomde<br />
elementen op het rechterbord noteren. Zodoende kunnen<br />
we van hieruit de leerlingen vertellen dat we vanuit de<br />
tegenstelling Vlaams-Frans, de kwestie BHV of het bestaan van<br />
rechtse en extreem-rechtse ideologie kunnen begrijpen.<br />
Men ziet een betoging, vlaggen met de <strong>Vlaamse</strong> leeuw, een<br />
spandoek met ‘SP.A en VLD Doe toch mee. Splits nu Brussel-<br />
Halle-Vilvoorde’, bordjes met ‘Vlaanderen Onafhankelijk’, ‘Geen<br />
Waalse heersers. Steun de <strong>Vlaamse</strong> burgemeesters.’ Het gaat<br />
hier om een betoging georganiseerd door de N-VA om de<br />
<strong>Vlaamse</strong> burgemeesters te steunen in de problematiek rond<br />
Brussel-Halle-Vilvoorde. Ze willen ook de andere regeringspartijen<br />
overtuigen van de noodzaak van een splitsing.<br />
Over de communautaire kwestie BHV is al heel wat gezegd, een<br />
definitieve beslissing is er echter nog niet gevallen. Met deze les<br />
moet duidelijk worden waarom over dergelijke zaken als Brussel-<br />
Halle-Vilvoorde in België zo wordt doorgeboomd. Dit komt voornamelijk<br />
omdat België over twee invloedrijke landstalen<br />
beschikt, zijnde het Vlaams (Nederlands) en het Frans. <strong>De</strong>ze twee<br />
landstalen vertegenwoordigen twee verschillende groepen:<br />
Vlaams sprekende en Frans sprekende burgers. <strong>De</strong>ze twee groepen<br />
stonden vanaf het begin van de onafhankelijkheid van<br />
België zeer vijandig tegenover elkaar. En dit is vandaag nog zo,<br />
zoals we kunnen zien in het conflict Brussel-Halle-Vilvoorde. Het<br />
is over deze bewogen geschiedenis van de landstalen dat we het<br />
vandaag en volgende week zullen hebben. Op die manier zullen<br />
we misschien wat meer begrijpen van de kwestie Brussel-Halle-<br />
Vilvoorde en wat de historiek is van bepaalde partijen die zich<br />
enten op de tegenstelling Vlaams-Frans.<br />
➔ Hoe wordt deze tegenstelling Vlaams-Frans vandaag de dag<br />
nog genoemd? Jullie hebben er misschien in de lessen al eens<br />
een ander woord voor gebruikt? Het woord is afgeleid van het<br />
Franse ‘gemeenschappelijk’, ‘gemeenschap’,…<br />
Communautaire tegenstelling<br />
➔ Welke hedendaagse politieke partijen zouden zich vooral<br />
baseren op de breuklijn Vlaams en Frans/Waals?<br />
Vlaams Belang en N-VA.<br />
Het is dus niet onbelangrijk weet te hebben van deze tegenstelling<br />
om de huidige politieke ideologie van sommige partijen<br />
te kunnen verklaren. We zoeken naar een reden waarom deze<br />
partijen dit zo een belangrijk thema vinden. Om dit te verklaren<br />
is het noodzakelijk de Vlaams-Waalse geschiedenis eens van<br />
naderbij te onderzoeken. Daarvoor beginnen we bij de onafhan-<br />
kelijkheid van België in 1830.<br />
Hermes | Jaargang 10 | nr. 3 | september 2006<br />
2) Lesfase I: Historische fase<br />
(Fase II en III zullen in een tweede les respectievelijk behandelen<br />
de ontwikkeling van de gematigde en de extreme vleugel<br />
binnen de <strong>Vlaamse</strong> Beweging)<br />
We zullen vandaag eens kijken hoe de Vlamingen zich hebben<br />
weten te verdedigen tegenover de Franstalige machthebber. <strong>De</strong><br />
verdediging van de <strong>Vlaamse</strong> belangen gebeurde door een heuse<br />
‘<strong>Vlaamse</strong> Beweging’, een soort bevrijdingsbeweging voor de<br />
Vlamingen en de <strong>Vlaamse</strong> taal. Zulke bevrijdingsbewegingen<br />
volgen een soort vast patroon: van een onderdrukte groep naar<br />
de grote doorbraak van die groep als een niet te miskennen<br />
‘partner’ van de vroegere machthebber.<br />
Bordschema (midden) (wordt stelselmatig aangevuld)<br />
I. Historische fase<br />
Bevrijdingsbewegingen (vb. ‘<strong>De</strong> <strong>Vlaamse</strong> Beweging’) =<br />
vast patroon<br />
Jullie weten dat in 1830 België onafhankelijk werd. België had<br />
zich voorgoed gekeerd tegen de Nederlandse koning Willem I en<br />
wist een zelfstandig establishment op te richten. (Bord rechts:<br />
‘establishment’) Met deze term bedoelen we het geheel van<br />
personen die in een land de macht bezitten! (Zie p. 73 onderaan)<br />
• Wat was de taal van de machthebber/het establishment?<br />
Frans<br />
Eén van die machthebbende figuren was Charles Rogier, jullie<br />
allen reeds bekend uit les 33. Op pagina 68 kunnen jullie een<br />
portret van deze man zien. (Document 1, les 33)<br />
Document 1: Vlamingen moeten Frans leren. We lezen wat<br />
minister Charles Rogier over het Vlaams en de Vlamingen in<br />
1830 zegt. (Projecteren)<br />
➔ Welke taal moet volgens Charles Rogier de taal van België<br />
worden? Hoe wil hij dat bereiken?<br />
Een welbewuste politiek om Vlaanderen te verfransen. Charles<br />
Rogier is er van overtuigd dat België slechts een stevige staat<br />
kan worden mits het bestaan van de eenheid van taal, nl. het<br />
Frans moet de landstaal worden. Alle hoge posten (dus het establishment)<br />
moesten bezet worden door Franstalige<br />
burgers.Vlamingen moesten bijgevolg gedwongen worden<br />
Frans te leren.<br />
➔ Wat betekent dit nu voor de Vlaming?<br />
Vlamingen stonden met de rug tegen de muur; werden onderdrukt<br />
door de Franssprekende burgerij. Voordat de Vlamingen<br />
zich bewust werden van het belang van de eigen taal en cultuur,<br />
bevonden zij zich in een fase van onderdrukking.<br />
33
Bordschema (midden)<br />
I. Historische fase<br />
34<br />
Bevrijdingsbewegingen (vb. ‘<strong>De</strong> <strong>Vlaamse</strong> Beweging’) =<br />
vast patroon<br />
1) fase v/d ONDERDRUKKING ➔ 1830 establishment = Frans<br />
<strong>De</strong> Vlamingen moesten, wilden ze zich bevrijden van het<br />
Franstalige juk, iets gaan ondernemen.<br />
Document 2: Titelpagina van ‘<strong>De</strong> leeuw van Vlaanderen’ van<br />
Hendrik Conscience. (Projecteren)<br />
➔ <strong>De</strong>ze titelpagina ademt de sfeer van de Romantiek.<br />
Bekijken jullie eens de opbouw, deze is typisch romantisch. (= ik<br />
bedoel met romantisch dat het is opgebouwd volgens een<br />
bepaald schema waarin naast symboliek veel pathos en bezieling<br />
zitten. Binnen romantische schilderijen wordt er gestreefd<br />
naar de verheerlijking van bepaalde zaken: bv. helden. <strong>De</strong>ze<br />
worden altijd uitvergroot!) Hoe kan je dat hier zien? Wie wordt<br />
er hier a.h.w als een held uitgebeeld? Hoe doet men dit?<br />
Vrouwen en engelachtige wezens staan in een krans rond de<br />
leeuw en beklemtonen zijn belang. <strong>De</strong> engelen en vrouwen<br />
(bovenaan) bewonderen en vieren (de krans) de grootsheid van<br />
de leeuw van Vlaanderen, onderaan ziet men zijn slachtoffers<br />
(Franstaligen?)<br />
Het was één van de eerste letterkundige werken (roman) die in<br />
deze periode in het Nederlands werd geschreven. Dit werk werd<br />
door de meest ontwikkelde mensen voorgelezen aan de analfabeten,<br />
en zo waren er in het België van het midden van de<br />
negentiende eeuw héél wat.<br />
➔ Dit boek was niet zo invloedrijk. Hoe zou dit komen?<br />
Waarom drong het niet door tot de massa Vlamingen?<br />
Boeken waren niet de meest aangewezen weg om de<br />
Vlamingen bewust te maken van een groots verleden aangezien<br />
velen niet konden lezen of schrijven. Er was immers nog<br />
geen leerplicht, enkel de kinderen van gegoede burgers konden<br />
naar school. (<strong>De</strong> leerplicht werd pas ingevoerd in 1914, van zes<br />
tot veertien jaar.) Bovendien hadden velen geen geld om die<br />
boeken te kopen!<br />
Wat bereikte de uitgave van dit boek dan wel? Het waren in<br />
principe schrijvers uit een Vlaamsgezinde middenklasse zoals<br />
Hendrik Conscience die startten met de het promoten van het<br />
Nederlands. Ze toonden aan dat die taal (het Nederlands) ook<br />
een cultuur- en een bestuurstaal kon zijn.<br />
Bordschema (midden) (aanvullen)<br />
2 Fase v/d EERSTE BEWUSTWORDING ➔ Midden 19 e E:<br />
Vlaamsgezinde middenklasse? –> Politieke weg<br />
–> culturele weg: Ned. =<br />
cultuur- en bestuurstaal<br />
Hermes | Jaargang 10 | nr. 3 | september 2006<br />
Literatoren, schrijvers zoals Hendrik Conscience trachtten de<br />
Vlamingen dus bewust te maken van de onderdrukking waaronder<br />
zij leefden, mensen zoals Conscience werden zogenaamde<br />
‘taalminnaars’ genoemd. In de tweede helft van de negentiende<br />
eeuw begon hun doel concrete vormen aan te nemen,<br />
stelselmatig begon immers een echte ‘<strong>Vlaamse</strong> Beweging’ zich<br />
te manifesteren.<br />
We spreken over een ‘<strong>Vlaamse</strong> Beweging’ van zodra de zogenaamde<br />
taalminnaars zich gingen groeperen! <strong>De</strong>ze enkelingen<br />
organiseerden zich echter niet in 1 groep, maar er ontstonden<br />
drie groeperingen langs de 3 ideologische zuilen.<br />
➔ Kunnen jullie mij soms nog zeggen wat een ideologische<br />
zuil precies is?<br />
<strong>De</strong> ideologische zuilen zijn de peilers waarrond ideeëngoed is<br />
opgebouwd. Ik wil zeggen ideeën die een welbepaalde groep,<br />
ordenen rond eenzelfde peiler. Mensen die dezelfde opvattingen<br />
omtrent de maatschappij aanhangen worden geplaatst binnen<br />
éénzelfde zuil.<br />
➔ Welke 3 ideologische zuilen bestonden er in de tweede helft<br />
van de negentiende eeuw?<br />
<strong>De</strong> katholieke, liberale en socialistische zuil<br />
<strong>De</strong> katholieken groepeerden zich binnen het Davidsfonds, de<br />
liberalen binnen het Willemsfonds en de socialisten binnen het<br />
Vermeylenfonds. <strong>De</strong>ze groepen gingen vanaf nu de belangen<br />
van de <strong>Vlaamse</strong> taal verdedigen. Met hun taalbeweging ijverden<br />
ze voor de tweetaligheid in Vlaanderen, dus een erkenning<br />
van de ‘<strong>Vlaamse</strong> taal’!<br />
Bordschema (midden) (aanvullen)<br />
3) fase van GROEPSVERZET ➔ 2 e helft 19 e eeuw:<br />
– Liberalen: Willemsfonds<br />
– Katholieken: Davidsfonds<br />
– Socialisten: Vermeylenfonds<br />
→ Politieke weg: Nederlands als bestuurstaal<br />
<strong>De</strong> Nederlandstalige burgers moesten volgens de voorvechters<br />
van de <strong>Vlaamse</strong> Beweging bovendien evenwaardig worden<br />
behandeld als Franstaligen. Dat dit niet altijd het geval was zien<br />
we in het volgende document.<br />
Document 4: Veroordeling van Coucke en Goethals. (Projecteren)<br />
➔ Hoe blijkt uit dit document dat Jan Coucke en Pieter<br />
Goethals, twee <strong>Vlaamse</strong> arbeiders die werkzaam waren in<br />
Wallonië werden benadeeld t.o.v de Franstaligen?<br />
Het lag aan het feit dat het proces in het Frans werd gevoerd,<br />
een taal die Jan Coucke en Pieter Goethals niet machtig waren.<br />
Doordat beide mannen geen Frans spraken en de rechters op<br />
hun beurt geen Nederlands verstonden, kwamen de bewijzen<br />
voor hun onschuld nooit aan bod. (Bovendien bestond een
ongeschreven regel die zei: wanneer een Franse wettekst in<br />
strijd is met de Nederlandstalige vertaling ervan, de Franse tekst<br />
doorslaggevend is.)<br />
Ook in de VSA werden groepen van de bevolking gevoelig onderdrukt!<br />
<strong>De</strong> negers in de VSA werden bv. veel sneller tot de doodstraf<br />
veroordeeld! Of vergelijken we dit bijvoorbeeld met de<br />
situatie van de Marokkanen of andere allochtonen hier bij ons.<br />
Zij worden dikwijls reeds veroordeeld op basis van hun<br />
‘Marokkaan-zijn’.<br />
➔ Wat zou de invloed hiervan zijn op de sympathie van de<br />
Vlamingen voor de <strong>Vlaamse</strong> Beweging? Of zou dit de <strong>Vlaamse</strong><br />
Beweging vooruit helpen of eerder tegenwerken?<br />
In Vlaanderen ontstond grote opschudding. <strong>De</strong> Vlamingen<br />
toonden steeds meer sympathie voor de <strong>Vlaamse</strong> Beweging.<br />
<strong>De</strong>ze zaak en andere analoge zaken hebben voor de eerste taalwet<br />
gezorgd.<br />
<strong>De</strong> eerste taalwet kwam er in 1873: deze wet legde n.a.v. de feiten<br />
vast dat het Nederlands moest ingevoerd worden in het<br />
rechtsapparaat. Dus Nederlandstalige burgers moesten in de<br />
eigen taal berecht worden. Het betekende echter niet dat vanaf<br />
nu deze wet zonder fouten werd toegepast, inbreuken werden<br />
nog steeds gepleegd. Maar de <strong>Vlaamse</strong> Beweging stond toch<br />
alweer een stapje verder. (10 jaar later (1883) werd de tweede<br />
taalwet gestemd: Verplicht onderricht in het Nederlands in de<br />
lagere jaren van de rijksscholen, uiteraard enkel in Vlaanderen.)<br />
<strong>De</strong> wet op papier werd dus weldegelijk nog niet altijd zorgvuldig<br />
in de praktijk gebracht, maar het feit dat de wet op papier<br />
stond, was toch al een hele verwezenlijking voor de <strong>Vlaamse</strong><br />
Beweging. Eigenlijk was de zaak rond, het was alleen nog wachten<br />
op het toepassen ervan…<br />
Bordschema (midden) (aanvullen)<br />
4) fase v/d SCHIJNTOEGEVINGEN ➔ Eind 19 e eeuw<br />
→ juridische weg: Eerste taalwetten (1873,1883)<br />
Op het einde van de negentiende eeuw, begin twintigste eeuw<br />
zal de <strong>Vlaamse</strong> Beweging een nieuwe doorslaggevende richting<br />
uitgaan.<br />
Document 3: <strong>De</strong> <strong>Vlaamse</strong> Beweging.<br />
➔ Blijft de beweging enkel ijveren voor het Nederlands als cultuur-<br />
en bestuurstaal? Wat heeft Lodewijk de Raet hieromtrent<br />
te zeggen? (Welk nieuw domein uit de geschiedenis wordt door<br />
hem betrokken in de <strong>Vlaamse</strong> Beweging?)<br />
Neen. In de tweede helft van de negentiende eeuw komt een<br />
minder idealistische beweging op de proppen. (Ik bedoel hiermee<br />
dat de <strong>Vlaamse</strong> Beweging in feite tot hiertoe nog geen concrete<br />
maatregelen had genomen, de voorvechters drongen nog<br />
niet door in alle geledingen van de maatschappij waardoor zij<br />
nog geen macht hadden om hun stempel te drukken.) Lodewijk<br />
de Raet o.a. is er van overtuigd dat de Vlamingen pas als volk<br />
meetellen wanneer zij zich ook economisch zouden manifeste-<br />
Hermes | Jaargang 10 | nr. 3 | september 2006<br />
ren. Eerst moest men zich economisch ontvoogden om zich uiteindelijk<br />
ook cultureel te kunnen onderscheiden.<br />
➔ Hoe moesten de Vlamingen die economische macht veroveren<br />
volgens Lodewijk de Raet?<br />
<strong>De</strong> vervlaamsing van de nijverheid en de handel. Vlamingen<br />
moesten m.a.w. trachtten belangrijke posities in te nemen in de<br />
handel en nijverheid. Vlamingen moeten zich volgens de Raet<br />
laten gelden als volwaardige burgers binnen het economisch<br />
bestel en ook hoge posities gaan bekleden.<br />
Toen men in Limburg een vondst deed van steenkool (voordien<br />
werd er alleen steenkool ontgonnen in Wallonië cf. de<br />
Borrinage) betekende dit het begin van een economische<br />
opmars voor Vlaanderen.<br />
➔ Wat betekent economische macht (voor Vlaanderen) concreet?<br />
Als de economie goed draait, wat zijn dan de gevolgen?<br />
(Waarom is het eigenlijk zo belangrijk voor een volk dat haar<br />
economie goed draait?)<br />
Men heeft dan voldoende geld in voorraad. Geld betekent op<br />
zijn beurt: macht en dus de macht om de eigen stempel door te<br />
drukken, zo gebeurde het ook met Vlaanderen en de <strong>Vlaamse</strong><br />
Beweging. Dus de economische weg moest zeker door de<br />
<strong>Vlaamse</strong> Beweging worden bewandeld. Wanneer men daadwerkelijk<br />
over macht beschikte dan kon men tevens ijveren voor<br />
een correcte naleving van de taalwetten.<br />
Bordschema (midden) (aanvullen)<br />
5) fase v/h EERSTE MACHTSBESEF ➔ Eind 19 e E - Begin 20 ste E<br />
→ Economische weg: Geld = macht<br />
Zoals jullie kunnen zien doorloopt een bevrijdingsbeweging een<br />
hele levensloop vooraleer zij werkelijk op de voorgrond kan treden<br />
en macht heeft verworven. Zo is het dus ook geschied met<br />
de <strong>Vlaamse</strong> Beweging.<br />
Uiteraard is de zesde en laatste fase, de fase van de werkelijke<br />
doorbraak voor de <strong>Vlaamse</strong> Beweging geweest. <strong>De</strong>ze zesde fase<br />
situeren we na de eerste wereldoorlog, na een tijd waarin<br />
Vlamingen aan het front weeral eens moesten onderdoen voor<br />
de Franstalige medestrijder. Vlamingen streden immers samen<br />
met de Franssprekende aan het front, dit verliep echter niet<br />
altijd even smetteloos. Een werkelijke doorbraak van een bevrijdingsbeweging<br />
komt er dus pas nadat de onderdrukte groep<br />
(hier: de Vlaming) genoeg heeft van vernedering en zich er ten<br />
gronde van bewust is geworden.<br />
Document 5: Taalwantoestanden aan het front bekritiseerd na<br />
de oorlog.<br />
➔ Kijk eens goed naar de twee delen van de cartoon, links en<br />
rechts. Welk deel slaat op de situatie tijdens de oorlog, welk<br />
deel op de situatie na de oorlog.<br />
Links: tijdens WOI<br />
Rechts: na WOI<br />
35
➔ Omschrijf de verhouding Vlaams-Frans tijdens de oorlog en<br />
na de oorlog. Hoe gedragen de Vlamingen zich ten opzichte van<br />
hun Franstalige meerdere?<br />
Tijdens de oorlog lijkt hij onderdanig, na de oorlog is hij ongehoorzaam.<br />
<strong>De</strong> situatie aan het front was als volgt: wijl de Franstalige officiers<br />
de bevelen gaven, riskeerden de ‘dappere’ Vlamingen hun<br />
leven in de loopgraven. Bovendien werden de bevelen veelal<br />
niet begrepen waardoor de <strong>Vlaamse</strong> strijders aan hun lot werden<br />
overgelaten. Vele eretekens en ‘sterren’ hebben deze Franse<br />
officieren te danken aan de <strong>Vlaamse</strong> held, zo stelt het VOS, de<br />
<strong>Vlaamse</strong> Oudstrijders Bond.<br />
In de eerste wereldoorlog ontstond een <strong>Vlaamse</strong> frustratie in<br />
het Belgisch leger aan het IJzerfront. Doordat de Vlamingen<br />
vonden dat ze tijdens WOI onrechtvaardig werden behandeld,<br />
(bv. zij moesten de gevaarlijkste en meest zinloze opdrachten<br />
volbrengen of <strong>Vlaamse</strong> gesneuvelden kregen een Franstalig<br />
opschrift op de zerkjes wat getuigde van weinig respect.) ontstond<br />
bij tal van soldaten een Vlaams bewustzijn dat fulmineerde<br />
in een radicaal-flamingantische Frontbeweging. (<strong>De</strong><br />
leden van de <strong>Vlaamse</strong> Beweging werden flaminganten<br />
genoemd, vooral door hun tegenstanders.) Het zijn de meest<br />
radicale leden van de Frontbeweging die wat later een<br />
Frontpartij zullen oprichten.<br />
➔ Wat zou de oprichting van een eigen politieke partij die de<br />
<strong>Vlaamse</strong> belangen verdedigt, kunnen betekenen voor de<br />
<strong>Vlaamse</strong> Beweging?<br />
Van dan af kunnen we spreken van de ware doorbraak van de<br />
<strong>Vlaamse</strong> beweging, een bevrijdingsbeweging die ijvert voor de<br />
bevrijding van de Vlamingen onder het juk van de Franstaligen<br />
en dit onder het motto van een politiek programma: Vlaanderen<br />
onafhankelijk!<br />
Bordschema (midden) (aanvullen)<br />
6) Fase v/d GROTE DOORBRAAK ➔ Na WOI<br />
→ reële politieke weg: oprichting partij<br />
36<br />
Hermes | Jaargang 10 | nr. 3 | september 2006<br />
Zoals jullie kunnen zien wordt de reactie van de Vlamingen op<br />
de Franstalige macht in België steeds scherper, radicaler. Daar<br />
komen natuurlijk ook radicale partijen van en zo zijn we met<br />
‘Vlaanderen onafhankelijk’ beland bij extremisme, zie bijvoorbeeld<br />
de extreem-rechtse partij Vlaams-Belang en haar Vlaamsnationalistische<br />
opvattingen. Over dit extremisme, maar ook<br />
gematigde stemmen binnen de <strong>Vlaamse</strong> Beweging zullen we<br />
het volgende week hebben.<br />
3) Evaluatie<br />
Het bord wordt afgedekt en als herhaling krijgen alle leerlingen<br />
drie vragen waarmee ze de les kunnen synthetiseren:<br />
➢ Omschrijf elk van de zes fasen van een 'bevrijdingsbeweging'<br />
met een goed trefwoord.<br />
➢ Illustreer elk van die fasen aan de hand van een voorbeeld uit<br />
de geschiedenis van de <strong>Vlaamse</strong> Beweging in de 19 de eeuw<br />
Tenslotte worden (afhankelijk van de resterende tijd een aantal<br />
documenten geprojecteerd en duiden we telkens een leerling<br />
aan die antwoordt bij welke fase dit document aansluit:<br />
➢ Document: Uit: Witte, E. <strong>De</strong> Politieke geschiedenis van<br />
België. Van 1830 tot heden. Standaard Uitgeverij,<br />
Antwerpen, 1997, p. 58. (Doorbraak)<br />
➢ Document: Filmfragment Robbe de Hert, ‘<strong>De</strong> Witte van<br />
Sichem’. (de witte leest aan zijn makkers een stuk voor uit de<br />
leeuw van Vlaanderen en daarna spelen ze het na)<br />
(Bewustwording)<br />
➢ Document: Foto van het lakenmeestershuis aan de<br />
Vrijdagsmarkt in Gent, het hoofdgebouw van het<br />
Willemsfonds. Op de gevel staat: “Willemsfonds” (verticaal<br />
geschreven), “volksvoordrachten” en “volksboekerijen”.<br />
(Groepsverzet)<br />
(http://users.pandora.be/frankie.schram/tijd/defaultt.html)<br />
➢ Document: <strong>De</strong> verschillende taalwetten, uit: Federaal<br />
België : Brochure bij het didactisch pakket over de staatshervorming.<br />
Federale Voorlichtingsdienst, Brussel, s.d., p. 13.<br />
(Schijntoegevingen)