Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
88<br />
het feit dat de vorm een neologisme is (het foregrounding-effect van de<br />
nieuwvorming)." Vervolgens moet men zich afvragen wat de relatie tussen<br />
de leden is: hoe analyseert men de samenstelling. Men kan aan het<br />
woord diverse betekenisnuances toekennen: `glans (schijnsel) die (dat) aan<br />
de buitenkant zit (en het onmogelijk maakt erachter te kijken)' , noties<br />
van `schijn' (`die het ware -binnenste -verhult') etc. Al die betekenistoepassingen,<br />
die voor een <strong>deel</strong> moeilijk exact te omschrijven zijn, worden<br />
in één lexicale vorm geconcentreerd of smelten samen in een woord<br />
dat meer betekent dan de afzonderlijke leden waaruit het is opgebouwd.<br />
Het uiteindelijke effect is intensivering en suggerering (door concentratie,<br />
foregrounding, betekenisversmelting en -verbijzondering).<br />
Ik heb telkens gesproken van Leopoldiaanse woordvormen. Dit is niet<br />
geheel juist. Dergelijke samenstellingen of afleidingen maken <strong>deel</strong> uit<br />
van een met de `woordkunst' der Tachtigers aanvangende traditie. Om<br />
me tot de poëzie te beperken: bij Gorter zijn vele vergelijkbare nieuwvormingen<br />
te vinden, evenals bij Boutens. Toch meen ik dat bij Leopold<br />
het woordtype een enigszins andere waarde heeft.'Z<br />
2.6.1.1.9. Bijzondere combinaties<br />
In het gebruik van de Leopoldiaanse woordvorm zou men ook de tendentie<br />
tot betekenisversmelting kunnen ontwaren: twee betekenisvelden of<br />
woorden, in één vorm samengebracht, produceren een nieuwe betekenis.<br />
Tevens leveren de Leopoldiaanse woordvormen voorbeelden op (op lexicaal<br />
niveau) van de voorkeur van de dichter om bijzondere combinaties te<br />
gebruiken. Ook op woordgroep-niveau manifesteert zich deze tendentie.<br />
Ik herinner aan de bespreking van nr. 20, r. 3 zijn liefst verlies, een omkering<br />
van `zijn liefst bezit' , die geïnterpreteerd moet worden als `het<br />
verlorene is (het kind) het liefst van alles wat hij verloren heeft.73<br />
71 Vgl. g Mukarovsk' Y : On p poetic lan g ua g , pe p. 42 : ` ` A ppoetic neologism g ... often<br />
substitutes f ... the common designation g of a known thing g in order to draw attention to t<br />
the very fact of the creation of new words."<br />
72 Ik moet het helaas bij ^ een dergelijke g J op p louter intuïtie gestoelde g opmerking p g laten. are In<br />
deze noot moge g er wellicht plaats p zijn voor enige g speculatie. p Bij l Gorter is het neologisme g<br />
— vooral in Mei en, , natuurlijk, J, in de `Sensitieve verzen' — voornamelijk voornamelij intensiverend<br />
verbijzonderend oin<br />
verband met de poging in de aanstormende gewaarwordingen<br />
g gade<br />
en<br />
quaat te verwoorden (bijvoorbeeld J `0 als de zon schijnt' l : "de lachtande / de blauw-<br />
oo e / de g, blondhooge / de zilverwoorden weenende, / " etc. — Verzen, editie Endt, ,<br />
p. 9 — of de in Van Deysseliaanse Y trant ggezette schilderende ggedichten<br />
in het laatste<br />
ge<strong>deel</strong>te e<strong>deel</strong>te van Verzen. Bij Boutens is de nieuwvorming g intensiverend en sierend,<br />
maniëristisch omschrijvend J "de blinkevenstren van mijn Ziel" Verzamelde lyriek, y dl. II,<br />
p . 11 . Bij Leopold p intensiverend en nuancerend ^ suggererend. gg<br />
73 Vgl. V 1 ` C heo ps ' "een st stout t vertrek, rt ^ eenpralendh schoon n verlies". li " .Hierin zintwee zij<br />
relevant: niet alleen wat verloren ggaat<br />
is schoon n.l. een van de<br />
kosmoi waarvan de `schoonheid' eerder beschreven is),maar ook de ondergang,het<br />
verlorenaan g zelf is, paradoxaal , p genoeg, g g ^ . — Ik laat een opsomming p g van de bij- .^<br />
zondere combinaties in de kwatrijnen kwatrijnenachterwege. g