Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
67<br />
plekken zijn aan te wijzen, regels met `onoverwonnen bezwaren', fragmenten<br />
met `schuil gebleven uitzichten' , feilen die ik hier samenbreng<br />
onder de noemer onopgeloste vertaal- en vormgevingsproblemen.<br />
Tot de onopgeloste problemen behoren ook de stoplappen. Onder<br />
stoplap versta ik die elementen in een gedicht (of in een versregel) die<br />
semantisch en formeel overbodig zijn - ze voegen niets toe aan het<br />
geheel - maar waarvan het optreden te verklaren valt uit de wens van de<br />
dichter om aan vers-technische voorwaarden te voldoen (zoals die met betrekking<br />
tot rijm, metrum, aantal lettergrepen etc.). De lezer van poëzie<br />
uit de symbolistische traditie zal doorgaans alle elementen van een gedicht<br />
in eerste instantie in een functioneel verband willen waarnemen,<br />
ook - of juist! - als die elementen afwijken van bepaalde 'regels'. Blijkt<br />
het onmogelijk om aan bepaalde elementen een zin toe te kennen<br />
binnen het grotere geheel, dan zal de lezer geneigd zijn na te gaan of<br />
een en ander te maken heeft met moeilijkheden in het ontstaansproces.<br />
Het vóórkomen van een niet functioneel op te vatten element zal hij wijten<br />
aan bijvoorbeeld rijmdwang, de lezer zal spreken van een stoplap<br />
(`dit element staat hier alleen maar omdat er gerijmd moest worden').<br />
Vaak ziet men dat elementen die oorspronkelijk zijn ingevoerd om te<br />
voldoen aan bepaalde vers-technische eisen - en die dus de kans lopen<br />
als stoplap te worden waargenomen -naderhand zinvol worden gemaakt<br />
(doordat op enigerlei wijze functionele relaties kunnen worden geschapen<br />
tussen de in aanvang `niet-functionele' en de andere elementen in de<br />
tekst). Het `stoplap'-karakter wordt dan geheel of ge<strong>deel</strong>telijk opgeheven<br />
doordat, mede door middel van de elementen in kwestie, nieuwe poëtische<br />
effecten worden gerealiseerd.<br />
Ik zal hierna enkele voorbeelden van onopgeloste vertaal- of vormgevingsproblemen<br />
in de kwatrijnen uit `Soefisch' bespreken. Ik behandel<br />
de gedichten daarbij niet in hun geheel.<br />
2.3.1. Nr. 2<br />
De afwijkende woordvolgorde van r. 1 hangt samen met rijmdwang. Door<br />
in r. 2 dezelfde volgorde aan te houden (voorzetselconstructie - substantief)wordt<br />
de afwijking in r. 1 `gemotiveerd' door de functionele<br />
parallellie.<br />
Door de structuur van r. 3 is men geneigd de regel als een afgerond<br />
geheel te lezen. Deze neiging wordt versterkt door weerspiegelaar uit r. 2:<br />
door dit woord verwacht men enigermate dat r. 3 een spiegelstructuur bezit.<br />
Dit is niet het geval: r. 3 is geen afgerond geheel, noch bevat hij een<br />
spiegelstructuur. Er is zelfs een opvallend enjambement aanwezig dat<br />
naar mijn idee functieloos is. Kennelijk kon Leopold de mededeling niet<br />
symmetrisch over r. 3 en r. 4 verdelen. Het lijkt of de afwijkende woordvolgorde<br />
enkel aan rijmdwang geweten moet worden.<br />
2.3.2. Nr. 6<br />
gierig in r. 1 en berooid in r. 3 zijn door Leopold zelf ingebracht (er