Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
236<br />
te bespeuren). In bijna alle gevallen is de aanwezigheid van het verschijnsel<br />
in `Soefisch' niet te beschouwen als een gevolg van poëtiserende ingrepen.<br />
Het is derhalve niet gewettigd om hier van een tendentie te spreken.<br />
De afwezigheid van het verschijnsel dat hier aan de orde is, valt te<br />
rijmen met de specifieke ontwikkelingsgeschiedenis: Leopold vertaalde en<br />
hij had binnen de beperkte ruimte van het kwatrijn weinig gelegenheid<br />
nog nieuwe paradoxale formuleringen toe te voegen aan de paradoxale<br />
elementen die vele gedichten in de grondtekst al bezaten.'s<br />
Ook de tautologicering - die in het algemeen gesproken bij Leopold<br />
een nuancerende of vervagende functie heeft -blijkt bij nadere beschouwing<br />
niet gehéél afwezig te zijn in `Soefisch'. Ik geef -zonder commentaar<br />
- de duidelijkste gevallen:<br />
nr. 13<br />
nr. 15<br />
nr. 25<br />
r. 3 angst g en kommer<br />
r.1 subtiel en fijn l<br />
r. lulver Pen<br />
doffe asch<br />
r. 2 los en zwervende<br />
In een aantal van deze gevallen is naar mijn idee de vraag gerechtvaardigd<br />
in hoeverre de tautologiserende formulering noodgedwongen is toegepast<br />
`om de regel vol te krijgen' (men veegelijke 2.3.). 16 Dat het verschijnsel<br />
minder frequent lijkt voor te komen in `Soefisch' dan in `O, als<br />
de rozen', heeft vanzelfsprekend te maken met het al herhaalde malen<br />
genoemde speciale karakter van de tekstontwikkeling van de kwatrijnen."<br />
De indirecte en vage manier van uitdrukken 18 kan men in `Soefisch'<br />
wèl opmerken. Sommige van de zogenaamde bijzondere combinaties kan<br />
men als gevallen van indirecte of vage zegging opvatten. Ik geef hieronder<br />
enkele voorbeelden, zonder ze verder te bespreken:<br />
t ebruik g van paradoxen p op Pdiverse niveaus (stilistisch en thematisch) t at sch iis<br />
wel een van<br />
de belangrijkste g l verschijnselen te noemen van in ieder d geval ge a vee veelpoëzie<br />
p die in de sYm<br />
-<br />
bolistische en modernistische traditie staat. - Nuiten signaleert b bij i' Baudelaire 1a " double<br />
tendance contradictoire a la réflexivité et a l'irré éG h i" (Nuiten: Nu ten. Les variantes des "Fleurs Fleurs<br />
du Mal", , 306 P. - Kemper brengt g Traklss<br />
gebruik g van de paradox p in verband met de<br />
m Ysteek het op pzichzelf al paradoxale p pogen pg ` `s Prachlich nicht c t mehr fassbaren Erlebnisse Erlebnisse"<br />
in taal weer teeven g (Kemper: P Entwur e p.204-209, he t icitaat<br />
op .2 06 pp hetgeen te<br />
^ g<br />
ver vergelijken g l valt met het symbolistisch Y streven het 'onzegbare' g in het et gedicht ged c t te 'zeggen'. ze ggen<br />
16 Deeciteerde g gevallen g zijn zijnalle buiten het corpus s gebleven beven dat in 2.2 p g besproken p is.<br />
17D<br />
De tauto tautologie o e komt lals stijlmiddel frequent q voor bij b lTrakl, ak ^ maar heeft daar, , voorzover<br />
ik het kan beoordelen, niet een veeva nuancerend'<br />
end of 'schakerend' effec Zij Z wordt,<br />
zoals Kemper p zegt, g , ggebruikt om "die Bildaussage ge zu ste i een g " (Kemper: P Entwur e<br />
p. . 82 . Kemper p brengt g ook deze stijlfiguur lg l in verband b d met t de mystiek: Y " Die beiden wich-<br />
ti gsten Stilfiguren g der Mystik Y scheinen Paradox und n Tautologie auto o gie zu sein " die met ta andere dee<br />
stijlmiddelen die ``die Intensitát des Erlebens ver d ut e c li en h " een belan ri g ke ^ paar 1 sin<br />
Traklsoëzie p innemen (ibidem, p.205). P S<br />
18 De D indirectheid r staat e zeer ere d c t b 1 et hetdicht<br />
effect suggerering<br />
s ^ge erin g(zie<br />
bij ook hiervoor noot 88).<br />
Ook in de tekstontwikkeling g van gedichten g van Mallarmé zijn zijn deze verschijnselen 1 op P te<br />
merken: "c'est lelus p vague, g le plus p indéfini ui quidevient 1 e meelleus " Nouleteciteerd g<br />
bij l Zayed: Y `Réflexions sur les variantes d' ` `Aumóne" ' p. p 99).<br />
15 Het