Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
226<br />
alleen de eigenschap gemeen dat ze ongebruikelijke combinaties zijn. Ik<br />
noem enkele voorbeelden: in een week en lauw verdwijnen (doorbreking<br />
van selectie-restricties: abstract-concreet), bundel kneuzingen (complexe<br />
metonymische metafoor, abstract-concreet).<br />
Het effect van de bijzondere combinatie is veelal foregrounding en<br />
daardoor intensivering en tevens nuancering en suggerering. Een ongebruikelijke<br />
wijze van zeggen trekt de aandacht, kan, mede daardoor, de<br />
betekenis - of het opnemen van de betekenis door de lezer -verhevigen,<br />
en tegelijk, doordat alle accentuering ten spijt onduidelijk blijft wat het<br />
betekende precies is, de vervaging in de hand werken. in een week en<br />
lauw verdwijnen valt op door de ongebruikelijke combinatie (de handeling<br />
`verdwijnen' kan normaal niet gecombineerd worden met eigenschappen<br />
van concreta-aanduidende adjectieven), is semantisch nadrukkelijker<br />
dan alleen verdwijnen, maar wat er nu exact mee wordt aangeduid,<br />
is, juist door de toevoeging van week en lauw, vaag.'ss<br />
Vooral in C - maar ook in B - besteedt Leopold aandacht aan de<br />
uiterlijke presentatie. Het hoofdlettergebruik wordt gesystematiseerd, de<br />
interpunctie wordt aangepast.'s6<br />
Een wat apart staande tendentie is de wederkerigheid, die zich met<br />
name manifesteert in de relatie tussen de strofes IV en V (en eventueel<br />
VI) en de rest van het gedicht: het spreken en het proces dat daartoe<br />
leidde, is beschreven in de eerste drie strofen; de `inhoud' van het spreken<br />
wordt in de volgende twee strofen gegeven, maar de overeenkomst<br />
tussen `inhoud' en proces dat tot het spreken leidde, is zo groot dat gezegd<br />
kan worden dat de `inhoud' van het spreken het (proces van) spreken<br />
zelf is. Er is een spiegeling tussen proces en boodschap, een naar<br />
zichzelf terugverwijzen. De wederkerigheid behoort naar mijn idee niet<br />
in eerste instantie tot het retorisch arsenaal van poëtiserende operaties.<br />
Het is een principe, een `device' , dat zich bevindt tussen de poëtiserende<br />
en thematische categorieën in. Het houdt verband met een ander verschijnsel,<br />
dat ik poeticalicering zou willen noemen - het streven om in<br />
een gedicht (ook) een poeticale laag te laten werken (het verband bestaat<br />
dan onder meer uit de overeenkomst tussen de boodschap -`(enkele<br />
aspecten van) het dichten' - en de drager ervan, het gedicht - een exemplaar<br />
van datgene waar de boodschap over handelt). Poeticalisering is niet<br />
duidelijk af te lezen uit de veranderingen - er wordt (in dit gedicht) niet<br />
naar toe gewerkt - maar zij is van meet af aan in de opzet van het vers<br />
aanwezig (vgl. A-I: zoo de woorden) en zij komt ook tot uiting in de<br />
155 Dit t voo voorbeeld bee d is s gebaseerd gbaseed op P een ee onzekere e e lezing. e g.<br />
Regeloverschrijdingkan zeker waar<br />
ze subtiel, haast onmerkbaareschiedt g ^ bijdragen J g tot de `su ggere yin g' : ze verwekt t een on<br />
-<br />
bestemdes sfeer van verbijzondering, l g^ dat (direct) in het oog g valt op p welk principe p p<br />
dezeebaseerd g is. De relatieve ondoorzichtigheid g of onopvallendheid p van bepaalde p<br />
deviatie-verschijnselen is een factor in het bereiken van het effect van de su ggere yin g.<br />
156 Ik som hier niet deevallen g op pvan veranderingen g die op p de uiterlijke l ppresentatie ge-<br />
richt zijn. Men zie hiervóór, ,3 .2.10. en p.1<br />
32.